only, simply;
singularly.
Ոչինչ է քան զանպէս միայնաբարն (գոլ՝) չար եւ անըմբեր. յն. միայնութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
cf. Մենանամ.
Եթէ առ սակաւ ինչ ի նմանէ միայնասցի (կինն յառնէն) Նիւս. (կուս.։)
cf. Միայնարան.
Գինի եւ կամ այլ ինչ զանազանեալ՝ եւ գտանի ոչ ի սուրբ միայնանոցս նոցա. (Եղիշ. միանձն.։)
all at once, together, unitedly, all at the same time, altogether;
jointly, in concurrence, at the same time;
all, quite;
totally, entirely;
— եւ, yet, even, also;
— ասել, եւ — իսկ ասել, եւ զի — ասացից, upon the whole, after all, in a word, in short;
ոչ — առնել, to repeat several times, over and over again.
Խեթկեսցէ նոքօք զազգս միանգամայն մինչեւ զծագս երկրի։ Մերձեսցին խօսեսցին միանգամայն։ Զարհուրեցուցից եւ ցամաքեցուցից միանգամայն։ Ելէ՛ք միանգամայն։ Ազգաց եւ մարդկան միանգամայն։ Եւ էր ամենայն եկեղեցին միանգամայն՝ չորք բիւրք։ Ապա երեւեցաւ աւելի քան զհինգ հարիւր եղբարց միանգամայն։ Գուցէ եկեալ հարկանիցեմ զերկիր միանգամայն, եւ այլն։ Միանգամայն՝ թագաւորք տասն։ Միանգամայն ամենեքեան լինին՝ ՟Ժ թագաւորք։ Միանգամայն ամենայն ամքն, ՟Ս՟Մ՟Խ՟Բ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Եւ միանգամայն պարզաբար (ասել կամեցեալ)։ գուցէ պահօք զամենայն սուրբսն ընդ աստուծոյ քաղաքավարեալ։ Դու՝ միանգամայն պարզաբար, զամենայն ինչ ի վեհագոյնս փոխարկեցեր. (Բրս. պհ. ՟Ա։ Ոսկ. նոր կիր.։)
Միանգամայն եւ ակն ունէր, թէ տացի ինչ նմա ի պօղոսէ։ Աղօ՛թս արարէք միանգամայն՝ եւ վասն մեր. (Գծ. ՟Ի՟Դ. 26։ Կող. ՟Դ. 5։)
solitary being, anachorite, hermit;
coenobite, monk, friar, religious;
only, alone, without company.
Ոչ ինչ է չար քան զարծաթասէր միանձն։ Ո՛վ արծաթսիրութիւն, որ զրկես զմիանձունս ի դասակարգութենէ հրեշտակացն, որ սրես զլեզու միանձին յանարգանս եւ յատելութիւն։ Այս տեղի միանձանց է. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Է. եւ այլն։)
ՄԻԱՆՁՆ. Անսովոր ոճով կամ հելլենաբանութեամբ՝ որպէս μοναχός, μόναρχος եւ ἁπόλυτος , եւ μονοούσιος unicus, solus եւ այլն. Մի հոգի առանձին. միայնակ ոք կամ ինչ. մի եւեթ. եզական. բացարձակ. ազատ. ուրոյն. առանձնական. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Օրն միանձն մեկնաւոր՝ ոչ ունի հաղորդութիւն ընդ այլ աւուրսն։ Չի՛ք ինչ ի նոսա պարզ եւ լոկ եւ միանձն։ Ըստ միանձնն մեծութեան երկնի եւ երկրի եւ ծովու։ Նայեսցի ընդ ծիծառն անջատ եւ միանձն. (Վեցօր. ՟Բ. ՟Դ. ՟Զ. ՟Ը։)
monachism, monastic life;
solitude.
Զիշխանութիւն քո կորուսեր, եւ զմիանձնութիւն ոչ գտեր։ Մինչ գամք ի միանձնութիւն, ոչ ստանամք ճգնութիւն. (Վրք. հց. ՟Է. ՟Ը։)
ՄԻԱՆՁՆՈՒԹԻՒՆ. որպէս Մի ինչ իրականութիւն. լոկ մտածութիւն ըստ միոյ բանի. առումն ըստ միոյ իրի եւեթ.
