to kiss, to embrace;
*to buss;
— զմիմեանս, to kiss or embrace each other;
— ակամայ, to kiss unwillingly;
ստէպ —, to be always kissing;
— ձեռս, զաջ ուրուք, to kiss the hands;
համբուրեաց ընդ նմա, he kissed him.
φιλέω osculor καταφιλέω deosculor. Համբոյր տալ. պագանել. շրթամբք հպիլ՝ որպէս բուրելով զսէր. ողջունել. գրկել. պագնել.
Համբուրեա՛ զիս ո՛րդեակ. եւ մատեաւ համբուրեաց զնա։ Համբուրել զորդեակս իմ։ Համբուրեաց արքայ զաբեսաղոմ, կամ զբերղելի։ Համբուրեաց իւրաքանչիւր զընկեր իւր. (այսինքն համբուրեցին զմիմեանս։) Համբուրեցից զհայր իմ եւ զմայր իմ։ Անկեալ զպարանոցաւն պօղոսի՝ համբուրէին զնա. եւ այլն։
ՀԱՄԲՈՒՐԵԼ ասի եւ զոտս, զերկիր, զհետս գարշապարի, ի նշանակ խոնարհութեան։ որ եւ ԵՐԿԻՐ ՊԱԳԱՆԵԼ։ (Ղկ. ՟Ե. 38։ Խոսր.։ Նար. ՟Ժ՟Ը։ ՟Կ՟Զ։)
ՀԱՄԲՈՒՐԵԼ ԸՆԴ ՈՒՄԵՔ, եւ ՀԱՄԲՈՒՐԻԼ. իբր Համբուրել զմիմեանս. ողջագուրել, եւ Սիրով միաբանիլ. պագտուիլ.
Ընդ որում ես համբուրեցից։ Համբուրեաց ընդ նմա. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 4։ Մտթ. ՟Ի՟Զ. 48։)
Արդարութիւն եւ խաղաղութիւն համբուրեսցին. (Սղ. ՟Ձ՟Դ. 11։)
ՀԱՄԲՈՒՐԵԼ. նմանութեամբ, որպէս Սիրել. սիրով յարիլ, կապիլ ոգւով. եւ Ընդունել. կամ հանդիպիլ. համակիլ. կամ Առնուլ զհամ եւ զհոտ.
Երկրպագեմք նորոգողիդ, համբուրեմք սիրով զպարգեւս. (Տաղ.։)
Զմիայնութիւն համբուրեալ. (Փիլ. իմաստն.։)
Համբուրել զպարկեշտութիւն, կամ զթշուառութեանց անմխիթար տրտմութիւն, կամ զգձձատեսակն վտանգս. (Պիտ.։)
Յստակութիւն կամիս՝ լուսաւորութիւն համբուրես։ Զվերջին համբուրեցի դառնութիւն։ Ոչ զաշխարհիս ինչ համբուրեցի ճաշակս մահու։ Զքոյդ համբուրեալ լուսոյ օծութիւն. (Նար. ՟Կ՟Դ. եւ ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Բ. ՟Ղ՟Գ։) cf. ՈՂՋՈՒՆԵՄ։
to familiarize, to domesticate.
Համբո՛յր եւ ընտանի կացուցանել. ընտելացուցանել. սովորեցուցանել.
Եւ զկէսն ի զբօսանս ընտելացուցեալ համբուրեցուցանէ. (Եզնիկ.։)
osculation.
φίλημα osculatio. Համբուրելն, համբոյր. պագնգլն.
Ուսոցն համբուրումն. (Խոր. ՟Ա. 32։)
Ողջունեալ զսուրբ աւետարանն քրիստոսի համբուրմամբ. (Յհ. կթ.։)
Ոչ արժանացաւ ալեացդ համբուրման. (Մագ. ՟Խ՟Բ։)
to render savoury, to sweeten, to season.
Համեղ կացուցանել. քաղցրացուցանել. համովցընել.
Աշխատութիւնն համեղացուցանէ զօր ըստ օրէ ճաշակումն կերակրոցն։ Առոգեալ համեղացոյց զծով մտաց մերոց երկնաւոր խորհրդովքն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
exquisite flavour, agreeable taste, relish.
χυμός sapor γλυκύτης, γλύκασμα dulcedo, dulcitudo. Համեղն գոլ. համ. քաղցրութիւն՝ իրաց ի քիմս, եւ բանից ի միտս, եւ այլն.
Մի՛ խնդրեր զհամեղութիւն կերակրոյ. (Նեղոս.։)
Աղ չափաւոր խառնել ի կերակուր՝ զանհամեղութիւն ի համեղութիւն ածէ. իսկ աւելին կամ պակասն յանհամութիւն ածէ. (Մեկն. ղկ.։)
Աղս տեսակաւ, այլ ոչ համեղութեամբ։ Համեղութիւնք քումդ անուշութեան։ Զիմս դաժանութիւն ընդ քում համեղութեան. (Նար.։ եւ Լմբ. պտրգ.։)
Արմատոց եւ պտղոց ... քո շնորհքդ տայ նոցին զայն ամենայն համեղութիւն. (Լմբ. իմ.։)
Որ զհամեղութիւն ճաշակացն համահամ մտացն տայ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Համեղութիւն խօսից, կամ ի բանս. (Լմբ. իմ.։ Տօնակ.։)
comparison, confront;
proportion;
analogy, relation, conformity, correspondence, harmony, eurythmy, symmetry;
ratio, proportion;
— գրոց, collation;
բառնալ զ—ն, to disproportion;
համեմատութեամբ, proportionably, in proportion, proportionally, symmetrically;
comparatively, in or by comparison, relatively, in reference.
σύγκρισις, ἁναλογία comparatio, proportio, analogia. Համեմատելն, իլն. բաղդատութիւն. զուգակշռութիւն. զուգաչափութիւն. եւ Ձայնակցութիւն. յարմարութիւն.
Զմեծութիւն ոչինչ համարեցայ նորա համեմատութեամբ։ Ի գեղեցկութենէ արարծոցն ըստ նմին համեմատութեան եւ արարչագործն նոցա երեւի. (Իմ. ՟Է. 8։ ՟Ժ՟Գ. 5։)
Համեմատութիւն իբրեւ փոքու ընդ մեծի։ Ծառայից առ տեարս համեմատութիւն. (Շ. մտթ.։ Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Է։)
Տեսանե՞ս զհամեմատութիւն մարգարէական եւ առաքելական եւ աւետարանական պատգամացն. (Խոսր.։)
Յամենեցունց ընդ միմեանս կշռեալ համեմատութենէն ճշմարիտ գիւտն հասանիցի. (Եւս. քր. ՟Ա։)
seasoned, flavoured;
aromatic, spicy, fragrant.
Զհամեմաւոր անոյշ արմատ ոք ծամեսցէ, եւ զհամ անուշութեան բուրեսցէ. (Ոսկ. խչ.) (յն. միւռոն, կամ իւղ անուշութեան։)
vanilla.
to make modest or moderate.
σωφρωνίζω modestum facio. Զգաստացուցանել. զգօնացուցանել. հանդարտեցուցանել.
Զայս ասէր կանխաւ՝ կամելով համեստացուցանել. (Մխ. երեմ.։)
Խաղաղացեալս զնոսա համեստացուցանէ. (Պիտ.։)
Որոյ զսպումն համեստացուցանէ եւ զմարմինն. (Երզն. մտթ.։)
modesty, moderation, reserve, temperance, probity;
politeness.
