to inform, to instruct, to give knowledge of, to acquaint with, to teach, to apprise of.
Տեղեկացո՛ զարդարն, եւ յաւելցէ ընդունել։ Տեղեկացուցեալ ինձ զամենայն՝ հասի ի վերայ. (Առակ. ՟Թ. 9։ ՟Բ. Եզր. ՟Դ. 18։)
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
ՏԵՂԻ. τόπος locus στάσις statio. որ եւ ՏԵՂ, ԵՏՂ. Վայր. ուրն՝ զոր գրաւ է իւրաքանչիւր մարմին. կայան. ընդունարան. բնակարան. կողմն. սահման. ընդարձակութիւն. միջոց. տեղ, տեղը.
Զի մի՛ տեղի գտցէ բանսարկուն բամբասել զաստուած։ Զոմանս աղքատս արար, զի տեղի լիցի մեծատանցն բարեգործելոյ։ Թէ կամեցեալ էր երկարել զբանս, գոյր տեղի ընդարձակութեան։ Երիս եցոյց մեզ բանս զկործանմանն մերոյ տեղիս։ Օձն խաբօղ, եւ յիմարութիւնն տեղի, եւ ցանկութիւնն գող. (Լմբ. պտրգ.։ Իգն.։ Խոսր.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Մաշկ.։)
Անտի եդաւ անաթէմայն ի յոյն լեզու, որ է նուէր, եւ յանիծից տեղւոջ կայ. (Կիւրղ. օրին.։)
Առ սակաւ սակաւ դատելովն՝ տայիր տեղի ապաշխարութեան։ Մի՛ տայք տեղի սատանայի։ Մի զանձանց վրէժ խնդրէք սիրելիք, այլ տո՛ւք տեղի բարկութեան. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 10։ Եփես. ՟Դ. 27։ Հռ. ՟Ժ՟Բ. 19։)
Զգուշացուցանէին տեղի տալ եւ զերծանել ի մահուանէ։ Ոչ տեղի ետուն, եւ ոչ ի բաց գնացին։ Յոյզք մտաց եւ սուգ տրտմութեանզ տեղի տուեալ ի բաց գնացին։ Տեղի ետուն ի սմանէ։ տեղի տալ ի խորհրդակցութենէ. (Իգն.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Բ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
ԶՏԵՂԻ ԱՌՆՈՒԼ, կամ ՈՒՆԵԼ. ἰστάω, ἴσταμαι, ἑπέχω sto, substo, cesso, contineo me ἁφίστημι sustineo. Զկայ առնուլ. դադարել. հանդարտել. համբերել.
to be in a fever.
Յետ այնչափ խնամոց դարձեալ յառաջին մոլորութիւնն կթործանիմք. զի եւ այժմ բազումք այսու ցաւովս տենդոտին. (Գէ. ես.։)
cf. Տենչիմ.
Ամփոփել զոսկերս մեր յօգուտ հոգւոյ իւրոյ տենչացեալ։ Յոյժ ագահելով տենչացար։ Որում պատուի մեծն դաւիթ տենչացեալ. (Փարպ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Խոսր.։)
cf. Տենչիմ.
Ամփոփել զոսկերս մեր յօգուտ հոգւոյ իւրոյ տենչացեալ։ Յոյժ ագահելով տենչացար։ Որում պատուի մեծն դաւիթ տենչացեալ. (Փարպ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Խոսր.։)
cf. Տենչումն.
Ադամ վասն տենչութեան կերակրոյ (անկաւ)։ Զինքնասիրութիւնսն, զնախագահիցն տենչութիւն. (Տօնակ.։ Նար. ՟Խ՟Ե։)
desire, wish, envy, avidity, cupidity, covetousness, longing for.
Ադամ վասն տենչութեան կերակրոյ (անկաւ)։ Զինքնասիրութիւնսն, զնախագահիցն տենչութիւն. (Տօնակ.։ Նար. ՟Խ՟Ե։)
f. troubled with the bloody flux.
αἰμορροῦσα femina sanguinis profluvio laborans. (իբր ջեռատես, ջեռեալ ի ներքուստ) Կին՝ որոյ ամսական արիւնն ջեռեալ՝ հոսի արտաքոյ ժամանակին ստէպ. ախտացեալ դաշտանաւ. (յն. էմօռռօու՛սա արիւնահոս) գան կէօրէն.
Այս օրէն իցէ տեռատեսի ի դաշտանի իւրում։ Եւ ահա կին մի տեռատես. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 33։ Մտթ. ՟Թ. 20։)
bloody flux;
hemorrhoids or piles.
