stupidity, silliness, foolishness, simplicity, rusticity.
ἁπόνοια stultitia. Անմտութիւն.
Խոտորեա՛ց ի նմանէ, եւ գտցես հանգիստ, եւ ոչ ձանձրասցիս պանդորրութեամբ նորա. (Սիր. ՟Ի՟Բ. 16։ 1)
provining.
cheese;
գործել մածուցանել —, to make cheese;
to curdle milk.
• (յետնաբար սեռ. -ոյ կամ -ի) «պանիր» Յոբ. ժ. 10. Նոնն. Պտմ. աղէքս. Իսիւք. որից պանրանալ «մակարդիլ» Ճառ-ընտ. Սանահն. պանրուտի (գրուած նաև պանրուտէ, պանդրուտու, պանդրուտոյ, «կթեղէնով պաս, նաւակատիք, յն. τυροφαγία» Գիրք թղ. 334. Տօնակ. Ասող. Ոսկիփ. պանդ-րաջուր (որ է պանրաջուր) Մխ. բժշ. 46, 133 (դ յաւելուածի համար հմմտ. ծանդր, ման-դըր, ծունդըր. նոյն յաւելուածն ունին նաև ռեռ. պանտրի Մաշտ. ջահկ. և Ագլ. պա՛ն-դիր). պանրավաճառ, պանրային (նոր բա-ռեր)։
• = Պհլ. *panir ձևից, որ աւանդուած չէ. բայց կայ պհլ. panēr, պրս. [arabic word] panīr «պանիր», որից փոխառեալ են նաև աֆղան. panir, բելուճ. p'anēr, քրդ. panir, panīr, peynir, զազա penir, արևել. թրք. penir, թրք. penir, peynir, գնչ. pendir «պանիր»։ -Բառիս ծագումը իբր զնդ. paeman-«կաթ» 221։
• Ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ նախ ԳԴ. -ՆՀԲ յիշում է թրք. բէնիր, և հայ բա-ռը մեկնում է իբրև «պան իր», հացի հետ ուտելու բան։ Այսպէս նաև Թա-ղիադեան, Առաջնորդ մանկանց, էջ 29. Ուղիղ են մեկնում Böttich. Arica 78,
• 292, Lag. Urgesch. 928, Muller SW-AW 38. 575, Հիւնք.։
• ԳՒՌ.-Այշ. Ախց. Գոր. Երև. Կր. Մկ. Մշ. Մրղ. Ջղ. Սլմ. Վն. Տփ. պանիր, Ղրբ. պա՛-նըէր,, Շմ. պանէր, Ագլ. պա՛նդիր, Ասլ. Խրբ. Ռ. Սեբ. բանիր (սեռ. Խրբ. բայրի), Տիգ, բmնիր, Պլ. փանիր (սեռ. Տիգ. բmնդրի), Սվեդ. բmնէր, Ննխ. բէնիր (գիւղերը՝ բ'ա-նիր), Զթ. բանը՛յ, բանը՛ր, Հճ. բանիյ, Հմշ. բօնիր.-սրանց մէջ է ձայնաւորը և նախա-ձայն բ՝ կամ փ յառաջացած են խաչաձև-մամբ Թրք. penir ձևի. հմմտ. MSL 10, 324, Բազմ. 1897, էջ 260 և Քննութ. Ն. Նախիջևա-նի բարբառի, § 15, § 217.-ըստ Գաբիկեան, Ամէն. տարեցոյցը 1922, 325 Սեբ. Բրգնիկ գիւղ պօնիր, Մրշ. պանար (իմա՛բօնիր, բա-նար)։ Նոր բառեր են պանրագող, պանրադ-րի, պանրաման, պանրատէր, պանրխոտ։
• ՓՈԽ.-Աժտարխանի հայոց մէջ հոմանիշ-ների տարբերացմամբ ռուս. սիր նշանակում է «եւրոպական պանիր», իսկ պանիր «Կով-կասեան սպիտակ պանիր»։ Այսպէս են նաև տեղական ռուսներն ու թաթարները, որոն։ հայերէնից փոխ առնելով գործածում են naнūp, [arabic word] panīr ձևերը՝ «Կովկասեան կամ հայկական պանիր» նշանակութեամբ։
թ. բէնիր. τυρός caseus. իտ. cacio, formaggio. որպէս եւ Պանիր գործել, τυρεύω in caseum cogo et denso, lac coagulo. Կաթն մակարդեալ, եւ ի բլիթս բլիթս կազմեալ, որպէս թէ Պան իր.
Մածուցեր զիս իբրեւ զպանիր. (Յոբ. ՟Ժ. 10։)
Մատուցանէր նմա պանիր։ Գործել պանիր զկաթն. (Պտմ. աղեքս.։ Նոննոս.։)
Կթեա՛ կաթն, եւ լինիցի պանիր. (Համամ առակ.։)
Արեգակն երեւեցուցանէ արտաքս զգիջութիւն մոմոց, եւ զպանրոյ. (Իսիւք.։)
Ետուր ծառայից քոց զնիւթ պանրիս եւ ձուոցս ի վայելս ճաշակմամբ. (Մաշտ.։)
Օրհնութիւն պանտրի եւ ձուոց. (Մաշտ. ջահկ.։)
Զենոն օրէնս եդ՝ երկուս շաբաթս բարեկենդանին ոչ ուտել միս, այլ՝ պանիր. (Կիր. պտմ.։)
Գողացաւ սակաւ մի պանիր. աղուէսն ետես զագռաւն, եւ զպանիրն ի բերան նորա։ Ագռաւ մի պանիր ունէր ի բերանն։ Պանիր մածուցեալ՝ ուրախացոյց զնոսա. (Ոսկիփոր.։)
glorious, praise-worthy, laudable;
magnificent, pompous, excellent, sumptuous;
sublime, illustrious, renowned, distinguished.
σεμνός venerabilis, gravis, magnificus. Արժանի պանծանաց. եւ Լի պանծանօք. նազելի. շքեղ. գովելի. հռչակելի. արգոյ։
Առաքեցին զմեզ յԱղեքսանդրիա՝ ի լեզու պանծալի ի ստոյգ յօդանալ ճեմարանին վերաբանութեան. (Խոր. ՟Գ. 61։)
Ոչ ի մեծ ատենիցն վարին հանդէս, եւ ոչ յայլ ինչ ի մի արժանաւորացն եւ պանծալեացն. (Պիտ.։)
Պանծալի առնել. (Առ որս. ՟Է։)
Զպանծալի եւ զփայլեալ զփառս տանս։ Պանծալի սուրբ զաւակօք. (Շար.։)
Այս է քո պանծալի աստուածաբանութիւնդ, մանաւանդ թէ յիմարութեանդ ցոյցք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
boasting, vaunting, bragging.
Եւ զի՞նչ (վստահութիւնն) իցէ. պանծութիւն՝ պարծանք (յն. մի բառ), համարձակութիւն. (Ոսկ. փիլիպ.։)
cf. Պանկրատ.
ՊԱՆԿՐԱՏ ՊԱՆԿՐԱՏԻՈՆ. Բառ յն. բանգրա՛դիօն. πανκράτιον pancratium. Որպէս թէ ամենայնիւ հասանօղ ըմբռնօղ, եւ յաղթօղն գոլ. Ազգ հնգամասնեայ խաղու յողոմպիական մրցանսն.
Որ կատարելապէս կրթեալ իցէ պանկրատիոնաւն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Յաւելաւ պանկրատիոնն, եւ յաղթէր իդգամիս սիրակուսացի յաղթանդամն։ Կարոս հեղիացի ի ստադին եւ ի պանկրատի յաղթէր յետ Հերակղեայ։ Յաւելաւ մանկտւոյ պանկրատիոնն, որ է հասեւառիկ (յաւելեալ ի թարգմանչէ), եւ յաղթէր փեդիմոս աղեքսանդրացի ի ստադին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
caseum, casein.
milk-diet, fasting on lacteal products.
