cf. Ինքնուս.
ոչ առ վարդապետս ... ուսեալք, բայց ինքնլուրք եւ ինքնուսմունք։ Ինքնուսումն օրինօք առաքինութեամբս այսորիկ խրատեալ է։ առ ի միաբանութիւն ... ինքնուսման ազդին. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
particular, separate, peculiar.
Որ ինչ է ինքեան ուրոյն. իւրոյին. առանձին. մասնաւոր.
autonomous, independent;
capricious, fanciful;
capriciously.
αὑτόνομος qui suis legibus vivit. որ եւ ԱՂԻԿԱՄԻ ասի. Այն՝ որ սեպհական եւ առանձին օրինօք եւ կարգօք իւրովք վարի. ազատ.
Ինքնօրէն հրամանաւ կամէր նորաձեւս առնել. (Լաստ. ՟Զ։)
mule.
ἠμίονος mulus. կիսէշ. ջորի. ծնունդ ի խառնից իշոյ եւ ձիոյ.
Ո՛չ կառօք եւ իշօք եւ կամ իշակիսօք. (Նիւս. ի սքանչ.։)
ass's foal or colt.
Եթէ ոք առ աղքատութեան հեծանիցի յիշամտրուկ յովանակ, չէ ինչ ի լաւութիւն եւ ի խոնարհութիւն համարեալ. (Սեբեր. ՟Ժ՟Գ։)
wild ass.
Սոքա (ցիռք) անձին երամակս եղեալ, առաջնորդութեամբ իշայրոյն յանապատս արօտական եղեալ՝ ոչ անկանին ընդ ձեռամբ. (Վանակ. յոբ.։)
Իշառն առաջնորդութեամբ։
lascivious;
whose flesh is as the flesh of asses.
Անձակեցէր զաչս քո առ քաղդեացիսն յիշանդամս եւ ի ձիանդամս. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 20։)
իշանդամիցն պատկառանք, անվերարկու ծանակութիւնք. (Նար. կ.։)
wild ass, onager.
Թափառեալ զհետ որսոյ եւ իշավայրեաց. (Նեղոս.։)
Վայրենի իշավայրոյ հրաման ետ՝ գալ եւ բառնալ զինքն. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Իշավայր.
Թափառեալ զհետ որսոյ եւ իշավայրեաց. (Նեղոս.։)
Վայրենի իշավայրոյ հրաման ետ՝ գալ եւ բառնալ զինքն. (Վրք. հց. ձ։)
onooentaur, jumart;
cf. Յուշկապարիկ.
ὁνοκένταυρος onocentaurus. Եղջերուաքաղ իմն մտացածին կենդանի խառն յիշոյ եւ ի ցլոյ. cf. ՁԻԱՑՈՒԼ, եւ cf. ՅՈՒՇԿԱՊՄԱՐԻԿ.
Յուշկապարկաց ասեն բնակեալ յաւերակսն, զոր յոյն լեզու իշացուլս ասէ։ Անուանք առանց անձանց են յուշկապարկաց եւ իշացլուց. (Եզնիկ.։)
as a sovereign, as a commander, authoritatively;
magisterially, imperiously;
willingly;
— կեալ, to live like a prince, to lead a princely life.
Թէ ապտակէ իշխանաբար, մի՛ երկմտիր ծառայաբար. (Կրպտ. ոտ.։)
Երջիւրքն զիշխանաբար զօրութիւնն յայտ առնելով. (Լմբ. ամբակ.։)
sovoreign, imperial;
seigneurial, of or belonging to a baron;
magisterial;
absolute;
lordly;
noble;
ruling, in power, in authority;
—ն տունջեան, — գիշերոյ, the sun;
the moon, the stars.
