mist, fog, haze;
թանձր —, dense fog, thick mist.
γνόφος caligo ὀμίχλη nebula. պ. միյզ, միւծ. սանս. մէկհա. դաղմ. մղլա. Մառախուղ. բալ. ամպ վայրիջեալ. մռայլ. մութ. շամանդաղ. մշուշ.
gloomy, dark, obscure, dismal, dull, sombre;
— լինել գինւով, to have the sight or reason obscured, to get drunk, to feel giddy, to feel one's head turn round.
Զի՞նչ ուրախութիւն իցէ մթազգած լինել (գինւով). (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4.) իմա՛ պտոյտ կրել գլխոյ, եւ զամենայն ինչ մթագին տեսանել։
obscurity.
Յայնոսիկ՝ որ զհին կտակարանսն թարգմանեցին, բազում մթարութիւն է տեսանել. (Կիւրղ. ծն.։)
monk, friar, coenobite.
Եմուտ նա ի միաբանակեցաց վանս։ Զի ելցէ ի միաբանակեցաց վանաց ժողովոյ եղբարցն։ Հնգետասան ամս ունէր ի վանս միաբանակեցաց. (Վրք. հց. ստէպ։)
fellow-labourer, cooperator, coadjutor;
working or acting together, cooperatively.
Ո՞վ կարիցէ հակառակ զիս հայել (կամ համարել) տեսանելով ի միագործ միակամ նմանութեան (կամ նմանութենէ). յն. զնոյնս կարացօղ ընդ հօր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)
cf. Համազգի.
Տեսանեմք երկուս արս միազգիս ընդ միմեանս գրգռեալ. (Եզնիկ.։)
cf. Միայար.
Զո՛րպիսիս եւ զո՛րքանս զբօսանաց եւ զբաղմանց սաստկութիւն միալուծ ձգեալ բերեմ. (Յհ. իմ. ատ.։)
equal, of the same weight, equipollent.
Այսու ամենայնիւ գտանի ծով միակշիռ, զի մի՛ լնուցու ի գետոցն՝ որ մտանեն ի նա։ Միով հաւասարութեամբ միակշիռ տեսանեն զծագել արեգականն։ Զհուրն եւ զլոյսն միակշիռ խառնուածովք խառնեաց արկ ի նա. (Վեցօր. ՟Գ. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
vote, suffrage;
even, equal, like;
summed up;
— դնել, to vote, to come to the vote;
չէ ընդ —, that is not the same thing.
Եկն ռստակէս՝ բերելով ընդ ինքեան զգիրն կանոնաց թուեալ միահամար կարգաւ տունս քսան. (Ոսկիփոր.։)
uniform, equal.
Եւ էին երկոտասան դրունք յերկոտասան մարգարտաց՝ միաձեւք. եւ իւրաքանչիւրոցն դրունքն եւ այլն։
cf. Մենամարտ.
Պատրաստեաց զքեզ իբրու ճակատամարտիկ իմն միամարտ։ Ապողինար գայ հասանէ միամարտ ի վերայ աթենայ. (Մագ. ՟Ի՟Է. ՟Ծ՟Ա։)
Մինչ ընդ բազումս փորձի եւ ուսանի, յայնժամ կարասցէ միամարտիկ լինել եւ յաղթել. (Վրք. հց. ՟Գ։)
cf. Միամտիմ.
Ո՛չ հաւատամ, եթէ գործովք ոչ տեսանիցեմ, եւ միամտիցիմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. (որպէս ռմկ. խելքը պառկիլ, անտարակոյս ըլլալ։))
to be candid, open, sincere, to behave sincerely;
to conduct oneself loyally or faithfully, to ascertain, to verify, to become assured, persuaded, to believe, to acquiesce, to agree, to consent.