Լուսաւորն մեծ. իբրու թէ ինչ մի մեծանձնութեամբ մեկնակ՝ մեծ է ըստ միանձնութեան երկնից, երկրի եւ ծովու. իսկ այլքն եւս՝ որ կոչին մեծ, ոմն մեծ քան զընկեր իւր. (Շիր.։)
cf. Միաշաբաթի.
Յաւուր միաշաբաթին (միաշաբաթուն). ... մինչեւ ի նոյն միաշաբաթի. (Եղիշ. ՟Գ։)
first day of the week, sunday.
Յաւուր միաշաբաթին (միաշաբաթուն).... մինչեւ ի նոյն միաշաբաթի. (Եղիշ. ՟Գ։)
cf. Միալեզու.
Միաշուրթն լեզուաւ մինչեւ յաշտարակն վաղափուլ. (Սիր. ՟Ժ՟Է. 12։)
in the same chorus;
at the same ball or dancing-party.
Որ ինչ լինի ի միում պարու կամ ի պարաւորութեան.
consubstantial;
simultaneous, common, compatible;
united, only, sole.
Ունին եւ բազում ինչ՝ միասնական կեանքն՝ բարութիւն. (Բրս. հց.։)
united, joined;
one, singular;
equal, alike;
unit;
— թիւք, the units, the simple numbers.
Ի թագաւորէն սկսեալ մինչեւ յայն՝ որ յաղօրիսն նստէր, միաւոր եղեւ ամենեցուն կոծ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Ի թագաւորէն սկսեալ մինչեւ յայն, որ յաղօրիսն նստէր, միաւոր (այլ ձ. միդաւուր) եղեւ ամենեցուն կոծ (ի նինուէ). (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
monoceros, unicorn;
— ծովային, sea-.
ՄԻԵՂՋԵՐՈՒ կամ ՄԻԵՂՋԻՒՐՈՒ ՄԻԵՂՋԵՐՈՒԻ ՄԻԵՂՋԻՒՐ ՄԻԵՂՋԵՐԻ. μονόκερος monoceros, -rus, unicornus. Էրէ վայրի կամ գազան, որ զմի եւեթ եղջիւր ունի ի ճակատուն, եւ ունի նմանութիւն ինչ եղջերուի, ձիոյ, վարազի, ուղտու, եւ այլն. ... եբր. րէմ.
strangury, gravel, dysury, ischury, stoppage, suppression or retention of urine, pain and difficulty in discharging the urine.
Անկաւ յախտ ինչ, զոր միզագրաւութեան գործն կոչեն. (Վրք. ոսկ. նոր ձ. եւ տպ։)
to suffer from stone or strangury, to be afflicted with the gravel.
Անկաւ յախտ ինչ, զո քարագործն կոչեն. եւ այնպէս միզագրաւեալ՝ չարաչար մեռանէր. (Վրք. ոսկ. հին ձեռ։)
mud, mire, dirt;
puddle.
Ծիծառն հանճարեղ հանճարեղ է, ի մըծէ եւ ի կաւոյ, եւ յայնցանէ՝ որ ինչ դէպ լիցի պատահել նմա, բոյնս գործէ. (Փիլ. լիւս.։)
to each other, to one another;
զ—նս, one another, each other;
ի —, from one another, one from another;
ընդ —նս, with one another;
զկնի —, one after another;
— դէմ ընդդէմ, face to face, fronting, opposite;
սէր առ —նս, mutual affection;
յեղբայրսիրութեան առ —նս գթացք, kindly affectioned one to another with brotherly love;
զբեռն բարձէք, bear ye one another's burdens;
սիրել զ—նս, to love one another, to love reciprocally;
վնասել —, to injure one another;
զ—նս գովել, to praise one another;
ի —նս ածել ըզդրունս, to shut the doors;
բախել զ—նս, to smite one another;
ի թիկունս հասանել —, to help each other, to render mutual assistance;
ի պատիւ զ—ամբք ելանել, in honour preferring one another;
—ամբք վասն — պաղատել, to pray for one another.
