younger;
— յոյժ քան զժամանակս նորա, much prior to his time.
ՄԻ կրտսերագոյն աստուածութեամբ ինչ համարիցիս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
dogmatic.
δογματικός dogmaticus. որ ինչ հայի ի հաւատս եւ յօրէնս.
having the wings tied together.
Ի միաթեւաց մինչեւ ի բազմաթեւս, եւ զատաթեւս. (Պիտառ.։)
to join, to unite, to tie, to bind, to fasten;
to reunite, to tie again, to rejoin;
to insert, to annex, to add;
to proceed, to repeat;
եւ ես կցէի զամէնն, amen I replied;
— զվէրս, to close, to cicatrize;
to accompany.
Խնդրուածք նորա մինչեւ յամպս կցեսցին. (Սիր. ՟Լ՟Բ. 20։)
Փոքր ինչ կցիցես զձեռսդ ի վերայ լանջացդ. (համամ. Առակ.։)
to conjoin, to bind together, to tie up;
to affect, to invent, to forge, to shuffle, to quibble, to quirk, to trump up, to borrow.
զի՞նչ առեալ, կամ զի՞նչ կցկցեալ, կամ ո՞յր բանիւ խօսին։ Յղութեամբ եւ ծննդեամբ զկրօնսն յարութեան կարկատիցեն. եւ ուստի՞ գոյր ի նոսա այնպիսի ինչ կցկցել. (Երզն. մտթ.։)
patched up, botched, adventitious, forged, invented, contrived, fictitious, borrowed.
Յայսմ ի կցկցոտ պատութիւն աստ չի՛ք ինչ այն. ո՞րչափ եւսս առաւել յանարատ իսկութեանն յայնմիկ, ուր կցկցոտ ինչ ոչ կայ. տպ. կցկտուր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
anthem.
որ ինչ միանգամ սոցին կցուրդ յաւետարանսն կայ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
to curve, to bend, to bow.
Ոչ թերեցայք ինչ, եւ ոչ կքեցէք մտօք. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
cf. Կքեմ.
Ոչ թերեցայք ինչ, եւ ոչ կքեցէք մտօք. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
to be bent, folded;
to be humbled, dejected.
Ոչ թերեցայք ինչ, եւ ոչ կքեցէք մտօք. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
to make head against, to cope with, to withstand, to face, to dare, to brave, to beard, to set at defiance;
ընդդէմ —, to oppose, to resist, to withstand;
թշնամի —, to declare oneself enemy, to bear enmity.
յանդգնիլ. յոխորտալ. խորխտալ. գրգռիլ. իշխել առնել ինչ (իբրու հակառակ Կքելոյ).
boot;
shoe;
drink-money;
ներկել՝ մաքրել զ—, to black, to polish or clean boots or shoes;
ագանել —ս , to put on one's boots or shoes;
հանել զ—ս, to take or pull off one's boots.
Մինչեւ ի խրատս մի կօշկաց։ Լո՛յծ զկոշիկս քո յոտից քոց։ Հանցէ (յն. լուծցէ) զկօշիկ մի յոտանէ նորա։ Գեղեցկացան գնացք քո կօշկօք։ Ագանէր կօշիկս ոսկեզօծս. եւ այլն։
Կօշկաւ բազում ինչ աղտեղի իրս կոխէ մարդ։ (Կիւրղ. յես.։)
boot-maker, cord-wainer, boot & shoe-maker.
Սոյնպէս եւ ամենայն արուեստք, եթէ կօշկակար իցէ, կամ ոստայնանկ, եւ կամ այլինչ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։)
breath, respiration;
throat, gullet, larynx;
aspiration;
pronunciation.
Մի համարեսցիս իբրեւ զհագագ ինչ ընդ բերան բանն կարգայ. (Ոսկ. ՟Ա. 1։)
pronunciation.