Իշխանական բանիւ աստուծոյ կանգնեցան կացինծառք ամենայն. (Վեցօր. ՟Ե։)
Նախ առաջին ի գազանաց՝ իշխանականն՝ առիւծ. (Ոսկիփոր.։)
Իշխանականն ապականեալ էր ... իսկ որ ընդ իշխանութեամբ էին. տակաւին առողջ էին մտօք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3։)
Պայծառանայ իշխանականին առաջնորդութիւն առ ի յընտրութիւն ճշմարտութեանն. (Խոսր.։)
Եւ ոչ իշխանականս ի մեզ ամբոխիցի չար եւ մոլար օրինակօք։ Պայծառացուցանէ զմեր իշխանականս. եւ այն՝ զմաքրեալն։ Զիշխանականիս պայծառութիւն, որ ուղղէ մեզ ըստ աստուծոյ զգնացսն. (Ածաբ. առ որս. ՟Ա. եւ Ածաբ. ծն. եւ Ածաբ. մկրտ.։)
cf. Իշխանութիւն.
τὸ ἑξουσιαστικόν, τὸ ἠγεμονικόν potestas, directio, regimen. Իշխանութիւն. կարողութիւն առաջնորդական.
Հոգաբարձականութիւնն, եւ իշխանականութիւնն։ Իսկ չգաւազանսն (հրեշտակաց՝ իմա՛) զթագաւորութիւնն եւ զիշխանականութիւնն, եւ ուղղութեամբ զամենայն անցուցանելն։ Զառիւծոյն (կերպարան) ցուցանել վարկանելի է զիշխանութիւնն եւ զուժգնութիւն. (Դիոն. երկն.։)
sovereign's wife, princess.
Քաղդէարէն՝ սառա, եւ հայերէն իշխանակին. (Փիլ. իմաստն.։)
joint ruler, joint sovereign;
partner in dignity, colleague.
աղաղակեն առ քեզ իշխանակից որդի եւ բանդ աստուած. (Շար.)
Իշխանութիւն նոր նոցա շնորհէ (առաքելոց յետ յարութեան իւրոց), իշխանակից փառացն իւր առնէ. (Գանձ.։)
to become a prince er sovereign;
to rule, to have dominion, to sway, to command.
Ու՞ր են առան աստուծոյ իշխանացեալքն. (Փարպ.։)
imperious, lordly, dictatorial.
որ ինչ լինի իշխանական սաստիւ կամ սաստկութեամբ. սպառնացեալ իշխանաբար.
ambitious.
φιλαρχοῦν ambitiosus, imperii cupidus սիրօղ իշխանութեան. փառասէր.
Տեսցէ զիշխանասէրն, եւ զընդ ախտիւք ծառայութեան անկեալն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
ambition, immoderate thirst of dignity or power.
φιλαρχία imperandi cupiditas, amor principatus. որ եւ ԻՇԽԱՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. Սէր իշխանութեան. փառասիրութիւն.
Վասն սնափառութեան եւ իշխանասիրութեան չարաբանիցեմ զընկերէ. (Խոր. ՟Գ. 64։)
Ախտիւ իշխանսիրութեան ըմբռնեալ՝ հակառակութիւն կրէին. (Իգն.։)
son of a prince.
Իսկ նորա առեալ երկուս իշխանորդիս. (Մամիկ. երկիցս։)
princess
Որպէս թագուհի թագաւորութեան, եւ իշխանուհի իշխանութեան. (Վրդն. յանթառամն.։)
cf. Իշխանաբար.
to reign, to rule, to govern, to be master;
to be in power, to have power or authority;
to presume, to take the liberty, to dare;
— կրից՝ ախտից, to master, to dominate, or command one's passions;
— մտաց ուրուք, to hook, to lay one's hand on some one, to influence the thoughts and actions of some one.
իշխեցին ամբոխից եւ տիրեցին ժողովրդոց։ Չիք իմ թագաւոր առ իշխել շնչոյս բաց ի քէն քրիստոս. (Նար.։)
Ու՞ր է որ իշխեաց առնել զիրսս զայս. (Եսթ. ՟Է. 5։)
Իշխեցին ծառայքն ի վերայ մեր ի պատերազմ. (Յուդթ. ՟Ժ՟Դ. 8։)
ass's foal;
mule.
Նախատէին զջորի իշորդի լինել, եւ նա պարծէր մարբն. (Մխ. առակ.։)
"cf. Յիշոցք."
ԻՇՈՑՔ եւ ՅԻՇՈՑՔ. Ռամկական առմամբ՝ է Թշնամանք հանդերձ զազրաբանութեամբ. հայհոյութիւն. քիւֆիւր.