τυροφαγία (պանրակերութիւն). գրի եւ ՊԱՆՐՈՒՏԷ, ՊԱՆԴՐՈՒՏՈՒ. Շաբաթապահք յունաց՝ առանց միս ուտելոյ՝ ճաշակմամբ պանրոյ եւ կթոյ. մսկտուր.
Ասել՝ թէ աւանդ է մեր այս շաբաթ միս չուտել. եւ այս է որ պանրուտէ անուանի. (Տօնակ.։)
Զվերջին բարեկենդանն պանրուտոյառնել. (Ասող. ՟Բ. 6։)
Որ վասն պանրուտոյ էիք հարցեալ. ընդէ՞ր հոռոմք պանրուտոյ առնեն, եւ հայք ոչ առնեն. (Ոսկիփոր.։)
Զերկու շաբաթն մսուտու, եւ պանրուտու եդին. (Տօնակ.։)
Վասն հնգօրեայ պահոցն պանդուտուին՝ պարտ էր թէ եւ զայն բնաւ ոչ ուտէիք. (Ուռհ.։)
well provisioned or furnished;
— առնել, to victual, to provide, to store, to stock, to equip;
— լնուլ, to stock or furnish with all sorts of provisions.
Պաշարապինդ ելանել ի մարմնոյս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Պաշարապինդ արարեալ զնոսա (զաղքատս) ըստ իւրեանց պիտոյից. (Վրք. հց. ձ։ 2)
besieging;
—ք, the besiegers.
Զդեմետրիոս Անտիպատրեայ ... որոյ անուն յորջորջանաց էր պաշարիչ։ Քան զամենեսին դժնդակ թագաւոր կարծէին լինել զնա ի պաշարմանն. ուստի եւ պաշարիչ անուն կոչեցաւ յորջորջանաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Իսկ պաշարիչքն՝ զբազում տեղիս հրով ապականեցին. (Լաստ. ՟Է։)
adorable, worshipful.
worship;
idolatry;
service.
Օտարքս պաշտելով զօտար Աստուածս, օտարացոյց զմեզ ի պաշտելութենէ (անտի) օտար (արքայն հրէից). (Ճ. ՟Գ.։)
Ապրեցուցանել զմեզ կռոցն ի պաշտելութենէ. (Շար.։)
Ըստ իւրաքանչիւր ախտիցն վերակացութեան՝ զպաշտելութիւնս պահանջեն (դիքն). (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ի բաց կալ ի պաշտելութենէ պիղծ կռոցն. (Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ե.։)
Պսակ պաշտելութեան՝ սիովնի նորոյ զարդարման. (Նար. կուս.։ 12)
to employ, to use, to make use of, to avail oneself of, to adopt.
χράομαι utor, usurpo. Վարել ի պէտս. վարիլ իւիք կամ յիմն. ի կիր արկանել, եւ արկանիլ. դնիլ. լինել. բանեցնել, բանիլ.
Երկաթ մերթ ի բարիս պաշտի, եւ մերթ ի չար. զի եթէ խոփ եւ գերանդի եւ մանգաղ ոք գործիցէ, ի բարւոք իրս պաշտեցաւ. (Եզնիկ.։)
Բազումք ի մանկանց եկեղեցւոյ պաշտին նոքօք։ Յաւետարանն՝ որ կոչի հեբրայեցւոց՝ միայն պաշտին նոքա (եբիոնիտք)։ Վկայէ հեգիսիպոս՝ այն որ պաշտեցաք մեք բանիւ նորա ի բազում տեղիս։ Զի ի նմա (այսինքն յայն գիրս իւր) պաշտի նա ի վկայութիւն ի յայտնութենէ անտի Յովհաննու. (Եւս. պտմ. ՟Գ. եւ ՟Դ։)
Պաշտի բանս եւ ի հանդերձեալն դատաստան։ Պաշտի այժմ եւ առ մեզ ամբաստանելս, եւ անդ սպառնալիքս. (Նախ. եզեկ.։)
Ազդ եղեւ ինձ, եթէ հակառակութիւնք իմն պաշտին ի ձեզ. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Զծածուկ երդումն՝ որ ընդ նոսա եւ ընդ Աստուած պաշտեցաւ խրատուն մարգարէի. (Եփր. թագ. այսինքն եդաւ, եղեւ։)
defensive.
protectorate.
defence, protection, guard, auspices, patronage, stay, support, favour;
apology, intercession;
service, office;
ընդ պաշտպանութեամբ օրինաց, under the aegis of the Law.
ὐπερασπισμός protectio, defensio ἁντίληψις opitulatio, patrocinium παρίστασις assistentia. Պաշտպանելն. պաշտպանն գոլ. հովանաւորութիւն. պահպանութիւն. օգնականութիւն. ջատագովութիւն. զօրավիգն.
Ետուր ինձ պաշտպանութիւն փրկութեան իմոյ. (Սղ. ՟Ժ՟Է. 36։)
Ետուր ինձ զպաշտպանութիւն փրկութեան քոյ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 36։)
Ոչ անտես արարեր յամենայն ժամանակի եւ յամենայն տեղի քոյով պաշտպանութեամբ Տէր. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 20։)
Առ Աստուած յարձակելն՝ նոցա իմանալւոյն յօժարութեանն է. իսկ միշտ ի յայս պահպանելն՝ է պաշտպանութեանն Աստուծոյ. (Մաքս. ի դիոն.։)
Զաւանդ հոգւոյս իմ պաշտպանութեան, զոր հաւատացեր նմին (պահապան հրեշտակի) տեսչութեան. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹԻՒՆ. Սպասահարկութիւն. արբանեկութիւն. պաշտօն. պաշտելն.
Ընդ լուսնովս վայրք ... մտերմաբար յանբանս եւ ի բանաւոր կենդանիս՝ բերովք զիւրաքանչիւրն կատարեն արժանաւոր պաշտպանութիւն. (Պիտ.։)
Պաշտպանութիւն՝ որ է ըստ պարզ տեսութեան սպասաւորութիւն. (Լմբ. սղ.։)
bureaucracy.
colleague, coadjutor;
fellow-servant, help-mate.
συλλειτουργός, -γῶν comminister, socius in ministerio, coadjutor. Կցորդ կամ ընկեր ի պաշտաման.
Պաշտօնակիցս նոցա կատարեալ զմերս քահանայապետութիւն. (Դիոն. երկն.։)
Տեառն եւ սիրելի եղբօր եւ պաշտօնակցի մերոյ Յովհաննու՝ Կիւրղոս, ի Տէր խնդալ. (Պրպմ.։)
Լինել (հրեշտակաց) պաշտօնակից մեզ. եւ փառաբանակից քում բարերարութեանդ. (Պտրգ.։)
Դասքն հրեշտակաց՝ իբրեւ պաշտօնակցաց՝ նոցա սպասէին. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Ուստի եւ սովաւ (Պետրոսիւ) ըստ սմին եւ ի նոյն մարտակցութիւն պաշտօնակցաց սորին՝ նոյն երանութիւն աւետագրեցաւ. (Նար. առաք.։)
Պաշտօնակից եղբարց, եւ նախաթոռ պատրիարգաց. (Գր. տղ. թղթ.։)
to worship, to adore.
Մկնորսակացն (կատուաց) լինելով պաշտօնամատոյց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
devotion, piety, religion.
ՊԱՇՏՕՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ, կամ ՊԱՇՏՕՆՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. Սէր պաշտամանց. պաշտօնասէրն լինել.
Եղիցի՛ ձեզ սիրելի՝ պարկեշտութիւն, արթնութիւն, պաշտօնսիրութիւն. (Կանոն.։)
service;
ministry, office, charge, function.
ՊԱՇՏՕՆԱՏԱՐՈՒԹԻՒՆ ՊԱՇՏՕՆԱՏԱՐՈՒՄՆ. Պաշտօն տանելն այլում. ծառայութիւն.