ῤύσις fluxus. Ախտ տեռատեսի. տկարութիւն դաշտանաւորի.
to gall, to rub the skin off, to graze, to excoriate;
to render callous, hard as a corn.
Նոյն եւ յն. տէ՛ռօ. լծ. եւ թ. տէրի. δέρω excorio, pellem detraho τυλόω, τυλόομαι callosum reddo, callesco. Մաշել զմաշկն, կամ քերթել ըստ իմիք զմորթն. կր. պնդանալ մորթոյ մաշելոյ. քեղըրթել, եազըր բանալ, քոս՝ նասըր կապել.
visibly.
Վասն զի յառաջագոյն տիրեն յոգիս անտեսանելի խորհրդովք, տեսաբար զհետ եկեսցէ զգալի անդամոցն սպասաւորութիւն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
visible, apparent, plain;
theoretical, contemplative, speculative;
perspicacious, sharp;
prophetical, prescient, foreknowing;
formal, special;
—ն, theory;
— ազն, ազգ, տոհմ, the nation, race, tribes of Israel;
—ն ընդ զգայութեամբ անկանի, the visible is subject to the senses.
Իմաստասիրութիւն բաժանի ի տեսականն եւ ի գործնականն. եւ դարձեալ տեսականն բաժանի ի բնաբանականն, եւ յուսումնականն, եւ յաստուածաբանականնն։ Յաղագս գործնականին, որ ընդ դիմաբաժանի գործնականումն. (Սահմ. ՟Ա։)
very solid, stable.
Պնդակազմ. հաստակառոյց.
to strengthen, to fix, to make firm, to establish, to consolidate;
*to learn, to study.
Երրորդ տեսակին՝ ի մեջ խոհեմութեցն (ախոնդանաց) եւ պորտոյն սերտիլ. (Պղատ. տիմ.։)
to be strengthened by, consolidated, to gather strength from.
Երրորդ տեսակին՝ ի մեջ խոհեմութեցն (ախոնդանաց) եւ պորտոյն սերտիլ. (Պղատ. տիմ.։)
black, dark-coloured, blackish, dark, swarthy.
Յորում լուացեալ դասք սեւագոյն այծեացն. (Փարպ.։)
composed of a black troop;
black band or troop (of devils, rascals, etc. ).
Սատանայ իւրովք սեւագունդ զօրօքն խնդայ (ընդ կորուստ մեղաւորի)։ Դիւրապաշտ եւ սեւագունդ զօրքն պարսկաց։ Որք եկեալ հասեալք լինէին սեւագունդ զօրն պարսից. (Եղիշ ննջ։ Ճ. ՟Բ.։ Շար.։)
ink.
Սեւադեղով դացես դրոշմեալ. (Նախ. ՟բ. եզր.։)
cf. Սեւազգեստ.
Յորժամ տեսանիցեն (կանայք) զարս ամուսինս մերձ ի վախճանեալ, զիարդ սեւ ազդած լինին. (Ոսկ. ես.։)
clothed in black, in mourning;
cf. Սեւազգած;
mourning suit.
Յորժամ տեսանիցեն (կանայք) զարս ամուսինս մերձ ի վախճանեալ, զիարդ սեւ ազդած լինին. (Ոսկ. ես.։)
cf. Սեւաթորմի.
Ի սեւաթոյր եւ ի խաւարաբորբ անիծեալ օձին դառնութենէ. (Թէոդոր. խչ.։)
melancholy, black choler or bile, hyp, hypochondria.
ՍԵՒԱՄԱՂՁՈՒԹԻՒՆ կամ ՍԵԱՒԱՄԱՂՁՈՒԹԻՒՆ. μελαγχολία melancholia. Ախտ յաճախութիւն սեաւ մաղձին. տխրութիւն խոր, դառնութիւն իբր լեղւոյ.
cf. Սեաւ.
Մօրն իւրարգանդն էր սեւային, հօրըն բարակ ամենեւին. որդիքն սեաւ ծընանէին, դաշտ ի սպիտակ բընակէին. (Շ. առակք.) (կազամար, գրիչ, գիր)։
to blacken, to be or become black, to grow dark or brown.
Մեծն դաւիթ զխորհուրդ սեւացեալ ագռաւուցս այսոցիկ ցուցանէ. (Նար. յովէդ.։)
Ուրացութեամբ սեւացեալքն, եւ դարձեալ զղջացեալքն. (Լմբ. ատ.։)
to blacken, to render black, to imbrown;
to paint black.