Անարգելով զընկերս զանազան եւ պէսպէս հայհոյութեամբ, որ ըստ գեղջկայն բարբառոյ իշոցի անուանի, եւ ըստ գրոց սովորութեան անեծք եւ թշնամանք։ Մի՛ զլեզուս ձեր առնէք գործի սատանայի ի ձեռն չար եւ դառն իշոցաց. (Շ. ընդհ.։)
inn, hotel, lodging;
—ս առնել, to take lodgings, to lodge;
—ս տալ, to lodge, to receive into one's hotel, to accomodate with lodgings, to harbour;
to entertain.
to lodge, to take up ones abode, to stop, to reside, to dwell, to nestle.
καταμένω, καταλύω diversor. Գրի եւ ԻՋԱՒԱՆԻՄ. ԻՋԵՎԱՆԻՄ, ԻՋԵՒԱՆԻՄ. Իջավանս առնել. ավանիլ ուրեք. ... cf. ԼՈՒԾԱՆԻՄ.
Իջավանեալառ տրիպտղոսոսի ումեմն ի գեղն՝ որ կոչի ելեւսինէ. (Նոննոս.։)
Զիջավանիլն առ կինն այրին, եւ զլիութիւն շնորհօղ նըմին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Իջավան.
Այսպիսոյ ամենայնի պարտ է իջաւանք առ տաճարսն գոլ՝ օտարասիրութեամբ մարդկան պատրաստեալք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Իջավան.
Յանցս եւ յիջէվանս իւր ըստ մարդաթուի կարկառ թողուլ. (Խոր. ՟Բ. 11։)
traveller, passenger;
guest, lodger.
κατάλυτος hospes. Որ իջավանս առնէ ուրեք. ուղեւոր՝ անցաւոր, հիւր, որ ագանի կամ երկօթս առնէ.
Iris, rainbow;
cf. Ծիածան.
որ եւ ՀԻՐ, ՀԻՐԻԿ. Բառ յն. ἵρις (ἱρίδοσ) iris (iridis), arcus coelestis. որ նշանակէ Ծիածան, որպէս անուն չաստուածուհոյ, որ ասի նաժիշտ հրեայի, այսինքն օդոյ.
Տաճարնքառովնի եւ իռեայ՝ ծաղկերանկքն աստեղանկարք. (Անան. եկեղ։)
essence, reality, substance, truth;
essential, real, effective, true;
besides, moreover;
but, still, yet;
in fact, really;
even;
as for, as to;
զիսկն գիտել, զիսկն ասել, to be thorougly acquainted with;
to tell the simple truth;
to exhaust a subject;
մեզէն — լուաք, we ourselves have heard;
ինձ — գլխովին, to me;
to myself;
բնաւ — ոչ, not at all;
բնաւ — զի՞ լսէք նմա, why do you listen to him ? չէ եւ չէ —, by no means, in no way whatever;
յայտ —է, it is palpable, evident, clear;
— ես, for me, as for me;
— վասն, as for;
— եւ —, in a moment, soon, speedily, immediately, instantly, directly, forthwith;
truly, in effect, really.
Կին մի մերձեցաւ ի դրոշակ հանդերձի նորա. իսկ յիսուս իբրեւ դարձաւ, եւ ետես, ասէ։ իսկ յոհաննէս իբրեւ լուաւ։ Իսկ որ ի մէջ փոցն սերմանեցաւ։ Իսկ որ յերկիրն բարի սերմանեցաւ։ Իսկ ո՞վ իցէ հաւատարիմ ծառայ։ իսկ մի ոմն ի կախելոց չարագործացն։ Այր բարկացօղ նիւթէ զկռիւ. իսկ երկայնամիտն եւ զհանդերձեալն ցածուցանէ. եւ այլն։
Եթէ առ օրէնն քերովբէիւ արար պատիւ, իսկ ո՞ր, չափ առ երկնայնս սեղան խաչս. (Անյաղթ բարձր.։)
Դուք կոչէք զիս վարդապետ եւ տէր. եւ բարիօք ասէք (կամ առնէք), քանզի ե՛մ իսկ. (ՂՀ. ԺԳ. 13։)
ո՞վ զայնպիսիսն մարդ անուանեսցէ. չէ՛ եւ չէ՛ իսկ ասել մարդ. (Մանդ. Բ։) Կամ որպէս թարմատար, առընթեր այլոց բանից.