Յոյժ պատկառ կայր ի պաշտօնատարութիւն հայրապետին. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Նաեւ ոչ աստեղացն բնութիւն առ պաշտօնատարմանցն գործեցեալս (իբր առ ի պաշտել այլոց զինքեանս). (Ճ. ՟Գ.։)
divine office.
Երգ պաշտամանց. ժամերգութիւն. ձայնաւոր պատարագ. եւ այլն.
Մի՛ իբրեւ ջուր ընդ խողովակ անցանէք անմտաբար ըստ խորհրդական բանըս աղօթիցն՝ զոր մատուցանէք, եթէ սաղմոսերգութիւնք են ... եթէ պաշտօներգութիւն. (Շ. ընդհանր.։)
papistry, popery.
to be very thirsty, to die of thirst.
Փափագել ջրոյ յոյժ յոյժ. (կամ բաբախմամբ շրթանց՝ պա՛պա՛ հնչել) պասքիլ. տոչորիլ բերանոյ ի ծարաւոյ. յն. տանջիլ, կամ մորմոքիլ. ὁδυνάομαι dolore afficior եւ διακαίω peruro եւ այլն.
Պապակիմ ի տապոյ աստի։ Արդ սա աստ մխիթարի, եւ դու այդր պապակիս. (Ղկ. ՟Ժ՟Զ. 24. 25։)
hatred for study;
gross ignorance.
Ուսումնատեացն լինել, խորշումն յուսմանէ. կամաւոր տգիտութիւն.
Մանաւանդ ուսումնատեցութեան. զի ասացին, թէ ինքեանք չեն ուսեալ, եւ զորդիս իւրեանց ի դպրոց ոչ ունին. (Կանոն.։)
cf. Ուսուցիչ.
Ոչ յուսուցանելեացն միայն համարձակութենէ, այլեւ յառնելեացն արժանաւորութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
professorship.
Պաշտօն ուսուցչի. վարժապետութիւն.
Փոքր է մարմնաւոր արիցն բաշխումն՝ առ վարդապետութիւնն եւ ուսուցանողութիւնն. (Լմբ. ի տնտեսն.։)
cf. Ուսուցող.
διδάσκων, διδάσκαλος docens, magister. Ուսուցանօղ, ուսուցօղ. վարժապետ. վարդապետ. կրթիչ. մանկավարժ. դաստիարակ. եւ Առաջնորդ. ուղեցոյց. վարպետ, սորվեցնօղ.
Մի է ձեր ուսուցիչ։ Մի՛ կոչիցիք ուսուցիչք. զի ուսուցիչ ձեր քրիստոս է։ Ուսուցիչ, անոխակալ, եւ այլն։
Առաքինագոյն ուսուցիչ։ Ի ձեռն ուսուցչացն խրատուց. (Պիտ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
Ուսուցչին չարեաց սատանայի հարսնացան. (Նար. երգ.։)
chief assistant mastership.
whence, of which, of what;
whence ? from where ? from what place ? from whom ? from what ?
so, for that reason, on that account;
well, then, consequently, in consequence;
— ճանաչես զիս, how comes it that you know me ?
— գաս, whence comest thou ?
— ես, whence are you ?
— է ինձ այս զի, how is it that it happens to me ? how is it that ?
— եւ, — եւ իցէ, from any place whatever, where you like.
ՈՒՍՏԻ՞. πόθεν; unde? Յորմէ՞ տեղւոջէ. եւս եւ յումմէ՞. յորո՞ց իրաց. յի՞նչ պատճառաց. ուսկի՞ց, ուսկէ՞
Մկրտութիւնն յովհաննու ուստի՞ էր, յերկնի՞ց, եթէ ի մարդկանէ։ Սմա ուստի՞ իցէ այս իմաստութիւն։ Եւ ուստի՞ է ինձ այս, զի եկեսցէ մայր տեառն մոյ առ իս։ Ուստի՞ ճանաչես զիս։ Ոչ գիտեմ զձեզ, ուստի՛ էք։ Ոչ գիտես, ուստի՛ գայ, կամ յո՛ երթաց.եւ այլն։
Ուստի՞ իսկ է մեզ լինելս, ուստի՞ առաք սկիզբն, կամ յումմէ՞ եղեաք. (Իսիւք.։)
ՈՒՍՏԻ՛ ԵՒ. իբր՝ Ուստի՛ եւ իցէ. անխտիր.
Կայէն (ի պէտս զոհելոյ) ուստի՛ եւ կորզեաց հասկս յոռիս արհամարհանօք. (Եփր. եբր.։)
ԶՈՒՍՏԻ, ՈՒՍՏԻՈՅ. (ի բառէդ Ուստի՞) եւ ՈՒՍՏԵԱՑ (ի բառէդ Ուստեք կամ Ուստի՛ եւ իցէ)
Եղիսէ ասէ ցգեհեզի. ուստի՞ գայիր, իբր ոչ եթէ չգիտեմ զուստին, այլ սուգ առեալ ունիմ զուստիոյդ (այսինքն վասն ուստի՛ գալոյդ). (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Ի վաճառականաց ուստեաց ծանօթից զպէտսն վճարէին. (Ճ. ՟Ա.։)
ՈՒՍՏԻ մ. ὄθεν unde. իբր յարաբերական՝ Յորմէ. յորմէ վայրէ. ի տեղւոջէն՝ յորմէ. յիրաց՝ յորոց, վասն որոց իրաց. անտի՝ ուր. ուսկից որ.
Դարձայց ի տուն իմ, ուստի ելի։ Գնացին յանտիոք, ուստի էին, յանձն արարեալ շնորհացն աստուծոյ։ Իջեալ ի սիրակուսա՝ եղեաք աւուրս երկուս. ուստի գնացեալ՝ հասաք ի հռեգիովն։ Ժողովես՝ ուստի ոչ սփռեցեր. եւ այլն։
Արդարութիւնն լուսաւորեսցի ի խաչն, ուստի տէրն յայտնեցաւ, ուստի տէրն կախեցաւ, ուստի փառք նորա ծագեցին, եւ լցին զերկիր. (Ագաթ.։)
Ի նոյն բլուր՝ ուստի էջն, վերջոտնեալ ելանէ. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Ուստի սակաւ մի կասկածէր, անտի աներկիւղ հաստատէր։ Ուստի սկսար դու, անտի տաց քեզ պատասխանի. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը։)
Ուստի հիմն իցէ շինուածոյն, եւ կատարն անտի լինիցի. (Բուզ. ՟Գ. 5։)
Ուստի պարտ էր զարմանալ զնմանէն, նոքա անգոսնէին. (Իսիւք.։)
ՈՒՍՏԻ. շ. ὄθεν unde, ideo, propterea. Վասն որոյ. վասն այսորիկ. նմին իրի. ապա ուրեմն. ուստի, անանկ է նէ.
Հաճոյ թուեցաւ հերովդի, ուստի եւ երդմամբ խոստացաւ տալ նմա եւ այլն. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ. 7։ Տե՛ս ՟Բ. 17։ ՟Գ. 1։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 23. եւ այլն։)
Ուստի եղբարք սուրբք, նայեցարո՛ւք. զՈւստին փոխանակ վասն այսորիկ ասելոյն դնէ. զուստին փոխանակ վասն այսորիկ ասելոյ ասաց. (Ոսկ. եբր.։)
Ընդհանուր աշխարհ ի նմանէ վարդապետեալ ուսանի, ուստի եւ ոսկիբերան կոչեցին զնա. (Խոր. ՟Գ. 57։)
eatable, comestible;
eater;
—ք, food, eatables.
ἑσθιόμενος manducandus, edendus, edibilis βρώσιμος, βρώτος esculentus, edulis προσφάγιον opsonium. Որ ինչ ուտի. զոր լինի ուտել. կերակուր. ճարակ. ուտւելու.
