cf. Յուսահատ.
Իբրու կտրեալ ի յուսոյ իւրմէ. անյոյս երեւեալ. սրտակտուր՝ հանդերձ յուսով. սրտաբեկ.
very bright, without obscurity.
εἱλικρινής, ἁκραιφνής distinctus, sincerus, purus, in summo suo vigore apparens. Որոյ սպասք եւ հանդերձանք կամ հանգամանք են յստակ ամենայնիւ. ամենապայծառ. անաղօտ.
articulation, joint, juncture;
bond, tie, link, connexion;
article.
Յօդիւք (յն. (ջլօք) հանդերձ սատակեսցէ զմարդիկ. Առակ. ՟Ի՟Դ. 32։)
fitting up, adjustment;
formation, fashion;
composition, organization, structure;
construction;
furniture;
embellishment, ornament, decoration;
disposition;
harmony.
διάταξις dispositio, ordinstio ἑκτύπωσις expressio, efformatio κρίμα judicium πολυτέλεια sumptuositas, magnificentia եւ այլն. Յօրինումն, եւ Յօրինեալ ինչ. կազմութիւն. կազմած. գործած. դրուագ. հանդերձանք. զարդ. վայելչութիւն. կարգաւորութիւն, իբր կարգ, եւ տնտեսութիւն. հրաման. օրէնք.
cf. Յօրինուած.
Մնայ յիշատակ անդրեօքն՝ հանդերձ գեղեցիկ յօրինմամբք։ Զընդձեռամբ հաւատացեալսն տնօրինեալ յօրինումն կարգաւորութեան։ Զանազան ծաղկանցն յօրինմամբք։ Գեղեցկակարգ նաւացն յօրինմամբք. (Պիտ.։)
he, she;
that, it;
ուտէ նա, he or she eats;
ուտեն նոքա, they are eating;
խնդրեմ զնա, I am looking for him, her or it;
ասեն նոքա, they say;
նա է, it is he or she;
անուն նորա, his, her or its name;
ետու նոցա, I have given them;
նոքա նոքին, they;
նմա, to him or her;
նորա, to him or to her;
նոցա, to them;
but, however, nevertheless, yet;
indeed, really, in fact;
նա՛ է, that is, that is to say, i.e.;
նա աւանիկ, նա աւասիկ, look there, look here;
but, yet;
նա եւ, also, even, likewise, again;
moreover, besides;
նա զի, նա մանաւանդ թէ, above all, the more;
rather;
նա եւ ոչ, neither, nor;
not even;
նա եւ արդ իսկ ոչ, not even now;
նա ուրեմն, certainly;
perhaps, it may be that;
well;
now, then.
Գրի յումպէտս եւ ՆԱՅ, նորայ. նոքայ, նոցայ. իբր թարմատար յ ՝ անձայն. այլ եթէ յարեսցի զկնի եւ յօդ, յայնժամ պահելի է տառն յ՝ հանդերձ ձայնաւոր հնչմամբ.
Providence;
foresight, prevision, care.
πρόνοια, προμήθεια providentia, praevidentia, provisio, cura եւ այլն. Յառաջատեսութիւն աստուծոյ՝ հանդերձ բարեխնամ տեսչութեամբ. յառաջագիտութիւն, եւ նախահայեաց տնտեսութիւն. տե՛ս ճոխագոյն՝ (Նիւս. բն. ՟Խ՟Ա։)
Յոյժ բազոմւ պարտ է միշտ առնուլ նախախնամութիւն, յորժամ հանդերձեալ իցես զայր ոմն պարսաւել կամ գովել. (Պղատ. մինովս.։)
to prepare.
ՆԱԽԱԿԱԶՄԵԼ. Յառաջագոյն կազմել՝ հանդերձել՝ պատրաստել.
provident;
— խնամք, foresight;
— զգուշութիւն, precaution.
Նախահոգակ բժիշկն։ Հայեա՛ց ի քեզ, սթափ լեր, նախահոգակ հանդերձելոցն. (Բրս. հայեաց. յորմէ եւ Մաշկ.։)
foretaste.
Ի խիղճ մտացն այրելով, որ նախաճաշակ է հանդերձեալ հրոյն։ Նախաճաշակ նշանօքս այսոսոքիւք ակնուանել մեծի հրոյն հանդերձելոյ. (Ոսկ. գծ.։)
to predict, to foretell, to prophesy.
