cf. Այժմեան.
Յայժմու ժամանակիս. (՟Բ. Կոր. ՟Ը. 14։)
Յայժմու յաւիտենիս. (Լմբ. պտրգ.։)
Այժմու փրկութեանս. (Նար. ՂԲ։)
ԱՅԺՄՈՒ կամ յօդիւ ԱՅԺՄՈՒՍ. ὀ, ἠ, τὸ νῦν. qui, quae, quod nunc est , παρών. praesens Այժմեան. արդի. առաջիկայ. ներկայ. որ ինչ այժմ ի ժամուս յայսմիկ, կամ առ մեօք, կամ յաշխարհիս յայսմիկ կայ. հիմակուան, առջեւնիս եղածը. շիմտիքի, եօնիւմիւզտէքի, զեմանէմիզին.
Առ ի յայժմու ճառս նպաստ լեալ։ Ոչ իսկ պիտոյ է այժմու ճառիս. (Յհ. կթ.։)
Մի՛ զայժմու կերպարանդ, այլ զառաջու գործեցեալսն նկատեալ յիշեցէ՛ք. (Պիտ.։)
Այժմու աթոռդ՝ զոր ունիս։ Այլ ազատիլ յայժմուս ախտից. (Շ. թղթ.։)
Զայժմու մի ամիս՝ յայնժամ նոքա (եգիպտացիք) տարի կոչէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Միայն զայժմուս տեսանեմք առաջարկութիւն. (Լմբ. ատ.։)
Մինչեւ յայժմուս՝ եւ որք լինին. (Յիսուս որդի.։)
Իսկագոյն ասացեալն է ի վերայ այժմուցս եղելոցս. (Փիլ. լին.։)
Արհամարհել զայժմուսս։ Որք վասն պատուիրանի նորա թողին զի՛նչ եւ իցէ յայժմուցս. (Բրս. հց.։)
Այժմուքս իսկ նախ ի նմանէ նկատեցան։ Այժմուքս ո՛չ այլ ինչ՝ բայց կերակուր ցեցոյ։ Վայելչագոյն քան զայժմուսս. (Ոսկ.։)
Յիսկզբանցս մերոց ազգաց մինչեւ ցայժմուսս. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Որ են ծածկեալ յայժմուցս։ Նշանն ահաւոր՝ այժմուցս յանդիման եղեալ. (Նար. ՟Հ՟Բ։)
Եւ ո՞ւր ցանկութիւն յանախտականսն բնութեամբ, ըստ այժմուս՝ եւ ո՛չ երբէք. իմա՛, ըստ այժմու վիճակի կամ ցանկութեան։ (Շ. թղթ.)
ԱՅԺՄՈՒՍ. ՅԱՅԺՄՈՒՍ. ԶԱՅԺՄՈՒՍ. ԱՌ ԱՅԺՄՈՒՍ. Այժմ. յայժմու ժամանակի. ի ներկայումս. եւ առ այժմ. հիմակ, հիմակուց հիմա. շիմտի, շիմտիլիք. τανῦν, ἑν τῷ παρόντι. nunc impraesentiarum
Ցուցից արդ այժմուս զհնոյն յիս տեսակ. (Նար. ԼԹ։)
Այժմուս ոչ ոք է տգէտ յընտրողութենէ բարւոյն։ Յառաջ քան զամենայն յաւիտեանս էր, եւ այժմուս է. (Շ. ընդհ.։)
Այժմուս զայն լուծէ. (Լմբ. սղ.։)
Սակաւ ինչ ասացից յայժմուս։ Յայժմուս՝ ակամայ բռնազբօսելով։ Արգելաւ յայժմուս այսու պատճառաւ։ Յանցեալն՝ յայժմուս՝ յապագային, եւ յանըսպառ յաւիտենին. (Շ. թղթ. եւ Յիսուս որդի.։)
Ի յայժմուս եւ ի հանդերձելումն. (Ոսկիփոր.։)
Զայժմուս պատուիրէ եւ խրատ տայ. (Փիլ. այլաբ.։)
Դուզնաքեայ ինչ բան բաւականասցի առ այժմուս. (Շ. թղթ.։)
Դուն ուրեք տեսանի անյօդ ԱՅԺՄՈՒ՝ իբր մակբայ, բայց եւ այն միանգամայն իբր ածական.
Զայժմու եւս ըմբռնեալսն. (Յհ. կթ.։)
Ի յայժմու երգեցեալ օրհնաբանութեանս. (Նար. ՂԳ։)
cf. Այժմ.
cf. Այժմ.
cf. Այժմ.
allegory;
symbol, type;
emblem;
figure, metaphor;
enigma, riddle, rebus.
ἁλληγορία, ἁλληγόρημα. allegoria, figura, interpretatio allegorica Նմանաբանութիւն. առակ. ձեւ. նշանակ. բան խորհրդաւոր կամ գաղտնի իմաստիւք. եւ իմաստ խորին, եւ մեկնութիւն նորին. թէմսիլ. թէֆսիր. մէճազ. մանայի մախֆի.
Երեւելի՛ է ոչ միայն յայնմանէ, որ յայլաբանութեան տեսութիւնն է, այլ եւ ի ճառէ գրոյն։ Ըստ մտածութեան այլաբանութեամբ։ Փիլոնի (գիրք) աստուածային օրինացն այլաբանութեան. (Փիլ.։)
Գողացեալ զառ ի յաստուածոցն հուր, եւ շնորհեալ մարդկան. որ է այլաբանութիւն։ Զայլաբանութիւնն (երգոց) ճշմարտեսցուք. (Խոր. ՟Ա. 6։ ՟Բ. 46։)
Այլաբանութիւն ունի բանս. (Եղիշ. դտ.։)
Զոր եւ Պօղոս ըստ այլաբանութեանն առակախօսեալ՝ ասաց, Հագար լեառն Սինայ է. (Փարպ.։)
Գիտել զդէմս մարգարէութեանն, ընդ նմին եւ զայլաբանութիւն նորա. (Շ. բարձր.։ Իսկ Ածաբ. մկրտ.)
Գիտեմ հուր մաքրական՝ զոր Քրիստոս եկն արկանել յերկիր. հո՛ւր եւ ինքն այլաբանութեամբ կոչի. յն. վերածութեան բանիւ. ἁναγωγῆς λόγος. anagoge որ է համեմատութիւն։
ԱՅԼԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. διαφωνία. dissonantia. Այլայլութիւն եւ օտարութիւն բանի, կամ այլ եւ այլութիւն խօսից եւ մտաց. երկբանութիւն. անմիաբանութիւն. տարաձայնութիւն. իթթիֆագսըզլըգ.
Որք գողացեալ զմերն ի մէնջ, այլաբանութեամբ յառաջ բերեալ իբր իւրեանց սեպհական. Յհ. կթ.։()
Բազմութիւնք ազանց այլաբանութեանց ի մի բերիւր միաձայնութիւն. (Գանձ.։)
Պօղոս վասն այլաբանութեան եւ չմիաբանութեան ասացելոցն ասաց ա՛յլ աւետարան, այլ ոչ վասն թուոցն. (Ոսկ. գղ.։)
Երկոցունց մարգարէութեանցն մի եւ նոյն դիտաւորութիւն է, եւ չի՛ք ինչ այլաբանութիւն ի միջի. (Եզնիկ.։)
Կամ այլ ընդ այլոյ եւ երկդիմի բան. անյարմար խօսք. պիհուտէ՝ միւնասիպէթսիզ սէօզ.
Ես խուժիկն պատճառադրելով խօսէր ընդ նմա այլաբանութիւնս, սուտ պատճառս եւ դիպողս. (Փարպ.։)
Եթէ ոչ թուեսցի ումեք՝ արտաքոյ տեղւոյ այլաբանութիւն. (Կամրջ.։)
of a different nature or kind, heterogeneous.
ἐτεροφυής. alienae vel diversae naturae Որոյ բունն կամ բնութիւնն ա՛յլ է. աննման իսկութեամբ. օտարաբուն. բուն բնութիւնը տարբեր. ասըլ դապիէթի պաշգա.
Այլասերիցն եւ այլաբունիցն զնոյն ներգործութիւն ունել ոչ ոք ներեսցէ յողջախոհիցն. քանզի եւ ոչ ջուր եւ հուր զնոյն ներգործեսցեն։ Ո՞ր բան ունի այլաբուն եւ արարած կարծել զառ ի հօրէ յայտնեալն (յն. բնաւորեալն) Աստուածն բան ... Որ ծնողին էութեան պտուղ ճշմարիտ, զի՞նչ օրինակաւ գտցի այլաբուն։ Այլաբուն է մարմինն առ հոգին, սակայն մի յերկոցունցն մարդն կատարի։ Օտարատեսակ, այս ինքն այլաբուն քան զնոսա. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։ )Սորին հակառակն ասի ՀԱՄԱԲՈՒՆ։
to discolour, to tarnish, to stain;
to turn pale.