Ո՛չ հաւատամ, եթէ գործովք ոչ տեսանիցեմ, եւ միամտիցիմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. (որպէս ռմկ. խելքը պառկիլ, անտարակոյս ըլլալ։))
united, joined, attached, chained together;
continuous, continual;
immediate;
at a single stroke, at one bout, in a moment, immediately, at the same time;
— տողել, to join together, to link, to chain.
Այժմ տեսանէք միայար եւ ըստ կարգի, զորս երեք եւ չորք կրկին էր եդեալ. (Երզն. քեր. այս ինքն ի մի ձեւ եւ ի յարմարութիւն եդեալ առանց կրկնութեան։)
cf. Միանձն;
monachal.
Գունդք գունդք միայնակեցաց, եւ դասք դասք կուսանաց. (Կոչ. ՟Դ։)
cf. Միայնարան.
Յամենայն տեղիս ասանապս միայնանոցս շինէին. (Եղիշ. ՟Գ. (որ լինի եւ ածակ)։)
all at once, together, unitedly, all at the same time, altogether;
jointly, in concurrence, at the same time;
all, quite;
totally, entirely;
— եւ, yet, even, also;
— ասել, եւ — իսկ ասել, եւ զի — ասացից, upon the whole, after all, in a word, in short;
ոչ — առնել, to repeat several times, over and over again.
Հանդա՛րտ լեր, եւ մի՛ զամենայն միանգամա՛յն խնդրեր ուսանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
uniform, equal.
Ոչ զամենեսեան միանմանս տեսանէ. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Միաշաբաթի.
Յերեկոյի շաբաթուն, յորում լուսանայր միաշաբաթին։ Ընդ առաւօտս միաշաբաթուն (կամ միաշաբաթւոյն)։ Բայց ի միաշաբաթուն (կամ միաշաբաթոջն) վաղքաջ ընդ առաւօտն։ Ի միաշաբաթւոջն (կամ միաշաբաթոջն)։ Ի միաշաբաթւոջ աւուրն։ Ըստ իւրաքանչիւր միաշաբաթուցն (կամ միաշաբաթիցն). եւ այլն։
Ընդ լուսանալ միաշաբաթին։ Ի սոյն ծագեաց միաշաբաթ. (Շար.։)
first day of the week, sunday.
Յերեկոյի շաբաթուն, յորում լուսանայր միաշաբաթին։ Ընդ առաւօտս միաշաբաթուն (կամ միաշաբաթւոյն)։ Բայց ի միաշաբաթուն (կամ միաշաբաթոջն) վաղքաջ ընդ առաւօտն։ Ի միաշաբաթւոջն (կամ միաշաբաթոջն)։ Ի միաշաբաթւոջ աւուրն։ Ըստ իւրաքանչիւր միաշաբաթուցն (կամ միաշաբաթիցն). եւ այլն։
Ընդ լուսանալ միաշաբաթին։ Ի սոյն ծագեաց միաշաբաթ. (Շար.։)
of the same measure, equal.
Թէ միաչափ են (ի բանս) սուտն եւ ճշմարիտն, լինի ճարտասանական. (Տօնակ.։)
in the like manner, likewise, equally, evenly;
indiscriminately;
uniformly.
Ամենեքեան իսկ միապէս սրբէին զբորոտս, եւ յարուցանէին զմեռեալս։ Ծերոց, եւ տղայոց միապէս հասանէ մահ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։)
to attract all eyes;
— ինչ չառնեմ, to refuse to look at.
Ո՞ դարձեալ միապիշ առնէ զբազումս (յն. ինքն դարձուցանէ) ... Թէպէտեւ տեսանիցեմք, միապիշ ինչ չառնեմք. (յն. չհայիմք). (յՈսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
massive, solid, compact, homogeneous.
Լուսոյ պարզ բնութիւն է. եւ միատարր կերպարանք։ Միով հաւասարութեամբ միատարր (յն. հաւասար միջոցօք) ի վերայ ամենայնի մասանց աշխարհիս ցուցանէ զծագումն ճառագայթից իւրոց. (Վեցօր. ՟Բ. ՟Զ։)
united, joined;
one, singular;
equal, alike;
unit;
— թիւք, the units, the simple numbers.
