cf. Վեստ.
Առ վէստն վահրամ որդի իւր։ Որպէս զգովասանական վեհիդ իմոյ սեպհական վէստիդ վահրամայ։ Վէստ եւ պատրիկ եւ պռոտոսպաթար։ Մագիստրոս, վէստ եւ տուկ. (Մագ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի. ՟Խ՟Ե. ՟Ծ՟Բ։)
to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
Վերաբերէին զբանն յունկն մեծի մատակարարարին։ Զամենայն զմեղս վերաբերել պարտ է առաջնորդին. (Ճ. ՟Ա.։ Բրս. հց.։)
to grow again, to be produced anew.
Աստուստ դարձեալ երկրորդ տարակուսանս վերաբուսանին մեզ. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Վերնագիր.
Վերագիր միաբանութեան գրել ընդ հայք եւ ընդ հոռոմք։ Վասն առաջնորդացն պահոցն, զորս վերագրով աւանդեցաք. (Ուռհ.։)
higher, superior, more elevated;
—, ի —, գոյնս, above;
firstly, before, antecedently.
Անսասցէ հրամանի վերագունի առաջնորդին։ Հրեշտակք բնութեամբ վերագոյն էին քան զմեզ։ Արդ գիտացի ո՛րդեակ, զի վերագոյն քան զիս եղեր. (Բրս. ճգն.։ Իսիւք.։ Վրք. հց. ՟Զ։)
to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.
Անժամանակ որդին աստուծոյ եղեւ եւ կոչեցաւ որդի մարդոյ, որպէս զի զմարդիկ որդիս աստուծոյ վերագրեսցէ. (Զքր. կթ.։)
Ոչ սոսկ հաղորդ, այլ եւ տէր նորա եւ հայր վերագրի նորուն, զորոյ զգործն գործէ. (Բրս. հց.։)
inscription, epigraph.
Զարդարէ զմեհեանն յիւրմէ վերագրութենէ, հօր՝ աստուծոյ ամոնի որդի աղեքսանդրէ. (Պտմ. աղեքս.։)
to put in the first place, to prefer before others.
Զերկրայինս ընդ երկնայինսն վերադասեսցէ։ Վերադասեցան յորդիս վերին երուսաղէմի. (Ժող. շիրակ.։ Յհ. կթ.։)
return.
Որ ի կեանս վերադարձի բնութեանս՝ դարձմամբ յորդանանու օրինակեցեր. (Շար.։)
anastrophe;
ileus, iliac passion, miserere, anaphora.
Աւանդեցաւ մեզ այս ի չորրորդ դրուագի վերադարձութեան ի վերայ երեցունց դրուագեալ հատուածին (գրոց խորենացւոյն). (Արծր. ՟Ա. 14։)
to impose, to put upon, to add, to join.
Ի ձեռն իւր ինքեան վերադրեաց ի նա զիւր սրբազանն ներգործութիւն եւ զօրութիւն։ Որքան ինչ է հօր եւ որդւոյ, աստուածապետականին հոգւոյ հասարակաբար եւ միեղինապէս վերադրեն։ Մեծն եւ փոքրն վերադրի ամենեցունց պատճառին։ Օրհնութիւնս վերադրել ամենայնի պատճառին. (Դիոն.։)
Զերկրորդն աստ ոչ վայրապար վերադրեաց (տպ. վերագրեաց)։ Զերկուսն միայն խոստովանեցան, եւ զերրորդն ոչ վերադրեցին. (Ոսկ. յհ. ստէպ։)
Գերազանցէ քան զհեղեղին յորդութիւն, եւ գլխոց լերանց վերադրէ։ Համբարձեալ վերադրեաց գերագոյն դրան. (Նար. ՟Ժ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)
to number or count from the first to the last.
Որ յալփնբետաց անտի վերաթուի մինչեւ ի քսաներորդ երկրորդն կարգի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to regenerate, to endow with new life, to cause to be born again, to revive, to reproduce.
