relating or narrating the truth;
faithfully and truly reporting or reported, veridical, true, veritable.
Զանազան մասանց յանդիմանողաց ճշմարտապատմից. (Նար. ՟Ա։)
seeing the truth;
having no respect for persons, severe, perspicacious.
ἁληθινῶς ὀρών vere videns. Տեսօղ կամ գիտակ ճշմարտութեան. եւ Ստուգապէս տեսօղ. տեսանօղ, մարգարէ. եւ Անաչառ կամ նրբատես.
wealthy, opulent, rich;
copious, rich, abundant, great, ample;
powerful, mighty, potent, grand, high;
master, lord, grand seigneur;
—ք քաղաքին, the first or most distinguished citizens of a town, the magnates, grandees, noblemen, nobility;
—ս ճեմել, to walk haughtily.
Ճոխք քաղաքին։ Ճոխք դադարէին ի խօսելոյ։ Զճոխս կորուսանել. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ. 6։ Յոբ. ՟Ի՟Թ. 9։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 6։)
eloquent, fluent.
Զողբերգականացն ճոխաբանել ճարտասանութիւն. (Արծր. ՟Դ. 2։)
to speak imperiously, authoritatively, presumptuously;
to abound in discourse, to amplify, to enlarge upon;
to talk high, to boast, to brag.
Զողբերգականացն ճոխաբանել ճարտասանութիւն. (Արծր. ՟Դ. 2։)
haughtiness, arrogance;
amplification;
boasting, bragging;
elocution.
Զծայրագոյն յոքնատեսակ ճոխաբանութեա քո սիրական գովասանական բանս. (Մագ. ՟Խ՟Բ։)
to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.
Խիզախելով եւ քան զայլսն ճոխանալով՝ ասէր. թէ եւ մերանել եւս հասանէ, զքեզ ոչ ուրացայց. (Երզն. մտթ.։)
fluid;
cf. Հոսանուտ.
heavy-hearted;
— ի հաւատալ, slow of heart, slow to believe.
Հեղգասիրտ, զի եւ ո՛չ ընդ մարգարէիցն կամեցան հայել բանս, եւ անտի ուսանել. (Իգն.։)
cf. Հեղեղեմ.
Որպէս յորդահոսանք բազմութեան ջրոց, որ հեղեղատեն զերկիր եւ անցանեն. (Փարպ.։)
to inundate, to submerge, to cover with water;
to overflow, to lay under water;
to hurl or fling down, to precipitate.
Զհեղեղեալ երկիր միւսանգամ փրկեաց իմաստութիւնն. (Իմ. ՟Ժ. 4։)
effusion.
Զեղումն. յոդութիւն. հոսանք. ուղխ. վտակ.
cf. Առաջնորդ;
cf. Գտակ;
cf. Մատենագիր.
Քրիստոսանման գթով դիտապետութիւն սուրբ հեղինակին. (Ճ. ՟Ը.։)
suffocated, choked, oppressed, agitated, disquieted, grievous, anxious;
suffocating, stifling;
— օդ կամ ջերմութիւն, sultry weather or heat;
— հազ, a stifling cough;
hooping cough;
— ձայնիւ, in a stifled voice;
— ի վշտացն, loaded with grief;
woe-begone;
— արտասունք, repressed tears;
— առնել, to stifle, to choke;
to smother, to suffocate;
to drown;
— լինել ի բարկութէնէ, to be half choked with rage or anger;
— լինէր սիրտ իմ, my heart was ready to break, was oppressed with grief;
cf. Հառաչանք.
Հեղձամղձուկ մեքենայիւք զնա կորուսանէր. (Յհ. կթ.։)
cf. Հեղձանիմ.
Զոր եւ ի վերայ բոցոյ է տեսանել. յընտանի իւրմէ ծխոյն հեղձանի. (Բրս. գոհ.։)
cf. Հեղձանիմ.