(Հետք յարդգողի) խիտ աստեղք են՝ բազումք, նուաղք. եւ յոյժ ընդ աղօտ երեւմանէն՝ միաւոր լոյսն տեսանի. (Շիր.։)
to be united, joined, attached or tied together;
to be mixed;
coupled, matched.
Հոսանք ջուրց բարեհամաց ի հիմանց փեղկից լերանց միաւորեալք ի ծաւալումն գետոց պերճանային. (Խոր. ՟Ա. 18։)
union, junction, conjunction;
adhesion, combination;
reunion;
incorporation;
gluing;
copulation, pairing;
unanimity.
Անհասանելի միաւորութիւնն, եւ ոչ բնութեանցն այլայլութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զամենայն առումն ձայնիս տեսանես ի բանն Աթան. ՟Գ.
of a single piece.
Վերին երուսաղէմ ... երկոտասան դրամբք՝ միափերթ մարգարտօք յօրինեալ. (Մխ. այրիվ.։)
urethra.
Ի դուրս հոսի ընդ միզուկն։ Յորժամ ի միզուկսն հասանէ, ի մի երակ ի բաց գնայ. (Բժշկարան.։ եւ Ոսկիփոր.։)
mile.
Միլ. եւ է միլն ՟Ժ՟Բ ոճ, դարձ եզանցն հերկողաց։ Բնակեալ էր յերուսաղէմ հեռագոյն ի քաղաքէն հնգետասան միլ. (Միխ. ասոր.։)
Մոլորեալ ուղին էր իբր ՟Ժ՟Բ միլոն։ Եւ էր հեռի սենեակ նորա ի սկիտոյ երկոտասան միլոնս։ Հեռի ի նմանղ տասն միլոն ... մի՛ աշխատեցուցից զնա տասն մղոն. (Վրք. հց. ՟Է. ՟Ը. ՟Ժ՟Ը։)
to each other, to one another;
զ—նս, one another, each other;
ի —, from one another, one from another;
ընդ —նս, with one another;
զկնի —, one after another;
— դէմ ընդդէմ, face to face, fronting, opposite;
սէր առ —նս, mutual affection;
յեղբայրսիրութեան առ —նս գթացք, kindly affectioned one to another with brotherly love;
զբեռն բարձէք, bear ye one another's burdens;
սիրել զ—նս, to love one another, to love reciprocally;
վնասել —, to injure one another;
զ—նս գովել, to praise one another;
ի —նս ածել ըզդրունս, to shut the doors;
բախել զ—նս, to smite one another;
ի թիկունս հասանել —, to help each other, to render mutual assistance;
ի պատիւ զ—ամբք ելանել, in honour preferring one another;
—ամբք վասն — պաղատել, to pray for one another.
till, until, up to;
to, as far as;
when, at the time that;
while, whilst;
— or — զի, so that, in such a manner that;
այնպէս — զի, so that;
— այս — այն, mean time, meanwhile, in the mean time, whilst these things were doing, during that time, in the interim.
Մի՛ տեսանել զմահ, մինչեւ տեսցէ զօծեալն տեառն. ի յն. գրի, մինչ չեւ, կամ նախ քան զտեսանելն զքրիստոս. (զի եւ ռմկ. անխտիր ասի, չմեռի՝ ինչուան տեսնայ, կամ ինչուան որ չի տեսնայ զքրիստոս։)
until, till, as far as, to;
even to;
that;
— ցայժմ, till now, up to the present, up to this time, hitherto;
— ցայդ վայր, so far, as far as, to that place;
— ցայդր, so far, as far as that, to there;
— ցայս վայր, thus far, as far as this, to here;
— ուրանօ՞ր, how far?
— ցամպս, even to the clouds;
գայ ընդ իս — ի կարս, he goes with me as far as Kars;
կաց or մնա — եկեսցէ, wait till he comes;
— ցե՞րբ, how long?