Որ ոչն վերածնի ի ջրոյ եւ ի հոգւոյ, այնպիսին ոչ նկատեալ տեսանէ զմշտնջենաւոր արքայութիւն երկնից։ Զարգանդ աւազանին, որով վերածնին հեթանոսք յորդեգրութիւն. (Զքր. կթ.։)
superintendent, overseer, intendant, inspector, director;
prefect, governor;
protector, defender, guardian.
ἑπιστάτης, προϊστάμενος, προεστώς , προστάτης q.d. super stans, praestans, praefectus, praepositus, magister, antistes, moderator, rector, author եւ ὐπερασπιστής protector, defensor, propugnator ἑπίσκοπος , ἕφορος inspector. Որ ի վերայ կայ անձանց կամ իրաց. ոստիկան. հոգաբարձու. գործակալ. գործավար. առաջնորդ. նախագահ. պետ. վարդապետ. դաստիարակ. պաշտպան. հովանի. տեսուչ. վերակացու.
superintendence, management, inspection, intendance, direction;
prefecture, government;
protection, assistance.
ἑπιστασία, προστασία praefectura, administratio, moderatio, regimen. Ոստիկանութիւն. առաջնորդութիւն. հոգաբարձութիւն. նախագահութիւն. պետութիւն. տնտեսութիւն. եւ Հովանավորութիւն.
to invoke, to implore, to call on;
to recall, to call back;
to surname, to call.
Վերակոչեաց զամենեսեան ի մահուանէ յանմահութիւն։ Ի մսուր անբանից բազմի արքայն անմահից, զի զիս յերկինս վերակոչեսցէ։ Վերակոչեաց զհեթանոսս յորդեգրութիւն։ Որք ի հեթանոսաց վերակոչեցան ի քրիստոս ի ձեռն առաքելական քարոզութեան. (Շար.։ Ժող. շիրակ.։ Զքր. կթ.։)
contemplation, meditation, elevation of the mind, intellect or thoughts.
Զտեսողականսն զօրութիւնս՝ ցուցանել զառ ի յաստուածայինն լոյս երկատեսակն վերահայեցութիւն։ Զթաքունն եւ զխորհրդականն վերահայեցութիւն աշակերտին սիրեցելոյ։ Օտար յամենասրբազանէն վերահայեցութենէ եւ հորդորութենէ. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
to exclaim, to raise the voice, to cry out.
Փառս վերահնչեն երիցն միակին։ Արժանի լինել ընդ անմահիցն դասուց փառս վերահնչել երրորդութեանդ միշտ. (Տաղ.։)
to uplift, to stretch;
to carry up, to elevate, to raise.
Միջնորդեալ վերաձգեաց զմեզ առ հայր։ Զենովք վերաձգեաց յերկինս։ Ամենայն մարդիկ իղձք առնելով, զձեռսն յերկինս վերաձգեն. (Զքր. կթ.։ Տօնակ.։ Արիստ.)
to repeat, to treat again;
to state above.
ՎԵՐԱՃԱՌԵԼ. Վերստին ճառել. երկրորդել. պարզաբանել. քարոզել.
repetition, explanation.
ἁνάρησις recitatio, praedicatio, explicatio. Երկրորդումն բանի բացատրութեամբ. պարզաբանութիւն.
cf. Վերասրբեմ.
Վերաձգօղն երկնից իջեալ ի յորդանան՝ վերամաքրեաց զմարդիկ. (Զքր. կթ.։)
elevation, height, excellence, sublimity.
Դաստիարակապէս առաջնորդեն յառ աստուած վերամբարձութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
Այնպիսի սիրեաց աստուած զաշխարհ, զի զորդի իւր միածին եդ ի վերայ նորա. (Ագաթ.։)
to revere, to honour, to respect.
