cf. Բարեպաշտ.
Ի մարդկանէ զքեզ տեսցեն միայն բարեպարիշտ։ Ցո՛յց քոց փափագողաց զմիոյ որովայնի քո զբարեպարիշտ զշիրիմն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. մակաբ.։)
that is of good family, noble, illustrious.
Մօր քաջատոհմի (յն. բարետոհմի՝) բարետոհմն շառաւեղք. (Ածաբ. մակաբ.։)
Եւ իբր Բարետոհմական. ազնիւ.
Զսա փառաւորեն հրեշտակք յաղագս բարետոհմ պայծառութեանն. (ա՛յլ յն. տոհմակից. συγγενής ) (Ածաբ. մկրտ.։)
ԲԱՐԵՏՈՀՄ. Որոյ տոհմականքն այսինքն արդիւնքն կամ բերք են բարի.
nobility;
noble birth;
grandeur;
fertility.
ԲԱՐԵՏՈՀՄՈՒԹԻՒՆ. Վիճակ ազնուականութեան, մեծութեան, լաւութեան, եւ բարեբեր տոհմականութեան.
beneficent, benefactor, friend, obliging, indulgent, favourable, kind.
Ոչ միայն բարերարացն եւ հեզոցն, այլեւ կամակորացն. (՟Ա. Պետ. ՟Բ. 18։)
to be angry, provoked, to storm, to rage.
ԲԱՐԿԱՆԱԼ. որպէս Դժուարիլ, դժկամակիլ, ստրջանալ. դժարը գալ.
that sits on the same mattress, that is partaker of the same banquet or dignity;
colleague.
Զբարձակիցսն ի բազմականացն ի բաց պուղեաց. (Խոր. ՟Բ. 60։)
president;
— տեղի or —ք, the first place, honourable place.
ԲԱՐՁԵՐԷՑՔ. գ. Երիցութիւն ի բարձի, կամ ի բազմականի. որ եւ ասի՝ Առաջին բարձ, կամ Գահագլուխք. πρωτοκλισία primus in convivio locus
that seeks the first place, fixed in an honourable place;
— լինել, to seek the first place.
ԲԱՐՁԸՆՏԻՐ ԼԻՆԵԼ. Ընտրութիւն առնել բարձի եւ բարձի ի բազմականի. ցանկալ առաջին տեղւոյ. յն. ընտրել զյառաջագահութիւնս.
high, elevated;
bold, frank, honourable;
holdly, highly.
Եւ Բարձրացեալ գլխով. պարզերես, աներկիւղ, անվեհեր, արիական. ճակատը բաց, ճերմակ երես.
Աստուածպաշտութիւնն բարձրագլուխ կամակարութեամբ երեւելի լինէր յաշխարհին հայոց. (Եղիշ. ՟Ա։)
fortified in a very high place.
puffed up, arrogant, proud;
— շրջիլ, to be puffed up, to be proud of, to bridle up.
moral, belonging to morals;
moralist;
moral;
— իմաստասիրութիւն, ethics;
— գիտութիւն, morality, ethics;
— իմաստ, morality;
առնել — խորհրդածութիւնս, to moralize, to make moral reflections.
cf. Բարք.
manners, custom, disposition, inclination, conduct, manner of acting;
բոյս բարուց, nature, character, natural, disposition, inclination;
— քաղցունք, good manners, morals;
անբիծ, անարատ —, pure morals;
խրոխտ —, proud character;
խանգարել՝ եղծանել զբարս, to corrupt the morals;
ամոքել զբարս, to soften the morals;
յիւրոց բարուցն, ի կամաց բարուցն, կամաւոր բարուք, բարուք, յօժարութեան, willingly, spontaneously.
Եւ προαίρεσις praeelectio, arbitrium Յօժարութիւն կամաւոր. անձնիշխան կամք. կամակար ընտրութիւն. մտադիւրութիւն.
denial, disavowal.