Զոր եւ ի վերայ բոցոյ է տեսանել. (յընտանի իւրմէ ծխոյն հեղձանի. Բրս. գոհ.։)
cf. Հեղձանիմ.
Զոր եւ ի վերայ բոցոյ է տեսանել. (յընտանի իւրմէ ծխոյն հեղձանի. Բրս. գոհ.։)
to choke, to be suffocated, stifled, drowned.
Զոր եւ ի վերայ բոցոյ է տեսանել. յընտանի իւրմէ ծխոյն հեղձանի. (Բրս. գոհ.։)
to pour, to pour out, to empty, to pour forth, to shed;
to diffuse, to scatter, to disperse, to spread;
— զանձն առաջին տեառն, to pour out one's soul before the Lord;
— զսիրտ իւր առաջի ուրուք, to open one's heart, to unbosom oneself to;
— զբարկութիւն, զսրտմտութիւն իւր ի վերայ ուրուք, to give vent to anger, to discharge one's wrath upon;
— կռոց նուէրս, to pour out libations to idols;
— արիւն բազում, արեան ճապաղիս —, to cause immense bloodshed, to shed torrents of blood;
արտօսր —, to shed tears;
— զարիւն իւր, to shed one's blood.
Ի թիկանց կուսէ իշխանին ի վերայ զեղեալ հեղան։ Յորոց վերայ հեղեալ զօրն իսմայէլին՝ հարկանէին զմեծ մասն յունաց։ Հեղու ամենայն քաղաքն ի տեսանել զսքանչելիս. (Յհ. կթ.։ Ղեւոնդ.։ Ճ. ՟Ա.։)
to be poured out, to flow, to spread;
to be shed, scattered, diffused;
to rush, to fall;
to burst;
հեղաւ ամենայն փոր նորա, all his bowels gushed out;
անկաւ հեղաւ զկնի կռոցն, he followed idols;
հեղեալ ցասմամբ, very angrily, wrathfully.
Ի թիկանց կուսէ իշխանին ի վերայ զեղեալ հեղան։ Յորոց վերայ հեղեալ զօրն իսմայէլին՝ հարկանէին զմեծ մասն յունաց։ Հեղու ամենայն քաղաքն ի տեսանել զսքանչելիս. (Յհ. կթ.։ Ղեւոնդ.։ Ճ. ՟Ա.։)
ease, convenience, comfort, pleasure;
facility;
easy, commodious;
voluptuous;
— պաշտօն, volunteer service;
— ցանկութիւն, voluptuousness, concupiscence, lust;
ըստ —ի, at will, at pleasure, at one's ease;
— եւ համբոյր մտօք, affably, benignly, kindly, condescendingly;
զ— ցանկութեան զհետ անցանել, to give oneself up to pleasures;
ըստ իւրեանց —ի գնալ, to go one's own way, at one's leisure, at one's ease;
to live as one likes, to follow the bent of one's own inclinations.
Կակուղ եւ հեշտ սանձք. Մարդասէր եւ հեշտ լծոյն։ Հեշտ բանք (պոռնկաց). (Լմբ. սղ. Լմբ. պտրգ. Լմբ. առակ.։)
to delight, to rejoice, to amuse, enjoy or divert oneself, to take pleasure or delight in, to lead a voluptuous life, to live in the midst of luxury, to give oneself up to amusement.
Ի սկսանելն թուի թէ ծանր իցէ, եւ անդէն գործն հեշտանայ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
to dispute, to contend for, to quarrel;
to bear a hatred to, to loathe, to hate, to bear or owe a grudge, malice or ill-will.
Որ հեռայցենն կորուսանել զձեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
to remove, to go away or far, to leave, to swerve, to deviate, to depart, to start;
to absent oneself;
to withdraw;
cf. Սիրտ.