ոչ ելից — դարձցիս, I will not go out until you return;
— ցբազում ամս, during many years;
— զի, so that, insomuch that;
այնպէս or այնչափ՝ զի, so that;
as well as;
— բազմաց իսկ ասել, so that several people said.
Ոչ բոլոր առանց մասանց ասի երբէք, մինչեւ որ ի մասանցն բոլորն բաղկանայցէ. (Ոսկիփոր.։)
Մի՛ տեսանել զմահ, մինչեւ տեսցէ զօծեալն տեառն. ի յն. գրի, մինչ չեւ, կամ նախ քան զտեսանելն զքրիստոս. (զի եւ ռմկ. անխտիր ասի, չմեռի՝ ինչուան տեսնայ, կամ ինչուան որ չի տեսնայ զքրիստոս։)
before, ere;
not yet;
— ծագեալ արեգական, before day, before sunrise;
— աւարտեալ ամին, within the year;
before a twelvemonth;
— եկեալ էր նորա, he had not yet come;
— մեռեալ իցեմ, before I die.
Մի՛ տեսանել զմահ, մինչեւ տեսցէ զօծեալն տեառն. ի յն. գրի, մինչ չեւ, կամ նախ քան զտեսանելն զքրիստոս. (զի եւ ռմկ. անխտիր ասի, չմեռի՝ ինչուան տեսնայ, կամ ինչուան որ չի տեսնայ զքրիստոս։)
always, at all times, continually, at every turn, incessantly, for ever, for ever and ever, perpetually, eternally;
eternal;
որպէս —ն, as usual, as before, as formerly.
Զարեգակն միշտ տեսանելով՝ միշտ սքանչանամք. (Բրս. գորդ.։)
middle, mean, middling;
middle, centre.
Երեք են, որով վարին մարդիկ. բարի, եւ չար, եւ միջակ։ Եւ աստ միջակք են ապաշխարօղք։ Յորոց ուսանիմք՝ ընդ ծայրիցն եւ միջակացն լինել դատաստան. (Մխ. դտ.։)
Արեգակն գոլով՝ ի միջակն երկնի եւ երկրի հասանելով՝ անստուեր զօրն կացոյց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
to plunge into the crowd;
to crowd in.
Հանդերձ զօրօքն գայր հասանէր միջամբոխ լինէր յերկիրն հայոց. (Բուզ. ՟Դ. 42. ա՛յլ ձ. միջամբոխ լինէր։)
entered, introduced;
well versed in, initiated, instructed, intelligent, expert;
free, frank, bold, daring;
meddlesome;
enterprising, adventurous, venturous;
— լինել, to enter, to push in, to introduce oneself, to go forward or before;
to intrude into, to thrust oneself forward, to intermeddle or interfere;
to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts, to dive into, to explore, to sift;
to undertake, to have a hand in, *to have a finger in every body's pie;
— ձեռամբ գործել, to act freely.
Թեւամուխ միջամուխ յաստուածատուր հրամանաց հանգամանս։ Որ եւ սկսան իսկ սիւնք եկեղեցւոյ միջամուխ ձեռամբ զգործս աւետարանչացն քրիստոսի գործել. (Կորիւն.։)
midland;
—ք, the midland provinces.
Ոմանք ի քաղաքացն միջերկրայք են։ Գերազանցեցին զմիջերկրեայ քաղաքօքն։ Ի լեռնայինս եւ ի միջերկրայս։ Զո՞րս արդեօք ասիցէ բանս՝ միջերկրեայ (ոք), առաջին զծով տեսանելով. (Պիտ.։)
centre, interior of a country, midland districts.
Հասանէր ի միջնաշխարհն հայոց ի վաւառն այրարատու։ Զմիջնաշխարհն քանդեալ բրեալ զօրքն պարսից ապականէին։ Միջնաշխարհն մնացեալքն յերկուացան յարքայէն. (Բուզ. ՟Դ. 23. 24. 50։ ՟Ե. 4։)
cf. Միջնորդիմ.