Սեւեցին զհանդերձս, եւ կէսք զերեսս, եւ ոմանք զձեռս եւ զոտս, եւ չոքան առաջի սուլիտանին՝ վայ կարդալով անձանց յերեսաց դաւթին. (Պտմ. վր.։)
cf. Սեւեռապինդ.
Քաջ սեւեռեալ. պնդագոյն. սերտ. հաստատուն.
cf. Սեւեռապինդ.
Զօդեալ հեղուսիւք, երկաթագամ. պնդակապ.
fixedly, firmly.
Սեւեռօք, րեւեռօք. պնդագոյնս.
to nail, to stud, to fasten with a nail, to fix well;
to attach, to stick.
Մակագրել ... եւ սեւեռել բեւռօք։ Ոչ ի փայտ դատապարտութեան սեւեռեալ, այլ ի պատուիրան երկիւղին աստուծոյ պնդեալ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)
sprightliness, liveliness, sportiveness, entertainment, diversion, sports, relief;
watchfulness.
Ոչ էր նոցա կենդանութիւն. բայց միայն մոլեգնութիւն եւ սթափանք նախանձու եւ սատակումն. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
cf. Սթափեցուցանեմ.
Զբաժակն սրտմտութեան զոր արբերն, եւ սթափեցեր (կամ թափեցեր). (Ես. ՟Ծ՟Ա. 17.) (յն. դատարկեցեր, կամ ունայնացուցեր)։
Աստուած սթափեալ զինքն մարդ եղեւ։ կամաւ ըսթափեաց զինքն, եւ մարդացաւ. այսինքն ունայնացոյց, կամ խոնարհեցոյց զանձն. (Դամասկ.։)
to wake up, to be lively, renewed, to recover, to come to oneself again;
to brighten up, to be cheerful, to divert or amuse oneself;
— ի գինւոյ, to grow sober again, to get sober;
— ի քնոյ, to shake off sleep.
Սթափեցաւ նոյ ի գինւոյ անտի իւրմէ։ Արի՛ կե՛ր հաց, եւ սթափեա՛ց (յն. անձինդ լեր)։ Սթափեսցին յորդայթից սատանայի. (Ծն. ՟Թ. 24։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 7։ ՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 26։ Տե՛ս եւ Յովէլ. ՟Ա. 5։ Ամբ. ՟Բ. 19։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 37։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Է. 34։)
Սթափեցի՛ր ի քնոյ քումմէ գոնէ սակաւ ինչ անագան. (Եփր. դատաստ.։)
Փոքր ինչ սթափեցաւ ի դառն սգոյ. (ՃՃ.։)
to strut, to stalk, to walk in a proud manner, with an air of ostentation or self complacency;
to bridle up, to give oneself airs, to carry one's head too high.
Իբր զսէգն արդատ, որ սիգալովն աւերեաց զթումբս գետոց, եւ ցամաքեցոյց ի սիգալ իւրում զյորձանս ծովուց. (Ագաթ.։)
Որ այժմ բանապաճորճ խրոխտաձայն սիգածօղ բարձրապարանոց, անկեալ դնիմ դի անկենդան. (Նար. ՟Հ՟Գ։)
ՍԻԳԱԼ. μαλακίζομαι mollesco. Զեղխիլ. կնատիլ. իդանալ. cf. ՍԻԳՈՒԹԻՒՆ ըստ ՟բ. նշ.
air, pride, ostentation.
Յիշկան եւ եթ նստել, եւ ընդ այն աւելի ինչ սիդանս ոչ խնդրել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 13։)
haughty, ostentatious, stately.
Զխրոխտսն եւ զսիգապանծսն (ի կենդանեաց). (Լմբ. առակ.։)
cf. Նշան.
Գունագեղ գնդօք տպազիոնք, սիգնայօք խյոսեփայլօք (ոսկեփայլիւք) Թղթ. (դաշ.։)
cf. Նշան.
Գունագեղ գնդօք տպազիոնք, սիգնայօք խյոսեփայլօք (ոսկեփայլիւք) Թղթ. (դաշ.։)
haughtiness, pomp, ostentation;
softness, effeminacy.
κόμπος jactatio, gloriatio, ostentatio, insolentia. Սէգ դոլն. սիդալն. պերճութիւն. սոնքութիւն. շքեղութիւն. խրոխտումն . հպարտութիւն.
slime, mud, ooze, mire, slough, dirt;
deposit, sediment, dregs, lees.