Վերակացուեղեւ բազմաց, եւ ինձ իսկ գլխովին։ որք երեւելիքն իսկ են յառաքեալս, որք եւ յառաջ իսկ քան զիս եղեն ի քրիստոս. (Հռ. ԺԶ. 2. 7։)
Ուր պայծառապէս իսկ բորբոքի ջահ սրբութեան. (Յհ. կթ.։)
Իսկ արդ քանզի յայնպիսի շնորհացն վրիպեցաք, օ՛ն առեալ՝ մտադիր յերկրորդն դիմեսցուք. (Ոսկ. մ. Ա. 1։)
ԻՍԿ ԵՒ ԻՍԿ. մ. εὑθέως statim Անդէն վաղվաղակի. իսկոյն. առժամայն. նոյն հետայն. մէկէնիմէկ.
Իսկ եւ իսկ առ նմին մեղկիմ. (Նար. ՀԱ։)
մեղայ առ կեանսդ դժրողութեան, ի՛սկ եւ ի՛սկ մեղայ։ Աստուած ի՛սկ եւ ի՛սկ իլոյս անմատոյցասի. (Նար. ԻԷ. ՂԳ։)
Իսկ թէ որ իցէ գառանն, ասասցէ յովհաննէս։ Իսկ թէ որքան բարիս հանդերձեալ է աւարտել, տնօրենն եւ ուղղիչն զչափն գիտէ. (Կոչ. ԺԳ։ Լմբ. ատ.։)
Ի հասնելն մերում անդ՝ իսկոյն իսկ հրովարտակ առաքեցի։ իբրեւ յանդիման ոստիկանքն եղեն, նա իսկոյն իսկ հրամայէ սրով սատակել զնոսա. (Յհ. կթ.։)
Զպատճառ յեղանակաց բաժանման իսկիցն եւ անիսկիցն ... ասէլ. (Սահմ. ԺԸ։)
Եւ ըստ քերականաց՝ ԻՍԿ ասի Յատուկ անունն, ըստ յն. κύριον , այսինքն տիրական. լտ. proprium, այսինքն Սեպհական. զի եւ յայտարար եզական կամ անհատ անձին որ կոչի առաջին գոյացութիւն. որպէս եւ հասարակ անունն յայտաբար տեսակի գոյացութեանց՝ Առասական կոչի.
Իսկ է, որ զինքեան գոյութիւն (կամ զգոյացութիւն) ցուցանէ. որպիսի մարկոս (յն. հոմերոս, սոկրատէս)։ Մակադրական է, որ ի վերայ իսկիցն, եւ կամ առասականացն եդեալ է ... Ի վերայ իսկիցն, որպիսի՛, յովաննէս զաքարեան ... Երկանուն է, անուանք երկու ի վերայ մրոյ իսկի դասալ, ո՛րգոն, եղիազարոս (որ) եւ աւարեան։ Մականուն է, որ հանդերձ այլով իսկիւ ի վերայսիոյ ասացեալ է. ո՛րգոն, բաներեգէս յովհաննէս. (Թրակ. քեր.։)
of the same nature, or essence, consubstantial.
իսկակից հօր եւ սուրբ հոգւոյն բանն առաքեալ ի հօրէ։ Որ ի խանձարուրս պատեցար ... իսկակից սուրբ հագւոյն. (Շար.։)
really, in effect, in fact, truly;
— բարի, essentially good;
— բերկրանք, true or durable pleasures.
Որպէս ասաց ժանտն եւտիքէս, թէ ոչ մարմին առ իսկապէս. (Յիսուս որդի.։)
cf. Իսկ եւ իսկ.
Ի հասնելն մերում անդ՝ իսկոյն իսկ հրովարտակ առաքեցի։ իբրեւ յանդիման ոստիկանքն եղեն, նա իսկոյն իսկ հրամայէ սրով սատակել զնոսա. (Յհ. կթ.։)
reality, truth;
essence, substance, nature;
naturalness;
personality, hypostasis;
essence, essential or volatile oil;
— բեւեկնոյ, spirit, or — of turpentine.