Աստուածութիւնն ըստ բոլորէ ներբնութեանն ոչ ստորասութեամբ դատի վասն գերունակ եւ անհամեմատ էութեանն։ Ի բացասութենէ բացերեւեցուցին ճեմականացն մանկունք (ասելով՝ անեղ, անմահ, եւ այլն) Քեր. (քերթ.։)
much extended, vast, ample, full;
absolute, independent, despotic;
free;
distant, far.
very far;
from afar;
out;
cf. Բաց.
to suffice, to be capable, to be able;
to furnish;
to suffer.
Տեւէր բաւէր (պարիսպն) մինչեւ ի ժամանակս մակեդոնացւոցն իշխանութեան։ Տեւեալ բաւեալ ամս աւելի քան զհազար եւ զերեքարիւր։ Սոքա եպիսկոպոսք բաւեցին մինչ ի յադրիանոսի պաշարումնն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to render sufficient, to give sufficiently;
to satisfy, to content;
to suffice.
maze, labyrinth.
Երկրակոխ նիւթական մարմին զնսեմականն բաւիղ, արտամերժելով զստուեր խաւարային մեղաց. (Սարկ. տոմար.։)
Belial;
devil, demon.
Բառ եբր. պէլիյալ կամ վէլիէսալ. βελίαλ belial Դիմակաց, կռուօղ, ապստամբ. ժանտ. անօրէն. հնացեալ յանզգամութեան, իբր սեփական անուն սադայէլի կամ բանսարուին սատանայի, որ եղեւ առաջին ապստամբեալն յԱստուծոյ.
to break;
to break to pieces;
to crack, to split;
to dishearten.
fruitful, fecund.
Մոկացի Ներսէս, որոյ մականուն բեղլու (պըյըգլը) ասեն, զի մեծ էր բէղն. (Առաքել պտմ.։)
come now ! come on!
ԲԵՐ 3 ԲԵ՛Ր. φέρε, ἅγε age, agedum, agesis, eja Ի հրամայականէ բայիս Բերել, ըստ ոճոյ յունաց. զոր թրակացին կոչէ մակբայ յորդորման. Աղէ. օ՛ն. հա՛պա. ե՛կ.
product, fruit;
a not in music.
ԲԵՐ 3 ԲԵ՛Ր. φέρε, ἅγε age, agedum, agesis, eja Ի հրամայականէ բայիս Բերել, ըստ ոճոյ յունաց. զոր թրակացին կոչէ մակբայ յորդորման. Աղէ. օ՛ն. հա՛պա. ե՛կ.
to carry, to bring, to bear;
to produce;
to conduct, to lead back, to drag along;
to provoke;
to refer;
to render;
to suffer, to support;
— զնմանութիւն, to imitate;
to resemble, to be like;
յինքեանս — զկեղծիս, to feign, to dissimulate, to pretend;
— ընդ միոյ երեսուն, to give thirty for one;
— զվճիռ, to give sentence;
— զլռութիւն, to be silent, to hold ones tongue;
ոչ բերէ ատել կարդ բանիս, the order of mine discourse does not permit me to say;
— ատելութիւն ընդ ումեք, to hate, to dislike some one;
նախանձ — ընդ ումեք, to envy some one;
— սրամտութիւն ընդ ումեք, to be angry with some one;
to be offended;
ի գործ —, to make use of;
խորհուրդ — ընդ ումեք, to consult, to take counsel with some one;
ոգի —, to strengthen one's self, to become strong;
ոչ — զփառս ուրուք, to envy the glory of some one;
ի համար, ի հաշիւ, to count, to enumerate, cf. Համարեմ, cf. Հաշուեմ;
տալ —, to cause to be conveyed, to despatch;
ի միտս, ի յուշ —, to remember;
օտարացուցիչս իմն բերես ի լսելիս մեր, you tell us strange things.
joy, mirth, contentment, pleasure, delight, gaiety, agree-ableness, satisfaction, complaisance, mildness.