Տառ բաղաձայն՝ կիսաձայն, հագագային ըստ կերպի հեւալոյ, եւ հառաչելոյ, անուանեալ Հո, կամ Հոյ. ձայմակից ընդ եբր. հէ, կամ լատ. H, որ եւ ըստ յն. ի. իբր եւ է եւ ը. մինչեւ յոմանց չհամարիլ տիրապէս տառ, այլ նշանակ թաւաձայն առոգանութեան, զի թանձրացուցանէ զյարակից տառն, առաւել քան զտառն յ։ Եւ որպէս ի մեզ յ, հասարակօրէն չտայ ձայն ի յանգս, թէ եւ գրեսցի գայ, երթայ, տայ, եւ այլն. նոյնպէս եւ առ եբրայեցիս հէ՝ ի վերջ բառից իբր անձայն մնայ։
Զարանց զգեստ ինչ հագաւ. (Կանոն.։)
rhapsody;
passage or extract from, part of a poem, canto;
book, chapter.
Հագներգութիւն է մասն քերթածաց՝ ներպարառեալ ստորադրութիւն (այսինքն պարունակօղ զենթադրութիւն ինչ)։ Եւ ոգեալ է հագներգութիւն՝ ի հագնելոյ կարկատուն բանս, եւ կամ ի սարդենի մահակէ պար գալով երգել զհոմերական քերթուածսն. (Թր. քեր. ըստ հյ։)
cf. Հազարամեան.
ՀԱԶԱՐԱՄԵԱՅ ՀԱԶԱՐԱՄԵԱՆ χιλιόετης, χιλιετής qui vel quod est mille annorum. Ունօղ զժամանակ հազար ամաց. որ ինչ հայի ի միջոց հազար ամաց. հազար տարուան կամ տարու.
of a thousand years;
մեայ ժամանակ, millennium.
ՀԱԶԱՐԱՄԵԱՅ ՀԱԶԱՐԱՄԵԱՆ χιλιόετης, χιλιετής qui vel quod est mille annorum. Ունօղ զժամանակ հազար ամաց. որ ինչ հայի ի միջոց հազար ամաց. հազար տարուան կամ տարու.
hardly, scarcely, barely.
Արդարն հազիւ կեցցէ։ Հազիւ նկատեմք զերկրաւորս։ Հազիւ մեկնի ի նմանէ։ Հազիւ լռեցուցանեն զժողովուրդսն ի չզոհելոյ նոցա։ Հազիւ ինչ հանդարտեցուցանէր.եւ այլն։
Մինչեւ հազիւ հազ ցածուցանէին զամբոխն. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 12։)
persecuted, expelled, fugitive;
— առնուլ, տանել, արկանել, to persecute, to pursue, to expel, to chase, to give chase to, to thrust or push back or aside, to scatter, to dislodge, to drive out or away, cf. Հալածեմ, cf. Վարեմ, cf. Քշեմ;
— լինել, երթալ, to be persecuted, driven away, expelled, to flee, to flee away, to take to flight.
Հալածական տանէին մինչեւ ի սահմանս յունաց. (Ագաթ.։)
Հալածականս երթային մինչեւ ի սահմանս երկրին հրէաստանի. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 69։)
fusion, draining off;
exhaustion, consumption, decay.
Մի՛ ինչ հոգայցեմլ. զի ոչինչ աւելի անտի գտանեմք, բայց եւեթ անձանց հալանս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22. յն. ձգձգել զանձինս։)
furnace;
foundry;
crucible, coppel;
— պառակաւոր, muffle-furnace or furnace-mill.
κάμινος caminus, fornax χωνευτήριον conflatorium, fornax fusoria որ եւ ասի ԲՈՎՔ. եւ եբր. բառիւ ՔՈՒՐԱՅ, ՔՐԱՅ. Հնոց կամ փուռն հալելոյ, եւ անօթն՝ ուր դնի հրահալելին ի մէջ հնոցի. եւ որ ինչ նման է նոցին. ֆուռուն, օճագ. եւ փօթա.