μακρύνομαι ἁφίστημι, ὐποχωρέω եւ այլն. elongor, amoveor, recedo, abscedo, subduco me, secedo եւ այլն. Հեռի կամ ի բացեայ լինել միջոցաւ. եւ Ի բաց մեկնիլ գնալ. մեկուսանալ. հեռու ըլլալ՝ երթալ .... կամ կռզել, ետ քաշուիլ .... Նմանութեամբ՝ Դարձուցանել զերեսս. երես դարձընել.
cf. Հեռաստան.
Ոչ ի հեռարձակ վայրաց բազում աշխատութեամբ հայցել եւ ածել։ Ճեպեալ ի հեռարձակն հասանէ թշնամիս. (Պիտ.։)
remote, distant;
far;
— առնել, տանել, to remove far off;
to scatter;
to turn aside or away, to avert, to ward off;
— ունել, to keep away, or at a distance;
— ունել զանձն յիմեքէ, to keep off, to avert;
to abstain, to refrain;
— առնիմ, լինիմ, cf. Հեռանամ;
աստուած իմ, միʼ — առնիր յինէն, remove not Thyself, o God, from me!.
Նստաւ արտաքոյ բանակին, հեռի երկոտասան հրասախաւ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Տեսանել զնա հեռի յապստամբացն. (Իգն.։)
afar, distant;
far, from afar.
Ի հեռուստ տեսանել, կամ գրել. (Ես. ՟Լ՟Գ. 17։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Գ. 10։)
cf. Հեսկեան.
Ուսան գործել զկողմանակի հեսկս առագաստից։ Գործէին հեսկս առագաստեայ։ Հեսկք առագաստէից. հեսկետնն եւ այլն. (Վրք. հց. ձ։)
syllogism.
Ոչ է կարողութիւն հիւսել զհետեւաբանութիւն, եթէ ոչ նախ ուսանիմք, զի՛նչ է հետեւաբանութիւն, եւ ուստի՛ եղանի. (Սահմ. ՟Բ։)
Ասէ նախ զհետեւաբանութիւն ուսանել, զի՛նչ է, եւ ուստի՛։ Ամենայն իրք հետեւանք ունի. մարդոյն հետեւանք է սահման իւր ... զի՛նչ սահմանել կամիս, նախ զհետեւանքն գիտեա՛։
going on foot, pedestrian;
four-footed;
hackneyed, trite, common-place, trivial, ordinary;
in prose, prosaic;
foot-soldier;
quadruped;
ի — ուց, on foot, afoot;
—ք, — զօրք, infantry, foot-soldiers;
— արձան, անդրի, pedestrian statue;
— կրթութիւն, pedestrian exercise;
— որսորդութիւն, hunting on foot;
— ձաղումն, infantry triumph;
— բանք, trite, hackneyed or common-place saying, vulgarity of expression;
— գովութիւնք, vulgar praises;
— երթալ, to go on foot;
—ս խօսել, to talk common-place.
Վեցհարիւր հազար այր հետեւակ։ Քսան հազար արանց հետեւակաց։ Զօրս բազումս հեծեալս եւ հետեւակս։ Զհետեւակն եւ զհեծելազօրն։ Ամենայն զօրականի հետեւակաց իմոց։ Ել արքայ, եւ ամենայն ծառայք նորա հետեւակք, եւ այլն։ Հետեւակ զօրօք։ Մարտիկ հետեւակօք։ Ընդ հեծեալ եւ ընդ հետեւակ. (Փիլ.։ Պիտ.։ Եղիշ.։)
to go on foot, to walk;
կորուսանել զկիրթ —կելոյ, to lose the habit of walking.
consequence, result;
corollary;
—նս հանել, to deduce, to infer;
ծանր լիցին — գործոյս, this affair will have unpleasant or serious consequences.
Ոչ երկրորդել միւսանգամ զհետեւանս զրուցաց շապհոյ։ Ոչ յաջողեցան հետեւանք արշաւանց աշոտի որպէս յերէկն եւ յեռանդն. (Յհ. կթ.։)
Ամենայն ուրեք՝ ո՛ւր եւ հասանէր, որպէս զյափշտակող որսայր զկենաց մարդկան զհետեւանս (այսինքն զհայթայթանս կամ զկարեւորս կենաց). (Ղեւոնդ.։)
consequence;
inference, conclusion;
imitation;
հետեւողութեամբ, in imitation of, in the manner or style of.