Այլագոյն առնել. յայլ գոյն կամ ի կերպարան շրջել, եւ այլազգ կացուցանել. այլայլել, փոխել. յեղաշրջել. այլակերպել. ἁλλοιόω. muto, diversum reddo, vario,. μεταβάλλω. transmuto, permuto. գունը կամ բանը փոխել, ուրիշ կերպ ձեւացնել. թէպտիլ էթմէք.
Սիրտ մարդոյ այլագունէ զերեսս մարդոյ։ Ոչ այժմ զերեսս այլագունեսցէ Իսրայէլ։ Այլագունեաց զերեսս իւր առաջի Աբիմելեքայ. (Սիր. ԺԳ. 31։ Ես. ԻԹ. 22։ Սղ. ԼԳ. 1։)
Մի՛ ոք այլագունեսցէ զգոյն երեսաց իւրոց օտար դեղովք. (Շ. ընդհ.։)
Այլագունեաց զերեսս իւր ոպէս զառիւծ մռնչող. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Այլագունեմ.
ԱՅԼԱԳՈՒՆԵՄ ԱՅԼԱԳՈՒՆԻՄ Այլագոյն լինել. յայլ գոյն կամ ի կերպարան փոխիլ. այլակերպիլ. այլայլիլ. փոփոխիլ. յեղաշրջիլ. փոխուիլ, ուրիշ կերպ ըլլալ. թէպտիլ օլմագ. ἁλλοιόομαι, μεταπίπτω. mutor, immutor, degenero
Մարմին իմ այլագունեաց յիւղոյ։ Այլագունեաց արծաթն սպիտակ։ Այլագունեալ իցէ նշանն ի մորթն. (Սղ. ՃԸ. 24։ Ողբ. ՟Դ. 1։ Ղեւտ. ԺԳ. 7։)
Աստեղք նուաղեցան, օրն այլագունեաց. (Ոսկ. համբ.։)
Երիկամունք իմ այլագունեցան։ Վարտիք նոցա ոչ այլագունեցան. (Սղ. ՀԲ. 21։ Դան. ՟Գ. 94։)
Մարդն մահկանացութեամբ այլագունեցաւ. (Կամրջ.։)
Ոչ թէ ինքն ի կերպարանս ինչ այլագունեալ անձրեւն՝ յերկնից բաժանեալ իջանէ. (Կոչ. ԺԴ։)
Եւ ձեւանալ. կերպարանիլ.
Այլագունեալ առաջի նորա (Դաւիթ), որպէս թէ ի Սաւուղայ պատգամաւոր է առաքեալ. (Լմբ. պտրգ. (հայի ի Սղ. ԼԳ. ուր եւ Վրդն.)
Այլագունեաց զբանս իւր։
discoloration, tarnish, stain, paleness.
Այլագունիլն. այլագոյն կամ տժգոյն գոլն.
Ի ծոց աւազանին սրբեցաւ ի բորոտութենէ մեղաց եւ այլագունութենէ. (Լծ. կոչ.։)
variation, diversity, difference, dissimilarity, variety.
paganism, heathenism.
ἁλλοφυλισμός. aliegenarum secta, ritusՀեթանոսութիւն. դեն եւ օրէնք այլազգեաց.
Սկիզբն արարեալ այլազգութեան եւ հեթանոսութեան։ Հասեալ ի դուռն վախճանի՝ յայլազգութիւն դարձաւ. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 13։ ՟Զ. 24։)
Եւ ոչ յայլազգութենէն գարշեցաւ. (Ոսկ. մտթ.։)
ԱՅԼԱԶԳՈՒԹԻՒՆ. Պէսպիսութիւն. ποικιλία. varietas
Իսկ եթէ ոչ ուրուք մեղուցելոյ թողութիւն, զիա՞րդ զանազանելոց այլազգութեանց. (Բրս. ապաշխ. կամ Սղ. ԼԳ։)
Զիա՞րդ զանազանութիւնն յայլազգութեանն։
who speaks another language;
foreign.
Ի գիտակացն ոք ուսանիցի (զլեզու), եւ այնպէս այլալեզուացն լինիցի ձայնակից. (Նիւս. կուս.։)
ἁλλόγλωσσος, ἁλλόφωνος. aliena lingua, vel alia voe utens Որոյ ա՛յլ է լեզուն կամ բարբառն, եւ ազգն գլխովին. այլաբարբառ. լեզուն տարբեր.
Ազգ լիրբ եւ այլալեզու։ Առ ժողովուրդս այլալեզուս. (Բար. ՟Դ. 15։ Եզեկ. ՟Գ. 6։)
Ոչ օտարք հարաք զօտարս, եւ ո՛չ զայլալեզուս այլալեզուք։ Ժողովուրդ այլալեզու իբրեւ յիւրում գաւառի ընթանայ յօտարոտին. (Առ որս. ՟Ը. ԺԵ։)
Այլալեզուք զիւրեանցն լսեն առ ի պէտսն զխօսսն. (Յճխ.։)
Իբրեւ այլազգիք եւ այլալեզուք տանիմք եւ բերեմք զմիմեանս. (Յհ. իմ. ատ։)
Որ ծածկեալ էր յայլալեզու ագարակի ազանց (առ ասորիս). (Շ. թղթ.։)
Թէ յայլալեզու ցեղից էին, զգուշանալ դիւրին էր. (Լաստ. ԻԲ։)
Ի համասեռից եւ յայլալեզուաց. (Լմբ. պտրգ.։)
ԱՅԼԱԼԵԶՈՒ, ուոյ կամ ի, ւով. գ. Օտար լեզու. ա՛յլ բարբառ. եւ շնորհ լեզուախօսութեան.
Որ զայլալեզուսն խօսէր, ոչ լսելի էր յայլսն, այլ՝ Աստուծոյ։ Այլալեզուով այն տուեալ եղեւ, որ նշանակէր՝ որ ինչ խորհրդոցն էր. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
transfiguration;
metamorphosis;
transformation, disguise.
Այլակերպիլն Տեառն ի Թաբովր. որ եւ ՊԱՅԾԱՌԱԿԵՐՊՈՒԹԻՒՆ. ուստի եւ տօնն Վարդավառի. μεταμόρφωσις. transfiguratio, transformatio
Փայլուն ճաճանչիւք ճառագայթեալ ի մեզ, որպէս յաշակերտսն յայնմ աստուածային աւուր այլակերպութեանն. (Դիոն. ածայ. ՟Ա։)
Ի լերինն տեսանելով զայլակերպութիւն փառացն Տեառն. (Պիտ.։)
Սոսկալի հիացմամբ զայլակերպութիւն քո Տէր եւ այլն. (Շար.։)
Մերթ ծպտումն. կերպարանափոխութիւն. թէպտիլի սուրէթ, թեճէլլի.
Թուեցաւ Աքայաբու, եթէ այլակերպութիւնն ապրեցուցանէ զնա ի դատավճռէն. (Եփր. թագ.։)
Կամ այլայլութիւն. փոփոխութիւն. թեպետտիւլ.
Ոչ այլակերպութիւն ինչ ի բնութեան մուծանելով. (Սեբեր. ՟Բ. (որ մարթի հայել եւ ի յաջորդ նշ։))
Մանաւանդ՝ տարբերութիւն. պէսպիսութիւն. զանազանութիւն. ֆարգ. διαφορά. differentia
Գիտել զայլակերպութիւնս տնկոց, եւ զզօրութիւնս արմատոց. (Իմ. ՟Է. 20։)
Չգոյր ինչ ի միջի նոցա այլակերպութիւն մինչեւ ի նշանագրացն փոփոխումն։ Խելամուտ լինել այլակերպութեան իւրաքանչիւր գուշակաւոր պատմութեանցն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զի՞նչ այլակերպութիւն կարծիցեն ի միջի ընդ նովաւն եւ ի նմանէ. ցո՛յց զայլակերպութիւնն՝ որ ի միջի կայցէ. (Սեբեր. ՟Դ։)
Ահաւասիկ կարի մեծ այլակերպութիւն. զի նոքա արարածք են, եւ սա Արարիչ։ Յորժամ տեսանիցես բարւոք զերկոցունցն այլակերպութիւն. (Ոսկ. եբր. եւ Մտթ.։)
Առաւել այլակերպութեամբ մի քան զմի գերա հրաշապէս փայլեն (շինուածք). (Արծր. ՟Ե. 7։ Իսկ Նար. ԽԵ.)