Բազում ինչ ոսկի է, այլ ի հալոցէն ողջմամբ սակաւք ելանեն. (Լմբ. սղ.։)
levitical;
Leviticus.
λευιτικός, -κή, -κόν leviticus, -ca, -cum. Որ ինչ ա՛նկ է ցեղին ղեւեայ. եւ Գիրք ղեւտացւոց. եւ Ղեւտացի.
cf. Ղօղանջութիւն.
Սոսկ ղօղանջիւն իմն, որ նշանակիցէ բան ինչ. (Գէ. ես.։)
cf. Ղօղանջութիւն.
Սոսկ ղօղանջիւն իմն, որ նշանակիցէ բան ինչ. (Գէ. ես.։)
to hide;
to smooth or level with a roller.
Խորագէտն ի գալ չարեաց ղօղեաց։ Ղօղեաց ինչ ոչ ի նմանէն։ Մտին գազանք ի դադարս, ղօղեցին ի խշտիս. (Առակ. ՟Ի՟Է. 12։ Յոբ. ՟Լ՟Դ. 21։ ՟Լ՟Ե. 8։)
to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.
Մինչդեռ ղօղէր մարգարէն, ձգեաց յինքն իբրեւ զշունչ կետոսն. (Փիլ. յովն.։)
Ամենայն ինչ՝ որ ի մէջ ջուրցն ղօղեսցի, զեռուն բնութիւն է. (Վեցօր. ՟Է։)
to hide oneself.
Թողացո՛ (կամ թուղացո՛) ինձ ղօղկել ուրեք վայրկեան մի ժամանակի, մինչեւ ոգի առեալ՝ կարացից անցանել յերկիրն յունաց. (Խոր. ՟Գ. 34. (մի ձ. ղօղել)։)
the nineteenth letter of the alphabet, and the fourteenth of the consonants;
hundred, hundredth.
Ճ. ճ. Որպէս թիւ համարոյ՝ է Հարիւր, կամ հարիւրորդ։ Որպէս եւ յաջորդ տառք մեր են ի հարիւրաւոր կարգի մինչեւ ջ, ինն հարիւր։
furnished with pulleys;
cf. Ճախարակագործ.
cf. ՃԱԽԱՐԱԿԱՁԵՒ, ՃԱԽԱՐԱԿԱԳՈՐԾ. որպէս Ունօղ զբան ինչ ճախարակի.
cf. Ճախրիմ.
Իսկ (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 9.) յօրինակս ինչ,
destiny, predestination, fate, fatality;
doom, star, fortune;
դառն, վեհ —, fatal, high destiny.
Ի բաշխս բախտից, ճակատարգաց, եւ կապելոց հրամանաց։ Եւ ո՞ւր իցէ այն՝ զոր ասենն, եթէ որ ինչ ի ճակատագրին գրեալ է հրամանացն, այնմ չէ հնար վրիպել. ո՜ հրաման տկար, եւ անզօր սահման, զոր եւ գողքն եւ աւազակքն կարեն խախտել. (Եզնիկ.։)
cf. Ճահ.
Զնիւթն ճահաւոր ունել (ի) շինել (ինչ). (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
fitness, suitableness;
decency, decorum.
Եթէ՛ օրէնք, եւ եթէ՛ ճահաւորութիւն զայս ինչ պարտ է կոչել. (անդ։)
to make convenient, to adapt, to fit, to suit, to accommodate.
Զոր եւ այսր ճահեցուցանել՝ ոչինչ քակտիչ լինի բանիդ. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Ճահողապէս.
Ճահողակի այս ինչ լինէր. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Ի ճահ.
Ճահողակի այս ինչ լինէր. (Ոսկ. գծ.։)
radiant, brilliant, shining, refulgent, dazzling, beaming, glittering, sparkling, gleaming, resplendent, glistening, bright.
Որպէս աստեղքն սակաւ ինչ ճաճանչաւոր լուսովն զգիշերն լուսաւորեն. (Տօնակ.։)
decoration, ornament;
embroidery.