Հազար ամ ի շամիրամայ մինչեւ զմիտրէոս թագաւոր, եթէ թուէ ոք, զմիմեամբք եկեալ գտանէ. (Եւս. քր. ՟Ա. (այսինքն լցուած։))
composed of knots, of nodes at intervals.
Ուր իցէ ինչ խառն կամ խառնեալ. ունօղ ի մէջ իւր զխառնուրդ ինչ տարբեր կամ զաղխաղխս միջամէջս.
middling voiced;
middle-voice.
Են ինչ ի ձայնիցն՝ որք աստուածավայելուչք են, եւ են ինչ՝ որ զմիջին կարգն ունին։ Միջակաձայնս զայսոսիկ ասեմք, զորս յորժամ երանելին պօղոս գրէ, յիսուս քրիստոս երէկ եւ այսօր, նոյն եւ յաւիտեան. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
middle ribs.
μεσοπλεύρα media latera. Միջին կողք. եւ Որ ինչ է ի մէջ կողից.
of middling stature, middle-sized, about the middle height;
middle-aged.
Ի տիոց անտի երիտասարդականաց մինչ ցմիջահասակ արբունս ժամանակի. (Կաղանկտ.։)
entered, introduced;
well versed in, initiated, instructed, intelligent, expert;
free, frank, bold, daring;
meddlesome;
enterprising, adventurous, venturous;
— լինել, to enter, to push in, to introduce oneself, to go forward or before;
to intrude into, to thrust oneself forward, to intermeddle or interfere;
to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts, to dive into, to explore, to sift;
to undertake, to have a hand in, *to have a finger in every body's pie;
— ձեռամբ գործել, to act freely.
Ամենայն ինչ ընդ ամենայնի խառն եւ միջամուխ գտանի. (Վեցօր. ՟Ա։)
middling, intermediate;
middle, centre.
Զայն ինչ՝ որ այսոցիկ միջասահման է. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Նմանութիւն ինչ միջասահման (կամ միջնասահման) ստութեան եւ ճշմարտութեան։ Միջասահման կացոյց իմանալեացն եւ զգալեացս զփոքր կենդանիս զայս մարդ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
middle, centre;
interval;
cf. Միջավար.
Զամենայն միջավայրսն ասեն երկիրն ունի։ Արեգակն եւ լուսին զամենայն վարյս միջավայրաց (կամ միջավայրս վայրացդ) իբրու զմի ինչ ունին միանգամայն. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
that is in the middle of the heavens, medicelestial.
μεσουρανών qui in medio coelo est. Որ ինչ է ի միջավայրս երկնից՝ իբր ի վերայ գագաթան մերոյ.
that is in the middle;
middle;
middling;
intermediate;
—ք, midlent;
middle terms.
μέσος, -η, -ον medius, -a, -um. Որ ինչ է ընդ մէջ երկուց ծայրից, կամ ի միջավայրի. միջակ.
cf. Միջնորդիմ.
Յեղելոցս ոչ ինչ է, զոր կամելն աստուծոյ ոչ միջնորդեաց. (Կիւրղ. գանձ.։)
middle, centre;
space, interval, interstice;
vacancy;
division, separation;
difference, distinction;
empty space;
*means, way;
— հացի, cf. Միջուկ;
— անօթոց, capacity;
— աշխարհի, interior, inside part;
— պատերազմաց, truce, suspension of arms, armistice;
զ—աւ ռազմին, during the conflict, in the hottest of the battle, thickest of the fight;
զ—աւ ճանապարհին, on the way;
during the journey;
ի —ի ամբոխին ամրանալ, to take refuge among the crowd.
Ոչինչ զմտաւ ասէ որ ի միջոցին գերութիւնք. (Մխ. երեմ.։)
ՄԻՋՈՑ. Մէջն բարոյապէս. եւ Միջին ինչ. միջասահմանութիւն.
marrow, core, heart;
— հացի, crum of bread;
— ձուոյ, yolk of an egg;
— ընկուզոյ, kernel of a walnut;
— տնկոց, pith;
— պտղոյ, core;
— գիսաւորաց, nucleus of comets.
