working uselessly, loosing one's labour.
Վիշապաձուկն զորսորդաց ձկունս յորովայն իւր ամայէր, եւ սնավաստակ մնալ որսորդացն լինէր. (Կաղանկտ.։)
sindon, Tyrian stuff, cloth, linen;
sheet;
table-cloth;
cf. Մարմնակալ.
սարկաւագն մեկնէ զխորհրդաակն սնդուն ի վերայ սեղանոյն զգուշութեամբ. (Պտրգ. աթան.։)
to be costive, constipated, bound.
յորմէ եւ Սնկութիւն. Բառ ռմկ. որպէս Պնդանալ որովայնի. եւ նմանութեամբ նեղլիլ. նեղութիւն. անձկութիւն. չքաւորութիւն.
useless, vain, futile, frivolous, worthless;
chimerical, idle.
Գիտեմ, զի սնոտի՛ խօսիմ. բայց սակայն յասելոյ ոչ դադարեմ։ Սնոտի եկն ի կենցաղս. ոչ զմարմինն մխիթարեաց, եւ ոչ զոգին յագեցոյց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։ Լմբ. ժղ.։)
cf. Ընդունայնաբան.
Բանք սնօտիախօս վարդապետացն. (Լմբ. առակ.։)
emptiness;
barrenness.
Վասն այդորիկ եւ անդաստանաց սնութիւք. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։ 1)
nutrition, nourishment, alimentation;
nutriment, aliment, food, maintenance, subsistence;
feeding;
nurture, instruction, education;
տեղի սննդեան որբոց, orphan-house.
τροφή, ἁνατροφή nutritio, educatio, alimonia. Սնանիլն, եւ սնուցանելն. տածումն. բուծումն. եւ Նիւթ սննդարար.
to nourish, to feed, to maintain;
to foster, to instruct, to breed, to bring up.
τρέφω, διατρέφω, τροφεύω nutrio, alo θηλάζω lacto διατηρέω servo θάλπω foveo τροφοφορέω nutritionis molestias fero. Որպէս զսան կամ զզաւակ բուծանել. դիեցուցանել. պահել. իբրեւ սանտու եւ դայեակ եւ ծնօղ դարմանել. տացել. կերակրել. պարարել. դաստիարակել.
Սնուցանէ մանուկ սառա։ Առ զմանուկդ, սնո զդա ինձ։ Սնոյց զքեզ տէր աստուած քո, որպէս սնուցանիցէք ոք զորդի իւր։ Եթօղ նա անդ զլիւսի՝ սնուցանել զորդի իւր։ Սնուցեանէր զանտիոք զպատանեակն աղեքսանդրի.եւ այլն։
Սնոյց զնա դայեկօք երկիւղած քրիստոսի. (Ագաթ.։)
cf. Սնուցող.
ՍՆՈՒՑԱՆՈՂ ՍՆՈՒՑԻՉ ՍՆՈՒՑՈՂ. Որ սնուցանէ. սնուցանօղ. հոգաբարձու որբոց. եւ Սննդադար. տես եւ Եպիտրոպոս, Կուրատոր.
cf. Սնուցող.
ՍՆՈՒՑԱՆՈՂ ՍՆՈՒՑԻՉ ՍՆՈՒՑՈՂ. Որ սնուցանէ. սնուցանօղ. հոգաբարձու որբոց. եւ Սննդադար. տես եւ Եպիտրոպոս, Կուրատոր.
nutritious, nutritive;
nurse, fosterer.
ՍՆՈՒՑԱՆՈՂ ՍՆՈՒՑԻՉ ՍՆՈՒՑՈՂ. Որ սնուցանէ. սնուցանօղ. հոգաբարձու որբոց. եւ Սննդադար. տես եւ Եպիտրոպոս, Կուրատոր.
Ադամ վասն յանցանաց իւրոց փախստական եղեւ ի վայելչական դրախտէն, եւ սողացաւ յեգիպտոս. (Տօնակ.։)
to cause to creep or crawl.
