to become well flavoured, sweet, appetizing;
to be agreeable to.
Համեղասցի ի ճաշակելիս մտաց մերոց խոհարարութիւնք իմանալի խորտկացն. (Խոսր.։)
modest, decent;
reserved, moderate, temperate.
σώφρων, σεμνός modestus, honestus καθεστώς compositus. Զգաստ, որպէս Պարկեշտ. ամօթխած. հեզ. հանդարտ. ցածուն. նազելի. պատկառելի. պատուական. եւ Չափաւոր. խոհական. զգօն.
modesty, moderation, reserve, temperance, probity;
politeness.
Ի խոհական իմն համեստութիւն զսպեալ ամփոփիմք. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
blasphemous;
— բան, blasphemy.
Ի բիւրապատիկ հայհոյական կոհակաց ալեաց իբր զիմաստութեանն տուն. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
paternal;
patrimonial;
— ստացուացք, patrimony, inheritance.
Հայրենական խնամք, առաքինութիւնք, փառք, բարեպաշտութիւն, բարետոհմութիւն, գթութիւն, կրօնք, չաստուածք, կռապաշտութիւն. (Յճխ. ՟Ժ։ Դիոն. երկն.։ Խոր. ՟Ա. 3։ ՟Բ. 79։ Բրսղ. մրկ.։ Պրպմ.։ Կիւրղ. գանձ. եւ ղկ։ Ագաթ.։ Ճ. ՟Բ.։)
to rate, to club, to contribute, to club together, to subscribe;
to contribute, to have a share in, to be accessory to.
Առցեն իւրաքանչիւր ոչխար ըստ տունս. ապա թէ ոչ՝ ըստ տանց տոհմից յաղագս աղքատութեանն հանկանակեալ. (Շիր. զատիկ.։)
repose;
refreshment, relaxation, recreation;
ease, tranquillity;
convenience, wellbeing, leisure;
pause, rest, intermission, truce, cessation;
station, abode;
tomb;
repose, sleep, death;
quiet, tranquil, peaceful;
—գստեամբ, conveniently, comfortably;
at one's ease or leisure, leisurely;
—գստեան ժամ, compline;
—գստեան շարական եւ աւետարան, hymns and gospel in burial service;
—գստեան պաշտօն, requiem;
— առնուլ, to take rest, to be at rest, to repose;
— տալ, to rest, to repose;
թողուլ ի —գստեան, to leave or let alone;
— առնել բանի, to end a discourse.
Զքէն գոհանամք. եւ զՀանգիստն նորին, Նայեա տէր։ Զաղօթս զայսոսիկ հանգստիւքն իւրեանց։ Ի գիշերի եւ ի տուընջեան. Հանգիստ, Հովիւ քաջ. (Յհ. իմ. ատ.։)
place of rest;
temporary altar;
tomb, sepulchre.
Ընդէ՞ր փշրեցեր զհանգստարանն իմ (զբագին մեհենին), կամ զզոհարանն իմ ընդէ՞ր աւերեցեր։ Տաց զոսկերս քո փշրել, որպէս դու արարեր զհանգստարանն իմ. (Ճ. ՟Ժ.։)
to draw or pull out, to take away, to abstract, to remove, to displace;
to dislodge;
to rise, to lift up, to carry up;
to divulge, to let out, to publish;
to offer, to present;
to subtract, to take away;
— զքառակուսի արմատ թուոյ, to extract the square root of a number;
— իրաւունս, to do justice to;
— առնուն չար, to defame, to decry, to slander, to belie;
— յաչաց, to cause to lose the favour or affection of;
— յաչաց ժողովըրդեան, to render unpopular;
ի վեր —, to inform of, to discover, to disclose, to reveal, to unveil, to unmask;
— ընդ աշխարհ, to publish, to divulge every where;
ի բանս —, to delude, to beguile, to seduce, to betray, to deceive;
յինքն —, to appropriate to oneself, to take possession of, to assume wrongfully;