σωφροσύνη modestia. Պարկեշտութիւ. զգաստութիւն. բարւոք քաղաքավարութիւն.
Երկրաւոր բանակք ճգնաւորաց զերկնաւոր բանակացն ունին զհամեստութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Ի զգաստ համեստութեանցն լիցին եկեալ քաջաբարութիւն. (Պիտ.։)
Նազելի համեստութեամբ զարդարեալ. (Արծր. ՟Ե. 3։)
Ի խոհական իմն համեստութիւն զսպեալ ամփոփիմք. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
modestly, decently.
modest woman.
cf. Համաբնութիւն.
ՀԱՄԷՈՒԹԻՒՆ որ եւ ՀԱՄԱԲՆՈՒԹԻՒՆ. իբր Բնութենակից.
Համէութիւն են տարերք։ Օծ զօրութեամբ զհամէութիւն մարմնոյն քրիստոսի՝ մարմին քրիստոսի. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
persuasion.
cf. Համուռն.
• «խումբ, բազմու-թիւն» Թր. Նչ. և Երզն. քեր. Տիմոթ. կուզ, էջ 127, 145. որից միահամուռ «միախումբ, ամ-բողջը միասին» ՍԳր. Եւս. քր. Բուզ. համռի «միանգամայն, մի անգամից» ԱԲ։
• ՆՀԲ «լծ. թրք. ճիւմհիւ «բազմութիւն» իսկ հյ. որպէս թէ համ ի մի ուր, կամ խուռն համայն ի մի վայր»։
Համուռն՝ միաբանեցին եկին լսի։ Համուռ կուտեցին։ Հ հասին. (Երզն. քեր.։)
եւ մ. ՀԱՄՈՒՌ կամ ՀԱՄՈՒՌՆ. Համօրէն բազմութիւն. եւ Միահամուռ. (լծ. թ. ճիւմհիւռ. իսկ հյ. որպէս թէ համ ի մի ուր, կամ խուռն համայն ի մի վայր)
Եւ ժողովոյն միանգամայնք, խումբ, համուռն, հոյլ. (Թր. քեր. (ուր Նչ. եւ Երզն. գրեն, համուռ։))
crowd, multitude;
cf. Միահամուռ.
• «խումբ, բազմու-թիւն» Թր. Նչ. և Երզն. քեր. Տիմոթ. կուզ, էջ 127, 145. որից միահամուռ «միախումբ, ամ-բողջը միասին» ՍԳր. Եւս. քր. Բուզ. համռի «միանգամայն, մի անգամից» ԱԲ։
• ՆՀԲ «լծ. թրք. ճիւմհիւ «բազմութիւն» իսկ հյ. որպէս թէ համ ի մի ուր, կամ խուռն համայն ի մի վայր»։
եւ մ. ՀԱՄՈՒՌ կամ ՀԱՄՈՒՌՆ. Համօրէն բազմութիւն. եւ Միահամուռ. (լծ. թ. ճիւմհիւռ. իսկ հյ. որպէս թէ համ ի մի ուր, կամ խուռն համայն ի մի վայր)
Եւ ժողովոյն միանգամայնք, խումբ, համուռն, հոյլ. (Թր. քեր. (ուր Նչ. եւ Երզն. գրեն, համուռ։))
Համուռն՝ միաբանեցին եկին լսի։ Համուռ կուտեցին։ Հ հասին. (Երզն. քեր.։)
to make or strike dumb.
Պապանձեցուցանել. լռեցուցնել. կարկել.
Դիւահար մի, զոր համրացոյց դեւն. (Իգն.։)
Ամրափակ խցմամբ համրացոյց արգել հողմ բանսարկուին. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
state of a dumb person, dumbness.
Համր գոլն. անխօսութիւն.
Համրութիւն լեզուի. (Սկեւռ. աղ.։)
Զխուլն եւ զհամր ... զխլութիւնն եւ զհամրութիւնն. (Կիւրղ. ել.։)
composed of Armenians;
Armenian troops.
armenizing, having religion, persuasion, the policy, the customs of the Armenians.
Ոյր դաւանութիւնն եւ քաղաքավարութիւնն է ըստ հայոց.
Անեցի՞ք էին սոքա, եւ դըւնեցիք, կամ հայադաւան լեզուաւ եւ ազգաւ. (Գր. տղ. թղթ.։)
Հայադաւան ազգաց։ Հայադաւան եւ հայասէր լինել. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Հայակոյտ.
born of an Armenian.
philarmenia.
catoptrics.
looking-glass-manufacture.
looking-glass trade.
contemplation;
speculation;
theorem.
θεώρησις, θεωρία contemplatio, speculatio ἑποψία aspectus, contueri. Հայեցուած մտաւոր. տեսութիւն մտաց. աչք հոգւոյ. նկատումն. դիտողութիւն ներքին.
Պայծառ ունիցիմք զմտաց հայեցողութիւն. (Խոսր.։)
Իմանալի հայեցողութեամբ։ Հայեցողութեամբն առ աստուած։ Իմդ եղբօր տկարացեալ է հայեցողութիւն առ ի նոցայն հայել ճշմարտութիւն։ Արտաքոյ մնաց յիշմանն եւ հայեցողութեանն աստուծոյ եւ ոչ ոք. (Լմբ. ժղ. Լմբ. սղ. Լմբ. պտրգ.։)
Դարձցին ի ճշմարիտ լուսոյն հայեցողութիւն. (Երզն. մտթ.։)
Հայեցողութեամբ հոգւոյն իմաստից զզօրութիւն բանից քննել. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ։)
Հայեցողութիւն սրբազանից, կամ աստուածայնոց. այսինքն տեսութիւն նոցին. (Դիոն. եկեղ.։)
Յանիմաստ բանաւորէ, եւ կրկին հայեցողութեամբ ճայրոտելոյ՝ իմանալեաւ եւ զգալեաւ. (Սկեւռ. ես.) իմա՛, տեսանելեօք հոգւոյ եւ մարմնոյ։
glance, look, peep;
sight, view;
aspect, appearance, presence;
spectacle, prospect;
անյողդողդ —, firm, steady, look;
ի խոնարհ ունել զ—ս, to cast down the eyes;
ակն տալ or դնել —ովք աչաց, to cast an amorous eye upon, to ogle;
to dote upon.
ՀԱՅԵՑՈՒԱԾ ὄρασις, ὄραμα aspectus, conspectus ὅψις visus եւ այլն. որ եւ ՀԱՅԵՑԱԾ. Հայեացք. հայեցումն. հայեցութիւն. հայելն, նայելն. տեսութիւն. աչք. տեսիլ. գիրք. նայուածք, եւ տեսք.
Ակն ետ նոցա հայեցուածովք աչաց իւրեանց. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 16։)
Ի վեր կամ ի խոնարհ ունել զհայեցուածս։ Զհայեցուածսն գեղեցկացուցանել։ Յայրատ հայեցուածոց։ Յստակ հայեցուածովք. (Լմբ. սղ.։ Նեղոս.։ Ոսկ. յհ.։ Անյաղթ բարձր.։)
Հայեցուածն միայն ի զարմացումն ածէ։ Ի բարձրավանդակ թագաւորանիստն զհայեցուածսն ունի. (Խոր. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 39։)
Հայեցուած սրտիս կամ կամ հոգւոյս կամ աչացս։ Նայեցեալ ի հայեցուածս երկուց վտանգից։ Հայեցուածք դիմաց երկուց. (Նար.։)
Մերձակայքն՝ որք բամբասէին զհայեցուածս նորա՝ մատուցեալ հարցանէին. (Գր. հր.։)
cf. Հայեցուած.