Ամենայն ծառ, կամ զամենայն փայտ ուտելի։ Ամենայն ուտելի կերակրոց։ Ի մէջ ուտելեացն կենդանածնաց, եւ ի մէջ չուտելեացն անասնոց։ Մովսեսի չէր հրամայեալ ուտելի առնել զվասն մեղացն.եւ այլն։
Միթէ ունի՞ք ինչ ուտելոյ». այսինքն ուտելի ընդ հացի. (Յհ. ՟Ի՟Ա. 5։)
Անկցի ի բերան ուտելեաց. (Նաւում. ՟Գ. 12։)
worm, moth, grub, caterpillar;
rust;
cancer;
corrosive-sublimate, protochloride of mercury;
— ցորենոյ, weevil;
— պանրոյ, maggot, mite;
— փայտի, pulsator, death-watch.
βρῶσις erosio, aerugo եւ ἐρποώδης , vim serpendi habens, cancer. որ եւ ՈՒՏԻՉ. Ուտօղ կամ կերիչ որդն, ճճի կրծօղ եւ մաշօղ ձորձոց, փայտից, եւ բուսոց եւ այլն. երր. ցեց. մէց. ժանկ. եւ Քաղցկեղ.
Ցեց եւ ուտիճ ապականեն։ Ո՛չ ցեց եւ ո՛չ ուտիճ ապականեն. (Մտթ. ՟Զ. 19. 20։)
Ցեցոյ եւ ուտճի եւ գողոց ժողովես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)
Մեռցին որդն եւ ուտիչ, եւ ամենայն նմանք սոցին. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Ախտս անբոյժս ուտճի եւ մաշարայի դժնդակագոյն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
eater;
consumer.
Որ ուտէ. կերիչ. իրօք կամ նմանութեամբ.
Անլոյս է այնպիսի հուրն, եւ այրիչ միայն՝ եւ ուտիչ. (Ոսկ. ես.։)
flesh-day, meat-day;
— ուտել, to eat meat;
ոչ ամենայն օր —, եւ ոչ երկիցս զատիկ, Christmas come but once a year.
(իբր ռմկ) Օր ուտելոյ՝ ազատ ի պահոց։ (Տօմար.։ Տօնաց.։)
Պահք է՝ բնաւին կերակրոյ ոչ հաղորդիլ. (իսկ ուտիք է՝ կերակուր ուտել. եւ զատիկ է՝ պարարտ կերակրովք ուրախանալ. Երզն. մտթ.։)
Մի աղօթամատոյց է ուտեաց եւ պահոց. (Մխ. ապար.։)
cf. Ուրախալից.
cf. Ուրախալից.
ՈՒՐԱԽԱԼԻՐ ՈՒՐԱԽԱԼԻՑ. Լի կամ լցեալ ուրախութեամբ. բերկրալից. խնդալից. ուրախական. ուրախարար.
Ուրախալիր սրտիւ բերկրեալ։ Կոչեցաւ ի նըսրայ ուրախալիր սրտի գթօք. (Շ. վիպ.։ Յհ. կթ.։)
Ուրախալից սրտիւ դառնային։ Ուրախալից մտօք փառաւորէր զաստուած. (Փարպ.։)
Զուրախալիցսն երանելիս կարծեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
Գինին ուրախալից առնէ զմայլեալսն կերակրով. (Նար. երգ.։)
Երեւեցար խնկաբերից՝ յողջոյն կենաց ուրախալից. (Շար.։)
full of joy, joyful, cheerful, playful, jovial.
ՈՒՐԱԽԱԼԻՐ ՈՒՐԱԽԱԼԻՑ. Լի կամ լցեալ ուրախութեամբ. բերկրալից. խնդալից. ուրախական. ուրախարար.
Ուրախալիր սրտիւ բերկրեալ։ Կոչեցաւ ի նըսրայ ուրախալիր սրտի գթօք. (Շ. վիպ.։ Յհ. կթ.։)
Ուրախալից սրտիւ դառնային։ Ուրախալից մտօք փառաւորէր զաստուած. (Փարպ.։)
Զուրախալիցսն երանելիս կարծեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
Գինին ուրախալից առնէ զմայլեալսն կերակրով. (Նար. երգ.։)
Երեւեցար խնկաբերից՝ յողջոյն կենաց ուրախալից. (Շար.։)
sharer in a person's joy;
congratulating;
— լինել, to rejoice with;
to congratulate, to felicitate, to wish joy to, to compliment;
to feast together, to treat one another.
ՈՒՐԱԽԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. συγχαίρω, συνευφραίνομαι congaudeo. որք ստէպ թարգմանին, ուրախանալ ընդ. Ուրախ լինել միաբան. խնդակից լինել.
Խնդամ, եւ ուրախակից եմ ամենեցուն ձեր. նոյնպէս եւ դուք խնդացէ՛ք, եւ ուրախակի՛ց եղերուք ինձ. (Փիլիպ. ՟Բ. 17. 18։)
Ուրախակի՛ց ինձ եղերուք, զի գտի զդրամն կորուսեալ. (Ճ. ՟Գ.։)
Հրեշտակացն էր ուրախակից (մարդն ի դրախտին). (Բրս. չար.։)
Միշտ ուրախակիցք իմաստաբար իմումս լինիցիք բերկրութեան. (Պիտ.։)
Ուրախակից լինիցիմք, եւ ընդունիցիմք զխաչեալն փառօք. (Սեբեր. ՟Զ։)
Եւ συνευωχοῦμαι convivor, simul epulor, oblector. Խրախճանակից լինել յուտել եւ յըմպել.
Լինին ընդ ձեզ ուրախակիցք. (Յուդ. 12։)
cf. Ուրախարար.
Ուր սուրբ երրորդութիւնն ամենից ցուցանի թագաւոր եւ պարգեւատու եւ ուրախացուցիչ. (Խոսր.։)
Կայցցէ առաջի սեղանոյն աստուծոյ ուրախացուցչի զմանկութիւն նորա. (Ոսկիփոր.։)
rejoicing, joy, gaiety, mirth, merriment, pleasure;
feast, festivity, entertainment;
ուրախութեամբ, joyfully, cheerfully, with pleasure;
ուրախութեամբ ուրախ լինել, to overflow with joy;
առնել — մեծ, to give a great banquet.
εὑφροσύνη laetitia χαρά gaudium ἁγαλλίαμα, ἁγαλλίασις exultatio. Ուրախ լինել. վիճակ ուրախական. բերկրութիւն. խնդութիւն. ցնծութիւն. զուարթութիւն.
Դարձաւ սուգ նոցա յուրախութիւն։ Տրտմութիւն ձեր յուրախութիւն եղիցի։ Յաւուրս ուրախութեան ձերոյ։ Ետուր ուրախութիւն սրտից մերոց։ Ծառայեցէ՛ք տեառն ուրախութեամբ։ Զերծ յինէն զքուրձ, եւ ինձ զգեցոյց զուրախութիւն։ Ուրախութեամբ մեծաւ.եւ այլն։
Անսպառ լերուք յուրախութեան։ Ածեր զմոլորեալս զայս յանանց ուրախութիւնսդ. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը։)
ՈՒՐԱԽՈՒԹԻՒՆ. εὑωχία, κώθων, πότος, συμπόσιον, δοχή convivium, epulum, epulatio, compotatio. Խրախութիւն. խրախունք. խրախճան. կոչունք. գիներբուք.
Արար աբրամ ուրախութիւն մեծ։ Առնէր ուրախութիւն ամենայն ծառայից իւրոց։ Էր անդ յանհոգութեան եւ յուրախութեան ինքն եւ ամենայն զօրք իւր։ Արար ուրախութիւն կոչնոցն։ Առնել ուրախութիւն կոչնոց ընկերացն.եւ այլն։
deniable.
cf. Ուրացումն.