Յորմէ գրիգոր որդի ծընեալ, մագիստըրոսի վերապատուեալ. (Շ. վիպ.։)
to fly upwards, to soar.
Սորին թեւօք վերասլանան։ Վերասլացան յեթերն երկնի. (Շ. յս. որդի. եւ Շ. եդես.։)
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
Բազմեալք ի վերայ բարձր բազմականի եւ ամբարձելոյ եւ յաւելորդաց եւ յանհպելեաց վերարկուացն. (Ածաբ. աղք.։)
to transport, to convey, to bear or carry on high, to transform.
Վերափոխեալ զքեզ ի յերկնային խորանսն այսօր որդիդ քո միածին։ Զոր առեալ որդւոյ վերափոխեալ դասեաց յանպատում ի կեանս։ Զվերափոխեալդի դասս առաքելոց եւ մարգարէից. (Շար.։)
cf. Վերաբերեմ.
Սա վերբերէ հըրոյ նման, որպէս բնութիւն է վերնական։ Ձեռըն նոցին կարկառեցէք, եւ ի խորո՛ցըն վերաբերէք (կամ, եւ ի խորոցն ի վեր հանէք). (Շ. յս. որդի. եւ Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.։)
mounting, ascending, ascensional;
rider, cavalier, horseman.
ՎԵՐԵԼԵԱԿ ասին եւ վերերգաւ սաղմոսք աստիճանաց յութերորդ կանոնի։ (Պիտառ.։ Յիշատ.։)
cf. Մակեռակ.
cf. Վերընկալ.
Զկնի քո ո՞վ իցէ արժանի յաջորդելոյ զաթոռ քո՝ վերընդունակ լինել քահանայապետութեան եւ վարդապետութեան եկեղեցւոյ սրբոյ։ Դրա զկնի իմ եղիցիս քահանայութեանս եւ աթոռոյս վերընդունակ. (ՃՃ.։)
receiving, containing, sustaining, carrying.
ՎԵՐԸՆԿԱԼ. ἁναδεχόμενος susceptor, receptor եւ exceptor, successor. որ եւ ՎԵՐԸՆԴՈՒՆԱԿ. Վերընդունօղ. յինքն ընդունօղ. ընդունարան. արժանի եւ ընդունակ. եւ Յաջորդ.
to analyze, to resolve.
Որ վերլուծեալ այլաբանին, անմահ մնալ բանից նորին. (Յիսուս որդի.։)
reading, recitation.
Ապումուսէ ոմն, որում վերծանութեան յայտնութիւն՝ երիցու որդի ճանաչէր. իմա՛, անուն ծանուցեալ՝ իբր մականուն, կամ թարգմանութիւն անուան։
citadel, castle.
Ի բաց զներքնաբերդն (ամենայն զստորին բերդն) լքեալ թողեալ՝ ի վերնաբերդ անդր համագունդ հորդան տային. (Յհ. կթ.։)
epigraph, inscription, title;
— նամակի, superscription or direction of a letter.
Զեկուցանէ երկրորդ վերնագիրն այնուհետեւ զանունն։ Ոյր անուն ծանուցեալ ի վերնագրէն։ Ոյց զեկուցանէր ըստ վերնագրին։ Ունէր վերնագիր. (Պիտ.։)
superior, celestial;
aerial, ethereal;
cf. Վերին;
angel.
Սա վերաբերէ հըրոյ նման, որպէս բնութիւն է վերնական. (Յիսուս որդի.։)
the highest floor, garret, attic;
palate;
պատուհան —ի, garret-window;
բնակիչ —ի, garretteer.
ὐπερῶον, -ῶα superior pars domus, coenaculum. Վերին մասն յարկաց տան. վերին յարկ. երկրորդ դստիկոն. վերնատուն. վերնաձեղուն. եւ վերին կամարք երկնից. վերի խաթ, երդիք, ծածք.