Զգուշանալ յարատ հայեցութենէ. (Տօնակ.։)
Յանդիման երեսացն աստուծոյ ... արժանաւորիլ առ ի հայեցութենէն առ ի յորդւոց կարգի առեալ առ ինքն. (Պրպմ. ՟Յ՟Բ.) տպ. հայեցողութիւն։
cf. Հայեցուած.
Ի տես հայեցման ամենայն էութեան. (Նար. ՟Ղ՟Զ։)
Ախտաւոր հայեցմամբ։ Ի չարաչար հայեցմանէն. (Գր. հր.։ Շ. այբուբ.։)
Մտաւոր հայեցմամբ։ Իմացականիս հայեցումնն. (Պիտ.։ Լմբ. սղ.։)
to cause to see, to view;
to incline, to dispose to wards;
to apply;
յինքն — զոք, to attract, to draw another's eye on oneself.
Տալ հայել. նայեցուցանել. յօժարեցուցանել զսիրտ, շրջել զմիտս, ձկտեցուցանել զաչս հոգւոյ կամ մարմնոյ.
Ընդ ո՛ր կոյս կամի հայեցուցանել՝ դարձուսցէ զնա. (Առակ. ՟Ի՟Ա։) որ եւ ակնարկել։ Ի վեր հայեցուցելով զմիտս նորա։ Հայեցոյց զնա ի կարծիս սնոտիս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Հայեցուցանէ առ մահ ձեւ սորա. (Անյաղթ բարձր.։)
Հայեցուցանել յինքն զկոչօղսն, կամ զմիտ մեր յերկինս, կամ ի մարմնոյն հանգիստ, կամ ի բարձրութիւն եւ այլն. (Խոսր.։ Վեցօր. ՟Թ։ Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Ա։ Նար. ՟Հ՟Դ։)
Սուղ ինչ զմտաց ակն ի ներքս հայեցուցանելով. (Պիտ.։)
Armenian incense.
Haiganian, Armenian.
Վասակ հայկազուն՝ որ գաբուռն յորջորջէր։ Հայկազուն եղբարքն սահակ եւ վասակ. (Յհ. կթ.։)
Ի զաւակացն խոռայ հայկազնոյ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Երուանդս հայկազնոյ , իմա՛, հայկազնի։
the descendants of Haig, Armenian nation, the Armenians.
Armenian bole.
ՀԱՅԿԱՒ կամ ՀԱՅՈՑ ԿԱՒ. βῶλος ἁρμένιος bolus armeniacus. ռմկ. քիլ էրմէնի, թին թրմանի, քիլի սուրխ. Ազգ ընտիր եւ կարմրորակ կաւոյ ի հայս։ Բժշկարան.։ (Ոմանք գրեցին՝ Հայկաւակ։)
blasphemy, swearing;
abuse, slander, scandal, backbiting, defamation.
ՀԱՅՀՈՅՈՒԹԻՒՆ βλασφημία blasphemia, convitium. որ եւ ՀԱՅՀՈՅԱՆՔ. Հայհոյելն. թշնամանք աստուծոյ, եւ սրբոց, եւ սուրբ հաւատոց. յիշոցք առ մարդիկ. եւ Չարախօսութիւն. անդուռն բերան. լուտնք. անէծք. բամբասանք. եւ Մոլար վարդապետութիւն.
Խօսել հայհոյութիւն զատուծոյ, կամ առ աստուած։ Հայհոյութեամբ զտեղին լնոյր։ Փառք են առն խոտորել ի հայհոյութեանց։ Ամենայն դառնութիւն եւ հայհոյութիւն բարձցի ի ձէնջ։ Մի՛ ինչ պատճառս տալ հակառակորդին ի հայհոյութեան աղագս.եւ այլն։
Յաղագս ամբարշտին մակեդոնի հայհոյութեանցն. (Խոր. ՟Գ. 33։)
Զառ ի քեզ հայհոյութիւնն անքաւելի քարոզեաց. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
Որ զհոգի մարդոյ եւ զերես անարգէ, նոյն առ աստուած վերանայ հայհոյութիւնն. (Շ. ընդհ.։)
the Armenian nationality.
Թողու զհաւատն հայրենի հայութեանն։ Մի հաւատ եւ մի օրէնք ունէին հայութեան. (Ասող. ՟Գ. 30։ Զքր. ծործոր.։)
the Armenian woman, lady, girl.
proceeded from the Father.
Ի հօրէ իբրեւ յաղբերէ յառաջագայեալ, ծնեալ իբրեւ յականէ, կամ ցօղեալ մեզ յերկնից.
Որ զցօղն հայրաբուղխ անձրեւեցեր ի բանական երկիր. (Շար.։)
paternal.
Սեպհական հօր՝ երկնաւորի, կամ երկրաւորի. որ ինչ է ի բուն ի հօրէ. հայրական. հայրենի.
Ոչ թէ կարօտ ինչ հայրաբուն փառացն. (Ագաթ.։)
Մի՛ մերժել յառաջին խնամոցն հայրաբուն սիրոյն. (Յհ. կթ.։)
despising, contemning one's father.
ՀԱՅՐԱՆԱՐԳ ՀԱՅՐԱՆԱՐԳՈՒ. πατραλοίας parricida. Որ անարգէ զհայր իւր. հայրազեղծ. հայրատեաց. հայրասպան.
Մահու մեռանել հայրանարգին. (Մխ. դտ.։)
Զապիրատն (զաբիսողոմ) զհայրանարգուն, զեղբայրասպան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
Որ տասն ամ պատուեաց զհայր, եւ մի հարուած ի վերջինս ի վերայ ած միայն, իբրեւ զհայրանարգու դատապարտի. (Բրս. սահմ. կրօն.։)
bearing the father's name.
Ունօղ կամ կրօղ զանուն հօր իւրոյ. համանուն հօրն.
Տայ զպատանին զհայրանունն (զմիհրդատ). (Յհ. կթ.։)
Եւ իբր Հայրանունական բառ ըստ քերականաց.
Պիտակ հայրանուն կոչի, որ ոչ ի հօրէ, այլ ի նախնեացն ունի զածանցական անուն։ Գաղափարք հայրանուանցն վեց. (Նչ. քեր.։)
Հոմերոս զէդ բնութիւն ոչ կամեցաւ պճնել ընդ հայրանուանսն. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
patronymic.
πατρονωμικός, -ον Յայտարար անուան հօրն կամ նախնեաց. որպիսի են բառք կամ յանգք բառից առ քերականս, եան, եանց, ունի, եւ այլն. (աբրահամեան, նաւեա, արշարունի, մամիկոնեանց. եւ այլն)
Հայրանունական է, որ ի հօրէ իսկ ձեւացեալ է. իսկ պիտակապէս՝ որ ի նախնեացն։ Ըստ կանանց պճնէ հոմերոս զհայրանունական տեսակս. (Թր. քեր.։)
Հայրանունական է՝ որ զհօրն անուն ունի. (Նչ. քեր.։) cf. ՀԱՅՐԱՆՈՒՆ։
patriarchate, pontificate.
patriarchatus. Հայրապետն գոլ՝ ըստ կրկին նշ։ Իբր Նահապետութիւն.