ἅρνησις, ἁπόβασις negatio, recusatio παράβασις praevaricatio, transgressio. Ուրանալն. ուրացումն. յուրաստն լինել. հաւատադրժութիւն. եւ Ժխտումն. եւ Բացասութիւն. հրաժարումն. ինքեար. տե՛ս եւ ԱՊԵՐԵՒՈՒԹԻՒՆ, ԱՊԱՍՈՒԹԻՒՆ.
Ոյք առնէին զուրացութիւն (կամ զանօրէնութիւնս), ատեցի. (Սղ. ՟Ճ. 3։)
Ոչ թէ անգիտութիւն միայն են մեղք, այլ եւ ուրացութիւն զաստուած. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)
Ընտրեցաք զմահ աստուածպաշտութեամբ, քան զկեանս ուրացութեամբ։ Որ ստիպէր չարաչար յուրացութիւն։ Ուրացութեամբ փափկանալ յիւրաքանչիւր շինուածս. (Եղիշ. ՟Գ։)
Մերով ուրացութեամբ ումեք ի հաւատացեալ կապելոցն մի՛ լիցի արձակումն։ Խնդրեն յաստուծոյ զմեր վասն աստուծոյ զվախճանն քան թէ զկեալն մեր ուրացութեամբ. (Փարպ.։)
Եւ ոչ նորա պատիւն յուրացութիւն ելանէ. (Սեբեր. ՟Գ։)
Որպէս խաւար ապականի ի հասանել լուսոյ, նոյնպէս եւ մեղաւորաց ուրացութիւն կորնչի, յորժամ ծագէ խիղճ մտացն. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
Երկու օրինակ է երդմանն. մի ուրացութեան, եւ միւս՝ խոստովանութեան. արդ երդումն խոստովանութեան լիցի, եւ մի՛ ուրացութեան. (Մխ. դտ.։)
Փոխանակ ուրացութեանն (կամ հրաժարութեանն) ի սատանայէ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
Մակբայ ուրացութեանն կամ ապերեւութեան. չէ՛, ո՛չ, ոչ իւիք, ոչ միով իւիք. եւ ապասութեան, մի՛, մի՛ իւիք, մի՛ եզով իւիք. (Թր. քեր.։)
other;
cf. Որիշ.
իբր Որիշ. χωρίς seorsim. Ուրոյն. մեկուսի. ի բացեայ, յորիշ վայր. յորոշեալ տեղի.
Վասն ուրիշ ի միմեանց բնակելոյն. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Եդին զմարմինս նոցա ոչ ի միասին, այլ՝ ուրիշ։ Ի բութէ աջոյ ձեռին զամենայն յօդուած ընկեցին ուրիշ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Գ.։ Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Է.։)
Քահանայ՝ որ ուրիշ կամի զպատարագն առնել, մի՛ զատցի ի խաւարային ոմբոլոնսն։ Զնորին գործ արասցէ ուրիշ. (Լմբ. պտրգ.։)
producing leprosy.
cf. Ուրկութիւն.
ՈՒՐԿՈՏՈՒԹԻՒՆ ՈՒՐԿՈՒԹԻՒՆ. Ուրկոտ կամ ուրուկն գոլ. գոգութիւն. ազգ բորոտութեան.
Եթէ լիցի ուրկոտութիւն կամ բորոտութիւն։ Ախտ ուրկոտութեան։ Ախտանալ ուրկութեամբ եւ կամ բորոտութեամբ. (Մխ. դտ.։)
Եմուտ յանդրիանոս ախտ ուրկութեան։ Ի գարշելի ցաւս անկանի՝ յուրկութիւն եւ ի բորոտութիւն։ Պատահէ նմա ցաւ ուրկութեան. (Խոր. ՟Բ. 57։ Ճ. ՟Գ.։ Վրդն. պտմ.։)
leprosy;
elephantiasis;
venereal disease.
ՈՒՐԿՈՏՈՒԹԻՒՆ ՈՒՐԿՈՒԹԻՒՆ. Ուրկոտ կամ ուրուկն գոլ. գոգութիւն. ազգ բորոտութեան.
Եթէ լիցի ուրկոտութիւն կամ բորոտութիւն։ Ախտ ուրկոտութեան։ Ախտանալ ուրկութեամբ եւ կամ բորոտութեամբ. (Մխ. դտ.։)
Եմուտ յանդրիանոս ախտ ուրկութեան։ Ի գարշելի ցաւս անկանի՝ յուրկութիւն եւ ի բորոտութիւն։ Պատահէ նմա ցաւ ուրկութեան. (Խոր. ՟Բ. 57։ Ճ. ՟Գ.։ Վրդն. պտմ.։)
sketch.
rough sketch or copy, rude outline, first draught;
drawn;
sketched, designed.
drawing;
sketch, draught.
phantasmagoria.
struggle, wrestling, fight;
duel;
war;
dispute;
— դնել, to fight, to attack.
Գուպարած եդեալ մաքառէր ընդ պօղոս։ Ստադին միայն մրցութիւն էր. եւ ապա յետոյ եւ այլեւս գուպարածքն մի ըստ միոջէ յաւելան։ Այնուհետեւ այլոցն գուպարած կայր վասն թագաւորութեան փիլիպպեայ. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 23։ եւ Եւս. քր. ՟Ա։)
conqueror in a wrestling match.
Յաղթօղ ի գուպարս, ի մրցան.
to make war, to fight;
to dispute.
ԳՈՒՊԱՐԵՄ կամ ԳՈՒՊԱՐԻՄ. Մրցիլ. ոգորիլ. մաքառիլ.
Ընդ առն հայհոյողի մի՛ գուպարիցէ. (Մծբ. ՟Զ։)
Յաղագս իրաց՝ որ ոչ քո իցեն, մի՛ գուպարիր. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 9։)
war, combat;
conflict.
Եւ ոչ գազանական գուպարմամբ կռուոյ. (Պիտ.։)
musical;
theatric;
song, ballad.
Գուսանական գործիք, կամ երգք, կամ դայլայլիկք. (Եւս. քր. ՟Բ։ Բրսղ. մրկ.։ Երզն. քեր.։)
Ի գուսանականէն այս գտանի ժողովեալ ի դիւանի արքունեաց. (Խոր. ՟Ա. 13.) իմա՛ յերգոց արձանագրելոց։
Հեռի են ի քրիստոնէից գուսանական բանք. (Ոսկ. եփես.։)
Յոյժ սիրէին զնա վասն գուսանական երգոյ նորա. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ժ՟Զ.։)
passionately fond of operas or opera-singers;
mad for musicians.
Մոլեալ ի գուսանական իրս.
Անառակ եւ գուսանամոլ գինարբուքն, որք զեղխին եւ պակշոտին. (Մանդ. ՟Ժ՟Է. կամ ՟Թ. (ուր նոր ձ. պարզելով դնէ, Գուսանասէր)։)
cf. Գուլպայ.
ԳՈՒՐՊԱՅ որ եւ ԳՈՒԼՊԱՅ. Զանկապան. ներքին ծածկոյթ ոտից ցսրունս. գուրպէ, գուլպէք, չօրապ.
Եւ ապա ագուցանեն պարեգօտս սպիտակս ... եւ գուրպայս յոտսն. (Մաշտ.։)
Որպէս գուրպայ, ասեմք գուրպայարար. (Յկ. ղրիմ.) թերեւս գրելի է, ի գուրպայէ գուրպայարար։
perhaps;
for fear of, lest.