— ինչ յոք, to ascribe, to attribute, to impute;
— յոք զպատճառս ամենայն չարեաց, to accuse of every evil;
— յոք զիմն, to apply to;
ի բաց —, to exclude;
to scatter;
to send back or away, to dismiss, to discharge;
— բռնի or բռնաբար, to extort, to wrest, to seize by force, to take by violence;
— յարմատոց, to root up, to extirpate;
*— զթեփ, to scale;
to pearl or decorticate seed;
— զվրէժ քինուն or — զփոխարէն չարեացն, to avenge oneself, to be revenged;
to turn the tables upon;
— օգուտ, to turn to account, to profit by, to derive benefit from, to avail oneself of, to improve;
— հետեւանս, to desume a consequence;
— զոք ի ձեռս ուրուք, to give, to deliver up;
— զօրս, to levy soldiers, troops;
— աւուրս, զգիշերն, to pass the days, the night;
— աւուրս բազումս, to remain a long time;
— ի ժառանգութէնէ, to dispossess;
— յայլ լեզու, to translate into;
— ողջակէզ, to sacrifice;
— լեզու, to put out one's tongue;
to loll out one's tongue;
վիճակ —, to draw, to cast lots;
— զկարասիս, to unfurnish, to strip;
— զկինն, to repudiate;
— կանանց զյօնսն, to paint one's eyebrows;
— զջուր, to draw water, to draw up, to fetch up;
— ի նաւէ, to disembark;
to land, to set on shore;
— ճանապարհի, դրան, to lead to, to run into, to abut or end in;
— առ ոք, to present, to introduce;
— զսուրն ի պատենից, to unsheathe;
— ընդ սուր, to put to the edge of the sword;
— զհոգին, to give up the ghost, to expire, to die;
— զօրհնութիւն, to bless, to praise;
հա՛ն զիս աստի, take me out of this.
Փառս աստուծոյ հանցեն։ Հանցուք աստուծոյ գոհութիւն. (Իգն.։ Շար.։)
intelligence, intellect, understanding, wit, sense;
genius, talent;
wisdom, prudence;
reason, sense, judiciousness;
enthymeme;
— բազմայեղանակ, a rare talent.
Ստուգաբանի՝ Անճարիցն ճար. բայց ըստ դիւրին տեսութեան՝ է որպէս Հա՛ն ճար. մանաւանդ թէ համ ճար) Հնարագիտութիւն. խելամտութիւն. զգօնութիւն. ճարտարութիւն ուշոյ մտաց. ուշիմութիւն. իմաստութիւն. գիտութիւն. մակացութիւն. հասողութիւն. խոհեմութիւն. խորհուրդ. գիւտ. հնարք. միտք ծննդական, եւ բան նորա ներքին. խելք, խելք բանեցընելը.
cf. Հանճարեղ.
Առլցեալ հանճարայեղց խոհականութեամբ. (Պիտ.։)
cf. Հանճարեղ.
Առլցեալ հանճարայեղց խոհականութեամբ. (Պիտ.։)
full of wit, of ingenuity, of sense, witty, ingenious, intelligent, wise, sensible, clever, clear-sighted, judicious, prudent, right-minded;
—եղ այր, a genius, man of great parts, of rare talent;
—եղք, men of wit.
συνετός, συνίων, φρόνιμος , ἑπιστημῶς intelligens, sapiens, prudens, scientia praeditus, peritus. Ունակ հանճարոյ. քաջահանճար. իմաստուն. գիտնաւոր. զգօն. ուշիմ. հնարագէտ. խոհական. ճարտար. խելացի, բանիբուն.
cf. Հանճարեղ.
Հանճարիմաստ խոհականութեամբ, նախահոգակ խորհրդով. (Յհ. կթ.։)
cf. Հանճարեղ.
Հանճարիմաստ խոհականութեամբ, նախահոգակ խորհրդով. (Յհ. կթ.։)
conciliation, reconciliation, pacification.
Ի հնումն հաշտարարութիւն ի ձեռն ահարոնեան տոհմին լինէր. (Ոսկիփոր.։)
cf. Հաշտումն.
