set, studded, enchased.
Ճաշակելիքն ըստ նմանութեան ջաղացաց, որ միշտ յեռ գոլովն՝ ծասքէ ատամունքն զկերակուրն. (Տօնակ.։)
whetstone;
— ածելւոյ, զմելինի, hone;
— անուաձեւ, grindstone.
Յեսան չհատանէ, այլ զսուսերն սրէ առ ի հատանել։ Վարազն սրէր զատամունս իւր մեծ աշխատութեամբ եւ յեսանիւ. (Ոսկիփոր.։)
rest, halt, stop;
stable, durable;
cf. Կաց՞՞՞մնաց.
եւ գ. ԿԱՑ ՄՆԱՑ. կամ ԿԱՑ ԵՒ ՄՆԱՑ. ա. եւ գ. Յետս կոյս կացեալ մնացեալն. յետնեալն ի գունդս զօրաց. յետամնաց. ետեւ մնացօղը.
trodden continually, frequented;
— ճանապարհ, thoroughfare, public way.
Միշտ կամ ստէպ կոխեալ. որպէս ոտիւք՝ արահետ ճանապարհ. եւ ատամամբք՝ ծասկելի ինչ.
instant in prayer, constant in worship, fervent, devout, pious;
assiduous.
Որ միշտ պարապի պաշտամանն աստուծոյ եւ աղօթից. որպիսի էին ակումիտք, կամ վանականք անհանգստից վանաց.
wild, bad, useless.
Նախ քրտամբք եւ աշխատանօք հատանիցեն զընդվայր արմատս մոլաբոյսս. (Ագաթ.։)
wandering, vagrant;
false, erroneous, heretical;
deceitful;
fallible;
— աստղ, erratic star;
—ն, demon;
antichrist.
ՄՈԼՈՐԱԿԱՆ. ա.մ. Թափառական. թափառեալ. մոլորեալ. տարտամ. տատանեալ.
in error.
Մոլորեալ մտօք. մտամոլոր.
false, deceitful, fraudulent.
Զպաշտամունսն մոլորապատիր կռապաշտութեան. (Անան. եկեղ։)
mendacity, beggary;
alms;
ի — ելանել, շրջել, to beg, to go begging, to ask charity, to beg alms, to mendicate;
ի — տեսանել, to see any one in a begging state.
Ոչ տամ ինչ ումեք, այլ եւ մոյր եւս խնդրեմ. (Վրք. հց. ձ։)
to introduce, to give entrance, to cause to enter, to thrust or poke in, to insert;
to conduct, to guide, to lead;
to admit, to receive;
to think, to excogitate, to invent;
to adduce, to allege.
Որ զբազմածեան պաշտամունսն մուծին. (Եզնիկ.։)
cf. Մորէ;
sea-eel.
ՄՈՒՌՈՒՆԷՍ ՄԵՌԻՆԷՍ ՄԻՒՌԵՆԷ. Բառ յն. միռէ՛նի կամ մի՛ռօս. μυραίνη, -να, -νος, μύρος murena, myrus. որպէս Մորէ. որ է մէրսին պալըզե. եւ ազգ ինչ նորա կամ օձաձկան՝ զօրաւոր եւ ատամնաւոր.
cf. Մռմռեմ.
ՄՌՄՌԱՄ ՄՌՄՌԵՄ. βρενθύομαι, ψιθυρίζω murmuro, murmurillo ἑμβριμάομαι fremo, rugio. որ եւ ՄՐՄՌԱԼ, ՄՐՄՌԵԼ. (լտ. մու՛ռմուռօ. թ. մըռըլտամաք ). Մռնչել. գազանաբար կամ սպառնալեօք ձայն հանել. շչել. շշնջել. շնչել.
to murmur, to grumble, to mutter, to growl;
— ընդ միմեանս, to fall one upon another furiously or ferociously, tooth and nail, to be cruelly and obstinately bent against one another, to be mutually enraged;
միմռեալ ալիք, angry billows, surging waves.