Ոչ եթէ զաբրահամ ինչ զիջոյց ի հայրապետութենէ անտի. (Ագաթ.։)
Մերձաւորագոյնք իցեն աստուծոյ իբրեւ զնախածանօթ հայրապետութիւնսն. (Նար. հ։)
Որ առաջի երթային, հայրապետութիւնք, մարգարէութիւն ... Իսկ զկնի՝ երանելի առաքեալքն. (Մեկն. ղկ.։)
Ի տանէ եւ ի հայրապետութենէ դաւթի։ Զաբրահամ հայրապետութեամբն բարգաւաճեալ. (ՃՃ.։)
Արտաքս համբարձեալ քան զամենայն հայրապետութիւն եւ որդեպետութիւն. իմա՛ նախահայրութիւն կամ երեւելի եւ հին հայրութիւն նահապետական։
Եւ իբր Պատրիարգութիւն. կաթողիկոսութիւն. եպիսկոպոսութիւն.
Լցեալ զկէտ հայրապետութեան։ Կացեալ յաթոռ հայրապետութեան։ Կացուցանեն յաթոռ հայրապետութեան. (Յհ. կթ. ստէպ։ Շ. թղթ.։)
Զձեւ հայրապետութեան հանդերձին. (Ճ. ՟Բ.։)
parricide.
parricidium. Սպանութիւն հօր իւրոյ.
Որ զհայրասպանութիւն եւ զմայրասպանութիւն ի բաց գործիցէ սրտմտութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
planted and cultivated by the Father.
Ի հօրէն (երկնաւորէ) անկեալ եւ մշակեալ.
Հայրատունկ այգւոյն (եկեղեցւոյ) հրեղէն պարիսպք. (Շար.։)
Զի հայրատունկ որթոյդ գինին՝ անապական յիս պահեսցին. (Յիսուս որդի.) այսինքն արիւն եւ արդիւնք քրիստոսի որդւոյն աստուծոյ։
cf. Հայրենատուր.
Հայրատուր աւանդութիւն կամ աւանդութիւնս. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Գ։)
indigenous, native.
traitor to one's country.
patriotism, love of one's country.
positive.
θετικός positivus Յայտարար դնելոյ, եդելոյ, եւ դնելւոյ. իբր տեղական. եւ իրական, եւ անուանադրական. եւ Յետոյ եդեալ, ստացական. եւ Զոր պարտ է ի գործ դնել. եւ այլն.
Դրական. (որպէս) զանգն ունել առ վայր՝ որ զուարճացոյցն, ի բնակութիւն, ի փառս։ Դրական. (որպէս՝) եդ անուանս, սիմովնի՝ պետրոս, եւ որ այսպիսիք. (Երզն. քեր.։)
Բնութեան անուն ոչ գիտեմք աստուծոյ. իսկ դրական անուանցն ոչ գոյ բաւ. վասն զի կոչի տէր եւ աստուած, արարիչ, թագաւոր, լոյս. (Խոսր.։)
Ոչ վայրապար ինչ դրական ունակութեամբ ունելով զբնակութեան գերակայութիւն. (Անան. եկեղ։)
դրական մակբայ կոչի ըստ յն. Ապառնի դիմազուրկն. զոր օրինակ.
Դրականն. ամուսնանալի՛ (է). (Թր. քեր.։)
cf. Դրականաբար.
Դրական օրինակաւ. դրութեամբ. ո՛չ ի բնէ, այլ յետոյ յաւելեալ.
Դրականապէս անունադրութեամբ (կամ անուանադրութեամբ) մռայլ առձայնի (մեռոնն). (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
neighbour;
that resides near, that dwells in the neighbourhood.
γείτων vicinus, propinquus Կից դրամբ ընդ այլս. դրացի. այլ առաւել նմանութեամբ՝ որպէս Մերձաւոր. մօտաւոր.
Աշխարհն հայոց սահմանակից եւ եւ դրակից է յունաց իշխանութեանն. (Փարպ.։)
Իննսուն եւ ինն՝ դրակից է հարիւրեկին. (Փիլ. լին. ՟Գ. 39։)
Գարնանայինս (եղանակ) ի ջերմագոյնն կանխաւ հասեալ տեղիս. իսկ սորուն դրակցին (այսինքն աշնայնոյն) ձգեալ ի հիւսիսայինն կողմն. (Պիտ.։)
that amasses money;
collector, gatherer;
tributary;
collection;
— առնել, լինել, to collect money.
ἁργυρολόγητος Իբր ներգ. լինի Հաւաքօղ դրամոց, հարկահան։ Այլ իբր կր. է Հարկատու, յասելն.
Եւ զտաճարն սրբութեան դրամաժողով ի վարձու կացուցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 3։)
half-penny;
half a drachm;
two pence half-penny.
Տայր տասն փող, եւ յետ ժամու ինչ տայր դրամակէս, եւ երկու դրամս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
drachm, penny.
δραχμαῖος, δραχμιαῖος drachmae pretium seu pondus aequans Փող՝ կամ ինչ մի, որ կշռէ տրամ մի, եւ արժէ մի դրամ. որ, եւ երկու ունկի, մի դրաքմայ ըստ ատտիկեցւոց, եւ ըստ աղեքսանդրացւոց երկու, եւ ըստ այլոց այլազգ.
Դրագմէն երկու դրամակշիռ է. դիդրաքմայն չորս դրամակշիռ է. (Անան. չափ եւ կշռ.։)
Ունծայն (կամ ունկի) ՟Ժ՟Բ մթխալ է, որ է ՟Ժ՟Ը դրամակշիռ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Եւ էր կերակուր նորա դրամակշիռս երկոտասան. (Ճ. ՟Ժ.։)
forger, counterfeiter
Որ յանձնէ կոփէ զդրամ, այսինքն հարկանէ կամ հատանէ զապախտ դրամ, նման արքունի դրամոյ կնքելոյ. ստակ կոխօղ իր գլխէն.
Իսկ դահեկանահատիցն, եւ դրամակոփիցն զձեռսն հատանել հրամանաւ իշխանաց. (Մխ. դտ.։)
to buy or farm for money.
Եւ ոչ զծախս նաւու ուղղութեամբ դրամեալ է քո. (Վրք. հց. ՟Թ։)
cf. Դրանդ.
ԴՐԱՆԴ ԴՐԱՆԴԻ. Առաջք դրան. նախադուռն. արտաքին դուրք. եւ Դուռն. անցք կամ մուտ դրան, բարաւորք, սեամք.
Վերացաւ դրանդն. (Ես. ՟Զ. 4։)
Ի դնել ինձ զդրանդս իմ ի մէջ դրանդեաց (կամ դրանդից) նոցա, եւ զսեամս իմ առ սեամս նոցա. (Եզեկ. ՟Խ՟Գ. 8։)
Անկաւ առ դրանդւոյ դրան տան առնն. եւ ձեռն իւր ի վերայ դրանդւոյն. (Դատ. ՟Ժ՟Թ. 26։)
courtier.