Զաստուծոյ ի բարկութեանն՝ իբրեւ ի հաշտութեան պարտ է գոհանալ. զի ի բարկութենէ անտի խոր հաշտութիւն ծնանի. (Գէ. ես.։)
to arrive at, to attain, to reach;
to catch, to take, to surprise;
to get, to obtain, to gain;
to be destined, allotted or obliged to;
to ripen, to become ripe;
to understand;
— ի վերայ, to comprehend, to conceive, to understand, to apprehend, to catch at;
to penetrate, to break into;
յեղակարծում, յանակնկալս ի վերայ —, to surprise, to catch;
to overtake, to come on like a thunderclap;
— ի պաշտօն, to obtain, to get hold of a place or post;
ի պատիւ —, to rise to dignities, to be promoted to high rank;
— զքաղաքաւ, to assault the city;
— ի վերայ իրաց աշխարհին, to assume the direction of, to take in hand public affairs;
— ի ցամաք, to disembark, to land, to arrive;
— վիրաց, to draw to a head, to gather;
եթէ զնա ոչ —նէ ինձ տեսանել, if I should not happen to see him;
թէեւ մեռանել ինձ —նիցէ ընդ քեզ, even were I to die with thee;
—նէ քեզ դարձեալ մարգարէանալ, you must prophesy anew;
գուցէ —նիցէ քեզ անձրեւ, lest the rain should surprise you;
ծերացեալ հասեալ յարս, old, among the elders;
հասեալ ժամ, present.
Հասանէ քեզ դարձեալ մարգարէանալ։ Եհաս նմա թագաւորել։ Մեռանել հասանիցէ։ Ի կղզի ինչ հասանէ մեզ անկանել, եւ այլն։ Որպիսի՛ մեզ հասցէ հատուցանել գոհութիւնս. (Անյաղթ բարձր.։)
common, public;
cf. Հասարակ.
Ամենայն զոհ ... ամենեցուն որդւոցն ահարոնի իւրաքանչիւր ումեք եղիցի հասարակաց. յն. հաւասար. (Ղեւտ. ՟Է. 10։)
community;
the public;
moiety.
Ո՞չ բաժակն փրկութեան գոհութեան՝ հասարակութիւն արեան նորա, եւ ո՛չ հացն զոր բեկանեմք, հասարակութիւն մարմնոյ նորա. (Ասող. ՟Գ. 21։)
to cause to arrive, reach or attain;
to bring, to refer;
to cook, to dress, to get ready, to prepare;
to ripen, to mature;
հասոյց ինձ անբաւ աշխատութիան այս բառգիրք, this dictionary has cost much labour.
Վասն յառաւօտ լոյսս հասուցանելոյ գոհասցուք. (Խոսր.։)
creation;
production;
strengthening, consolidation, confirmation, reestablishment, restoration.
Աումն եւ հաստումն շնոհէ. (Պիտ.։)
to render, to restore, to give back;
to pay, to discharge, to acquit;
to disburse, to lay out;
to recompense, to satisfy, to make amends, to compensate, to indemnify;
to cut;
— ի ստենէ, to wean, to take from the breast;
— զփոխարէնն, to render like for like, to requite;
— զվնասն, to make up for, to indemnify for;
— չար փոխանակ բարւոյ, չար — երախտեաց, to render evil for good;
— զմեղս հարանց՝ որդւոյ, to revenge the sins of the fathers upon the children;
—ցեր ինձ բարիս, եւ ես —ցի քեզ չարիս, I have rendered you evil for good;
աստուած հատուսցէ քեզ ի բարիս, may God reward you;
cf. Հատուցումն.
Հատուցանել զծառայութիւն, զշնորհակալութիւն, գոհութիւնս, զփառս. (Խոր.։ Խոսր.։ Անյաղթ բարձր.։ Յճխ. ՟Ժ)
legitimacy, authenticity, genuineness;
fraternity, brotherhood;
kindred, consanguinity.
Ծանօթասցին քեզ հարազատութիւնք գրոհի մերոյ. իբր պայազատութիւնք, կամ հարազատ պատմութիւնք. (Յհ. կթ.։)
to necessitate, to constrain, to force, to compel, to oblige;
to impose tributes, to render tributary;
cf. Հարկիմ.
Զիա՞րդ հարկեցուցանէք զիս։ կամ հարկեցուցին զնա եւ այլն, առնել ինչ, կամ զոհել. (Խոր. առ արծր.։ Մխ. երեմ.։ Ճ. ՟Բ.։)
dynasty;
power, sway, rule, domination;
riches, wealth, opulence, fortune;
abundance.
Իմաստայեղց հարստութեամբ խոհեմամիտ երեւեալ. (Յհ. կթ.։)
cf. Հարցուած.