ՄՌՄՌԱՄ ՄՌՄՌԵՄ. βρενθύομαι, ψιθυρίζω murmuro, murmurillo ἑμβριμάομαι fremo, rugio. որ եւ ՄՐՄՌԱԼ, ՄՐՄՌԵԼ. (լտ. մու՛ռմուռօ. թ. մըռըլտամաք ). Մռնչել. գազանաբար կամ սպառնալեօք ձայն հանել. շչել. շշնջել. շնչել.
rebellion, revolt.
Իբրու Մռուտն կամ մռուղն գոլ. մռմռումն. աղմուկ. ապստամբութիւն.
crib, manger;
stable;
զուարակ ի մսրոյ, a fat calf;
— or —ք բերանոյ, jaw bone or the interior of the mouth;
— or կառք մսրի, cf. Յարդգող.
Զկզակսն, եւ զմսուր բերանոյն խորտակել։ Մսուրք բերանոյն փշրեցան, եւ ատամունքն չարաչար ի բաց թափեցան։ Գանել քարամբք զկզակս նորա, մինչեւ ջաղջախեալ խորտակեցան մսուրք բերանոյ նորա. (Հ. կիլիկ.։ Ճ. ՟Ա. եւ Ճ. ՟Բ.։)
to recollect, to remember;
to take it into one's head, to think, to purpose, to contemplate, to imagine, to conceive;
to make an attempt, to attempt, to dare, to will, to be inclined to, to bring oneself to;
to give oneself up to;
ի կերակրիկ ինչ —, to obtain a bare livelihood;
յապաշխարութիւն —, to repent, to be converted, to amend;
ի նախանձ —, to be envious, jealous;
cf. Խեղդ.
Յապստամբութիւն մտաբերեցին։ Ի ցանկութիւն մտաբերէր ասպատակ սփռել. (Եւս. քր.։)
young, new, tender;
young plant, sucker, layer, shoot, sapling, off-set, slip;
neophyte, proselyte;
թուփ —, young shrub;
— նահատակ, child-martyr.
ՄԱՏԱՂԱՏՈՒՆԿ ԵՐԻՎԱՐ. Նժոյգ առոյգ. մտրուկ ձիոյ՝ չեւ ունակ ատամանց ի փորձ հասակի. ἅβολος pullinus.
cf. Մատենագրեմ.
ՄԱՏԵՆԱՒՈՐԵԼ. cf. ՄԱՏԵՆԱԳՐԵՄ. (որպէս թէ մատամբ գրել)
done by hand.
Մատամբ գործեալ, գրեալ. ձեռացագիր. ձեռագիր.
written or sculptured by hand.
Մատամբ (աստուծոյ) դրոշմեալ, գրեալ կամ փորագրեալ.
to write, to compose, to trace.
Մատամբ նշանակեալ. կամ Ինքնադրոշմ. կամ Մատնաչափ իմն.
pointing at, indicating with the finger;
— առնել, լինել, to point at, to addict, to indicate;
to betray;
to deride, to scoff, to ridicule, to quiz, to make a laughing-stock of.
ՄԱՏՆԱՑՈՅՑ ԱՌՆԵԼ, եւ ԼԻՆԵԼ. Մատամբ ցուցանել. նշանակել. եւ Նշաւակել. մատով ցըցնել.
to betray, to denounce, to discover;
to deliver up, to surrender;
to abandon, to allow, to permit;
— ի ձեռս ուրուք, to give into the hands of, at the mercy of, to deliver up;
— ի վտանգս, to endanger, to expose to peril, to put in jeopardy;
— զոք գազանաց, to throw to the wild beasts, to give as a prey to -;
— զոք սրոյ, to kill, to slay;
— զանձն յանարգութիւն, to debase, degrade or disgrace oneself;
— ի կամս փառամոլ հաճոյից իւրոց, to sacrifice to one's ambition;
զոք ի ծաղր եւ յայպանումն, to quiz, to burlesque, to ridicule;
— զոք ամօթոյ, to cover with shame or confusion;
— զոք սատանայի, to excommunicate;
— զխորհուրդս իւր, to unbosom oneself to, to open one's mind to;
ոչ — զհամբերութիւն, to be patient.