հոգեկիրքս զհանդերձեալ աստուածորդւոյն զսքանչելագործութիւնս նախաճառեալ աստուածաբանեցին. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
fore-runner, precursor;
preliminary, introduction.
Որք նախաշաւիղ ճանապարհորդեն ի ճշմարիտ բարիսն։ Ոտք ուղղեալ հաւատով նախաշաւիղ ճանապարհորդէ ըստ աւետարանին ի հանդերձեալսն յօթեւանս արդարոց. (Յճխ. ՟Ժ։)
worthy of the greatest honours, of greater consequence, first in dignity, most esteemed, honoured, preferred;
— լինել ումեք, to be preferred to another, to obtain the preference.
Միասնական կեանք քան զմիայնութիւն է նախապատիւ։ Աստուածասէրն ո՛չ զաստէն, եւ ո՛չ զհանդերձեալ փառացն խնամ տանիցի, այլ առ աստուած զսէրն՝ ամենեցուն նախապատիւ համարեսցի. (Բրս. հց.։)
to prepare beforehand, to predispose.
ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏԵԼ. κατασκευάζω apparo, praeparo. Կանխաւ պատրաստել. հանդերձել. կազմել.
protomartyr, the first martyr, St. Stephen.
Ի գաւառն այրարատեան զնախավկայսն Քրիստոսի, ուր Գայիանէն եւ Հռիփսիմէն կային՝ իւրեանց հանդերձ գործակցօքն. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
foreseeing, prescient;
— լինել, to be provident.
Զգաստ առ մերձաւորս, նախատես առ հանդերձեալսն. (Բրս. հց.։)
formed of noble.
Առնոյր ընդ իւր զհաւանելոցն բազմութիւն՝ նախարարակոյտ զօրուն հանդերձ։ Ժողովէր զազատախումբ բանակ նախարարակոյտ զօրացն։ Հորդան տայր զօրաց իւրոց նախարարակոյտ բազմութեամբ. (Ագաթ.։ Բուզ. ՟Գ. 11։ Յհ. կթ.։)
satrapy, proconsulship, lordship, prefecture, mayoralty.
Ագուցանել նոցա հանդերձ զօրէն նախարարութեան. (Եղիշ. ՟Ը։)
patriarchate;
principality;
family house.
Իշխանք նահապետութեան ցեղից որդւոցն Իսրայէլի։ Իշխանք նահապետութեանց ցեղիցն Իսրայէլի։ Այր ըստ իւրաքանչիւր նահապետութեան հանդերձ զօրու իւրեանց։ Դնեմ ծունր առ Հայր տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. ուստի ամենայն նահապետութիւն յերկինս եւ յերկրի անուանի, եւ այլն. (այսինքն հայրութիւն՝ հայրապետութիւն՝ եւ իշխանապետութիւն)։
(Թագաւոր) եթէ դուստր իցէ նորա, նահապետութեան տուն կարգեսցէ. հանդերձ արամբ՝ կէս եղբօր մասն առցէ. (Մխ. դտ.։)
the first to begin a combat, champion, hero, martyr.
Որ հանդերձեալ լինել, ոչ ումեք է գիտելի, բայց միայն աստուծոյ, որպէս նահատակն Պիւղատոն ասէ։ Մեծահոգին պարզ է բարոյիւք, եւ նահատա՛կ, կարող անիրաւել, եւ ոչ պատուհասող. (Արիստ. աշխ. եւ Արիստ. առաք.։)
companion in arms or in martyrdom.
to cause to fight, *to set by the ears;
to inflict martyrdom.
Յորժամ հանդերձեալ էր զԴաւիթ նահատակել ի պատերազմի, եւ յայնպիսի մեծասքանչ նշան յաղթութեան նովաւ կանգնել. (Ոսկ. ես.։)
damp, moist, humid.
Յարեցայց յապաշխարութեան զղջումն հանդերձ իմոյինս համազուգաւ, թորեցից վտակ ի նամէտ (կամ նայամէտ) բնութեան ի մեղսահայեաց վկայարանաց (աչաց)։ Ալէկոծի անհնարին ծփանօք յովկիանեանս նայամէտս (կամ նամէտս) բնութիւն առ ի յընդունումն արդարակ եւ բազմահոս արեանս. (Պիտ.։)
giant-fennel, ferula.