Հարցումն հարցանելի դրօշելոց։ Վասն հարցմանց զոհիցն. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 21։ ՟Բ. Մակ. ՟Է. 42։)
parasite, spunger, trencher-friend, toad-eater.
Հացկատակք, եւ վատատոհմիկք։ Հացկատակաց ջոկն. (Փարպ.։)
to be persuaded, convinced;
to acquiesce, to hear, to consent, to agree, to condescend;
to accept, to admit, to approve;
չ-, to disapprove;
որպէս —եալ եմ, as I believe, as I think;
որ լռէ՝ —ի, silence gives consent;
—իմ, —իմ ընդ այս, I agree to it.
πείθομαι, πείσομαι persuadeor, confido συνθέλω consentio եւ այլն. (Արմատն է Այո՛. հա՛. թ. էվվէթ. լծ. ընդ Հաւատ. եւ Դաւան. եւ այլն) Հաւան լինել. ի հաւան գալ. անսալ. հաւատս ընծայել. համոզիլ. ամոքիլ. յօժարիլ. հաճիլ. անսալ. լաւ վարկանիլ. ընտրել. յանձն առնուլ. զիջանիլ. կամակից կամ համախոհ լինել. հաւնիլ, տեղիք տալ.
equal, like, same, conformable;
straight, plain, even, level;
equal, companion;
pendant, fellow;
—, առ —, equally, alike, likewise, conformably, in the like manner;
— թղթոյն, copy, duplicate;
— գտանիլ, լինել, to equal, to match, to be on a par or level with;
to rank, to be at par;
— հրամանին առնուլ զկատարումն, to be executed according to orders or command;
զանձն — առնէր աստուծոյ, he made himself equal with God;
զօրութիւն եւ դաւ — են առաջն նորա, force or stratagem are the same to him.
Հաւասար տրոհել յինքեանս։ Որպէս զհաւասար ճգնողէ. (Խոր. ՟Բ. 59. 89։)
holy, sacred;
pure, clean, exempt, spotless, stainless, immaculate;
divine, godly, innocent;
saint;
*patron;
holily;
—ն սրբոց, the Holy of Holies;
— առնել, to sanctify, to purify;
— առնել զաստուած, to glorify God;
— առնել զանձն, to offer, consecrate or devote oneself.
(լծ. ար. շէրէֆ. պ. սիւրպէ. հյ. ջուրբ. եւ այլն). ἄγιος sanctus ἰερός sacer καθαρός purus ἅγνος castus ὄσιος honestus, pius σεμνός reverendus եւ այլն. Մաքուր. անարատ. յստակ. եւ նուիրական. աստուածային. սրբազան. աստուածարեալ. վեհ. վսեմ. արգոյ. ընտրեալ. եւ ողջախոհ. պարկեշտ. նազելի. արդար. անմեղ. եւ Երանեալ.
to kill, to slay, to put to death, to take away life, to assassinate, to massacre, to slaughter, to cut the throat of, to behead, to execute;
— զմիմեանս, to kill each other;
— զկրակ, to put out, to extinguish, to quench fire;
cf. Ընթադրութիւն.
σφάττω, σφάζω, φονεύω , κτείνω, καίνω, ἁποκτείνω interficio, occido, neo, macto եւ այլն. Զենուլ. խողխողել. գլխատել. սրով ծախել. զոհել. մեռուցանել. ի մահ մատնել. (ոմանք ի գրչաց ստէպ գրեն որպէս ռմկ. Սպանել) սպանել, մորթել, մեռցնել .... եբր. զապախ։ Ասի զանասնոց. տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Բ. 1։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 5։ Օր. ՟Ի՟Ը. 31։ Ես. ՟Ի՟Բ. 13. եւ այլն։ Եւ զմարդկանէ. տե՛ս Սղ. ՟Լ՟Զ. 15։ Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 28։ Գծ. ՟Ե. 30. եւ այլն։)
murder, butchery, slaughter, massacre, carnage;
immolation, sacrifice;
իբրեւ զոչխար ի —, like sheep for the slaughter.
σφαγή, σφάγιον, θῦμα mactatio, victima, sacrificium. Սպանումն զոհից. զենումն. զենլի, կամ զենեալ զոհ. արեամբ պատարագումն, եւ պատարագ. եբր. եւ ար. զէպախ, զէպխ.