ԴՐԱՆԻԿ կամ ԴՐԱՆԿ. Որ կայ ի դրան արքունի. կամ Անկեալ առ դուրս.
beggar, that begs from door to door.
ԴՐԱՆԻԿ կամ ԴՐԱՆԿ. Որ կայ ի դրան արքունի. կամ Անկեալ առ դուրս.
παράδεισος cf. Դրախտ, եւ Դարաստան.
Փափկասուն եւ երանալից տնկագործիւր դրաստ. (Պիտ.։)
Ի ձեռն դրաստին տնկագործութեան։ Դրաստն յեղանակաբար ասացեալ է առաքինութիւն. եւ տեղի բուն եւ ընտանի դրաստին՝ եդեմ։ Յամենայնէ ուտել պատուիրէ ի դրաստոջացն. այսինքն յորոց ի դրաստին. (Փիլ. այլաբ.։)
neighbour.
γείτων vicinus, conterminus Դրակից. եւ Մերձաբնակ. ընտանի. սահմանակից, եւ մերձաւոր՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
Ի դրացւոյ եւ յերդակցէ։ Զդրացի իւր եւ զընկեր իւր։ Դրացեաց քոց, կամ իմոց։ Դրացիք տան իմոյ եւ աղախնայք իմ։ Ի ներքուստ ջրոյ, եւ ի դրացեաց նորա.եւ այլն։
Ի դրացին երթայր ի մակեդոնիա. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Իբրեւ ի դիտանոց ինչ ծովու դրացի. (Բրս. յուդիտ.։)
Ի հեբրայեցւոց լեզուն, եւ ի նորին դրացւոյն յասորին. (Կիւրղ. ծն.։)
Նոքա մերոց դրացեաց արարածոց անուամբքս անուանին. (Եզնիկ.։)
Կորստեան որդիս, եւ մահու դրացիս. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
Ամենայն ամք՝ իւրեանց արմտեօք չափին եւ լցեալ են. եւ չեն կարօտ փոխ առնուլ ի դրացւոյ. (Իգն.։)
Ուտել եւ ըմպել, եւ ննջել, եւ քուն դրացի մահու. (Վրք. հց. ՟Բ։)
spoon;
— մի, spoonful;
խորոփիք —ի, bowl of a spoon.
ԴՐԳԱԼ կամ ԴԳԱԼ կամ ԴՔԱԼ կամ ՏԱՐԳԱԼ. Մի ի սպասուց ի վերայ սեղանոյ առ ըմպելոյ զթան կամ զօշարակ. գործի գոգեալ կիսաբոլոր կամ կէս ձուաձեւ, մեծ կամ փոքր.
Ի տախտէ եւ յաթոռոյ՝ մինչեւ ցպնակ եւ ցդրգալ (կամ ցդգալ). (Կանոն.։)
Երեւէր այրն սկաւառակովն, եւ տայր նմա երիցս անգամ դքալով. (Հ=Յ. մայ. ՟Ի՟Զ.։)
Տարգալ ունել ոսկի, եւ պատառաքաղ. (Խոր. ՟Բ. 44։)
to incite, to solicit, to instigate, to induce, to raise.
πείθω impello, incito, irrito թ. տիւրթմէք ռմկ. տրդել. Շարժել եւ մղել զոք առ իմն. գրգռել. սադրել. ազդ առնել. թելադրել. զարթուցանել. յարուցանել.
Դրդէր զսուտ մարգարէսն՝ սպառնալ մարգարէիցն։ Դրդեն խորհուրդք, պատրեն մարդիկ։ Որք դրդենն զնոսա ի մեղս. (Ոսկ. ես.։)
Դրդել զբազմութիւն. զոք ի գործս. զկամս հօրն ի քաղցրութիւն։ Դրդեաց նախանձն զթշնամին։ Քնոյ զմեզ տալ դրդեն։ Զարթուցանէ զձեզ ի դրդել շիփորային. (Եղիշ. 2։ Վրք. հց. ՟Բ։ Լմբ.։ Խոսր.։ Ճ. ՟Ա.։)
Զոր ինչ սատանայ դրդէ, զայն խօսիմք։ Ուրուք դրդեալ իցէ զնոսա յայն կարծիս։ Ոչ միայն ի բարեացն (խոստմամբ), այլ եւ ի հակառակորդացն դրդէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2. եւ 6. ՟Բ. 9։)
Յորդեալք եւ դրդեալք հասանէին։ Դրդեալ յիւրոց բարեկամաց։ Ի մեծամեծ չարիս դրդիմք։ Մի՛ կարի դրդիք ընդ պէսպէս հանդերձից զարդս. (Ագաթ.։ Եւս. քր. ՟Ա։ Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)
abettor, instigator, exciter.
Դրդիչ եւ գրգռիչ։ Դրդիչ, եւ ոչ բռնադատիչ. (Եզնիկ.։)
infringment, contravention, faithlessness.
ԴՐԺԱՆՔ ἑπιβολή insidiae որ եւ ԴԺՐԱՆՔ. Դաւ. նենգ. պատրանք. զրկանք. վնաս. վնասակարութիւն. խարդախանք. անիրաւութիւն.
Դժրանօք չարին, կամ աւազակաց. (Լմբ.։ Տօնակ.։ Շ. ՟ա. յհ.։)
Դրժանք տերեւաթափ լինելոյ. (Լմբ. սղ.։)
ԴԺՐԱՆՔ որ եւ ԴՐԺԱՆՔ. նաց. գ. Նենգ. պատրանք, դաւ, դաւաճանութիւն. անիրաւութիւն.
Ընդ աղտեղագոյն նիւթոյ ըստ դժրանաց խառնեսցի (ոսկին). (Նիւս. երգ.։)
Բնութիւնս մեր ոսկեղէն ոմն էր. ապա ի դժրանաց չարին աղտեղեցաւ. (Իգն.։)
Եւ ոչ նուազ ի դժրանաց, ի սուտանուն քրիստոնէաց. (Յիսուս որդի.։)
Զայս ամենայն դժրանս դաւաճանութեան ոչ ծանեաւ արկադէոս։ Զդժրանս եւդոքսիայ. (Վրք. ոսկ.։)
to fail, to infringe, to contravene.
ἑπιβουλεύω insidior, βλάπτω noceo (արմատն դրուժ. ոմանք գրեն Դժրել (զոր տեսցես), որպէս թէ արմատն իցէ դժ. դժուար) Դաւել ի մահ. դաւաճան, եւ ուխտազանց լինել. խարդախել. նենգել. ժխտել. դարանիլ. անիրաւիլ. վնասել.
Երկու ազգ դրժողաց են. մին գազանաց, եւ միւսն մարդկան։ Որոց դրժելն կամին։ Իշխանաց դրժեն. (Փիլ. լին.։)
Դրժել կենակցին եւ ծանօթին. կամ ուխտին եւ դաշանց. կամ առ միմեանս. (Բրս. հց.։ Լմբ.։)
Թերեւս մարթասցի դրժել զարքայն տրդատ. (Յհ. կթ.։)
Ոչ գազանաբար զտկարն դրժել։ Զոր ոչ կարէ հակառակամարտին դրժել թշնամութիւն։ Ոչ յարեգակնէ, եւ ո՛չ ի հողմոց սաղարթ վարուց քոց դրժեսցի։ Յամենայն իրաց դրժիմք. (Լմբ. սղ.։)
Դրժող իւրոց կենացն. (Կանոն.։)
medal.