Յառաջ խաղացին առ սահմանօքն ասորեստանի. երթեալ հետեւողաբար յերուսաղէմեանն հասանէին քաղաք. (Կաղանկտ.։)
successively, by turns, one after another, consecutively;
in proportion;
by degrees.
Տեսանե՞ս, թէ որպէս հետզհետէ յերկրէ վերացուցանէ զնա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
cf. Հետիոտից.
Ուր ի տեղիս հասանէր երթալ, հետիոտ եւ առանց իրիք կազմածոյ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 13։)
hair-producing, hair-growing.
Որ գործէ կամ պատճառէ զհերս, այսինքն տայ բուսանել.
brazen-faced, impudent;
vixen, scold, hussy, jade, slut.
Տեսանե՞ս զհերատուկն յանդգնեալ. (յն. ἁπερυθριασμένη impudica ). Պարառեալ ի մէջ բազմականացն իբրեւ զհերատուկ եւ զանուանարկ վազէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
dishevelled;
with — hair or locks.
Յորժամ հասանէ դեւն ի մոլին, զգետնի զարկուցանէ, հերարձակ առնէ. (Ոսկ. ես.։ (իբր ռմկ. մազոտ, իրդլախ )։)
hairiness.
Ոչ կարող գոն կնդութիւն եւ հերաւորութիւն ի միում եւ ի նոյնում մասին տեսանիլ. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Հերձեմ.
(Ի բժշկաց) ոմանք ի ձեռն հերձանելոյ եւ պատառման ուսան. (Նիւս. կազմ.։)
admiring, of admiration;
ecstatic.
Նաեւ զայլ հիացականսն՝ որ ըստ այսոցիկ, ուսցիս ի նորին գրոց. այսինքն ի պատմութենէ աղեքսանդի. (Արծր. ՟Ա 3։)
to be founded, established, built.
Երկոտասան քարանցն հիմնացելոց. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
ի հաստատութիւն յուսոյդ հիմնացեալ անսասանելի։ Որ ի բան քո զօրեղ հիմնացեալ ունիս զամենայնսն. (Նար. ՟Ժ՟Թ. ՟Կ՟Գ։)
cf. Հիմնադրեմ.
Թաւալեցոյց երկոտասան վէմ, եւ հիմնարկեաց. (Ճ. ՟Ա.։)
thoroughly, to the bottom;
— գիտել, ուսանել, to know, to learn -.
alkanet, red dye;
henna.
Նոյն եւ ռմկ. եւ ար. Դեղ կարմրացուցիչ (որով պատեն զմատունս աղջկանց եւ հարսանց, եւ այլն)։ Նմանութեամբ՝ Հող մածեալ ի մազմզուկս արմատոց։ Վստկ.։ Ուստի այլով արդեօք նմանութեամբ ասի զյարակցաց արքունի զարմի.
of five parts;
to fifths.
Այժմ (ի) հինգամասանց երկուս հազիւ ընկալան մարդիկ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
of five years, five years old;
— շրջան ուսմանց, quinquennium.
Ի հինգամենից մինչեւ ցքսան ամսն, եւ յամօրէից մինչեւ ցհինգամեանս). (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 5. եւ 6։)
quinquennial;
cf. Հինգամեայ.
Ի հինգամենից մինչեւ ցքսան ամսն, եւ յամօրէից մինչեւ ցհինգամեանս). (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 5. եւ 6։)
child-birth, birth;
generation.
Յորժամ առ ի ծնելութիւն տռփանք բաղձանացն սկսանին. (Փիլ. լին.։)
to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.
Նա եւ տեսանեմք իսկ զկախարդսն միշտ ծնկեալս ի դիւացն. (Եզնիկ.։)