ԳՈՒՑԷ, ԳՈՒՑԷ ԵՐԲԷՔ, ԳՈՒՑԷ ԹԷ. Առեալ ի բայէս՝ Գոլ. Առ նախնիս հասարակօրէն նշանակէ, Մի՛ գուցէ. մի՛ արդեօք. զի մի՛. զի մի՛ երբէք. զգուշանիլ, զի մի՛ լիցի. չըլլայ թէ ... որպէս յն. μήπως, μή ποτε, μή ne
Զերծի՛ր ի լեառն, գուցէ ընդ նոսա ըմբռնիցիս։ Գուցէ երբէք յափշտակիցէ։ Զահի հարեալ, թէ գուցէ։ Զգո՛յշ լերուք, գուցէ, եւ այլն։ Երկնչիմ ի ձէնջ, գուցէ թէ եւ այլն։ Դուն ուրեք վարի իբր երկբայական. (Թերեւս.) կրնայ ըլլալ որ. ... ἵσως, τάχα forte
Գուցէ ուեք անուանեալ շարքն ո՛չ զառ ի մէնջ կարծեալ ամս նշանակիցեն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to croak;
to gargle, to bubble.
ԳՌԳՌԱԼ. ռմկ. կռկռալ. Կարկաչել ագռաւու, եւ Գոռալ իմն աղեաց. կուռկուռ ընել.
Վասն գռգռալոյն՝ ագռաւ (ասեմք). (Յկ. ղրիմ.։)
Ցաւի սիրտն եւ փորն, եւ աղիքն գռգռայ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Գռոհ.
Գռութ սպայից յինքեանս կուտեալ։ Գռոյթ իմն ի վերայ զօրու հագարացւոցն տուեալ. (Յհ. կթ.։)
Գռոթ տուեալ յանձիւր որջարանաց. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Գունդք հրեշտակաց ... գռոթ տուեալ ի վերուստ խուսափելով անդ հասանեն ի սպասաւորութիւն. (Կանոն.։)
the finding again;
fiction, invention;
զբան —, fiction, fable.
Գտանելն. հնարելն. գիւտ. գտումն.
Պայն, առլեզն ... ոչ եթէ անձինք ինչ են, այլ անուանք զբան գտանաց. (Եզնիկ.։)
invention, discovery.
εὔρεσις, εὔρημα inventio, inventum Գտանելն, իլն. գիւտ. գտանք. գտում. պուլուշ։
Ցրուեա՛ ծածկատես զըմբռնողին չար գտմունս։ Այնքան սրացեալ գտմունս չարեաց. (Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Ծ՟Ա։)
Զորս ի յուսումնասիրութեան գտմունս. (Կիւրղ. գանձ.։)
written, literal.
Որ ինչ հայի ի բան գրաւոր.
Յանդիմանութիւնսն գրաբանականս. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
book-learned, literate, lettered.
ἑπιστάμενος γράμματα, πεπαικεύμενος literatus, eruditus Գիտակ գրոյ, գրոց, դպրութեան. մակացու. կարդացօղ.
Տայցեն ցայր մի գրագէտ. (Ես. ՟Ի՟Թ. 11։)
Առ սովաւ եզր եբրայեցւոց սուրբ գրոց գրագէտ ճանաչիւր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Իմաստնոց եւ գրագիտաց. (Գէ. ես.։)
Այս ամենայն բարիք եղեն ասէ առանց իմաստնոց հնարից, եւ գրագիտաց. (Ոսկ. ես.։)
ink.
Դեղ՝ այսինքն ներկ գրոյ. սեւադեղ. սեւակ. մելան. թանաք.
Էր որպէս գրադեղ պինդ (որպէս եփեալ մելան)։ Աշխատեա՛ եղբայր, քանզի գրադեղով են, եւ վաստակաւ ջնջին. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Նշանախեց.
Միոյ գրախեցի անկատար մնալ. (Իգն.։)
small writing.
στοιχεῖον elementum եւ versiculum Գիր փոքրիկ կամ սակաւ. տարր գրոց. նշանագիր. հարֆ. եւ Ստիքս. տող. սաթըր.
Սակաւ գրակօք զամենայն հրամանսն հաւատոց ի ներքս առաք. (Կոչ. ՟Ե։)
desk;
reading desk.
Կազմած՝ որ բարձեալ ունի յինքեան զգիրս. եւս եւ Տախտակ՝ յորոյ վերայ գրեալ իցէ ինչ.
Գրեցաւ ի տախտակ վերնագիր գրակալի կենսաբար խաչին. (Մխ. ապար.։)
cf. Գրագէտ.
γραμματριστής elementorum praeceptor, magister Գրագէտ. հմուտ գրոց. ուսեալ. եւ Ուսուցիչ քերականի. վարժապետ քերականութեան. մակացու գրոց.
Այս ինձ ճառ՝ յաղագս գրականաց, համանգամայն եւ գրոց։ Յետ գրականին փանդեռնահարն մեզ ասելի է. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Գրական գիտօղք. (Ասող. ՟Գ. 7։)
Եւ իբր Գրաւոր. գրչական. քերականական.
Գրական բանն է ձայն նշանական՝ ի բայից եւ ի փաղառութեանց ժողովեալ. (Ոսկիփոր.։)
Ենովս գիր գրեալ, մարգարէացեալ ... նոյն շնորհ գըրական՝ նախնեացըն տըւան. (Գանձ.։)
ԳՐԱԿԱՆ. մերթ՝ Փորագրական. գծագրական. քերածոյ. դրօշեալ. քանդակեալ. իբր յն. γραφικός
Կուռք, որոց գրական նկարչութիւն եւ ստեղծական՝ վնասակար արարիչք եղեն։ Գրական գործք եւ ստեղծականք յերկաքանչիւր արուեստի կազմեալք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։)
reader.
ἁναγνώστης lector Կարդացօղ գրոց. ընթերցօղ. վերծանօղ. դպիր. որ եւ յն. բառիւ Անագանոս, որ ի վայր է քան զկիսասարկաւագ.
Սաղմոսերգօղք եւ գրակարդաց իւրաքանչիւր կարգեալ. (Եղիշ. ՟Ե։)
Եպիսկոպոս, քահանայ, սարկաւագ, կէս սարկաւագ, գրակարգաց. (Լմբ. պտրգ.։)
Լսել ի ժամ ճաշոյն՝ գրակարդացին ( ի սեղանի). (Բրս. հց.։)
cf. Գրախեց.
Իբր Կէս գրոյ. նշանախեց. գրախեց. որպիսի է առ եբր. եօտ, կամ յովտ, փոքրագոյն նշանագիր՝ կոտորակ այլոց տառից կարծեցեալ իբր չակերտ. եւ ի մեզ սիւնն (), կամ պատիւն (ւ).
Յովտ մի, որ է գրակէս, ոչ կորիցէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
Խերեւէշ մի, որ է գրակէս մի, ոչ կորիցէ յամենայն օրինակաց եւ ի մարգարէից. (Եփր. յղ. գող.։)
Գրակէս մի ի պատուիրանացն աստուծոյ պատուականագոյն է քան զերկինս եւ զերկիր. (Խոսր.։)
Գրակէս մի, որպէս պատիւն, որ զՏիւնն եւ զՐէն տր առնէ. (Տօնակ.։)
library.
βιβλιοθήκη bibliotheca Տեղի գրոց. գրատուն. մատենադարան. որ եւ ԴԻՒԱՆ կամ ԱՐԿՂ ԳՐՈՑ ասի. գրքատուն, գրքարան.
Պտղոմէոս՝ որ կոչեցաւ եղբայրասէր, գրանոց կազմեալ՝ ժողովել զամենայն գիրս։ Եհարց թագաւորն, քանի՞ գիրք ժողովեալ են ի գրանոցին. (ՃՃ.։)
Գտելոց ի հին գրանոցսն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
Ընկեցաւ ի խաղս գրանոցիս։ Շրջելով առ եզերբ գրանոցիս. (Արշ.։)
Ի մերոց գրանոցաց տացի քեզ սահմանադրութիւն կանոնացն. (Մաշտ. ջահկ.։)
cf. Գրապահ՞՞՞տեղի.
phylactery, amulet;
letter case;
pocket;
ephod.
φυλακτήριον conservatorium, amuletum Գրուած իբրեւ պահպանակ. հատուած բանից գրոց գրեալ եւ պահեալ զանձամբ. բժժանք. համայիլ.
