together, conjointly;
— նստել, to sit beside, contiguous;
— —, by two and two, in pairs.
Թերեւս երեքեան (խաչքն) զուգաց կալ (թաղեալ ի Գողգոթա)։ Ո՛չ զուգաց նստէին (հրեշտակք առ գերեզմանին). այլ զատ ի միմեանց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38. 39։)
to join together, to couple, to pair, to match, to tie or put two by two, to unite, to join;
to liken, to compare;
to marry, to join in wedlock.
προστίθημι, παραζεύγνυμι adjungo Միաւորել. միաբանել. խառնել. համադասել. յարել. կր. Յարիլ. միաբանիլ. համաձայնիլ. հաւասարիլ.
Զբնութիւնս կանգնեցեր ի գլորութենէ, եւ առ քեզ վերստին զուգաւորեցեր։ Ելեալ յորդահոս վտակն վարդագոյն արեան քո՝ զուգաւորէր ընդ կողահոս արեանն Քրիստոսի. (Գանձ.։)
Առանց զուգաւորելոյ առն. (Հ. կիլիկ.։)
conjunction, union;
coition, embrace;
parity, equality;
the equinox;
relation, connexion;
union, match, marriage;
երջանիկ — դարնայնոյ ընդ աշնան, happy union of spring and autumn.
Շարժութեանն հետեւողին (այսինքն կարգաւորութեան ձայնի) անուն իցէ զուգաւորութիւն, եւ ձայնիցն խառնել յարմարութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Մինոսի գնալով առ հօրն (այսինքն Արամազդայ) յամենայն ժամ զուգաւորութիւն ի ձեռն իննամեայ ժամանակի։ Հասիր առ ասացելոցն ի ձէնջ բարի արանց զուգաւորութիւնն. իսկ ի չարացն զուգաւորութենէն անդառնալի՛ իսկ փախիր. (Պղատ. օրին. ՟Ա. ՟Թ։)
Ո՞վ եկաց ի կարգս ծննդականի առանց զուգաւորութեան. (Ճ. ՟Գ.։)
the same measure, equal, equivalent.
Թուով վեց, զուգաքանակ առ ի մեզ տպաւորեալ զգայարանացս. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Զուգաւորեմ;
to sum up;
— զկերակուրս, to season, to flavour;
— զսապատ, to make basket-work;
— զոք ընդ աշխարհ, to join in wedlock.
Ըստ որում ի բառէս Զոյգք. ζευγνύω, συζευγνύω jungo, conjugo, conjungo, computo συνάπτω comparo Լծակցել. զուգաւորել. եւ Զօդել. շաղկապել. յօդել. եւ Յարել. յարմարել. յօրինել. ընդելուզանել. ջխտել, միացընել, կապել, կցել. յարմարցընել.
Միշտ խառնիմ զուգել, եւ ոչ եւս միանամ։ Իբր ի գոյից երկուց զուգելոց։ Առ մի կերպարան տեսակի զուգեալ. (Նար.։)
Զուգելով զերկրորդ հնգեակն ընդ առաջինն. (Վրդն. ել.։)
Այս չափաւոր եւ սակաւ կենօքս իմաստունք յաւիտենից հանգիստ զուգեն. իսկ տխմարք եւ ծոյլք դառն տանջանք զուգեն. (Տօնակ.։)
ԶՈՒԳԵՄ. ἱσόω, ἑξισόω aequo συμφωνέω consono ըստ որում ի բառէս Զոյգ. Հաւասարել. զուգակշռել. չափել, չափակցել. համեմատել. համաձայնել.
Զայն մրցումն զուգեալ ընդ այս փառս՝ փոքր եւ խոնարհ տեսանէ. (Լմբ. սղ.։)
that runs together, that accompanies, concomitant;
— զօրութիւն, concurrent.
Զուգընթաց ձայնին՝ եկն մեռեալն արտաքս». այսինքն ընդ բարբառելն. (Շար.։)
in like manner, likewise, equally, as much;
twice, double.
ἵσακις pariter ուստի Զուգիցս զոյգ. ἵσακις ἵσος pariter par որպէս թ. պառ պարապար. Հաւասարապէս, նոյնչափ. կրկնակի. կրկնակ.
conjunction, coupling;
equality, likeness;
union, concord, agreement;
coupling, pairing;
conjunction, union, wedlock;
communication, intercourse;
կշիռ զուգութեան բերել (ընդ ումեք), to be like, to resemble, to seem like.
Երրեակն առաջին հաստատ եցոյց զուգութիւն, սկիզբն կալեալ եւ միջութիւն եւ վախճան. զոյգ (այսինքն հաւասար) են ամենեքեան. եւ ութերեակն՝ առաջին քուեայ, զի յայլսն զուգութիւն դարձեալ նախ երեւեցոյց։ Բանիւքն զուգութիւնն, զայն՝ որ ի ձեռն գործոցն անզուգութիւնն ծնցի. իսկ անզոյգն աղբիւր է չարեաց։ Զուգութիւնն արդարութիւն ծնաւ. զի աստուածասէր ազգն զուգութեամբ եւ արդարութեամբ զարդարեալ է. (Փիլ.։)
Եթէ մի է բնութիւն աստուծոց քոց, հաւասարեսցին առ միմեանս զուգութեամբ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զուգութիւն բարբառոյ ... զճշմարտութիւն աշխատասիրութեանս մերոյ ակնարկէ. (Խոր. ՟Ա. 18։)
Զուգութիւն կամի մեզ, եւ սէր առ իրեարս, եւ ո՛չ անհաւասարութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Տեղի ետ կցորդութիւն զուգութեան կենցաղոյս կենդանութեան։ Միասնական զուգութեամբ ըստ մեզ իսկ կցորդեցեր ... ընդ իրին գոյի եւ զօրինակն լծակցելով։ Իսկ հուր՝ զի յամենայն տարր արարածոց հաւասարապէս ունի զուգութիւն։ Որ խեթկիչ եղջերօք քառալծորդ զուգութեամբ՝ յագեցուցանես զցասումն աստուծոյ. (Նար. ՟Հ՟Գ. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
to tremble, to shudder, to shake, to quiver, to take fright, to be scared, startled;
to be uneasy, alarmed, to concern one's self;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold.