Որ զբիրտ ցուպն ի շնչաւորութիւն կենդանացուցեալ սողեցուցանէր. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
to creep, to crawl on the belly, to wriggle;
— ընդ երկիր, to crawl along on the ground;
to drag or draw oneself along.
Ընդէ՞ր դիպեցայ ծնդաց սողելոյ. (Իսիւք.։)
to glide, to creep into, to slip, to steal, to penetrate into, to find its way in.
Որ դեռ առժամայն սողմեալ մտեալ արծածէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12. յն. մի բայ՝ իբր յարամրի ի ներքս մտանել, կամ դարանել. ռմկ. տակեն բանիլ։)
reptile;
bolt;
slide, slide-valve.
Միտքն՝ որ ի գլուխ առակեալ է (որպէս ադամ), հնազանդ եղեւ խրատու օձաճաշակ սողնակին, որով զմահ ընկալաւ. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Սիղղոբայ.
Ոչ ասաց, թէ առեր, այլ թէ ընկալար. բազում անդամ ասացի սիրոյդ ձեր վասն սողոբայիցն, թէ պարտիմք եւ զայն քննել. (Ոսկ. ղկ.։)
to crawl often, to creep, to meander, to wind, to go trailing along;
to be introduced or brought in;
cf. Սողմիմ.
Սողոսկեալք յաստուծոյ գիտութենէ դաշնաւորեացն ընդ սատանայի։ Առ սակաւ սակաւ ի հեշտութիւն սողոսկելովն։ Ի հեղդութենէ եւ յինքնահաճութենէ սողոսկի յանհանճարութիւն եւ յախտս. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. յանառակն եւ Լմբ. առակ.։)
cf. Ջրային.
ἕνυδρος in aquis degens, aquaticus, aquatilis եւ aquis abundans, aquas in se habens. Ջրային. ջրածին (կենդանի).
Ջրական վտակաց զեղման։ Վտակք լայնակայլակք ջրականաց գետոց յորդաբուղխ ուղխտից. (Նար. ՟Զ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
flooded, swolen, inundated.
Սահեալ ի վերայ օդավար ջրակուտակ յուզակ ալեացն։ Գետն երասխ յարուցեալ գայր ջրակուտակ բազմութեամբ. (Ագաթ.։)
Անդնդապտոյտ ջրակուտակ խոռոջացեալ խորոցն անբաւից լեռնացեալ կուտակմանց։ Գերազանցէ քան զջրհեղեղին ջրակուտակ տիեզերասոյզ ամենսպառ ծովուն յորդութիւն. (Անան. եկեղ.։ Նար. ՟Ժ՟Է։)
drowned;
— առմել, to drown;
— լինել (ակամայ), to be drowned;
(կամաւոր) to drown oneself.
Զհեղեղամած մարդիկ ջրահեղձոյց դարին յօրինակ առեալ. (Ագաթ.։)
Ի ջրահեղձռյց ամենակործանն դարու. (Նար. ՟Ձ՟Է։)
cf. Ջրահեղձ.
ՋՐԱՀԵՂ ՄԱՐՄԻՆ. որ եւ ՋՐՀԵՂ ասի. Անդամ հեղլոյ զջուր, այսինքն միզելոյ. անթլփատութիւն. ջրվըթելու անդամը.
Զհեղեղամած մարդիկ ջրահեղձոյց դարին յօրինակ առեալ. (Ագաթ.։)
Ի ջրահեղձռյց ամենակործանն դարու. (Նար. ՟Ձ՟Է։)
water-mill.
Ջրաղաց, եւ տուն։ Յաղագս դատաստանի ջրաղացաց։ Յաղագս աղքատութեան վաճառեալ ջրաղացք։ Ըստ գլխոյ հատուցմանց ջրաղացեաց։ Զքար ջրաղացին. (Մխ. դտ.։)
aqueous, aquatic, watery. aquatic animal.
Կենդանին՝ ի ջրայինն եւ լողակ. (կայտառ.)