Լայնեն զգրապանակս իւրեաց. (Մտթ. ՟Ի՟Գ. 5։)
Մերթ որպէս Գրապան, ըստ որում Վակաս քահանայապետի կից ընդ տախտակի դատաստանաց՝ Բանակ կոչեցելոյ.
Առ ընդելուզման գրապանակին կազմի բանակն, եւ այլն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 110։)
Եհան գաղտ մազ մի ի գլխոյն, եւ եդ ի գրապանակ. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ժ՟Թ.։)
studious, that loves study, bibliophilist.
Սիրօղ գրոց, դպրութեան. ընթերցասէր.
Պտղոմէոս գրասէր։ Գրասէր արքայն։ Առ գրասիրաւն պտղոմէիւ. (Տօնակ.։ Գանձ.։ Կեչառ. աղեքս.։)
pledge, assurance;
earnest money;
mortgage.
ἁρραβών arrhabo, arrha, pignus Իրն եդեալ ի գրաւի, տուեալ որպէս գրաւ. նշանակ ապահովութեան խոստմանց եւ դաշտանց. առհաւատչեայ, երաշխաւորութիւն. պատանդ. եւ Փրկանք. փէյ, փէյման ուստի լտ. բիկնուս. (եբր. արաբ. էռէպուն, առապօն. ուստի յն. լտ. առռավօն, առռապօ, առռա).
Զի՞նչ գրաւական տա՛ց քեզ. եւ ասէ, զմատանիդ եւ զգինդդ եւ զգաւազանդ։ Եւ առաքեաց յուդա ուլ այծեաց, առնուլ զգրաւականն. (Ծն. ՟Լ՟Ը. 17=20։)
Ա՛ռ զքո գրաւականն, եւ տու՛ր ինձ զպարտսն. եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
(Տացէ) զորդի իւր գրաւական ինձ. (Յհ. կթ.։)
Ստէպ ասի նմանութեամբ.
Առնու ի նմանէ զսէրն գրաւական, եւ յանձն առնէ նմա զհօտն. (Իգն.։)
Գրաւական աւետեացն շնորհաց, կամ խաղաղութեան, կենդանութեան, կամ սիրոյ, եւ այլն. (Յճխ.։ Նար.։ Արշ.։)
Ունիմ գրաւական զմեծ վարդապետն հեթանոսաց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Եդին զանձինս գրաւականս բազմաց. (Շար.։)
ԳՐԱՒԱԿԱՆ ասի նաեւ Գրաւան բախտի. գրաւադրութիւն. թերեւս եւ գրաւադիրն. պէ՛ս, եւ պէ՛ս բռնօղ.
Գրաւական եդեալ ի մէջ վասն այսր բանիս. (Բուզ. ՟Դ. 10։)
Ընդունին զգրաւականին զհրաւէր։ Գրաւականին տուգանս հատուսցուք։ Ըստ գրաւականին սահման անցանել։ Զգրաւականին շնորհս, եւ այլն. (Փիլ. սամփս.։)
to hire, to engage;
to mortgage;
to detain, to occupy.
διεγγυάω oppignero Իբրեւ գրաւ տալ. դնել ի գրաւի. եւ Փոխանակել. եւ Փրկանաւորել.
Որք գրաւականեցին, այնպէս ետուն. (Մխ. դտ.։)
Գրաւականեսցես զմեծդ պարգեւ ըստ փոքու հաւատոցս (տուելոց իբր գրաւ)։ Զփախուցեալս ... գրաւականեսցես գթածաբար. (Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Լ՟Զ։)
exaction by sequestration;
collector;
who exacts by seizure.
Հարկապահանջութիւն գրաւաւ. կամ Հարկաւ պահանջօղ զգրաւ.
Ոչ սարսես ի բռնաւորացն բռնութենէ, եւ ո՛չ ի գրաւահարկէ իշխանացն. (Մանդ. ՟Է. կամ ՟Դ. ըստ ձ.)
Ի գրաւահար իշխանաց։ (Եփր. աղք.)
Ագաթ. յռջբ. ըստ հին տպ. գրահարկ. եւ ըստ ձձ. գրաւահարկ։
written;
literary, literal.
γραπτός scriptus Գրով աւանդեալ. գրեալ. գրած, գիրքը անցած.
cf. Գրաւոր.
γρατός, γραφικός scriptorius, litteralis, βιβλικός biblicus որ եւ ԳՐԱՒՈՐ. Գրով դրոշմեալ, մանաւանդ ի սուրբ գիրս. օրինական. մատենական. նշանագրական.
Գրաւորական վերծանութեամբ, կամ կտակաւ։ Գրաւորական գիրք խրատու, կամ յիշատակ. (Խոր. ՟Գ. 61։ Պիտ.։ Սհկ. կթ.։)
Տառ գրաւորական ձայնի՝ այբ։ Ի գրաւորական ձայնի տառս. (Փիլ.։)
Գրաւորական անձայն տառիւք. (Յհ. կթ.։)
Գրաւորական ժողովուրդն (հին օրինաց)։ Հրաման ընկալաք ի գրաւորականէն, եւ ի նորոգատուր ուսմանց։ Գրաւորական դատապարտութիւն. (Երզն. մտթ.։ Լծ. ածաբ.։ ՃՃ.։)
to cluck;
to cocker.
θάλπω, ἑπωάζω, κλώζω foveo, gloceo, glocito որպէս ռմկ. գուրգուրալ. Կղկաթիլ. խնամ տանել գթով, որպէս հաւ ի վերայ ձուոց եւ ձագուց. հովանի լինել.
Գրգայր ի վերայ նորա հոգին ճշմարտութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
Գրգայ եւ գթայ յարարածս իւր. (Վրդն. ծն.։)
Ընդունիս (զզղջացեալս), եւ գրգաս. իբրեւ զհայր կաթոգին ի վերայ միածնի իւրոյ. (Բենիկ.։)
Ոչ եթէ լոկ ինչ շրջէրն նշանակէ յեբրայեցի բարբառն, այլ՝ ողոքէր, գրգայր, շարժէր, շրջեր ի վերայ. (Կիւրղ. ծն.։)
Հոգի աստուծոյ շրջէր եւ գրգայր ի վերայ ջուրց. (Եփր. ծն.։)
to enjoy, to amuse, to cocker one's self, to live a merry life.
Գրգիլ. փափականալ. յօրանալ.
Որով զուարճանան եւ գրգանան աշխարհասէրք. (Գր. սարկ. ի լուս.։)
delicacy, effeminacy;
delight, pleasure, voluptuousness;
caress, cockering.
τρυφή, ἑντρύφημα deliciae, oblctamentum Գրգելն եւ գրգիլն. փափկութիւն.
Եւ ունէր նիկանովր զյուդա գրգանօք փափկութեամբ, եւ մտադիր սիրով. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 24։)
Որդի սիրելի իմ իցէ եփրեմ մանուկ գրգանաց. (Մեծաւ գրգանօք. Պիտ.։)
Ոչ հաշտացան ի գրգանս փափկութեան. (Շար.։)
place of pleasure, of delight, paradise.
Տեղի գրգանաց. վայր փափկութեան. դրախտ եդեմական.
Հեշտասուն գրգարան։ Եդեմական գրգարանին հեշտալից կիրք. (Պիտ.։)
to fondle, to treat delicately or effeminately, to caress;
to feed delicately.
τροφεύω, περιψύχω, θεραπεύω եւ այլն. Գ foveo, curo, recreo, oblecto իրգ եւ փափուկ պահել. գրգալով եւ գգուելով տածել, բուծանել. փայփայել. եւ Ամոքել. կակղել. անուշել. իսկ կր. գրգանալ, փափկանալ, եւ այլն. Փափուկ ու նազիք մեծցնել՝ մեծնալ.