Զնմանեացն այլակերպութիւն. կարծի հայել ի բ նշ։
cf. Այլակերպութիւն.
Զայլակերպումնն ի լերինն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16. եւ 42։)
heterodoxy.
of a different belief, sectary;
pagan;
heterodox.
ԱՅԼԱԿՐՕՆ ԱՅԼԱՀԱՒԱՏ. Որ է յօտար կրօնից կամ ի հաւատոց. այլազանդ. այլակդեն. այլազգի. եւ այլափառ. ուրիշ հաւատքի կամ դաւանանքի տէր. պաշգա մէզհեպտէն.
Զվայրենաբարոյ ազգս եւ զայլակրօնս նշանակէ. (Երզն. մտթ.։)
Զոր կապիցես յերկիր զանսուրբս եւ զանիրաւս, եւ զայլահաւատս. (Յճխ. ԺԷ։)
Այլյհաւատք միապէս պահեն. (Խոսրովիկ.։)
Աղաչէին զսուրբն Աստուծոյ այլահաւատքն. (Վրք. սեղբ.։)
Այլահաւատքն կալան զտրիփոն. (Հ=Յ. փետր. ՟Ա.։)
of a different form or figure.
παραλλάγμενος. discrepans, inusitatus, prodigiosus Այլակերպ. նորաձեւ. անսովոր, եւ անակնկալ. նորահրաշ.
Սկսանել նորոգագունի եւ այլաձեւի իրաց. (Փիլ. իմաստն.։)
Բազմաշաւիղք եղաք յանչափաբար եւ զանազան եւ այլաձեւսն առնելոյ. (Յհ. իմ. ատ։)
alienation of mind, flightiness, delirium.
Անբծութիւն յայլամտութեան. (Նար. ԼԱ։)
Իբր նենգամտութիւն. խարդախութիւն.
to enrage, to make wicked.
φαῦλον ποιέω. pravum facio. Անզգամ առնել՝ կացուցանել.
Զամբարիշտս անզգամեցուցանեն մեղք. (Առակ. ՟Ժ՟Գ. 6։)
roguery, knavery;
malignity, ill turn, wicked action.
ἁφροσύνη. insipientia, πονηρία, φαυλότης. malitia, pravitas. Անմտութիւն. անխոհեմութիւն. եւ չարութիւն. ագըլսըզլըգ. շէրր.
Մի՛ առնէք զանզգամութիւնդ զայդ։ Ըստ ամենայն անզգամութեան՝ զոր արարին ի մէջ Իսրայէլի։ Թողէ՛ք զանզգամութիւն, եւ կեցջիք։ Ոչ ետ անզգամութիւն Աստուծոյ։ Գուցէ խօսիցիս ընդ Յակոբայ անզգամութեամբ։ Մի՛ տար պատասխանի անզգամին ըստ նորա անզգամութեանն։ Վասն անզգամութեան շրթանց՝ յօտար լեզուս խօսեսցին։ Մի՛ ի խմորն չարութեան եւ անզգամութեան։ Չարակնութիւն անզգամութեան շլացուցանէ զբարիս. եւ այլն։
Մտաց լոյս՝ իմաստութիւն է. վասն զի եւ հակառակ՝ խաւար ոգւոց՝ անզգամութիւն է. (Փիլ. բագն.։)
Անզգամութիւն է չարութիւն բանականին՝ պատճառ կելոյ չարաչար. (Արիստ. առաք.։)
to infatuate, to stupefy, to hebetate;
to deprive of reason.
Անզգայ առնել. թմբրեցուցանել. հանել ի մտաց. սէրսէմլէթմէք.
Թունաւոր ճճիք, եւ դաժանութիւնք արմատոց եւ բուսոց կարեն զմեզ անզգայացուցանել. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)
insensibility, stupidity, apathy, indolence, lethargy.
ἁναισθησία. sensu carere. Պակասութիւն կամ բարձումն զգայութեանց. չզգալն. իբր անզգայ լինելն կամ վարելն. ապշութիւն մտաց. տույմազլըգ.
Տնկական անզգայութեամբ. (Մաքս. ի դիոն.։)
Յանզգայութեան լծեալ են ի գործս հարկաւորութեամբ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Որք մեռեալ են հոգւով, եւ յանզգայութեան են մեղացն չարչարանաց. (Շ. ամենայն չար.։)
Յանզգայութենէ ցաւոցն՝ ի զգայութիւն եկն նմին. (Լմբ. սղ.։)
Զդարման մանկանցն թողեալ, եւ այնպէս անզգայութեամբ եւ այլն. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 11։)
Անհնարին անզգայութեամբ մերկ զանձն ընդ դաշտսն կոծելով. (Ագաթ.։)
Զարմացմամբ որպէս յանզգայութիւն ըմբռնէին։ Առ անզգայութեան սրտին ոչ իմանայր. (Փարպ.։)
Անզգայութեամբ պատուողացն (յն. պատուոցն) բարեգործն թշնամանեալ. (Բրս. հց.։)
Բա՛բէ, ո՜րքան էր անզգայութիւնս. (Ոսկ. յհ.։)
Իբրեւ յանզգայութենէ խօսեցար. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Եւ իբր անմտութիւն. անխոհեմութիւն. անբանութիւն. որ ասի եւ ԱՆԶԳԱՄՈՒԹԻՒՆ. ἁφροσύνη. amentia, imprudentia, desipiemta. անխելքութիւն, խենդութիւն. ագըլսըզլըգ. սէրսէմլիք.
Շատխօսութեանն հոսանք իբրեւ յաղբիւրէ դիմեն յանզգայութենէն. (Ածաբ. ժղ.։)
Անապակ՝ մոռացման, միանգամայն եւ անզգայութեան պատճառ լինի. (Փիլ.։)
Հոգի հեզութեան անզգայութեանս իմոյ պարգեւելով. (Ճշ.։)
Մի՛ եւ մի ըստ միոջէ հարկաւորիցիմք ասել կաւ թուել զանզգայութիւնդ ձեր. (Փարպ.։)
insensible.
ἁναίσθητος. insensitivus. Որ չունի զգայութիւն. անզգայ. անզգայական. տույմազ.
Պատկեր կանգնեաց ի փայտէ եւ յանզգայու կերպարանաց։ Անզգայութիւն նիւթոցն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. եւ 9։)
Զգայնոյն եւ անզգայնոյն. (Պորփ.։)
Պարունակօղ եմ անզգայնոց՝ եւ զգայական. (Շ. իմ. եղակ.։)
Քուն անզգայուն, քուն մշտնջենաւոր։ Արթնութիւնք նոցա անզգայունք. (Բրս. հց. եւ Բրս. արբեց.։)
want of a vigilance, carelessness, inattention.
Պակասութիւն զգաստութեան. անզգուշութիւն. անհոգութիւն. սէրսէմլիք. Զայս իմաստ երեւի տալ ի հյ. ասելն.
Առ փոքր մի նիզակակցացն յանզգաստութենէ ի պարտութիւն մատնեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 17։)
Իսկ Յն. տայ եւ զայս միտս, ի դիմամարտիցն յանկարծ գալստենէ։
cf. Անզգոյշ.
want of circumspection, unwariness, imprudence, inconsiderateness, negligence.
Պակասութիւն զգուշութեան, կամ արթնութեան.
Եւ դու անզգուշութեամբ՝ նոցին զարհուրեցուցիչ. (Լմբ. պտրգ.։)
Անզգուշութեամբ ոչ գնացից. (Վրք. հց. ձ։)
impenitence, obduracy.
որ եւ ԱՆԶՂՋԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Անզեղջ մնալն ի չարիս. անդարձութիւն ի մեղաց. խստասրտութիւն մեղաւորի. թէօպէսիզլիք.
Անզղջութեանն՝ զղջումն արտասուաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Որ զանզղջութեան սառն հալէ. (Նար. երգ.։)
Որ յանզղջութեան լինիցին մինչեւ ի մահ. (Շ. ընդհ.։)
matchless, incomparable, unparalleled, unequalled.
Իբր անզոյգ. անհաւասար. անհամեմատ, այս ինքն անյարմար, անբաղդատ, անկշռեիլ. անզուգելի. ույմազ. նահէմվար. ἅνισος, ἁνώμαλος.
Զանզուգական անուն դնես նմա. (ՃՃ.։)
Որ յոյժ անհամեմատ եւ անզուգական է իմոց նշանացս. (Նանայ.։)
Եւ էր մարտն անզուգական. զի նոքա բազումք եւ անհամարք, եւ սոքա սակաւաւորք. (Ոսկ. ես.։)
Թէեւ կարի զանզուգականացն իցէ օրինակս. (Իգն.։)
Դարձեալ՝ անտամեմատ, աննման. որպէս՝ գերազանց. յոյժ առաւելեալ. որում չիք զուգական. մէնետնտի եօգ.