որ եւ ՄԻՋՈՑ (ըստ վերջընթեր նշ). Որ ինչ կայ ի բուն մէջն կամ ի ներքս անդ՝ իբրու ծուծ եւ սերմն.
noon, noon-tide, midday;
the south;
meridian;
southern, meridional;
half, semi;
— ջերմն, intermittent fever.
Ընդ իս ուտելոց են ի միջօրէի։ Մինչ չեւ եկեալ էր յովսէփ ի միջօրէին։ Ննջեաց մինչեւ ցմիջօրեայ։ Ի միջօրէի իբրեւ ի խաւարի խարխափեսցէ։ Խաւարն քո իբրեւ զմիջօրեայ.եւ այլն։
cf. Միտումն.
Ունիմք բնութեամբ միտութիւն ինչ յողորմութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
inclination, tendency, propensity, disposition;
proneness;
inclination;
—ումն ի չարն կամ ի բարին, good or evil propensities.
Ունիմք բնութեամբ միտութիւն ինչ յողորմութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
fruit;
cf. Պտուղ.
Մրգաց հաղորդութիւն պարտ է առնել ամենեցուն։ Արդ եղիցի յաղագս մրգաց այս ինչ օրէն կարգեալ։ Յայլոց մրգիցն ճաշակել ... որպէս եւ մրգոցն եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
uniform, equal;
monotonous;
uniformly, equally;
— ձեւ, uniformity.
Ի խաւարին գիշերի փայտն եւ քարն առ հասարակ մի ինչ օրինակ թուին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
cf. Պարգեւառ.
Կամ Ընկալեալ ինչ ի պարգեւս.
simple;
serene, calm;
pure, clear, clean;
simple, sincere, genuine;
clear, evident;
simply;
ի —ի, ի —ոյ, with a clear sky;
serenity, sereneness, fine weather, clear sky, serene atmosphere;
evening stillness;
morning freshness.
Զինչխորհիս, եղբայր, պարզ ասա՛ մեղ ... լեզու զոր ոչ գիտէր՝ խօսեցաւ պարզ։ Զպարզ ասացեալս ոչ իմանային. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ժ՟Բ։ Բրսղ. մրկ.։)
Զոմանս ի ցուրտ եւ ի պարզ ընկենունին մինչեւ սառուցեալ մարմինքն՝ եւ մեռանէին (Եփր. վկ. արեւ.։)
simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.
Ոչինչ բան պարզաբար կայ ամբարեալ յաստուածաշունչ գիրս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)
cf. Պարզ.
Պարզականն եւ անմարմինն եկն եմուտ ընդ ապականացու մարմնով։ Ոչ մարմնական ծննդեան նման, զի է աննիւթ եւ պարզական։ Ոչ ինչ յառաջ քան զնա անմարմնական եւ պարզական։ Ճ. (՟Գ.։ Շ. խոստ.։ Սեբեր. ՟Ա։)
simplicity;
purity, cleanness;
simplicity, sincerity;
clarification, clarifying;
serenity, clearness, calm weather;
explication, development;
ազնուական —, noble simplicity.
Պարզութիւն այլ ոչ ինչ գոլով՝ բայց միայն օդ առանց ամպոյ եւ մառախուղի. (Արիստ. աշխ.։)
Ո՛չ հուր զնա դիտեմք. եւ ոչ լոյս, ո՛չ պարզութիւն, եւ ոչ այլ ինչ որակ հասանելի. (Լմբ. պտրգ.։)
siren, mermaid;
fairy;
tom-tit, tit-mouse, mesengia, muskin.
Ո՛չ պարեկացն երգ. յուշկապարիկն է, որ մինչեւ ի պորտն՝ կնոջ պատկեր է, եւ անհնարին քաղցր ձայն ունի, եւ պատրէ զլսողսն. (Լծ. փիլ.։)
vaunt, boast, show, ostentation, pride;
glory, splendour;
decorum, honour;
—նս տալ անձին վասն, to pique or plume oneself on, to glory in;
—նս համարիլ, to be proud of, to be boasted or vaunted of, to make it one's boast to.