Զի՞նչ է գեղեցկութիւն. նկար բարութեան, ծաղիկ՝ որ թարշամի, դրոշմած շնչաւոր, տեսիլ ցանկալի. (Պիտառ.։)
cf. Դսրով.
ԴՍՐՈՎ կամ ԴՐՍՈՎ. Արմատ Դսրովելոյ կամ դրսովելոյ. Այպանք, եպերանք. նախատինք. պարսաւ. (ի հյ. դուրս. իբր մերժումն ի դուրս. եւ յն. տիասի՛րօ, ձգձգել. քաշքշել)
Թուք յերեսս ընկալաւ, եւ բամբասեցաւ, եւ դսրով եղեւ. (Ոսկ. եբր. ՟Դ։)
cf. Դրօշեալ.
cf. Դրօշեալ, եւ Դրոշուած.
ensign, standard-bearer;
gonfalon-bearer;
banneret.
Գունդ զօրացն յառաջանան դրօշակիրքն եւ նշանաւորքն. (Ոսկ. ի խաչել.։)
Դրօշակիրքն ունէին զդրօշքն։ Առաւել աղաղակէին զդրօշակրացն. (Ճ. ՟Ժ.։)
sculpture, image, idol, statue;
— գիրք նուիրականք, hieroglyphics.
to sculpture, to make images.
γλύφω, κολάττω, ἑγκολάττω sculpo, scalpo, celo, rado, dolo (որպէս դրով յօշել. մանաւանդ նոյն ընդ պ. թէրալիյտէն. թ. թըրալ էթմէք ) Տաշելով եւ քերելով քանդակել, փորագրել, առաւել՝ զարձանս կռոց.
Զփայտն խեղաթիւր եւ ոստովք վարակեալ՝ առեալ դրօշեաց մտադրութեամբ գործոյն իւրոյ. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 13։)
Դուռն երկրորդ շրջանակաւ, դրօշեալ ի նմա քերոբս եւ արմաւենիս. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 35։)
Դրով գործեաց, եւ դրօշեաց զնա ... Եւ դրօշեաց ի նմանութիւն պատկերի. (Ես. ՟Խ՟Դ. 12. 13։)
Իւրաքանչիւր ոք իւրով արուեստիւ զնոյն դրօշէր. (Եզնիկ.։)
Նոցա ձեռագործքն յախտէ իմեքէ սկիզբն ընկալեալ դրօշեցան. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ո՞ր դրօշող, ո՞ր նկարիչ կարիցէ ճարտարութեան մեղուաց նմանել. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Դրօշեալ գիրք նուիրականք աստուածայինք. յն. իմա՛ զդրոշմեալ նշանագիրս եւ զխորհրդաւոր պատկերս եգիպտական բրգանց. որպէս տառք սրբազնաքանդակք։
Եւ (Ոսկ. մ. ՟Ա. 24.)
(Զնիւթ մետաքսի) ընդ կօշիկսն կարես, եւ զմորթսն այնու դրօշես. ի լս. դրոշմես. յն. գեղերեսել։
ԴՐՕՇԵԱԼ ելոյ. դրօշեալք, ելոց. ա.գ. γλυπτός, τὸ γλυπτόν sculptilis, sculptile, γλύμμα, ξοάνος sculptura Քանդակեալ պատկեր. արձան կռոց. Տե՛ս (Դատ. ՟ժե. 3. եւ 4։ Ես. ՟խե. 20։ Ել. ՟Լ՟Դ. 13։ Օր. ՟Է. 5։ Ղեւտ. ՟իզ. 1։ Դատ. ՟գ. 19. եւ 26։ ՟դ. թգ. ՟ժէ. 41։)
Բագինս կազմելով պատկերօք եւ դրօշելովք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
ebon.
Գիր անուանեալ Եչ, ունակ զօրութեան կրկին ձայնաւորացս ի մի յարելոց սղելով, իէ՛. որպէս ձայնաւոր կիսաձայն, կամ երկբարբառ անկատար, յար եւ նման յ տառի անկելոյ ի մէջ բառի. եւ Օ ե տառի դաղմ. ըստ ձեւոյն եւ ըստ հնչման. նման է եւ արաբ. եէ՛. եւ լտ. j, որ ասի ի՛ երկայն, եւ ընդ բաղաձայնս գրի։ Սորին վասն առ նախնիս մեր անխտիր գրեալ տեսանեմք՝ լեալ, կամ լիեալ. եւ եթէ՝ ըստ յն. գրի էիթէ, եւ վերծանի ի՛թէ։
Փոխեցին զկենն առ եչ». իմա՛ ըստ յարմարութեան փափուկ տառիս յն. γ . զոր օրինակ ἄγιος որ է սուրբ, բացատրի յայլ լեզուս հնչմամբս՝ ա՛յիօս, ա՛ղիօս, ա՛կիօս, հա՛ճիօս. յորմէ եւ ἄγια σοφία , այա սօֆիա։ Որպէս եւ յայլազգականն գրեալ բառքդ էկէր, էկրի, կիւվէկիւ, առաւել հնչին էյէր, էյրի, կիւվէյի։
ե. Լծորդ է եւ ընդ է. որպէս երէ, էրէ. գեթ, գէթ. եթէ, եթե (որ նոյնպէս հնչի. ապա թէ ոչ՝ չի՛ք բառ յանգեալ ի ե) տէր, տեառն, տեարք։ Եւս եւ ընդ ա, ը, ի. զոր օրինակ ապարասան, ապերասան. դիեցիկ, դիացիկ. ենթ, ընդ. եթ, ըեթ, ըթ. իւղ, եւղ. աղբեւր, աղբիւր. մեւս, միւս. հարեւր, հարիւր. (որք միօրինակ հնչեն). շաւիղ, շաւեղ. պիղծ, պեղծ. նստիլ, նստել. եւ այլն։
ե. Ի տառադարձութեան դնի փոխանակ յն. --, եւ ո՛չ --, որ լինի է. իսկ յն. --, ի մեզ լինի ի։
ե. -ե. Իբրու նշանակ թուոյ, է Հինգ, կամ հինգերորդ։
Խորհրդաբար ասի ի քերթուածս.
Եչն, Երրեակ անձամբ թիւ կատարեալ, զերրորդութիւնըն ծանուցեալ։ Երկնաւորացըն տայ ցանկալ, ի յերկրայնոցս ի բաց դառնալ։ Եչն՝ Երդէ զայս միշտ յականջըս քո, տալ ըզհամար պարտուցըն քո. (Շ. այբուբ.։)
ԵԲԵՆԵԱՅ ԵԲԵՆՆԵԱՅ. ἑβενίνος, ἑβελίνος ebeneus Ոյր նիւթն է եբենոս. կազմեալ յեբենոս փայտէ.
Եբենեայ (կամ եբեննեայ) գաւազան ունելով ի ձեռինն. (Պտմ. աղեքս.։)
heblew;
— բարբառ, hebrew, the hebrew language;
— ոճ, hebraism, hebrew idiom.
Սեպհական կամ յանկաւոր եբրայեցւոց.
Եբրայական գիրք, ընթերցուած, լեզու, եւ այլն. (Եւս. քր.։ Նար. խչ.։) եբրայականք. իբր Եբրայեցիք. (Ագաթ.։)
in hebrew, in the hebrew language.