Գեղեցիկ ո՛չ զկերպարանացն ասէ, այլ զանզուգական փառացն. (Ագաթ.։)
Անզուգական գութ, կամ բերկրութիւն։ Ի սէր սրբոց անզուգականք։ Յանզուգական յաւիտեանս. (Նար.։)
Յանզուգական բարձրութիւնն՝ որ առ Աստուծոյ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
matchlessness, incomparableness, excellence.
Անհաւասարութիւն. եւ անհամեմատ մեծութիւն. գերազանցութիւն.
Որ եւ այնքան ունի զանզուգականութիւն, որ եւ ոչ զխրացս կօշկաց նորա եմ արժանաւոր լուծանել. (Կիւրղ. ղկ.։)
Այնու զյոյժ անհամեմատութիւնն եւ զանզուգականութիւնն յայտ առնէ. (Նանայ.։)
Յանպատումս վերացեալ անզուգականութիւն արքայութեանն երկնից. (Ագաթ.։)
Ծանիցէ՛ քո անզուգականութիւնդ. (ՃՃ.։)
disjunction, separation;
virginity.
Չզուգիլն պսակելոց օրինօք. անփորձ մնալն յառնէ. միշտ կուսութիւն Տիրամօր.
Ճշգրտաբանէ զԿուսին զյղութիւնն յանզուգակցութենէ. (Մամբր.։)
disparity, inequality;
disjunction, separation;
discord, division, dissension, disunion;
virginity.
interminable, infinite, perpetual.
ἁνήνυτος. infinitus. Ոյր չիք զրաւ. անաւարտ. անեզր. անվախճան. անվճար. անսպառ. անբաւ. նիհայէթսիզ. թիւքէնմէզ.
Եւ այլոց եւս ախտից եւ չարութեանց անզրաւ եւ անվճար բազմութիւն. (Փիլ. տեսական.։)
Անզրաւ սէր, կամ ուրախութիւն. (Սհկ. կթ.։ Զքր. կթ.։)
Անզրաւ կապակցութիւն ուխտի։ Մեծաւ ցասմամբ եւ անզրաւ հաշտմամբ. (Արծր.։)
Անզրաւ խնդրուածովք. (Փարպ.։)
Յանզրաւ թախծանաց։ Յանզրաւ հիքութիւնս. (Նար.։)
cf. Անզրաւ.
Անզրաւական կեանք. (Ագաթ.։)
Զանզրաւականացն ցուցանելով կեանս. (Շ. բարձր.։)
Անզրաւական ուրախութեամբ. (Լաստ. ընթերց.։)
Յուրախութիւնս անզրաւական. (Շար.։)
Անզրաւական պատժապարտութիւն. (Մագ. ՟Լ՟Ա։)
to render feeble, without force, to render powerless.
Տկարացուցանել.
weakness, feebleness;
invalidity.
ἁδυναμία. impotentia. Պակասութիւն զօրութեան. անկարութիւն. տկարութիւն. գուվէթսիզլիք.
Ո՛չ զօրութիւնք են, այլ՝ անզօրութիւն եւ տկարութիւննն. (Դիոն. ածայ.։)
Զձեր աղօթսդ օգնական ունել իմում անզօրութեանս։ Կարծելով զայս իւրեանց անզօրութեանն. (Սիսիան.։)
nothingness.
Անգոյութիւն. ոչինչ. չքութիւն. անէք. անգոյք.
Որ յանէութենէ զբնաւս ի ցուցակութիւն ածեալ գոյացուցեր. (Պտրգ.։)
Յորժամ յանէութենէ ես տիրական ձեռօքն կենդանաստեղծեալ լինէի. (Պիտ.։)
Երեւակ (երազոյ՝) է անէութեան տեսութիւն. (Կլիմաք.։)
cf. Անընտելութիւն.
Յուղիղ պողոտայէն անընդելութեամբ մոլորեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
Վասն անընդելութեանն՝ տեսեալ կամ լուեալ՝ պախարակէ. (Երզն. մտթ.։)
Որք զանընդելութիւն (վայրենի՝) առաքինութիւն վարկանին. (Նիւս. կուս.։)
incapable, unqualified, insufficient.
Անընդունակ բնութիւն. (Առ որս. ՟Ե։)
ἅδεκτος, ἁμέτοχος. incapax, expers. Որ չէ՛ ընդունակ. անկցորդ. անբաժ. անտեղի տալի. տեղիք չտուօղ, անյարմար. գապուլ էթմէք. կէօթիւրմէզ. գապիլիյէթսիզ. իսթիտատսըզ.
Հրեշտակք անկցորդք են եւ անընդունակ ամենայն ախտի. (Փիլ.։)
Անընդունակ են ամենեւին մերոյս ախտաւոր խնդութեան։ Նիւթականաց ինչ ցնորից անընդունակ եղեալք. (Դիոն.։)
Արեգակն անընդունակ ասի լինել խաւարի. (Սահմ. ՟Ժ։)
Ոչ ոք է անընդունակ Աստուծոյ շնորհացն. (Բրս. հց.։)
Կատարեալ է Աստուածութիւնն, եւ անընդունակ նուաստութեան. (Աթ. ՟Բ։)
Որպէս բնութիւնն անխառն եւ անընդունակ է վատթար կրից, նմանապէս եւ արդարութիւն նորա անընդունակ է չարաչար կրից։ Անընդունակ չարաչար գանձուց բանսարկուին. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
Անընդունակ յանցման մեղաց, կամ ապականութեան. (Նար.։)
Ամպ թեթեւ լուսաւոր՝ անընդունակ խոնաւութեան. (Շար.։)
Ոչ խիստ եւ անընդունակ առ իրսդ. (Թղթ. յն.։)
Անարժանս բարեաց, անընդունակս սիրոյ. (Նար. ՟Կ՟Է։)
Կամ չընդունօղ, եւ չունօղ.
Ոչ եթէ զամենեսեան անընդունակս ասէ լինել նորա վկայութեանցն. (Նանայ.։)
Անընդունակք լինէիք՝ որ ի մէնջ առաքեցեալքն գային առ ձեզ. (Արծր. ՟Ա. 5։)
Ասեն՝ թէ անընդունակ է (այդր հատուածոյ՝) առաջին թարգմանութիւն Աւետարանին. (Թէոդոր. մայրագ.։)
իբր անընդունելի. չընկալեալ. անընկալ. գապուլ օլունմազ.
Առանց ուղիղ հաւատոյ եւ առաքինութեան անընդունակ է պաշտօնն. (Խոսր.։)
Քամահեսցեն զնա, եւ անընդունակ զվարդապետութիւնսն ցուցցեն. (Նանայ.։)
Գնաց ի կողմանս մարաց եւ եղիմացւոց, եւ անընդունակ եղեալ ի նոցանէ՝ ոչ կարաց կատարել անդ զօրութիւնս. (ՃՃ.։)
Զանընդունակն լայնատարած դիմաց երկրիս՝ առ իւր պարփակել. (Նար. խչ.։)
incapacity, inability.
Իբր չընդունելն. անհաւանութիւն. որ եւ ԱՆԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒԹԻՒՆ.
Զի մի՛ ինքն լիցի պատճառ, այլ հրէից անընդունակութիւնն. (Երզն. մտթ.։)
inadmissible.
Չընդունելի. անհաճոյ. գապուլ օլունմազ. կեչմէզ.
Բայց զի ի բնագրին ոչ գտանի, մեզ անընդունելի է. (Արշ. ՟Ժ՟Ե։)
Անընդունելի են պատարագք նորա. (Մծբ. ՟Դ։)
Զաղօթսն անգործ եւ անընդունելի առնել. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Զի կարասցեն զայրն Աստուծոյ անընդունելի առնել թագաւորին. (Սոկր.։)
Խօսից անընդունելեացն Աստուծոյ. (Սիսիան.։)
Անընդունելի սինհոդոսին չեպիսկոպոսունքն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Թ.։)
Իբր անընդունակ. անկցորդ.
Աստուածութիւնն անընդունելի է ամենայն չարութեան. (Փիլ. լին.։)
Անընդունելի է ի բարւոյն բնակութենէ՝ չարութեամբ իւիք ըմբռնեալ հոգի. (Նիւս. կուս.։)
Եւ այն ինչ՝ զոր չկարէ ընդունել կամ տանել ոք.
Անընդունելիք են իսկութեան էութեան նորա այնպիսիքն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
unsociableness.
want of fortune, poverty.
ԱՆԸՆՉԵՂՈՒԹԻՒՆ ԱՆԸՆՉՈՒԹԻՒՆ Ոչ գոլն ընչեղ. անինչ եւ անստացուած կեանք. աղքատութիւն՝ մանաւանդ կամաւոր.