Ի բերկրութեան լինել եւ յուրախութեան։ Միշտ խնդութիւն, համակ ցնծութիւն, յաւէտ բերկրութիւն։ Միով բանիւ պարառութեամբ բերկրութիւն զիրսն անուանեաց եւ ցնծութիւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
talisman, amulet, phylactery.
big, coarse, aukward, rude, clownish, rough, rustic, wild, base, un-genteel, clumsy, heavy, impolite, dull, ignorant, brutal.
Գաւազանն Մովսեսի բրտացեալ՝ օձաձեւ կամակոր էր ... որ զբիրտ ցուպն ի շնչաւորութիւն կենդանացուցեալ սողեցուցանէր. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։)
of several shapes or kinds, several, many, multitudinous.
cf. Բիւրազգի.
Բազմակերպարան, եւ բազմակերպ. (բազմադիմի.)
cf. Բիւրազգի.
cf. Բլշակնիմ.
Ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան աստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլչանայ. (Դիոն. երկն.։)
to produce, to cause;
to spread;
to pour.
to inhabit, to dwell, to lodge, to reside, to make abode, to sojourn, to settle, to occupy;
—ի միասին, to cohabit.
all total, entire;
garland, crown, circle;
bud, button;
environs;
— գիր, primer.
ὄλος totus, integer, cunctus, universus (լծ. հյ. ոլոր. յն. օլօս. թ. ուլու, քիւլլի) Որ ինչ պարադրէ կամ պարագրի ամենայն սարօք. բովանդակ. համայն. համօրէն. հանուր. ամենայն. համակ. ամբողջ.
round, circular, orbicular;
rotund.
rotundity;
roundness, circle;
completion, accomplishment, end.
Ըստ բոլորման առ ի յարեգակնէ չորեքժանամակեան ըստ մեզ լինելոյ տարւոյն։ Ի բոլորմանէ տարւոյն։ Զտարեացն բոլորմանց. (Խոր. ՟Ա. 3. 15։ ՟Բ. 56։)
to appeal, to complain, to claim;
to lodge an appeal;
to complain.
Կորուստ մահու բողոքեն։ Բողոքէր դիմակս կերպից կերպից աւաղականաց. (Նար.։)
nest;
niche;
dwelling, lodging;
—ս դնել՝ կառուցանել, to nestle, to make one's nest;
հանել ի բունոյ, to take out of the nest.
to assemble, to gather;
to complete, to accomplete, to accomplish, to finish;
to contain, to inclose, to comprehend;
ի համառօտն —, to abridge.
Ի սա (այսինքն ի Շմաւոն) գիրք մակաբայեցւոց բովանդակին։ Որովք բովանդակին ամք ՟Լ՟Զ։ (Եւս. քր. ՟Ա։)
flaming, blazing, bright, brilliant, sparkling.
furnished with red leaves.
Որ ունի զբոցափայլ կամ զկարմրափայլ տերեւս. մակդիր վարդի.
to nourish, to feed;
to treat, to dress;
to fatten.
Ասիացւոց իշխանն՝ երամակ փղաց բուծանէր առ ի ձիամարտութիւն։ Էշս մեծամեծս բուծանէին։ Թագաւորն առաքեալ կոչեաց զբուծանօղսն. (Փիլ.։)
a much sought;
— լինիմ, to make researches, to be curious, inquisitive, cf. Բազմախուզեմ, cf. Հետազօտեմ.
նոյն բան դնի ի Ճ. ՟Ա. որպէս մակբայ.
having many children.
Այսպէս վայելեայ ի բազմամանկութեան մայրն. (Ածաբ. մակաբ.։)
burdened with many sins, great sinner.
Որպէս տէր ոք խնամակալ, որ ի բանտէ զբազմամեղս հանել կամիցի. (Ոսկ. ես.։)
polygamy.
Ունելն զբազում ամուսինս. բազմակընութիւն, կամ բազմամայրութիւն.
plentiful, abundant.
Բազմայեղանակ տրտմական կենցաղոյս. (Մաշկ.։)
who has many husbands;
populous (town).