ἁποδίδωμι, παραδίδωμι, ἑνδίδωμι prodo, trado διαγγέλλω, ἑνδιαβάλλω defero, enuncio, traduco. Մատամբ նշանակել զոք ի վնաս. մատն եւ գուշակ լինել. չարախօսել. եւ Ի ձեռս տալ ոսոխաց. խամզել, ձեռք տալ.
traitor;
informer, denouncer;
— լինել, to betray, to denounce.
προδότης proditor. Տուիչ մատամբ. այսինքն մատնիչ. որ մատն եւ տուր լինի.
cf. Մատնացոյց;
— նախատանօք, villainously, contumeliously, ignominiously.
Նոյն ընդ Մատնացոյց, որպէս մատամբ ցուցանօղ կամ ցուցեալ.
to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.
ՄԱՏՈՒՑԱՆԵԼ. Որպէս մատամբ ընձեռել. տալ. առբերել. կարկառել. ընծայել. նուիրել. պատարագել. զոհել. ձօնել.
to gain access, to approach, to draw near, to advance, to present or offer oneself, to come, to appear;
to be presented, offered, celebrated;
յառաջ —, to advance, to come or go forward;
cf. Հուպ, cf. վեր.
ἑγγίζω, προσεγγίζω accedo, appropinquo προσέρχομαι advenio ἄπτομαι haereo, tango, attingo. Մօտ երթալ. մօտիլ. մերձենալ. եւ իբր մատամբ հպիլ, շօշափել. մօտենալ, քովը երթալ, դպչիլ.
man;
mortal;
the human race;
կին —, woman;
որդի —ոյ, the Son of Man;
— եւ աստուած, Man-God;
բարի —, worthy or honest man, man of worth;
գեղեցիկ —, handsome man;
բարեսիրտ —, man of feeling, generous-hearted man;
—ն անօրէնութեան, antichrist;
յարգէ —, man of straw;
a scare-crow;
— ի —ոյ, from one man to another;
ամենայն —, every man;
արժանի —ոյ, manly;
անարժան —ոյ, unmanly;
ի բաց մերկանալ զ—ն հին, to put off the old man;
— առ — կուտակիլ, to crowd or rush together, to press, to throng;
արար աստուած զ—ն ի պատկեր իւր, God made man after his image;
ի բարեբաստութիւն —ոյս, for the happiness of mankind;
cf. Այր, cf. Մարդիկ.
մանաւանդ յոքն. ՄԱՐԴԻԿ, դկան, կամբ կամ կաւ կամ կամբք - ἅνθρωπος homo. Բանական կենդանի. ադամ նախահայր, եւ ամենայն ծնունդք նորա. ատամ, ատէմ. (իսկ պ. մէրտ, մէրտիւմ, այր մարդ, կամ այր քաջ. մարդիկ. եւ սանս. մառթէա մահկանացու, եւ մարդ. եւ լտ. մա՛ռիդուս է այր կնոջ. քանզի եւ մարդ՝ առաւել զարանց ասի)
cf. Մարդախոշոշ.
Ապստամբն բաբան՝ մարդախողխող աշխարհաւեր արիւնարբու գազանն. (Կաղանկտ.։)
slaughtering or massacring man, murderous, killing, bloody, sanguinary, cruel;
cut-throat, homicide.
Ապստամբն բաբան՝ մարդախողխող աշխարհաւեր արիւնարբու գազանն. (Կաղանկտ.։)
plague pestilence.
λοιμός pestis. Մահ մարդկան՝ ախտիւ սրածութեան. այսինքն ժանտամահ. մահտարաժամ.
incorporation, embodiment.
Հաւատամք, զի ի հոգւոյն սրբոյ կազմութիւն մարմնագործութեան այնորիկ եղեւ։ Որոշել ոչ ուսեալք զմարմնագործութիւնսն՝ բանին միայն, եւ զմարդկայինսն՝ մարմնոյ եւեթ. (Սարկ. հանգ.։)
sensuality, lust, concupiscence.
Ընչասիրութիւն՝ մարմնասիրութեան կշտամբիչ է. (Եւագր. ՟Թ։)
corporal, corporeal.
ՄԱՐՄՆԵՂԷՆ. որպէս Մարմնեղ. հարստամարմին.
cf. Մաքառ.