Ճամուկքն՝ որ գործիցին, կամ գազանակերպ ինչ պատկերք։ Ոսկի խառնեալ ընդ նկարս որմոյն, եւ ազգի ազգի գեղքն ընդ միմեանս ի ճամուկսն մտեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24. եւ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)
offuscation of the sight, blearedness, purblindness.
Մինչդեռ փափուկքն են (եղջիւրք եղջերուաց), սկալեալ լինի իբր ճայրոտութեամբ յարեգակնային տապոյն, որպէս կաւ բրտի ի հրոյ. (Փիլ. լիւս.։)
travelling company.
Չէ՛ ինչ օգուտ քեզ ո՛վ թագաւոր՝ ճանապարհակցութիւնս իմ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Ճանապարհակից.
Ճանապարհորդակիցք իմ բերին զիս մինչեւ աստ։ Խնդրեն ճանապարհորդակից, եւ ոչ ոք է՝ որ երթայ։ (Վրք.հց. ձ։ Մաշկ.։)
fly;
եղանակ, ծիրտ, սատակիչ —ից, — time;
— blow;
— bane;
զ— փիղ գործել, to exaggerate, to make mountains of mole-hills.
Ի ճանճոց կերակրին, մինչեւ կարիցեն թռչել, եւ որսալ զկերակուրս իւրեանց. (Մեկն. ղկ.։)
equality, parity;
uniformity, conformity;
comparison, likening;
equalization;
participation, sharing;
union, concord, agreement;
գալ ի — ընդ, to equal;
cf. Հաւասարումն.
Դրոշմ ձեզ տուաւ ի հաւասարութիւն հոգւոյն սրբոյ։ Ոչինչ հաւասարութիւն ունէր ո՛չ ընդ հրէութիւն եւ ո՛չ ընդ քրիստոնէութիւն. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ. եւ ՟Զ։)
to reason.
Մարդասէրն չհաւաստաբանէ ինչ առ քեզ. (Ոսկ. հռ.։)
certain, true, indubitable, sure, convincing, conclusive, incontestable, positive;
demonstrative, justificative;
cf. Հաւաստեաւ;
— կորուստ, certain loss;
— գիտել, to know for certain;
— առնել, to assure, to convince, to prove;
— իմն է զի, it is certain that.
Եւ ի նոցանէ՝ զոր ինչ հաւաստին կարծեմք, առնուլ. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Զի եթէ յօրինակին եւ ի ստուերին այսպիսի հաւաստիք պահանջէին, ո՛րպիսի ինչ հաւաստիք ապա ի նորս պահանջին. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
cf. Հաւաստիք.
Զի մի՛ ինչ պակաս եղիցի ի բանիս առ ի հաւաստումն. (Նիւս. բն.։)
faithful, loyal, honest, trusty, trustworthy;
confident;
true, sure, certain, real;
cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.
Ծառայն իմ մովսէս, որ յամենայն տան իմում հաւատարիմ է։ Զայր հաւատարիմ գո՛րծ է գտանել։ Արս հաւատարիմս։ Քահանայ հաւատարիմ։ Իշխան մեծ հաւատարիմ յարքայութեան իւրում։ Աստուած հաւատարիմ։ Վկայութիւն տեառն հաւատարիմ է։ Հաւատարիմ են յամենայնի պատուիրանք նորա։ Շրթունք հաւատարիմք։ Զշրըունս հաւատարմաց։ Խօսիցի եւ ոչինչ հաւատարիմս.եւ այլն։
Հաւատարիմ կոչէ զնա ... զի ոչ խորեաց ինչ, եւ ոչ ընդվայր զտէրունիսն ծախեաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 24։)
Այն ինչ՝ զորմէ բազումք վկայեն, հաւատարիմ է. (Պղատ. տիմ.։)
more faithful;
more faithfully.
Առաւել կամ յոյժ հաւատարիմ. մտերիմ (անձն). եւ Կարի հաւատալի (ինչ), ստուգագոյն (բան).