Վասն անընչեղութեանն ի բազում խաղաղութեանն եւ յանհոգութեան են կեանք աղքատին։ Անընչեղութիւն, ողորմութիւն. անընչութիւն. (Մանդ.։)
Զողորմածութիւն եւ զանընչութիւն։ Անընչութեամբ զկեանս իւր տնօրինել. (Սարգ.։)
Զի՛նչ օգուտ է ինձ անընչութիւնն, յորժամ սէր խեղկատակութեանն ծառայ զիս ունի գրաւեալ. (Լմբ. սղ.։)
Եթէ կամիս զանընչութիւն, ատեա՛ զարծաթսիրութիւն։ Գանձարան մեծ է կրօնաւորի կամաւոր անընչութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Է։)
want of familiarity;
disuse;
indocility, ferocity.
indiscretion, imprudence.
Պակասութիւն ընտրողութեան՝ քննութեան եւ ուղիղ դատման. անխոհեմութիւն, տգիտութիւն. անխելքութիւն.
Յամենայն ինչ անընտրողութեամբ մերձենան. (Մանդ. ՟Ժ՟Ե։)
Եւ առ մեօք լինի անընտրողութիւնն ի կամքն. (Լմբ. սղ.։)
Նաւաստեաց լինել դաւող անընտրողութեամբ. (Պիտ.։)
cf. Անստգիւտ.
ԱՆԸՍՏԳԻՒՏ ԱՆՍՏԳԻՒՏ Ըստ յն. անըստգիտելի. ἁκατάγνωστος. irreprehensibilis, qui damnari nequit. Ուր չիցէ ստգիւտ կամ ինչ մի ըստգտանելի. անպարսաւ. անարատ. անթերի. կատարեալ. ստոյգ. անկասկած.
Ոչ մի ինչ պակասութիւն ի բոլորն անդամոց, յամենայնէ այսպիսեացս անըստգիւտ եղեալ. (Պիտ.։)
Անըստգիւտ հաւատով։ Անըստգիւտ սրտիւ վստահ։ Անստգիւտ ուրախութիւն, կամ հաստատութիւն. (Լմբ.։)
Անստգիւտ բարգաւաճանօք. (Պիտ.։)
Անըստգիւտ գանձ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Եւ ոչ ստգտեալ ի խղճէ անձին. անխիղճ. (որ եւ վերածի ի նախագրեալս).
Զմեղացն մահ որպէս զկեանս սիրով եւ անըստգիւտ մտօք ողջունեն։ Անստգիւտ մտօք բերին ընդ նոյնն (ընդ մեղս). (Լմբ.։)
Իրք՝ ստգտանօք մտաց դատապարտիմք, նորա է, եւ անստգիւտն՝ մեր. (Լմբ. էր ընդ.։)
cf. Անստերիւր.
ԱՆԸՍՏԵՐԻՒՐ ԱՆՍՏԵՐԻՒՐ Ոչ ստերիւրեալ. ոչ թիւրեալ. անխոտոր. անվրէպ. անսխալ. անթերի.
Միայն մոլորումն մտաց հեռանայ ի նմանէ. իսկ որ անըստերիւր ունէր զսա, տե՛ս թէ զի՛նչ աղաղակէր. (Լմբ. պտրգ.։)
Բազմիցիմք ըստ անսուտն խոստման, եւ վայելիցեմք ընդ Քրիստոսի անըստերիւր յուսոյն մերոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Անստերիւր եւ սրբակցորդն ստացուածոց քրիստոսեան նշանին. (Նար. խչ.։)
Անստերիւր ունել զմիտս։ Յետ մահու անըստերիւր զթիւսն ունել աղերսէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Անըստերիւր հոգեւորական վարուք. (Շար.։)
kingless.
ἁβασίλευτος Առանց թագաւորի մնացեալ, եւ մնալ կամեցօղ.
Ո՛վ յանդուգն մեկնիչ դու, եւ յոյժ անթագաւոր. (Առ որս. ՟Ե։)
Անթագաւոր եւ անիշխան. (Լաստ. յիշ.։)
Զանթագաւորքս պարսաւեալ. (Շ. վիպ.։)
Կացեալ աթոռ թագաւորութեանն անթագաւոր զամ մի. (Ուռհ.։)
opacity, impenetrability.
inconcealable, manifest, evident, public.
Որ չէ թաքուն կամ գաղտնի, այլ՝ յայտնի.
Որ է յայտնի եւ անթաքուն. (Շ. հրեշտ.։)
cf. Անթաքուն.
ԱՆԹԱՔՈՒՍՏ կամ ԱՆԹԱԳՈՒՍՏ Նոյն ընդ անթաքուն, եւ անթաքչելի. որ չկարէ թաքչել կամ փախչել.
Զի անթաքուստ լիցին ի վրէժխնդրութենէ անտի. (Ագաթ.։)
Գործք իւրաքանչիւր անթաքուստ առաջի նորա. (Արշ.։)
Անթաքուստ ստուերաւ (այս ինքն յերեսաց ստուերի) ամենեքեան պայծառացեալ լինէին վայրք։ Անթաքուստ յուզմամբ ելեալ ի վեր՝ փախչէին. (Պիտ.։)
to be assembled, convoked, gathered together;
to rally, to flock together, to form groups;
to be engaged in war;
խմբեցաւ պատերազմն, the battle began.
to drink;
to imbibe, to suck up, to absorb.
Առաւել ռմկ. որպէս Ըմպել. եւ Քամել. ծծել.
Խաչակնքել զծովն՝ ասէ, խմեա՛. եւ էր քաղցր. (Վրք. հց. ձ։)
Ի վճիտ աղբեղէն ծծելով յինքն՝ խմեաց զանճառելի իմաստիցն զզօրութիւն. (Տօնակ.։)
Ջերմիւթիւն արեգականն ծծեաց, խմեաց զնոսա իւրովք բոցաճաճանչ ճառագայթիւքն. (Վեցօր. ՟Գ։)
to cause to ferment.
ԽՄՈՐԵՄ ԽՄՈՐԻՄ. ζυμόω, -όομαι fermento, -or. Հասունացուցանել խմորոյ զհայսն, եւ հասունանալ զանգուածոյ. զանգանել. իլ. նմանութեամբ՝ Փոխարկել յինքն, եւ միանալ, կամ յարիլ յայլոյ բանս.
Փոքր մի խմոր զամենայն զանգուածն խմորէ. (՟Ա. Կոր. ՟Ե. 6։ Գաղ. ՟Ե. 9։)
Ա՛ռ ժողովուրդն զհայս իւրեանց՝ մինչչեւ խմորեալ էր։ Եփեցին նկանս բաղարջս. քանզի ոչ խմորեցաւ. (Ել. ՟Ժ՟Բ. 34. 39։ տե՛ս եւ Մտթ. ՟Ժ՟Գ. 53։ Ղկ. ՟Ժ՟Գ. 21։)
Եթէ կաւն խմորեցաւ, կերպարանն ո՞չ խմորիցի, եւ ընդ աստուծոյ խառնիցի. (Առ որս. ՟Թ։)
Այն զմեզ խմորէ, եւ իւր աստուածապետութիւնն հաղորդեցուցանէ. (Մագ. ՟Ա։)
Խմորեաց զամենայնսն զնոսա՝ շարժելով ի սէրն աստուծոյ. (Շ. թղթ.։)
Նոյնպէս եւ նոքա խմորեալք ի տառնէ՝ զբազում աշխարհ խմորցին. (Երզն. մտթ.։)
Խմորեալ էր յաղանդոյ մարկիանոսի. Ոչ խմորիլ յաղանդն. (Ճ. ՟Գ.։ Ուռպել.։)
careful;
cf. Խնամակալ.
ԽՆԱՄԱԾ ԽՆԱՄԱԾԱԿԱՆ. Խնամածու. խնամածօղ. փոյթ ի խնամել. գթած. հոգ տանօղ, հատկսկիծ.
Եւ այս խնամածի եւ գորովագոյն հօր է։ Զի բարս որդւոց ունին ծնօղք խնամածականս. (Ոսկ. ես.։)
tutelar, tutelary;
guardian;
trustee, administrator;
regent;
prefect;
curator, custodian.
Տեսե՞ր զսիրելութիւն հօրն խնամակալի. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
ἑπιμελητής, θεραπεύων procurans, serviens. եւ բայիւ ἑπιμελέομαι curam gero. որ խնամ ունի. խնամածու. հոգաբարձու. յանձանձիչ. դարմանիչ.