Զոհ տեառն է ի բոսոր, եւ սպանդ մեծ յերկրին եդովմայեցւոց։ Իբրեւ ոչխար ի սպանդ վարեցաւ։ Համարեցաք իբրեւ զոչխար ի սպանդ։ Սպանդ զուարակի եւ գառանց։ Միթէ սպանդ եւ զո՞հս մատուցէք ինձ յանապատի անդ.եւ այլն։
ruta muraria, wall-rue, harmala.
σφαγή, σφάγιον, θῦμα mactatio, victima, sacrificium. Սպանումն զոհից. զենումն. զենլի, կամ զենեալ զոհ. արեամբ պատարագումն, եւ պատարագ. եբր. եւ ար. զէպախ, զէպխ.
Զոհ տեառն է ի բոսոր, եւ սպանդ մեծ յերկրին եդովմայեցւոց։ Իբրեւ ոչխար ի սպանդ վարեցաւ։ Համարեցաք իբրեւ զոչխար ի սպանդ։ Սպանդ զուարակի եւ գառանց։ Միթէ սպանդ եւ զո՞հս մատուցէք ինձ յանապատի անդ.եւ այլն։
to immolate, to sacrifice victims or animals.
ՍՊԱՆԴԱԳՈՐԾԵԼ. Սպանանել զզենլիս. սպանդս զոհել.
place for sacrificing.
որպէս θυσιαστήριον . Զոհարան. զենարան.
Grand Master of the slaughterers, (title of an Armenian satrap, who superintended immolations).
Անուն նախարարութեան տոհմին, յորմէ կարգեաց վաղարշակ պաշտօնեայս ի վերայ սպանդից կամ զենլեաց.
cf. Սպասակալ.
Եւ է սրտմտութիւն սպասաւորակ խոհեցողական. (Նիւս. բն.։)
cf. Խոհակեր.
intendancy;
սպասկապետութեան իշխան, High Steward.
ՍՊԱՍԿԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ԻՇԽԱՆ. Իշխան տոհմին աբեղենից՝ որ էին սպասեակք կամ սպասարարք թագաւորաց արշակունեաց։ (Ագաթ.։) (յն. համարելով յատուկ՝ անուն՝ դնէ, Պասկապետեանս։)
false, fallacious, fictitious.
Ի սուտապատիր զոհիցն, եւ ի հեթանոսական ճենճերացն. (Մաշտ.։)
to lie, to fib, to tell untruths, stories, to impose upon;
to give the lie to, to belie;
— ուխտին, to break one's promise, word or vow.
Մի եթէ ստիցե՞ն գոհացողութեանն արմտիք. (Իսիւք.։)
cf. Ստնդիաց.
Տրոհէին զստնդիացիկն ի ստենէ մօրն. (Յհ. կթ.։)
cf. Ստնդիաց.
Տրոհէին զստնդիացիկն ի ստենէ մօրն. (Յհ. կթ.։)
cf. Ստնդիաց.
Տրոհէին զստնդիացիկն ի ստենէ մօրն. (Յհ. կթ.։)
cf. Ստնդիաց.
Տրոհէին զստնդիացիկն ի ստենէ մօրն. (Յհ. կթ.։)
cf. Ստնդիաց.
Տրոհէին զստնդիացիկն ի ստենէ մօրն. (Յհ. կթ.։)
cf. Ստնդիաց.
Տրոհէին զստնդիացիկն ի ստենէ մօրն. (Յհ. կթ.։)
with the head downwards.
Ստորագլուխ անարգանօք վտանգեցաւ ողջախոհ պարկեշտ եւ սուրբ որովայն նորա. (Վրդն. լս.։)
comma.
Կէտք երեք. կէտ աւարտեալ (։), միջակ (), ստորակէտ(,)։ Ստորակէտ է՝ տրամախոհին չեւ եւս յանգեցելոյ, այլ՝ եւս կարօտեցելոյ նշան։ Ի՞ւ առանձնանայ կէտ ի ստորակիտէ. ամանակաւն. զի ի կիտէն կարի յոյժ մեծ է բացատն, իսկ ի ստորակիտէն ամենեւին նուազ. (Թր. քեր.։)