Նարդոս իմ ետ զհոտ իւր։ Ծաղիկ հանդերձ նարդոսիւ։ Նարդոս եւ քրքում. (Երգ. ՟Ա. 11։ ՟Դ. 13. 14։)
nard, spikenard, nardus Indica, (oil and perfume).
Նարդոս իմ ետ զհոտ իւր։ Ծաղիկ հանդերձ նարդոսիւ։ Նարդոս եւ քրքում. (Երգ. ՟Ա. 11։ ՟Դ. 13. 14։)
dye, tincture, hue;
thread, ribbon or tissue of various colours;
broidery or needle-work of divers colours;
*cockade, rosette;
— կենաց, thread of life.
Զարդարէին զհանդերձս իւրեանց պէսպէս նարօտօք։ Զժապաւինեալս նարօտօք ագանէր. (Բուզ. ՟Զ. 2։)
cf. Նաւապետեմ.
Նաւավարի բանն հանդերձ իւրովք ի ձեռն ձայնի ի վերայ օդոյ. (Տօնակ.։)
cf. Նաւատորմիլ.
ՆԱՒԱՏՈՐՄ ՆԱՒԱՏՈՐՄԻՂ, կամ ՆԱՒԱՏՈՐՄԻԼ. στόλος classis navalis, apparatus, expeditio. Տորմիղ նաւաց. դաս՝ հանդէս՝ եւ հանդերձանք պատերազմիկ նաւուց.
cf. Նաւատորմիլ.
ՆԱՒԱՏՈՐՄ ՆԱՒԱՏՈՐՄԻՂ, կամ ՆԱՒԱՏՈՐՄԻԼ. στόλος classis navalis, apparatus, expeditio. Տորմիղ նաւաց. դաս՝ հանդէս՝ եւ հանդերձանք պատերազմիկ նաւուց.
cloak, mantle;
monk's long mantle;
cope, chasuble.
Իջեալ նափորտամբն (իբր շապկաւ կամ կտաւով) միայն, եւ հողաթափովն՝ եկաց ի վերայ հանդերձին։ Զնափորտն իւր արարեալ պատան՝ զսպեաց. (Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ի՟Զ. եւ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի՟Թ.։)
afterwards, next;
cf. Ապա.
Զառ ի յապա իսկ անդ ... ամենայն ինչ որ հանդերձեալ է լինել, յապա՛յ կոչի։ Յապա՛ է խաչս՝ սիոնի, եւ աւետարանս՝ օրինացն. (Շ. բարձր.։)
to succeed, to come after, to follow next, to take the place of;
to inherit, to stand next heir;
to follow, to ensue, to result, to spring or proceed from.
Յաջորդ լինել. հետեւել. յաջորդաբար ընդունել. եւ յաջողիլ, հանդերձիլ.
foreknowing, prescient;
instructed beforehand;
forewarned.
προειδός praescius. Որ յառաջագոյն գիտէ զհանդերձեալս. նախագէտ. կանխագէտ.
shewing or shewed beforehand.
Նախ ասաց բանս յառաջացոյց պատմութեան հանդերձելոցն, ապա անց յառաջակայսն, եւ ի լինելոցն նշմարեցուցանէ. (Ագաթ.։)
advancement;
artistic progress.
Պատճառք կենդանութեանս մերոյ, եւ յառաջխաղացութեանս (կամ յառաջախաղացութեանս)։ Ըստ անցնիւրն արհեստից յառաջխաղացութեան հանդերձ կրթութեամբ։ Պատճառ զանազան արհեստիցն յառաջխաղացութեան. (Պիտ.։)
always present;
inherent, innate, inborn.
Ապրեցելոցն ճանապարհ՝ որքան բարիս խոստանայ զհանդերձեալսն, այսքան աշխատելիս տայ զյարագոյսս. (Բրս. սղ. ՟Ա։)
ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.
Խոստումն յարակայիս ո՛չ է հատումն հանդերձելումն.