Ի յօդ հանդարտութեան ... ի սիկ ախորժութեան. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
Simonian.
ՍԻՄՈՆԱԿԱՆ կամ ՍԻՄՈՆԱՑԻ, եւ ՍԻՄՈՆԵԱՆ. որպէս լտ. simoniacus. Սեպհական կամ Հետեւօղ սիմոնի կախարդի. աղանդաւոր. եւ կաշառատու եւ կաշառ առու ի հոգեւորս. ուստի եւ Սիմոնեան ախտ կամ Սիմոնականութիւն է կաշառակրծութիւն վասն հոգեւոր իրաց.
Ձեռս վաղվաղակի դնէք ի վերայ տգիտաց. թողում ասել զսիմոնեանն ախտ ախտանալոյն, դատեսցին տուօղքն եւ առօղքն։ Թէ առեր մամոնայ եւ ձեռնագրեցեր զոք, զյուգայեան եւ զսիմոնեանն ախտացայք զախտ. (Խոսր.։)
Simony.
ՍԻՄՈՆԱԿԱՆ կամ ՍԻՄՈՆԱՑԻ, եւ ՍԻՄՈՆԵԱՆ. որպէս լտ. simoniacus. Սեպհական կամ Հետեւօղ սիմոնի կախարդի. աղանդաւոր. եւ կաշառատու եւ կաշառ առու ի հոգեւորս. ուստի եւ Սիմոնեան ախտ կամ Սիմոնականութիւն է կաշառակրծութիւն վասն հոգեւոր իրաց.
Ձեռս վաղվաղակի դնէք ի վերայ տգիտաց. թողում ասել զսիմոնեանն ախտ ախտանալոյն, դատեսցին տուօղքն եւ առօղքն։ Թէ առեր մամոնայ եւ ձեռնագրեցեր զոք, զյուգայեան եւ զսիմոնեանն ախտացայք զախտ. (Խոսր.։)
cf. Սինլքոր.
Զսինլքեալսն (կամ զսինլքորսն) ժողովրդեանն՝ որ մնացին. խաղացոյց նաբուզարդան։ Հանդերձ ամենայն սինքլորօք ժողովրդեանն։ Զսինլքորսն՝ որ մնացին ի քաղաքին։ Սինլքորքն ապրեալքն ի նմա. (Երեմ. ՟Լ՟Թ. 9։ ՟Խ՟Ա. 10։ ՟Ծ՟Բ. 15։ Եզնիկ. ՟Ժ՟Դ. 22։)
water-pot, bucket.
cf. Սիրելապէս.
ἁγαπητῶς amici more. Սիրով. սիրողապէս. մարդասիրաբար.
Րամիցս տէրն յանձն առեալ ընդ մեր՝ մեռանել մարմնով սիրաբար։ Սրբազան դասուն սիրաբար դարձեալ քարոզեալ. (Շ. տաղ.։ Գանձ. ստէպ։)
full of love, of affection, of tenderness, kindness or good-will, affectionate, obliging, kind.
Սիրով լի՝ լրացեալ՝ լցեալ. գորովալիր. սիրաբուն. խանդակաթ. բարեգութ.
Զբամաց միտս հանգուցանէր սիրալիր սրտիւ։ Սիրալիր սրտիւ զարժանահայց խնդիրն ընկալեալ։ Սիրալիր դաշամբք ուխտից։ Սիրալիր խնդութեամբ խրախամտեալք։ Կոչէր սիրալիր կամօք. (Յհ. կթ.։)
cf. Լաւակամութիւն.
կամք բարեսէր. . մարդասիրութիւն. բարեխոհութիւն.
amiable, benign;
amatory, loving, amorous;
affectionate.
Սիրողական. սիրալիր. մարդասիրական. քաղցր. նշանակ սիրոյ.
Սիրական պարդեօք դառնային. (Վրդն. լս.։)
mutually loving.
Սիրով բերեալ առ միմեանս. սիրով խնդակից. կցորդ սիրոյ.
eloquent, persuasive, sweet-spoken.
Սիւն լուսեղէն դու նոր սիոնի, եւ սիրաձայն վարդապէտ բարի. (Գանձ.։)
amiably, kindly, lovingly, affectionately, tenderly, courteously;
charitably.
Մի ոմն ի դահճացն, որ սիրելապէս ընդունելութիւնս ունէր ընդ կապեալ նախարարս հայոց. (Փարպ.։)