Կենդանին՝ ի ջրայինն եւ ի ցամաքայինն։ Ջրայնոյ ելոյ՝ է կենդանի. իսկ կենդանւոյ՝ ոչ հարկաւոր է ջրային գոլ. (Արիստ. համանգ.։)
Ի Ջրային լուղակս։ Օդայնոց եւ ջրայնոց։ Ցամաքայնոցն եւ ջրայնոցն ջոկք թռչնոցն։ Յանասնոց ի ջրայնոց կամ յօդականաց. (Պիտ. Փարպ.։ Նախ. օրին.։)
Ամենայն ազգք կենդանեաց՝ ջրայնոց եւ ցամաքնոց. (Մխ. առակ.։)
water-like.
Սպանդատեսակաւն եւ ջրատեսակաւն զճաշակումն հիւթոյն ընդունի։ Եթէ ջրատեսակ իցէ՝ իբր զխոնաւուտ. (Նիւս. բն.։)
irrigated, full of water;
aquatic;
pervious, spungy.
Ի ջրարբի վայրի։ Անդաստանք ջրարբիք. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։ Մխ. դտ.։)
wet, damp, moist, humid;
cf. Ջրացան.
Զարկուած թմբկիս գործականութեան ջրացիր իմն գիջութեամբ անվայելուչ թուլադաշնակեալ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
watery, irriguous;
cf. Ջրկիր.
Պտղաբերութիւն գաւառին ջրաւորացն դարձաւ յաղտաղտուկս. (Խոր. ՟Գ. 7։)
cf. Ջրգող.
Ոմանք բորոտք, եւ ոմանք անդամալոյծք, եւ գօսացեալք, եւ ջրգողեալք որովայնիւ. (Ագաթ.։)
to suffer from, to be ill of the dropsy, to become or grow dropsical.
ὐδρωπιάω hydrope laboro. Հիւանդանալ ջրգողութեամբ. ջրգող լինել. սըսխա ըլլալ.
dropsy;
— որովայնի, ascites, common dropsy;
— գլխոյ, hydrocephalus;
- աչաց, hydrophthalmia;
— պորաց, hydrophalus;
— սրտակրանաց, hydrocardy;
— փամփշափ, hydrocele;
— կրծից, hydrothorax;
— ականջաց, hydrotite.
Վախճանեցաւ դառն սգով ջրգողութեամբ. (Վրդն. պտմ.։)
to strive, try or assiduously endeavour.
ձ. (ի Ջիրդ բառէն) Հանապազորդել, ցանդորդել, անդադար ճգնիլ.
watery, aqueous;
— լերինք, billows, waves.
Օդեղէն ամուրս։ ի մէջ անհաստատ անդնդապտոյտ ջրեղէն լերանց. (Նար. յովէդ.։ Տօնակ.։)
to destroy, to efface;
to cancel, to expiate, to absolve;
to water.
Ջրեսցես զթշնամութիւնն։ Ջրեսցէ զսէրն։ Ապաշխարութեամբն դարձնեալ ջրէ զմեղս։ Ոչ կարացին ջրել զնոսա ի սիրելոյ հոգեւոր որդւոց. (Սարգ.։)
Որ զառաջինն ի գինի զջուրն փոխեցեր ի հարսանիսն, եւ այժմ մեղօք ջրեալ եւ ապականեալ անձն իմ դարձո յառաջին յանտպական սրբութիւն իւր. (Մարաթ.։)
pond, pool, puddle.
Ջուր կացեալ. կայանք ջուրց. ուր ջուրք դադարեալ կայցեն.
drawer of water;
pump;
— բազագրեալ, ձգիչ եւ ճնշիչ, lift & force —, sucking & forcing —, double-acting -;
— շնչող, sucking, lifting or drawing -;
— մղիչ, forcincing — set;
— հրդեհի, steam —, engine, fire-engine;
— կեդրոնախոյս զօրութեամբ, centrifugal -;
— կրելի, portable fire-engine;
— հոլովական, rotatory, rotary -;
— սնուցիչ, feed —;
— օդային, air —, pneumatic —.
Aquarius, the water-bearer.