Բազում մաքառումն ընդդէմ նորա եդեալ՝ կշտամբէր. (Յհ. կթ.։)
greatness of soul, high-mindedness, magnanimity.
Մեծահոգողութեան եւ ազատամիտ առաքինութեան կա՛լ օրինակ զառաքեալսն սուրբս։ Մեծահոգութեամբ անցասումն լինելով առ անարգօղսն, եւ անյիշաչար. (Ոսկ. գծ.։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
(Զմեղրն մատամբ) երբ մեկնես, մեկնի դերձանի նման. (Վստկ.։)
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
Մեկնութիւն առնէին յապստամբացն անօրէնութենէ. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 3։)
quilt, culpability, guiltiness.
Զկամաւորն կշտամբութիւն մեղապարտութեան անձանցն անարատից. (Նար. ՟Ժ։)
softness, loosening, relaxation, looseness, slackness;
indolence, effeminacy, cowardice;
մեղկութեամբ, softly, indolently, effeminately, languishingly.
Չարին է սկիզբն՝ անգոհացողութիւն զաստուծոյ, յորմէ մեղկութիւն պաշտամանն լինի. (Անյաղթ հց. իմ.։)
pastoral, pastorly, shepherdly;
— գաւազան, shepherd's crook;
crosier;
— թուղթ, կոնդակ, pastoral letter;
— կեանք, կենցաղ, pastoral life;
— մախաղ, շուն, shepherd's bag, scrip;
shepherd's dog.
Հովի՞ւ ես, հայեա՛, մի՛ ինչ զքեւ անցցէ, որ անկանիցի զհովուականաւն. (Բրս. հայեաց. այսինքն ա՛նկ իցէ հովուական պաշտաման։)
to smell, to scent;
to sniff up, to breathe;
to touch, to approach;
— ի հոտ անուշից, to accept the sweet savour or odour.
subject;
vassal, serf;
dependent, inferior, subordinate, obedient, obsequious;
attentive, careful;
— լինել, to be attentive;
— կալ, to be obedient, to obey, cf. Հպատակեմ.
Եւ մեք աղօթից եւ պաշտաման եւ բանին հպատակ լիցուք. (Գծ. ՟Զ. 4. որ եւ ՀՊԱՏԱԿԵԼ ասի։)
cf. Հսկութիւն.
Ի հսկման հաղորդեալ ի ժամ երեկոյին պաշտաման. (Փարպ.։)
watching, wakefulness, sleeplessness;
vigilance.
Ի հսկման հաղորդեալ ի ժամ երեկոյին պաշտաման. (Փարպ.։)
watch, vigil;
vigil, eve of a feast.
Ի հսկման հաղորդեալ ի ժամ երեկոյին պաշտաման. (Փարպ.։)
cf. Հրաման տամ;
to deliver an oracle.
angel;
deputy;
messenger, envoy, ambassador, legate;
courier, express;
indication, sign, token;
—ք, the angels, heavenly spirits;
— հայրապետին հռովմայ, nuncio, the Pope's -;
— մարտի կամ հաշտութեան, herald;
պահապան —, tutelary or guardian-angel;
— տեառն, angelus;
բարի —ք, the good angels;
չար —ք, the evil spirits;
—դ իմ ! my angel ! my darling !
—ս առնել, առաքել, արձակել, յղել, to send a messenger or ambassador.
Հրեշտակ՝ պաշտաման է նշանակ, եւ զծառայական մեզ ցուցանէ չափ. (Պրպմ. ՟Լ։)
fire-brand, incendiary, burner;
linstock;
—ք, conflagration, fire;
— նաւ, fire-ship;
— առնել, to set on fire, to set flames to;
— լինել, to be burnt, destroyed by burning.
Հրձիգ արար նա զմիջագետս զմիջագետս։ Զամենայն քաղաքս նոցա տամբք իւրեանց եւ զաւանս նոցա հրձիգ արարին։ Հրձիգ արար զտունն տեառն եւ զապարանսն արքունի։ Հրձիգ լիցի երկիրն աստուծոյ։ Հրձիգ եղեն յարկք նոցա։ Այլ նոքա կամէին՝ թէ հրձիգ լեալ էին։ Փառք եղեն հրձիգ.եւ այլն։