ἑβραϊστί hebraice Եբրայեցւոց լեզուաւ, կամ գրով. հրէարէն
Յովսէփ ոչ խօսէր եբրայեցերէն, զի մի՛ ճանաչիցի. (Կիւրղ. ծն.։)
jew;
hebrew;
—ք, the Hebrews, the Jews.
ἐβραῖος hebraeus որ եւ ՀԵԲՐԱՅԵՑԻ, ՀՐԷԱՅ, ԻՍՐԱՅԷԼԱՑԻ. Ազգն սերեալ յաբրահամէ՝ յեբերայ սեմեան. իպրանի, եահուտի.
Եբրայեցի յեբրայեցւոյ.եւ այլն։
Եբրայեցի զի կոչեցաւ աբրահամ, զի յանցից անտի (այսինքն յայնկոյս, կամ էօթէ՝ պէրի ) գետոյն էր նա, կամ յեբերայ էր նա. (Եփր. ծն.։)
Քերովբէս զնոսա եբրայեցեաւ ձայնիւ, եւ սերովբէս անուանեալ. (Դիոն.։)
egyptian, of Egypt.
Եգիպտական նշանագործութեամբք. (Փարպ.։)
Որ ինչ անկ է երկրին եւ ազգին եգիպտացւոց. մըսրի.
egyptian alphabet, or life of the holy fathers of Egypt.
Եգիպտացւոց այբուբենն, դպրութիւն. գիրք ըստ կարգի այբեւբենից, որպէս վարք հարանց.
Զեգիպտայբն ընթեռնլով՝ ի նոցին տեղիս փափագէր. (Սկեւռ. լմբ.։)
egyptian.
αἱγυπτίος, -ία egyptius, -ia Որ է յազգէ եւ յերկրէ եգիպտոսի.
Այր եգիպտացի։ Աղջիկ մի եգիպտացի։ Ասեն եգիպտացիքն։ Արքայ կամ երկիր եգիպտացւոց.եւ այլն։
Եգիպտացի պաստառակալօք. (կամ) պաստառալիր եգիպտացւովք». յն. պաստառակալօք որ յեգիպտոսէ. (Առակ. ՟Է. 16։)
Եգիպտացի դիպակակիտուած. (Նար. խչ.։)
cf. Եգիպտահաւ.
of Eden.
Որ ինչ ա՛նկ է եդեմայ, կամ դրախտի փափկութեան.
Ուր ենովք եւ հեղիաս կան ծերացեալք աղաւնակերպ ի դրախտին եդեմական». իմա՛, տեղի նման վայելչութեան դրախտի՝ անծանօթ ի մարդկանէ, որպէս պատկեր արքայութեան, որ առաւել կոչի վերին երուսաղէմ, եւ բնակարան հրեշտակաց։
solely, only.
Եզակի. միակի. միապէս. ընդ միով բանիւ. միաբան. առանձինն.
Հոգին սուրբ յերկաքանչիւրոց եզաբար ընդ պատճառաւ». այսինքն յերկուց ելեալ իբրեւ ի միոյ սկզբնէ. (Քեր. քերթ. ։)
Լուսափայլեալ ի բոլորն, եւ ո՛չ եզաբար։ Հետեւեալ հոյլ եզաբար, ի վայր ի ջուրըս հանգստեան. (Մագ. ՟Ի՟Թ. եւ Մագ. խչ.։)
one, sole, only;
unity.
ἐνικός unicus Միակ. միաւոր. մին. եւ Միութիւն (թուոյ).
Առնելով եզակ՝ առաջին եւ իշխան երեւելով. (Փիլ. լին.։)
Ինքնաթիւք եւ ինքնաչափք՝ ըստ եզակացն որ ի նմա. քանզի տասն՝ ինքն զինքն թուէ ըստ եզակացն որ ի նմա. (Սահմ. ՟Գ։)
Եւ միակաց ընդ եզակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
singular.
ἐνικός, μοναδικός unicus, singularis, eximius Միաւորական. միակ. անհատ, անհատական եւ Մի միայն՝ անհամեմատ. մէկ հատիկ, մէկ հատը ցըցնօղ. եկեանէ, միւֆրէտ (այսինքն ո՛չ շատ).
Թիւք երեք. եզական, երկական, յօգնական։ Եւ է եզականն, ո՛րզան, գանեմ ... ես, դու, նա, ... իմ, քո, նորա. (Թրակ. քեր.։)
Եզական անուամբ զեկաւորութիւնն ... խոստովանեալ. (Մամբր.։)
Բազմաւորական եդ զօրինակս չարեացն, եւ ո՛չ եզական. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Եզական շահաւորագոյն խրատ. (Պիտ.։)
singularly.
ԵԶԱԿԱՆԱՊԷՍ ԵԶԱԿԻ. ἐνικῶς, μοναδικῶς unice, singulariter Միաւորակի. միակի. իբրեւ մի, զմիութիւն նշանակելով.
Եզականապէս որպէս ընդ մի դէմս խօսին։ Եզականապէս առ մի բարբառի։ Եզականապէս առնուլ ի վերայ անձինն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ասելով՝ մարդ, քաղաք ... եզականապէս զմի ինչ ցուցանէ. (Տօնակ.։)
Եզակի ասէ, կե՛ր ... յոգնակի ասէ, մի՛ ուտիցէք. (Փիլ. լին.։)
Պղատովն եզակի մակագրեաց՝ քաղաքականութիւն. իսկ արիստոտելէս յոքնակի՝ քաղաքականութիւնք. (Սահմ. ՟Ի։)
Եկա՛յք, եւ արարից զձեզ որսորդս մարդկան. եւ եզակի առ մի, յայսմ հետէ զմարդիկ որսասցես ի կեանս. (Սարկ. քհ.։)
Եզակի տէրութիւն. (Անան. եկեղ։)
singular;
singular number;
singularly.
ԵԶԱԿԱՆԱՊԷՍ ԵԶԱԿԻ. ἐνικῶς, μοναδικῶς unice, singulariter Միաւորակի. միակի. իբրեւ մի, զմիութիւն նշանակելով.
Եզականապէս որպէս ընդ մի դէմս խօսին։ Եզականապէս առ մի բարբառի։ Եզականապէս առնուլ ի վերայ անձինն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ասելով՝ մարդ, քաղաք ... եզականապէս զմի ինչ ցուցանէ. (Տօնակ.։)
Եզակի ասէ, կե՛ր ... յոգնակի ասէ, մի՛ ուտիցէք. (Փիլ. լին.։)
Պղատովն եզակի մակագրեաց՝ քաղաքականութիւն. իսկ արիստոտելէս յոքնակի՝ քաղաքականութիւնք. (Սահմ. ՟Ի։)
Եկա՛յք, եւ արարից զձեզ որսորդս մարդկան. եւ եզակի առ մի, յայսմ հետէ զմարդիկ որսասցես ի կեանս. (Սարկ. քհ.։)
Եզակի տէրութիւն. (Անան. եկեղ։)
of one voice only;
unanimous.
Բառ անստոյգ. որ կարէ նշանակել, Միաձայն, այսինքն ո՛չ երկբարբառ. եւս եւ Միաբան։
Երկու ձայնորդքն, որոց երկրորդն նա՛յ է, իսկ առաջնորդն ըստ եզաձայն», պարտի գրիլ ըստ յն.
a cavalier, rider, horseman;
with a single horse;
small boat.