Մուրթքէի առն հ՟էի խնամակալի ի տան իմում։ Զիա՞րդ եկեղեցւոյ աստուծոյ խնամակալ լինիցի. (Եսթ. ՟Զ. 10։ ՟Ա. Տիմ. ՟Գ. 5։)
Ցուցանէ զինքն խնամակալ ուրոյն, քանզի ես սրբեցի ասէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
Եւ իբր Խնամողական, նախախնամական.
Խնամակալ աջոյն։ Ի խնամակալ սիրոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Զ. ՟Ժ։)
cf. Խնամարկեմ.
Խնամ ունել. խնամակալ լինել.
Խնամակալեաց իւրոց հայրենեաց. (Խոր. ՟Ա. 14։)
Եւ ոչ խրամատել փութացայ, այլ խնամակալել. (Մագ. ՟Լ՟Ա։)
regent.
Գլուխ խնամակալուած կամ հոգաբարձուած տէրութեան. իշխան իշխանաց.
Ցուցանէ խնամածուս իւրոյ թագաւորութեանն ... եւ խնամապետ զպերդիկկաս. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Խնամակալ.
Որ խնամ տանի. cf. ԽՆԱՄԱԾՈՒ, եւ cf. ԽՆԱՄԱԿԱՄ.
Կամ Փութաջան. Փոյթ. ուշադիր.
Խնամատարք քաղաքական հանճարագիտութեանց. (Արծր. յռջբ։)
Խնամատար պատուիրանաց նորա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Խնամակալ.
Խնամածու.
Աղքատազ խնամարար (աստուած). (Եփր. աւետար.։)
to take care of, to attend to, to occupy one's elf solicitously about, to patronize.
եւ ն. ἑπιμελέομαι curo, curam gero. Խնամ ածել կամ տանել, ունել. խնամել.
Իջուցէ՛ք զնա առ իս, եւ խնամարկեցից նմա. (Ծն. ՟Խ՟Դ. 21։)
Խնամարկել բանաւոր հոտն։ Եթէ ապախտաւորիս ընդ երախտաւորացն խնամարկեսցես։ Վասն նոցա խնամարկե արմատոյն։ (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Հ՟Ա։ Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Ի գութ դարձեալ խնամարկեսցէ յիւր արարածս։ Հովիւք զընտանիսն արածեն եւ խնամարկեն. (Ի գիրս խոսր.։)
որ ի սկզբնց յաւիտենից խնամարկեցեր զորդիս ադամայ. (Շար.։)
matrimonial mediator, go between, match-maker;
— լինել, to arrange a wedding between.
Որ խօսի զխնամութիւն ընդ այլում. կամեցօղ խնամութիւն առնել.
Ակքան խնամեխօս եղեւ նա փայտի. (Արշ։)
Այր մի մեծատուն գնաց խնամեխօս որդւոյ իւրում։ Խնամէխօս երթալ. (Ոսկիփոր։)
cf. Խնամարկեմ.
φροντίζω, ἑπιμελέομαι curo. Խնամով խորհել եւ պոգալ. յանձանձել. դարմանել. խնամ ածել՝ ունել՝ տանել. եւ Խնամով պահել.
Խնամէր եւ տեսանէր զպէտս նոցա. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Զ. 14։)
Եւ իբր չ. cf. ԽՆԱՄԱՐԿԵՄ.
Ամնեցուն հաւասարեպէս խնամէ. (Սահմ. ՟Ը։)
Թէ փոքունցն խնամէ ասէ, քանիօ՛ն մեծամեծացդ. (Երզն. մտթ.։)
to hecome related, allied, to be united by marriage.
ԽՆԱՄԵՆԱՄ ἑπιγαμίαν ποιέω, συνάττω κῆδος affinitatem ineo, contraho. որ եւ ԽՆԱՄԱՆԱԼ.
Խնամի լինել. առնել զխնամութիւն. տալ կամ առնուլ զդուստր.
Խնամացեալ ընդ ումումն քաջի։ Լուեալ էր զխնամեալն շապհոյ ՟Ըստ հնդկաց թագաւորին. (Խոր. ՟Բ. 55. 86։)
Պղնձագործ եւ երկաթագործ ի խնամենալն՝ արուեստիւ ճոխաբանէին. (Մխ. առակ.։)
relation, kindred, connexion;
— առնել, to ally, to unite, to match;
— լինել, cf. Խնամենամ.
κηδεστής, συγκηδεστής, συγγενής affinis. որ եւ ՆԱՄՈՒԿԻ. Ազգակցեալն ընդ հեռաւորս՝ տալով զդուստր իւր օտարի, կամ առնելով դորդւոյ իւրում զօտարի զդուստր։ (Կանոն.։)
Եկամուտ յազգն։
Եւ ինքնխնամիանտիգոնեայ արիստաբուլեան. (Խոր. ՟Բ. 18։)
Եւ դարձեալ հաշտեալ խնամիք եղեն. (Պտմ. վր.։)
careful, diligent, attentive;
full of regard, of solicitude, benevolent, charitable.
ἕνοος benevolus ἑπιμελής, κηδεμών curans, diligens φιλόστοργος propensus ad amorem, pius. Որ խնամ ունիմեծապէս. բարեսէր. բարեգութ. մեծ գութ ու խնամք ունեցօղ, շատ գթած, գթոտ։
Ըստ խնամոտ մտաց հայր կարդացեալ եբրայեցւոց. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 21. 28։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ժ՟Ե. եւ Հռ.։)
Ամենայնի խնամոտ եւ առատ հարկաւորութեամբ ոչ երբէք զսահման ձեր պիտոյիցն անցանել. (Բրս. հց.։)
cf. Խնայեմ.
Մի՛ խնայեցար խրատել զտղայ։ գնեա՛ զմահապարտն, եւ մի՛ խնայեար. (Առակ. ՟Ի՟Գ. 11։)
Կանգնեա՛, եւ մի՛ խնայեար. (Եւս. ՟Ծ՟Դ. 2։)
joyful, cheer-ful, gay, merry;
gaily, cheerfully, merrily;
— լինել, to be transported with joy.
Որպէս Խնդալից. ուրախական եւ Արժանի ուրախութեան.
Եւ մարուգէի տեսեալ՝ յոյժ խնդալի եղեալ։ Խնդալի դիմօք։ Դուստր իմ սիրելի, եւ լոյս խնդալի աչաց. (ՃՃ.։)
աւետիս խնդալիս առաքէր յատրուշանս բազումս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Եւ ոչ խնդալ ընդ խնդալին, այլ նախանձու վառեալ նովին։ Ոմն ըզխնդալն ըստ խնդալին, եւ զարտասուելն ընդ արտասուին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Խնդալի.
περιχαρής circumquaque laetus. Լցեալ խնդութեամբ. Լի ուրախութեամբ. ուրախալից.
Ոչ ասաց՝ թէ ցաւս ոչ կրեցին, այլ թէ գանս կրեալ՝ խնդալիցիք էին. (Ոսկ. գծ.։)
Այր եւ կին միաբան խնդալիցք. (Փարպ.։)
Խնդալից կամօք։ Բերկրանք խնդալից ուրախութեան. (Պիտ.։)
Բարբառ խնդալից՝ աւետեանց։ Խնդալից դիմաց զւարթութեամբ. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Ձ՟Ա։)
ԽՆԴԱԼԻՑ ԼԻՆԵԼ. Լնուլ խնդութեամբ. խնդալ յոյժ.
Խնդալից եղեալ ետ փառս աստուծոյ. (Փարպ.։)
rejoioing together;
— լինել, to rejoice with any one, to compliment, to congratulate, to felicitate.
ԽՆԴԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Կցորդ լինել խնդութեան. ուրախակից լինել.
Լսօղքն խնդասեն, եւ խնդակից լիցին. (Փիլ. լին.։)
Սգակից լինել ի մեղսն, եւ խնդակից յուղղութիւնսն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
Լինել գերազարդեալ տօնիւք խնդակից. (Շ. հրեշտ.։)
Տրտմութեանն տրտմակից լինի, եւ խնդութեանն խնդակից. (Գր. հր.։)
Մոլախինդ.
cf. Իբրեւ թմբիր ինչ առեալ, կամ կոնիոն, որ է խնդակոթ. (Ոսկ. ես.։)
gay, merry, cheerful, delighted, glad.
εὕθυμος alacer, hilaris. Ուրախամիտ. խրախամիտ. ուրախ սրտիւ. զուարթ. եւ Ուրախական. խնդալից.
Ու՞ր խնդամիտ սէրն՝ ընդունօղ աշակերտացն. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Խնդամիտ յօժարութեամբ, կամ սրտիւ. (Արծր.։ ՃՃ.։)
Անտրտում եւ խնդամիտ լինի միշտ. (Ի գիրս խոսր.։)
ԽՆԴԱՄԻՏ մ. εὑθύμως alacriter, alacri animo. Խնդամտաբար. Խնդութեամբ.