Որ գրգէ զորդի իւր, պատեսցէ զվէրս նորա. (Սիր. ՟Լ. 7։)
Եւ զնոսա գրգել ըստ օրէնս նախնեաց իւրեանց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 25։)
Գրգեցար ի գրգանս թագաւորութեան. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 13։)
Գրգել եւ սնուցանել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Գրգել զնոսա շնորհօք, կամ քաղցր բարբառով՝ որդեակք կոչելով. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. սղ.։)
Գրգեցեր եւ խնամարկեցեր։ Տածեալ գրգեցէք։ Գրգեալ պարարես։ Զ ի ծոց իւր գրգեալս։ Գրգեալս փափկութեամբ։ Գրգել տրտնջօղ. (Նար.։)
Զորս ինձ գրգեն եւ քաղցրացուցանեն. (Լմբ. սղ.։)
Զի գրգեսցին ի շնորհն աստուծոյ։ Զի գրգեսցին կամ զարհուրեսցին. (Իգն.։)
Հոգին իջանէ, եւ գրգի ի վերայ ջուրցն. (տպ. գրգէ. Մծբ. ՟Զ։)
Հոգին գրգէր եւ գթայր։ Ի գթութիւն գրգելոյ հոգւոյն սրբոյ։ Իբրեւ գրգելով ի վերայ շրջել՝ զհոգւոյն սրբոյ ասէ. (Եփր. ծն.։)
cf. Գրգեմ.
Նա ի բազմականս ամենապատիկս գահուց գրգեցուցանիցէ. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
old dress, rag
ԳՐԳԼԵԱԿ ԳՐԳԼԻ. ῤάκος lacera vestis, detritus panniculus Հանդերձ աղքատի հին եւ գծուծ, կարկատուն, պատառոտեալ. կապերտ. գրչլակ. քուրջ.
Պատառատուն եւ աղտեղի գրգլեկօքն շրջի յանձրեւի եւ յարեւու. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Տաս զանպիտան քեզ զգրգլին, եւ զանմահութեան հանդերձն զգենուս. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Բրս. ողորմ.։)
Չհամարի՞ս զամենայն երեւելիսս քան զգրգլիս մուրողին վատթարագոյնս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
to irritate, to excite, to provoke;
to incite, to alarm, to inflame, to instigate, to move, to foment, to nettle, to urge, to rekindle, to revive, to rouse, to rebel.
ἑρεθίζω, ἑπισείω, παροξύνω irrito, provoco, commoveo, impello, acuo Գրգիռ տալ կռուոյ եւ հակառակութեան. շարժել եւ յուզել զկռիւ, կամ զայլս ի կռիւ. սադրել. գրգել ի բարկութիւն եւ յայլ կիրս. վառել. բորբոքել.
Գրգռեաց զդաւիթ ի նոսա. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Դ. 1։)
Այր ագահ գրգռէ զհակառակութիւն. (Առակ. ՟Ի՟Ը. 25։)
Այլ գրգռեցին եւս զբանս սրբոյն իսրայէլի. (Ես. ՟Ե. 24։)
Սէր ո՛չ գրգռի. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Գ. 5։)
Ընդէ՞ր գրգռեցեր զպատերազմ ի մէջ իմ եւ կայսեր։ Յայտնի այնուհետեւ գրգռէր խազմն։ Ի մարտ պատերազմի ընդ նմա գրգռելով։ Գրգռեալ զնա կորստեանն իւրոյ՝ հալածեաց զտերենտիանոս. (Խոր. ՟Ա. 5. 28։ ՟Գ. 39. 42։)
to grunt;
to murmur.
ԳՐԴԱԼ. Ձայն հանել խոշոր. որպէս խանչել խոզից, խոխոջալ ջուրց.
Ունի խոզն եւ մասն եւ մասն դիւաց, զատամանց կրճտելն, եւ զգրդալն, եւ զաղբ ուտելի. (Ոսկ. ղկ.։)
books;
writings.
βίβλοι, βιβλία libri, codices, γράμματα litterae Յոքնականն բառիս Գիր, որպէս Գիրք. մատեանք. գրքեր.
Առեալ զճարտարացն գրեան ի նոյն դիւանէն եդեսիոյ. (Խոր. ՟Գ. 53։ Փարպ.։)
Դիւրագիւտ լիցին միտք ճառիս, որպէս եւ զայլ գրենոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Եւ այլ եւս այնչափ գրեան ... Եթէ մնացեալ էին գրեանն. (Նար. երգ.։)
Քան զպաղեստինացոց գրեան եւս ուղղագոյն. (Ոսկ. ես.։)
Եւ որպէս Նշանագիրք. տառք.
Ճանապարհ ցուցանելով կարգադրութեան գրենոյս։ Կարգեալ զգիր գրենոյն. այսինքն զգրութիւն տառից. (Փարպ.։)
written.
Որ առաքէր ընդ ծով պատանդս, եւ թուղթս գրեղէն ի վերայ ջուրց մկանաց ... եւ թուղթս գրեղէնս ի վերայ ջուրց. (Ոսկ. ես.։)
cf. Գրթախաղաց.
Բառ անյայտ, իբր պ. քէրտիքեար. Խաբեբայ. մոլար. պատիր. գթեցուցիչ. կարթիչ.
Ընդ վայրակոշկոճ գրթաղաց քարանցն եւ փայտից յիմարութիւնքն. (Ագաթ. յռջբ. (մի ձեռ. գրթախաղացք)։)
to knock, to strike.
(ի բառէս կռթունք. թ. սըրթ. յորմէ ռմկ. կռթնիլ ). διωθέω impello, perpello Ուսովք կամ թիկամբք մղել, վանել, մերժել, խթել. թօթվել, հրել, զարնել.
Կողամբք եւ ուսովք ձերովք գրթցէիք, եւ ոգորէիք ... եւ ի բաց մերժէիք. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 21։)
Ո՛վ խաշինք գէրք, մի՛ ոգորայք. գրթցէք, հարկանէք զհիւանդացեալսն. (Մծբ. ՟Է։)
Գրթցէիք, խեթկէիք, եւ առ ոտն հարկանէիք. (Եփր. աւետար.։)
embrace.
fathom.
որ եւ ասի ԳԻՐԿ. Չափ գրկաց մարդոյ. գուլաճ.
Գտի ջրհոր մի ցամաք վաթսուն գրկաչափ խոր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
with open arms.
Տարածեալ կամ բացեալ զգիրկս.
Յորժամ դառնայցեմք առ աստուած, ընդունիցի զմեզ գրկատարած ձեռօք. (Ոսկ. ես.։)
embracer.
Անբաւին գրկարան. (Նար. կուս.։)
who is in the arms or at the breast (a baby).
Դեռ ի գիրկս ընկալեալ կամ բարձեալն.
Ոչ զարհուրի ասեն գրկընկալ մանուկ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
to assault, to storm.
ԳՐՈՀԵԼ կամ ԳՌՈՀԵԼ. ԳՌՈՀԻԼ. (լծ. եւ յն. խռա՛օ). Ամբոխիւ դիմել. խուռն յարձակիլ.
Գրոհ տուեալ դիմիցին ի մահ։ Գրոհ տուեալ ընթանային ի հօտ ոչխարացն ժամանել։ Գռոհ տուեալ անդր ընթանային. (Եղիշ. ՟Գ։ Փարպ.։ Երզն. մտթ.։)
Զմիմեամբք գրոհեալք՝ խնճոյս կացուցանէին. (Ագաթ.։)
Գրոհեալ անթիւ եւ անհամար բազմութեամբ գային. (Ուռհ.։)
burin
γραφίς stylus Գրիչ, եւ քերիչ. գործի քանդակելոյ, դուր, եւ այլն. գալէմ.
Ուռանց եւ սալից, եւ գրոցաց, կարակնաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Աներկեղ գրեա՛ ի գրոցէս հարցմամբ այսպիսի բանս. (Մխ. ապար.։)