Մեկնակաձի. այր մի ձիաւոր. ըստ յն. ոճոյ՝ եւ Միակ ձի արձակ. եւ նմանութեամբ՝ Փոքրիկ նաւակ. χελής ռմկ. քէլէք. տե՛ս եւ ՅԱԾԵԶԱՁԻ, որ է նաւակ հինից.
Ներ գեղեցկաձիոջդ՝ ձիդ ... յածեղաձիոջդ՝ եզաձին. (Պերիարմ. ուր գրէ Անյաղթն.)
Յածեզաձի ասելով՝ նշանակեմք տեսակ իմն փոքու նաւի. եւ թէ զատուսցուք զմասնկունսն, եւ ասասցուք՝ եզաձի, նշանակեմք զոմն մեկնակաձի, որ ոչ երբէք կցորդութիւն ունի առ նաւ։
to assemble, to be united.
Եւս ի յեզանալ հանդիսին՝ հերքեցին զչար հերձուածսն. (Շար.։)
to terminate, to finish;
to confine.
ԵԶԵՐԱՆԱՄ ԵԶԵՐԵՄ ԵԶԵՐԻՄ. Յեզր ինչ բերիլ, յանգիլ, աւարտիլ. փակիլ. վերածիլ. ծար մը հասնիլ.
Սահմանօք ոլորտացեալ եւ եզերացեալ է. (Փիլ. այլաբ.։)
Յորում եզերեալ ընդոտնեցաւ թշնամին եկեղեցւոյ. (Նար. յիշ.։)
Ապա յաջող նաւարկութեամբ՝ ի տրապօլիս եզերեցին». այսինքն հասին ի ծովեզրն. (Ներս. մոկ.։)
Ընդ երկինս վերանայ՝ որ մեծ է քան զերկիր, եւ առ աստուած եզերի. (Վրդն. ծն.։)
Ամենայն նիւթ վերերեւութեամբ եւ ձեւով եզերեալ լինի. (Նիւս. երգ.։)
Բազում խոնարհութեան կարօտի ... եւ եզերեցեալ լինի ծայրագոյն հեզութիւն. (Կլիմաք.։)
cf. Եզերանամ.
ԵԶԵՐԱՆԱՄ ԵԶԵՐԵՄ ԵԶԵՐԻՄ. Յեզր ինչ բերիլ, յանգիլ, աւարտիլ. փակիլ. վերածիլ. ծար մը հասնիլ.
Սահմանօք ոլորտացեալ եւ եզերացեալ է. (Փիլ. այլաբ.։)
Յորում եզերեալ ընդոտնեցաւ թշնամին եկեղեցւոյ. (Նար. յիշ.։)
Ապա յաջող նաւարկութեամբ՝ ի տրապօլիս եզերեցին». այսինքն հասին ի ծովեզրն. (Ներս. մոկ.։)
Ընդ երկինս վերանայ՝ որ մեծ է քան զերկիր, եւ առ աստուած եզերի. (Վրդն. ծն.։)
Ամենայն նիւթ վերերեւութեամբ եւ ձեւով եզերեալ լինի. (Նիւս. երգ.։)
Բազում խոնարհութեան կարօտի ... եւ եզերեցեալ լինի ծայրագոյն հեզութիւն. (Կլիմաք.։)
cf. Եզերանամ.
ԵԶԵՐԱՆԱՄ ԵԶԵՐԵՄ ԵԶԵՐԻՄ. Յեզր ինչ բերիլ, յանգիլ, աւարտիլ. փակիլ. վերածիլ. ծար մը հասնիլ.
Սահմանօք ոլորտացեալ եւ եզերացեալ է. (Փիլ. այլաբ.։)
Յորում եզերեալ ընդոտնեցաւ թշնամին եկեղեցւոյ. (Նար. յիշ.։)
Ապա յաջող նաւարկութեամբ՝ ի տրապօլիս եզերեցին». այսինքն հասին ի ծովեզրն. (Ներս. մոկ.։)
Ընդ երկինս վերանայ՝ որ մեծ է քան զերկիր, եւ առ աստուած եզերի. (Վրդն. ծն.։)
Ամենայն նիւթ վերերեւութեամբ եւ ձեւով եզերեալ լինի. (Նիւս. երգ.։)
Բազում խոնարհութեան կարօտի ... եւ եզերեցեալ լինի ծայրագոյն հեզութիւն. (Կլիմաք.։)
calf;
Աստուծոյ —, Ոսկի —, cockchafer, may-hug.
chasselas.
ԵԶՆԱԿ կամ ԵԶՆԻԿ. որպէս թէ Որթ մատաղ։ Յատուկ անուն մարդոյ։
ԱՍՏՈՒԾՈՅ ԵԶՆԱԿ. ՈՍԿԻ ԵԶՆԱԿ. Ճճի թեւաւոր. որպէս բզեզ փայլուն գունով, եւ ոսկեգոյն. κάνθαρος scarabaeus, musca hispanica, cantharis, cantherius .... եւս եւ Ազգ մարախոյ կամ ջորեկի. որ եւ ԽԱՐԱԳՈՒԼ ասի.
Աստուծոյ եզնակ, որ է ճիճի թեւաւոր. (Գաղիան.։)
Պատահեալ անդ ոսկի եզնակ՝ թռեաւ. (Մխ. առակ. ՟Կ։)
Այր մի տառապեալ ունելով եզն .. . զեզնակն իւր՝ զոր ունէր, եւ այլն. (Եպիփ. ծն.։)
a couple of oxen;
couple.
ԵԶՆԱՄՈԼ ԵԶՆԱՄՈԼԻ. Որպէս Ամոլք եզանց, ամոլակիցք, այսինքն վաստակակիցք. զորօրինակ պետրոս եւ պօղոս. յկ. մծբ, եւ մարուգէ.
Երկու եզնամոլիցն լծեալ ի լուծ խաչին քրիստոսի։ Զոր աղաչեալ եզնամոլին սուրբն մարուգէ։ Երկու եզնամոլիցն, զսուրբ առաքեալսն ասեմ։ Երկու եզնամոլեացն. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Եզնամոլ.
ԵԶՆԱՄՈԼ ԵԶՆԱՄՈԼԻ. Որպէս Ամոլք եզանց, ամոլակիցք, այսինքն վաստակակիցք. զորօրինակ պետրոս եւ պօղոս. յկ. մծբ, եւ մարուգէ.
Երկու եզնամոլիցն լծեալ ի լուծ խաչին քրիստոսի։ Զոր աղաչեալ եզնամոլին սուրբն մարուգէ։ Երկու եզնամոլիցն, զսուրբ առաքեալսն ասեմ։ Երկու եզնամոլեացն. (Ճ. ՟Ա.։)
oxstall.
ԵԶՆԱՆՈՑ ԵԶՆՈՑ. βουστάσιον bubile, stabulum Գոմ եզանց. եզներու գոմը.
Եզանցն՝ որ վարիցեն, եզնանոցս շինել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։ եւ Հին բռ.։)
cf. Եզնանոց.
ԵԶՆԱՆՈՑ ԵԶՆՈՑ. βουστάσιον bubile, stabulum Գոմ եզանց. եզներու գոմը.
Եզանցն՝ որ վարիցեն, եզնանոցս շինել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։ եւ Հին բռ.։)