Այս իսկ են պարծանք, եւ զսոյն բարգաւաճանս համարին։ Զի մի ինչ կարծեցի՝ թէ անձնյարգութեան եւ պարծանացիցէ վարդապետութիւն. (Ոսկ. մտթ.։)
to glory, to vaunt, to boast, to brag, to hector, to praise oneself;
to put oneself forward, to aim at winning distinction, to preach up oneself, to make a merit of, to affect haughty airs, to play the braggart, to swagger, to be vain-glorious, proud or vain of;
պանծացեալ —, to pride oneself, to look big, to be proud of;
պարծիմ գոլ, I have the honour to be...
Արի՛ պետրէ, զեն եւ կե՛ր, եւ նորա զօրինացն պարծեալ, եթէ խառնակ ինչ եւ անսուրբ ոչ եմուտ ի բերան իմ. (Եփր. մակաբ.։)
boastful, vaunting, bragging, vain-glorious, self-conceited, swaggering, blustering;
braggart, swaggerer, braggadocio, hector, bully.
Զիա՞րդ ուսուցանես ինձ՝ թէ ցածիր, մինչ դու պարծուկ , լիրբ եւ անամօթ ես. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
vaunting, boasting.
Կամէր զաւելորդ պարծումնն (նոցա). ի բաց հատանել։ Ոչ եթէ ասելն՝ ես գիտեմ զնա, պարծումն ինչ էր։ Ոչ է պարծումն ասացեալն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8. 9. 38։)
modest, virtuous, chaste, pudic, maidenly, pure;
sober, moderate, temperate, frugal;
discreet, well-behaved.
Այր պարկեշտ՝ նախարար։ Հեզ՝ ցած՝ պարկեշտ։ Զսարկաւ ագունս պարկեշտս, ցածուանս։ Պարկեշտիցն մերոց (անդամոց) չէ՛ ինչ պիտոյ։ Բանք սրբոց պարկեշտ են։ Զպարկեշտս բարբառիմ.եւ այլն։
cf. Պարկեշտ.
Իսկ դու ռամիկդ, որ ոչ վարս ինչ պարկեշտականս ունիցիս. (Ոսկ. ես.։)
chaste-minded.
Պարկեշտն մտօք. եւ Որ ինչ պարկեշտութեամբ.
to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.
Չարն պարկեշտացուցանէ իմն յայնցանէ՝ որ յագահութիւն առաւելաստացութեան ինչ է։ Իշխանք, որոց հոգն է պարկեշտացուցանել եւ հոյակապ առնել զայն ինչ՝ որ շուրջ զմարմնովն է, եւ արտաքոյ բարիք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 211. 217։)
Ոչինչ պարկեշտացուցանէ զորս զայս, բայց միայն պատուելն Աստուծոյ փառաւոր չարչարանօքն. (Ճ. ՟Գ.։)
modesty, decency, decent bearing, carriage, demeanour or deportment, honesty;
chastity, pudicity, purity, bashfulness;
moderation, temperance, abstinence, frugality, sobriety;
gravity, stateliness, reverend aspect;
պարկեշտութեամբ, cf. Պարկեշտաբար.
Որ ինչ պարկեշտութեամբ, որ ինչ արդարութեամբ։ Ի հնազանդութեան կայցեն ամենայն պարկեշտութեամբ։ Վարդապետութեամբ զանկեղծութիւն ունիլ, զսրբութիւն, զպարկեշտութիւն. (Փիլիպ. ՟Դ. 8։ ՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 4։ Տիտ. ՟Բ. 7։)
ամենայն ինչ ձեր պարկեշտութեամբ առ արտաքինսն. (՟Ա. Կոր. ՟Ծ՟Դ. 40։ ՟Ա. Թես. ՟Դ. 11։)
cf. Պահեմ.
Որ զօրէնսն պարհեն. (Եփր. հռ.։ Որպէս եւ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 1.) գրի յօրինակս ինչ՝Պարհեցելոց։ Եւ Յոբ. ՟Ի՟Դ. 15. Պարհեսցեն։ Նոյնպէս եւ յայլ եւս մատեանս՝ ըստ պէսպիսութեան գրչաց։