Տեսանե՞ս կերակուր, որ զմահ միջնորդեաց։ Զքիրտն երեսաց (դո՛ւ եւայ) միջնորդեցեր ինձ յանմտութենէ. (Ոսկ. ծն. յն. առթել։)
middle, centre;
space, interval, interstice;
vacancy;
division, separation;
difference, distinction;
empty space;
*means, way;
— հացի, cf. Միջուկ;
— անօթոց, capacity;
— աշխարհի, interior, inside part;
— պատերազմաց, truce, suspension of arms, armistice;
զ—աւ ռազմին, during the conflict, in the hottest of the battle, thickest of the fight;
զ—աւ ճանապարհին, on the way;
during the journey;
ի —ի ամբոխին ամրանալ, to take refuge among the crowd.
Ի հայոց՝ որ ի միջոցի աշխարհիս։ Հասանէ ի միջոց աշխարհիս։ Մօտեալք ի միմեանս ձիգ ասպարիզօք միջոցացն. (Խոր. ՟Բ. 5։)
noon, noon-tide, midday;
the south;
meridian;
southern, meridional;
half, semi;
— ջերմն, intermittent fever.
(Գիշերոյն) սկսան ելանել ի պատերազմ, զի լուսինն միջօրեայ էր. (Զենոբ.։)
flesh;
meat;
— դնդերային, muscular flesh;
— մարդկային, human flesh;
— երէոց, venison;
— հաւուց, white meats, poultry;
— նապաստակի, brown meats, game;
— սպանդանոցի, coarse meat, butcher's meat;
— որսոց, fowls and game;
— պտղոց, pulp;
հում, պախ, խորովեալ —, raw, boiled, roast meat;
— ի կասկարայէ, broiled or grilled meat;
մսոյ ջուր, broth;
— ածել, to fatten, to make fat;
կաթսայ մսոյ, flesh-pot.
σάρξ caro. (թարգմանին ի մեզ եւ մարմին, իբրու σῶμα corpus ). սանս. ա՛միշս. դաղմ. միա՛սօ. Փափուկ մասն մարմնոց կենդանեաց. տե՛ս եւ ՄԱՐՄԻՆ.
of a day, ephemeral, lasting only a day;
a day only;
— ջերմն, ephemera, ephemeral fever;
— ճանճ, ephemera, ephemeral fly;
— ճճի, ephemeron-worm;
— գեղ, fleeting beauty.
Յաղագս սերմանելոյն եւ բուսանելոյն միօրեայ հսկայիցն (ըստ առասպելաց). (Նոննոս.։)
revolution, circulation, turn;
period.
Երկուտասանից ծառայելով պարբերութեամբ կենդանակերպիցդ. (կամ երկոտասանամեայ ծառայելով պարբերութեա կենդանակերպիցս) յորոց ամք գոյանան. (Երզն. մտթ.։ 9)
distribution of presents;
of prizes;
liberality, generosity.
seeking or asking a present or favour.
Իբրեւ առնոյր պատուիրանս օրինացն Մովսէս ի ձեռացն Աստուծոյ, պարգեւախնդիր՝ տեսանելով զաստուած, ի պատասխանւոյն նման զի ասէ, գթած եմ եւ ողորմած, անդ առնոյր զաւանդութիւն իշխանութեան եւ այլն. (Ագաթ.։)
to dance with, to dance in company, to perform a ballet;
— երգս, to sing and dance in a ring.
Յուսայաք հարսանեաց պարել, եւ առագաստի ասել երգս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
cf. Պարզմտութիւն.
Ըստ օրինի պարզամտութեան իւեանց հաւատարիմ համարեալ զնենգութիւն գաղտասոյր որսողացն՝ վաղվաղակի անդր հասանէին. (Ղեւոնդ.։)