հայր է հայրն միածնի որդւոյ, եւ բղխումն հոգւոյն սրբոյ, պատճառ նոցունց իսկութեանցն ի նոյն բնութենէ. (Յճխ. ՟Բ։)
Որ ի հայրական իսկութենէն յառաջ բղխեալ աղբիւր լուսոյ. (Շար.։)
Queen;
— Կոյս, the Holy Virgin;
— երկնից, queen of heaven.
Իսկուհի երկնի։ Դշխոյ անարատ ամենից կուսից իսկուհի։ իսկուհի երկնային կենդանեաց գաւառին. (Նար.։)
well versed, well informed, acquainted, intelligent;
— լինել, to be in confidence, to be made acquainted with an affair, to know the case.
Ոստիկան նորա իրագէտ աստուած է. (Համամ առակ.։)
to effect, to do, to execute.
διαπραγματεύω operor, conficio, excogito. Գործել իրս նչ. առնել կատարել. հայթհայթել.
action, performance, deed.
Իրագործութիւն ասի, այլ ի համար առաջին նշանացն ոչ մտանէ. (Մամբր.։)
action, act, deed.
Զմի եւ զնոյն յայտնէ զճշմարտութեանն իրականութիւն։ Առ մի եւ նոյն առեալ իրակութիւն զնոյն երկոքին ակնարկեսցեն. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
Յուզեցան չար իրակութիւնք։ Ոչ բերէր առժամայն ի զգայութիւն զգործեցեալ իրակութիւն. (Յհ. կթ.։)
speaker of truth;
lawyer, barrister;
just, true.
Երբեմն այր աւազակաց լինել ի նոցանէ, ասէ զտաճարն, եւ ա՛րդ տուն վաճառի, զերկոսեանն ցաբան երեւեցուցանելով. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
to speak truth;
to plead;
to practise law.
δικαιολογίζω, -ζομαι caussam defendo. իրաւունս բարբառել. զիրաւացին իրաւամբք հաստատել. եւ Դատախազ լինել.
Ոչ ապաքէն եւ առաքեալ այսուօրինօք իրաւաբանէ զառաջնորդացն հարկաւոր պարտիս դարմանատրութեան. (Խոսր.։)
Իոկ հայրդ բարերար զանչափութիւն սիրոյն յայտնելով իրաւաբանէր առանձ (Սկեւռ. աղ.։)
veracity;
reasoning, argument;
pleading.
Իրաւաբանութիւնն աստուծոյ առմեզ. (Ածաբ. կարկտ.։)
jurist, lawyer, counsellor.
Զկարէ ըստերիւրել յիրաւանց զիրաւագէտն։ Ամենեքին գոհ են զքէն. բոլորք առ ցագէտս ունին. (Եզնիկ.։)
jurisprudence, law, right.
Հնչէին զիրաւագիտութիւն աւետարանին կենաց. (Համամ առակ.։)
that judges righteously, just, equitable, incorruptible.
Արդարադատ. իրաւամբք դատօղ. անաչառ.
Փախեաք առ ձեզ՝ ՟Ադատ կարծելով. (Մագ.)
justice;
right judgment.
համարիմք զորկրամոլութեան ախտն բնական պէտս, զբարկութեանն՝ իրաւադատութիւն. (Լմբ. առակ.։)
justly, worthily, equitably, deservedly.
Իրաւապէս բաշխել (այսինքն առնել) զդատաստանս. (Օրին. ՟Ա։)
աստանօր իրաւապէս առցէ բանս զկայ։ իրաւապէս առեալ զկայ դադարէ յայնմ ոճոյ ընթացից. (անյ. բարձր։ Լմբ. իմ.։)
Իրաւապէսառ հոգին յարէ զբերկրումնն, մարմնական բարբառով մեծացուցանել զնա, եւ հոգւովն ցնծալ յաստուած փրկիչն։ Իրաւապէս ուրեմն ասացաւ խորտակումն թագաւորութեան բանսարկուին. (Կիւրղ. ղկ.։)
unjust, corrupt;
that conceals the truth or justice, corrupting, bribing.
Գգուեցին զկաշառս իրաւասույզ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)