Խնդամիտ զօրն կատարեսցուք. (Ի գիրս խոսր.։)
mad with joy, too merry;
cf. Մոլախինդ.
Իսկ եթէ խնդամոլ արկիցէ (յիւղ), լինի խնդամոլ իւղ. (Եփր. աւետար.։)
cf. Խնդամոլ.
κώνιον cicuta. Մոլախինդ կամ մոլեխինդ. խնդակոթ. կոնիոն. խոտ թունաւոր.
Սոկրատէս արբ զկոնիոնն, եւ մեռաւ, որ է խնդամոլի. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Որ ի բառս Գաղիան. գրի Մոլեխինդ կամ Մոլեհունդ. այլ առ նմին Գաղիանոսի խնդամոլի դնի որպէս յն. ἁκόνιτον cf. ԱԿՈԻՆՏՈՆ. Խանիքուն նեմր։
ԽՆԴԱՄՈԼԻ. ա. Մոլեալ կամ մոլելի խնդութեամբ. խնդաացօղ կամ խնդալի յոյժ.
Քաղցր եւ խնդամոլի, միապետութիւն. (Պիտ.։)
gaily, merrily.
որ եւ ԽՆԴԱՄԻՏ. Խնդամտութեամբ. զուարթագին. ուրախ սրտիւ.
Խնդամտաբար զնաւորդիսն յուղարկէ։ Զինքեանս խնդամտաբար եւ ծիծնղնկան անցաւորացն ցուանեն. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)
Ուրախացիր խնամտաբար սրտիւ. (Թէոդոր. կուս.։)
to rejoice, to be joyful, glad.
Խնդամիտ լինել. զուարճանալ. խրախանալ.
Որք խնդամտեալ առ հասարակ հնչեն զցնծութեան երգս. (Պիտ.։)
Գեղեցիկ է արեգակն. վայելուչ է ոսկի եւ քարինք. եւ խնդամտեալ (կամ խնդամտող՝) տե՛ս ի սոսա զարարին. (Լմբ. իմ.։)
fulfilling another's wish.
Կատարիչ խնդրուածոց.
demand, request.
Իբր Խնդրուած.
Զի աստ խնդրել համարձակութիւն է եւ գտանել զխնդրանքն ո՛չ վրիպանք. (Ի գիրս խոսր.։)
Եւ իբր Խնդիր իմաստասիրական.
Մրտաքնախորհուրդ հեթանոսաց հռետորաց հանճարախոյզ խնդրանաց՝ յիմարութիւն. (Նար. խչ.։)
laugh, laughter, gaiety, toying, dalliance, rapture.
ԽՆԾԻՂՔ որ եւ ԽՆԾՂԱՆՔ. Խինդ, կամ խնդութիւն անչափ. հրճուանք տարադէպ. ծափ եւ կայթ եւ ծաղր խենէչ. քրքիջ.
Հրեշտակացգունդն թախծեալ, եւ սատանայ խնծղիւք պարեալ. մի ձ. խնճոյիւք. (Նար. ՟Դ։)
sprightly, gay, merry.
Լի խնծղանօք, կամ լրբանի ծաղու.
Զկինն խաբեաց լրբենի երեսաց խնծղալից հայեցուածովք. (Պիտ.։)
laugh, to rejoice, to leap with joy.
Խնծիղս առնել. խնծղիւք պարել. կայթել հանդերձ ծաղու.
that bears or produces aromatic or odoriferous gums.
Խնրաբեր ծառ յանուշահոտ բուրաստանէն. (Շար.։)
λιβανωτοφόρος thurifer. գրի եւ ԽՆԳԱԲԵՐ. որ բերէ կամ արտադրէ յիւրմէ զխունկ.
Զխնկաբեր գաւառն. (Խոր. աշխարհ.։)
ԽՆԿԱԲԵՐ. μυροφόρος unguentum portans, vel tenens. Որ բարձեալ բերէ զխունկս. որ ասի ԻՒՂԱԲԵՐ, ԽՆԿԱՑԳԵԱՑ, ԽՆԿԱԶԳԵՍՏ.
ընդ խնկաբեր սուրբ կանանց։ Երեւեցար խնկաբերից. (Շար.։ եւ Գանձ.։)
Խնկաբերացն պատգամաւորութեամբ. (Սկեւռ. յար.։ Երզն. մտթ.։)
carrying incense, aromatic gums, or precious ointments.
ԽՆԿԱԶԳԵԱՑ ԽՆԿԱԶԳԵՍՏ. μυροφόρος unguentum portans. Որ բարձեալ բերէ յինքեան զունկս կամ զիւղս անոյշս. խնկաբեր, իբր իւղաբեր.
Առ խնկազգեաց կանայս։ Խնկազգեացք աստուածայնոյն, եւ փափաքօղք յարութեան։ Փութացարուք զհետ կոչմանն քրիստոսի, եւ խնկազգեացք (զհետ նորա ի հոտ իւղոց նորա ընթանալով) վայելեցէք յաւիտնից ի յարքայութիւնն. (Շար.։)
Կցորդելով ընդ խնկազգեստիցն՝ խառնեսցես ի յանուշութիւն կազմութեան իւղոյն. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
cf. Խնկազգեաց.
ԽՆԿԱԶԳԵԱՑ ԽՆԿԱԶԳԵՍՏ. μυροφόρος unguentum portans. Որ բարձեալ բերէ յինքեան զունկս կամ զիւղս անոյշս. խնկաբեր, իբր իւղաբեր.
Առ խնկազգեաց կանայս։ Խնկազգեացք աստուածայնոյն, եւ փափաքօղք յարութեան։ Փութացարուք զհետ կոչմանն քրիստոսի, եւ խնկազգեացք (զհետ նորա ի հոտ իւղոց նորա ընթանալով) վայելեցէք յաւիտնից ի յարքայութիւնն. (Շար.։)
Կցորդելով ընդ խնկազգեստիցն՝ խառնեսցես ի յանուշութիւն կազմութեան իւղոյն. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
cf. Խնկալիր.
ԽՆԿԱԼԻ ԽՆԿԱԼԻՐ. Լի խնկօք, կամ իւղովք անուշիւք. (իրօք կամ նմանութեամբ)
Տուփ ես խնկալի ... տիրամայր։ Ոսկիապատ բուրուառ խնկալի։ Խնկալի հովիտ զմռսի. (Տաղ.։ եւ Գանձ.։)
Իւղս այս լուսապատար խնկալիր՝ վերնականիդ սիրոյ տեսութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
full of incense, odoriferous;
praiseworthy, honourable.
ԽՆԿԱԼԻ ԽՆԿԱԼԻՐ. Լի խնկօք, կամ իւղովք անուշիւք. (իրօք կամ նմանութեամբ)
Տուփ ես խնկալի ... տիրամայր։ Ոսկիապատ բուրուառ խնկալի։ Խնկալի հովիտ զմռսի. (Տաղ.։ եւ Գանձ.։)
Իւղս այս լուսապատար խնկալիր՝ վերնականիդ սիրոյ տեսութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
drunk with incense and myrrh.
Արբեալ հիւթով եւ հոտով զմռսյ եւ կնդրակի խառն ընդ գինւոյ.
Զփիղսն պտրաստեսցէ դինեզէնս խնկալիցս։ Զգազանսն գինեզէնս խնկալիցս զայրացուցեալ. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 1. եւ 5։)
mixed with incense.
Խառն ընդ խունկս.
Ծխեն ի վերայ ճանապարհացն զթեփ խնկախառն. (Բարուք. թղթ.) (յն. լոկ թեփ)։
salvia, sage.
altar to burn incense upon;
censer.
ἑπίθεμα opertorium θυσιαστήριον θυμιάματος altare incensi. որ ունի ի վերայ զխունկ. այն է մակդիր սեղանոյ խնկոց ի տաճարին. այսինքն ուր եդեալ էր ամանով խունկ ծխելի.
Եւ արասցես զքաւութիւնն խնկակալ յոսկւոյ սրբոյ։ Արասցես սեղան խնկակալ խնկոց յանփուտ փայտից. (Ել. ՟Ի՟Ե. 17։ ՟Լ. 1։)
Առընթեր գոլով նմին սարկաւագին խնկակալաւն, եւ կէս սարկաւագին առաջի մոմեղինաւն. (Պտրգ. ոսկ.։)
perfumed, fragrant.
Ունօղ զհոտ խնկոց. բուրիչ հոտոյն հանգոյ խնկոց. անուշահոտ.
Զմերձաւոր զօդսն խնկահոտ գործէր. (Փիլ. լիւս.։)
mortar for pounding incense;
incense-box;
perfumer.