Խոստումն՝ ներկայիս զյարակայն նշանակէ. ո՛չ է հատումն հանդերձելոյն։
to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.
perseverance, assiduity;
perpetuity, endless continuity, everlastingness.
to respect, to pay respect to, to honour, to render honour, to revere, to think very highly of, to value highly;
to esteem, to value, to prize, to make much of, to account, to consider;
to exercise, to employ, to make use of, to turn to account;
— զհանճար, զտաղանդ, to employ or exercise one's talents.
ՅԱՐԳԵԼ. որպէս Իրակել (ըստ յն). πραγματεύομαι . (որ եւ հանդերձել) negotior եւ ῤυθμίζω ad certum numerum redigo, moderor, mores informo, compono, apto . Ի գործ արկանել. յառաջ տանել՝ կատարել. աճեցուցանել. վճարել. եւ Յանգել. յարմարել. բանեցնել, գլուխ հանել .... եւ յարմարցընել. ... (լծ. եւ յն. էրղա՛զօ ).
ornament;
finery.
Յարդարումն. զարդարանք. յօրինուած. հանդերձանք.
to fit up, to arrange, to adjust, to put in order;
to fine, to refine;
to form, to fashion, to dispose;
to adorn, to embellish;
to ameliorate, to improve, to better the condition;
to make, to do;
to tune, to put in tune, to accord;
— զսեղան, զճաշ, to get ready, to prepare, to get dinner ready;
— զանկողին, to make the bed;
— զսենեակ, to do the room;
— զեղնգունս, to pare one's nails;
— զճրագ, to snuf the candle;
— զհերս, to adjust, dress or deck one's hair;
— զելս իրացն, to organize, to regulate, to put in order;
ճակատ առ ճակատ —եալ, drawn out in battle-array;
սեղան կազմ եւ —եալ, table ready covered, a well spread table.
κοσμέω orno κατασκευάζω apparo, fabrico ῤυθμίζω apto τάσσω ordino διορθόω corrigo καθίστημι constituo ποιέω facio, paro. (արմատն է Արդ, զարդ, յարդ. հարթ. արդար) Զարդարել. յօրինել. յերիւրել. յարմարել. կարգաւորել. դիւրել. հանդերձել, կազմել, պատրաստել, կարգել, առնել, կացուցանել. սազել, շտկել, դուրել, շտկտել, կոկել, հատրել, ընել, շինել.
cf. Յարմար.
resurrection;
act of rising;
elation, puffing up, pride, haughtiness;
օր յարութեան, sunday.
Ի յարութեան (Ղազարու) յաւուր գալստեան փրկչին տարածանէին մանկունքն զհանդերձս. (Շար.։)
addition, increase, overplus, surplus, accession, augmentation;
rest, residue;
— գրոց, մատենից, addition, supplement, appendix;
— չարեաց, redundant malice;
—ք որովայնի, excrement;
թափել զ—ս որովայնի, to ease oneself, to go to stool.
Ի նոսա թողլով զշէնս ամենայն՝ հանդերձ յաւելուածով մտից առանձինն, եւ ռոճկաց կարգելոց յարքունուստ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
consoling, consolatory;
consoler, comforter;
cf. Մխիթարութիւն;
— լինել՝ տալ՝ մատուցանել, to comfort, to console, to solace;
— ինչ առնել մտաց, to flatter, to adulate, to wheedle, to coax, to allure.
Պատառատուն հանդերձիւ նստեալ առանց մխիթարի. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
scissors;
— մեծ, shears.
Յանձեւ մկրատէ (այսինքն յոդ ձեւելոյ մկրատաւ), եւ յանկար ասղանէ՝ հանդերձ առաքէ (աբգար յիսուսի). (Գանձ.։)
stable, immovable, lasting perpetually, immutable.
Կէսքն կալ մնալ մշտնջենակաց։ Տուիչ այնմ կենաց՝ որ հանդերձեալ է յաշխարհն մշտնջենակաց. (Վեցօր. ՟Ա. եւ ՟Զ։)
perpetuity, perpetuation, continuation, permanence, eternity.
Յարակայ մշտնջենաւորութեամբ։ Ի հանդերձեալ մշտնջենաւորութիւն. (Նար. ՟Բ. ՟Ի՟Ե։)
cf. Մոլեգին.