Ո՛հ որ շինէ զտուն իւր, եւ ոչ արդարութեամբ, եւ զվերնայարկս, եւ ոչ իրաւամբք։ Որոց ելանիցեն ի վերնայարկսն, եւ ի միջնայարկացն յերրորդ յարկսն։ Յարկար ի վերայ ջուրց զվերնայարկս նորա. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 13։ Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 7։ Սղ. ՟Ճ՟Գ. 3։)
Առաջնորդ գեղեցկացն, եւ վերնայնոյն առիթ։ Սպիտակազգեստք՝ վերնային պարկեշտութեան հաւանութեամբն. (Ածաբ. աղք.։ Փիլ. տեսական.։)
Ընդ վերնայնոցն կցորդութեան անկապուտ փառաց։ Երբեմն էի վերնային, եւ այժմ անդնդային։ Կամար վերնայինն երկնի։ Ամրացո՛ վերակացութեամբ վերնայնոցդ. (Նար. ՟Ծ՟Բ. ՟Կ՟Ե. ՟Հ՟Է. ՟Ձ՟Դ։)
highest floor or story, upper room;
guest-chamber;
high place, heathen temple;
belvedere, gallery, terrace;
երկրորդ —, the second floor;
— եկեղեցւոյ, women's gallery in churches.
giving from Heaven, granting from on high;
the great Giver.
Խորհել եւ առնել զբարիսն առաջնորդութեամբ վերնատուողին. (Յճխ. ՟Ե։)
born after;
posthumous.
Յետածին. ի վերջէ ծնեալ. զկնի եղեալ՝ յաջորդեալ.
remaining back;
outliving, surviving.
ὔστερος, ἑκγόνοι posterior, posteri. Յետամնաց. յետ այլոց կենդանի մնացեալ. հետագայ. յետինք. յաջորդք.
last days, last years of life;
ի —յս, on the wane, at the close of one's life, in one's declining days, in the sere and yellow leaf.
ἕσχατον, -τα novissimum, -ma. Վերջին աւուրք կենաց. կատարած. եւ Յաջորդք.
to remain back, to be behind;
to abandon, to leave off, to desist, to renounce;
to fail, to want, to be short of;
to die.
Թագաւորեցելոյ քաղաքին առաջնորդ յաղագս ծերութեան վերջանայր. (Սոկր. ՟Ա. 8։)
feast after feast.
ՎԵՐՋԱՏՕՆԱԿ ՏՕՆ. μετέορθος ἐορτή festum festo succedens. Տօն զկնի տօնի. որպէս նոր կիրակէ՝ իբր երկրորդ զատկի.
once more, anew, over again, afresh, again, repeatedly.
կամ մասնկամբ. ՎԵՐՍՏԻՆ, Ի ՎԵՐՍՏԻՆ. ἅνωθεν iterum, rursus. կամ մանսկամբ ἁνα- re-. վեր. Ի վերուստ անտի՝ այսինքն անդստին ի սկզբանէ երկրորդելով. դարձեալ. միւսանգամ. անդրէն. նորանց, մէյմալ.
six.
Ծնայ նմա որդիս վեց։ Վեց ստեղունք արձակեալք ի կողմանց նորա։ Եւ յետ վեց աւուոր.եւ այլն։
cf. Վեցանկիւնի.
Ի չորից հինգանկիւնեաց, եւ ի վեցանկիւնեաց չորից։ Վեցանկիւնք չորք. ա, զ, ժե, իը, լինին ՟Ծ։ Ի չորրորդէ վեցանկիւնոյ ի քառասուն եւ ի հնգէ. (Փիլ.։)
Աւելորդ վեցանկիւնի, ա, ե, թ, ժգ, ժէ, իա, եւ այլն։ Ուղղորդ վեցանկիւնի, ա, զ, ժե, իը, խե, կզ, եւ այլն։ Աճէ վեցանկիւնին՝ չորս չորս. (Սարկ. տոմար.։)