ՋՐՀՈՍ կամ ՋՐՈՀՈՍ. ὐδροχόος aquarius. Հոսօղ զջուր. անձրեւաբեր, անուն միոյ ի կենդանատեսակաց.
well;
cistern;
— արգեղեան, Artesian-well;
— ծծիչ, absorbing or draining well, bog, cesspool.
Ջրհոր ջրոյ կենդանւոյ։ Ի ջրհորոյն յայնմանէ արբուցանէին զխաշինս։ Նստաւ առ ջրհորի միում։ Ջուր ի ջրհորոյն բեթղահեմի։ Ի քոց ջրհորոց։ Ի ջրհորոց ձերոց.եւ այլն։
water-pipe, conduit, aqueduct.
inured to war;
martial.
Արի արանց, եւ ռազմամուտ երիվարաց. (Թղթ. դաշ.։)
vulgar, popular, common, trivial.
Փոխանակ ռամկականին յաղագս նոցա կարծեաց։ Ռակայ անուանիմ ռամկական վարուքս։ Ռամկական դասք զինուորաց. (Դիոն. թղթ.։ Ժմ.։ Շար.։)
sound of breakers on the shore;
reflux, ebb.
Ջուրն քարշեալ լինի առ ծակս, եւ այն ասի ամբովտ, եւ դարձեալ ի դուրս բխեալ լինի, որ եւ կոչի ռաքիա. (Նոննոս.։)
resin, rosin, cedar-resin, colophony;
— բեւեկն, pine-resin;
— կենաց, balm of life.
Ջուրք յորդանանու ռետին մեզ փայլեն դեղ անմահութեան։ Ռետին մակաւասար արկեալ (ի վերայ ձկանց ի պէտս համեմից), եւ ոքսեմելի։ Ռետնիւ լնանիմ, եւ ոչ բժշկիմ։ Ռետնիւ քաղցու (կամ ռետիւք քաղցիւք) բժշկական զհիւանդութիւնս ողջացուցէք։ Ռետինըդ քաղցու (կամ ռետինըս քաղցոյ) ռամ հոգւոյս արբո. (Զքր. կթ.։ Մագ. ՟Ժ՟Բ։ Նար. ՟Կ՟Բ։ Շ. տաղ առաք.։ Ժմ.։)
nostrils;
cf. Ընդաղոտ.
marcasite, iron-pyrites;
matricaria, feverfew, cardiaca, mother-wort.
Լուսոյ քար, մարզաշիշայ, մարգաշիդա թաշը. ռօշնա կամ ռուշինա. (Բժշկարան.։)
the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.
Տէրս եւ վարդապետս։ Զոր ասեմս, զոր առնեմս, եւ այլն. այսինքն ես տէրս, եւ այլն։
Ս. Տառ՝ որ կազմէ յոգնակի հոլովական. երբեմն դնի որպէս ք, յուղղականն, (զորմէ զկնի). եւ որ յոգնակի ուղղական է ի յն. եւ լտ. առեալ լինի ի մեզ որպէս մակբայ. զորօրինակ ծանունս, երագս կամ երագունս, պնդագոյնս. այսինքն ծանունք կամ ծանրապէս, եւ այլն։
this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.
Սայք նոքա են, որք բարձեալ ունին զլուծ արդարութեանն ամբարտաւանութեամբ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
wreathen work.
Բառ եբր. սապաք, սէպէք. յորմէ թ. շէպէքի. Վանդակ. ցանց. ցանցատեսակ.
instigation, suggestion, excitation, stirring up, solicitation, persuasion;
counsel.
Սադրելն. հրապուրանք. թելադրութիւն. դաւ.
to persuade, to advise, to excite, to suggest, to insinuate, to stir up, to provoke, to induce;
to help, to contribute;
to be the means of, to procure;
to contrive, to invent, to form;
to betray, to give up, to deliver.
Լիով պատճառք արարածոց՝ սադրեալ ի վարդանայ վարդապետէ (քաղելով ի հացն բանից). (Վրդն. ծն. վերնագիր։)