τρύβλιον catinus, patena θυΐσκη mortariolum (ըստ հյ. որպէս τριβλίον vas conterendi ). Աման յորում լինէր աղալ կամ փշրել եւ լսուլ զխունկս. եւ կամ յորում պահիւր խունկ աղացեալ. վասն որոյ կոչի նաեւ Կոնք, Սկաւառակ, եւ Խնկաման.
Արասցես զխնկաղացսն, եւ զտուփսն նորա յոսկւոյ սրբոյ։ Առ նա զսեղանն ոսկի, եւ զխնկաղացսն. (Ել. ՟Ի՟Ե. 29։ ՟Ա. 23։)
Զխնկաղացսն, ուր աղային զխունկսն։ Սեղանն խնկոց ուրիշ է յորմէ խնկաղացն ասաց. զի անդ աղացեալն՝ աստ լինէր պահեցեալ. (Նախ. ել.։)
ԽՆԿԱՂԱՑ ա. Աղացօղ եւ պատրաստօղ խնկոց, կամ խունկ աղացեալ եւ պատրաստեալ խառն ընդ իւղս անոյշս.
Զայն իւղ կազմեսցուք առաւել յարգի քան զամենայն խնկաղացաց, որ յողորմութենէն եւ ի հոգեւոր շնորհացն կազմի. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Բ։)
incense box;
censer;
pan to burn incense on;
perfume-box.
θυΐσκη mortariolum. Աման խնկոց, որպիսի եւ իցէ. տուփ խնկոց կամ բուրման.
Խնկամանքն, եւ բուրվառքն ի մաքուր ոսկւոյ. (՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 22։)
cf. Խնկաման.
λιβανωτός turibulum. գրի եւ ԽՆԳԱՆՈՑ. Տուփ խնկոց. խնկարան. անօթ բուրման խնկոց.
Ունէր խնկանոց ոսկի, եւ տուաւ նման խունկ բազում։ Ելից հրեշտակն խնկանոցն ի հրոյ սեղանոյն. (Յայտ. ՟Ը. 3. եւ 5։)
Առեալ զեղջիւրն օծութեան, եւ զխնկանոց խնկոյն. Խնկանոցն զօրինակ սուրբ կուսին մարիամու ունէր. (Ագաթ.։)
Հոգւոյն սեղան, աստուծոյ խնգանոց. (Խոր. հռիփս.։)
Խնգանոցն զաստուածածնին բերէ խորհուրդ. իսկ բուրուառն զհրեշտակապետին ցուցանէ աւետարանութիւն առ կոյսն սուրբ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ուրախ լեր խնկանոցանուշահոտ բուրման. (Գանձ.։)
incense-box;
censer.
Խնկարանս ոսկեղէնս եւ արծաթեղէնս. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Դ. 14։)
to incense.
Խունկ արկանել կամմատուցանել կամ ծխել.
Խնկարկէին ոսկեղեն բուրվառօք։ Խնկարկելովն ըստ օրինակաց ի տաճարին։ Մինչեւ ահարոն խնկարկեալ քաւեաց. (Շ. հրեշտ.։ Շար.։ Նախ. թուոց.։)
Նմանութեամբ.
Խնկարկել աստուծոյ զաղօթս, եւ զխորհուրդ աստուածայնոյ պատարագին. (Շ. ընդհ.։)
worthy to be incensed, praiseworthy, honourable.
cf. ԽՆԿԱՒՈՐ. Բարութիւն խոտովանելի, ազդումն խնկալի։ Ըստ մարմնոյ ծնողդ խնկալի։ Պաշտօն խնկալի։ Մարգարէից ձայն խնկալի։ Մարդասիրութիւն տօնելի, եւպահպանութիւն խնկլի։ Այս իւղ խնկելի, Այսաթոռակալ խնկալի. (Նար. ՟Ժ՟Թ. ՟Լ՟Ա. ՟Ծ՟Բ. ՟Ղ. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)
Քեզ օրհնութիւնս երգոց խնկալի, եւ ինձ մերժումն տարագրութեան անյուսալի. մարթ է իմանալ նաեւ՝ խնկալի է, այսինքն արժան է խնկել։
to incense;
to perfume;
to embalm;
to offer up, to offer;
to intoxicate;
to praise, to honour, to adore;
to extol, to flatter, to flatter grossly.
ԽՆԿԵՄ μυρίζω unguentis imbuo. որ գրի եւ ԽՆԳԵՄ. Խնկօք եւ իւղովք պատել. զմռսել. անուշահոտ կացուցանել. ըստ յն. մեռոնել.
Խնկեցաւ իբրեւ զմարմին մեռելոյ՝ այն, որ խնկելոցն է զամենեսեան ի հոտ անուշութեան. (Եղիշ. թղմ.։)
Զտուն իմ կինամոնով խնկեցի. (Առակ. ՟Է. 17.) (յն. չիք բայ)։
Խնգեցաւ մանուկն սամփսոն անուշահոտովն. զառիւծն մեռեալ իւղաց խնգեաց։ Իւղեաց զամենայն նեխութիւնս. (Եղիշ. դտ.։)
Զգազանսն վառեալ պատրաստէր՝ խնգեալ դինւով կնդրկախառն. յն. անուշահոտ արբմամբ կնդրկախառն գինւոյ։
ԽՆԿԵԼ. ըստ հոմաձայնութեան յն. θύω եւ այլն. որպէս Զոհել, մատուցանել.
Մի՛ խնկեսցես ի վերայ խմորոյ արիւն։ Ասէ, ո՛չ խնկեսցես. փոխանակ ասելոյ թէ ոչ մատուսցես արիւն ընդ հացի խմորոյ այլ ընդ բաղարջի. (Կիւրղ. ել.։)
ԽՆԿԵԼ. θυμιάω suffio, adoleo. Խնկօք պատուել. եւ Խնկարկել. եւ Մատուցանել զիմն՝ որպէս բուրելով զխունկ անուշահոտ եւ հաճոյական.
Կնդրուկ մատուցեալ խնգեցից նոցա. (ՃՃ.։)
Դնէ խունկ, խաչակնքէ, եւ խնկէ զընծայսն. (Պտրգ. ոսկ.։)
Տօնեմք պարերգութեամբ փրկչավայելուչ կնդրկաւ խնկեալ։ Բուրվառաւ խնկեալ։ Հեծութիւնք նոցին ընդ իմ խնկեսցին։ Խնկեսցի (բան աղօթիցս) ի տաճար անուան քոյ։ Խնրեսցին մաղթանք մեր առաջի քո տէր. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ ՟Գ. ՟Ձ՟Ը. եւ Նար. գանձ խաչի.։)
Կամ որպէս Յարգել. մեծարել. բարեբանել. օրհնել. ուստի եւ Խնկեալ ասի, որպէս խնկելի, կամ խնկաւոր. (զորս տեսցես)
Եկեղգցւոյս շինուածոյ, որ յաշակերտացվերնոցն խնկեցաւ։ Որ աւետարանաւն կենաց խնկիս յարակայ։ Կատարեալ է բան քո խնկեալ։ Մեծասցի անուն հզօրիդ խնկեալ։ Ինքն է աստուած խնկեալ տիրապէս։ Փառաց խնկելոյն։ Խնկեալկնիք արքունակն պատկերիդ։ Խնկեալ խորհրդով։ Ի ձեռն աղօթից եւ ընտիր վարուց խնկելոց. (Նար.։) (յորս ինչ նչ բերի եւ ի նախկին նշանակութիւնս։)
incense-tree, oliban, frankincense;
incense, perfume.
Ծառ խնկաբեր, կամ տունկանուշահոտ.
Ի խնկենեաց ոստոն տեսանէին պէսպէս պտուղս. (Վրդն. յանթառամն.։)
Տերեւս մրտոց խնկենեաց. (Նեեմ. ՟Ը. 15.) (յն. տերեւս մրտենւոյ։)
Եւ որպէս՝ Խնկալի, կամ ընդունարան խնկոյ.
Ի խնկենի տաշտէ։ Ի տաշտն խնկենի. (Վրդն. երգ.) (որ եւ ՏԱՇՏ ԽՆԿՈՑ. Երգ. ՟Ե. 13։)
perfumer.
Եթէ ոք մտանիցէ ի տուն անուշահոտ խնկեփեցաց, հոտոտեսցէ զանուշահոտութիւն նորա. (Վրք. հց. ՟Բ։)
incensing.
Որ խնկէ. եւ Բուրիչ հոտոց անուշից.
Եւ են ծաղիկքն խնկիչք, եւ ուրախարարք ամենայն հոտոտելեաց. (Վեցօր. ՟Ե։)