Եսաւ (առ նախանձու) դժուարի եւ զոփայ։ Ի մոլորելն՝ ստրջանայ, զոփայ։ Զոփայ՝ տրտմի եւ վշտանայ մեղաւորն, կամ մահապարտն, եւ այլն. (Փիլ.։ Լմբ.։ Պիտ.։)
Զանձն անիծանէ. եւ զոփայ։ Զանձն ստգտանէ, եւ զոփայ։ Զի՞ լայցես եւ զոփայցես։ Վասն որոյ եւ յոյժ իսկ զոփամ, զի որք հրեշտակաց՝ մանաւանդ թէ տեառն իսկ հրեշտակաց առաք հրաման նմանօղ լինել, մեք սատանայի նախանձաւորք լինիմք. (Ոսկ. մտթ.։)
to be exasperated, irritated, to put one's self in a passion, to take offence, to resent, to be vexed, to bear malice;
to grieve, to complain, to lament.
ԶՉԱՐԱՆԱՄ ԶՉԱՐԻՄ. ἁγανακτέω, δεινῶς ἑνέχω , δυσχεραίνω indignor, aegre fero, gravor ἁμύνομαι vindico որ եւ իբր ռմկ. ՉԱՐԱՆԱԼ ասի. այսինքն Զայրանալ, զայրագնիլ. դժուարիլ, դժկամակիլ. եղելոցն չար թուիլ յաչս, եւ խորհել չարիս հասուցանել. չարակնութեամբ վառիլ ի վրէժ քինու. դժարը գալ, հինհինալ.
Դառնասցին, այսինքն զչարեսցին. (Մխ. երեմ.։)
cf. Զչարանամ.
ԶՉԱՐԱՆԱՄ ԶՉԱՐԻՄ. ἁγανακτέω, δεινῶς ἑνέχω , δυσχεραίνω indignor, aegre fero, gravor ἁμύνομαι vindico որ եւ իբր ռմկ. ՉԱՐԱՆԱԼ ասի. այսինքն Զայրանալ, զայրագնիլ. դժուարիլ, դժկամակիլ. եղելոցն չար թուիլ յաչս, եւ խորհել չարիս հասուցանել. չարակնութեամբ վառիլ ի վրէժ քինու. դժարը գալ, հինհինալ.
Դառնասցին, այսինքն զչարեսցին. (Մխ. երեմ.։)
disgust, aversion, dislike.
Առ ի բառնալ զնոցա զչարութեանն մոլորութիւն. (կամ գուցէ չարութեանն) (Նանայ.։)
to bray.
to bind, to tie close, to press;
to subdue, to hold, to hinder;
to draw, to draw again.
Արեգակն ոչ համբերեալ ... զճառագայթն յինքն զսպեաց. (Պրպմ.։ Ագոյց զսպեաց զնա. Ոսկ. ես.։)
Զսպեաց զնոսա երկիւղիւ։ Զի խրատեսցէ զնոսա տանջանօքն զսպիլ յաւելորդացն։ Ի լայն եւ ի հարուստ մեկնութենէ՝ զսպել զերկարութիւն բանիցն համառօտ կարգաւ. (Ոսկ. գծ.։)
Զսպեալ ամփոփէ զԱստուծոյ պարգեւացն առատութիւնն. (Սարկ. հանգ.։)
to clear, to cleanse, to fine, to refine;
to clarify, to filter, to purify;
to rectify;
to revive.
καθαίρω purifico πυράζω եւ πυρόω եւ πειράζω igne probo, examino, purgo Զուտ կացուցանել. պարզել հրով. մաքրել. յստակել. ջինջ եւ անխառն առնել. խալլ էթմէք (իբր հալելով զատել)
Իբրեւ զհուր՝ ո՛չ առ ուտել եւ ծախել, այլ առ ի զտել եւ սրբել։ Զտեա՛ զմիտդ, սրբեա՛ զսիրտդ. (Ոսկ. ես.։)
that speaks uselessly or unjustly;
everlasting or great talker, chatterer;
accuser.
Ի կորստական զրաբանիցն ի բաց կացին. (Համամ առակ.։)
to speak uselessly or unjustly, to talk nonsense;
to calumniate.
ματαιόω vanum reddo, vel inaniter loquor, confingo, nugor եւ criminor Զուր բանս բարբառել. մտացածին զրոյցս յօդել. ստել. զրպարտել. բամբասել.
that judges uselessly;
false, untrue;
falsely, wrongfully.
Ի զուր դատօղ, եւ դատելով. տարապարտ. անհիմն. անպատճառ. անիրաւ. յանիրաւի.
Ո՛չ զրադատ ինչ գօսութիւն ծառոյն հասուցանէր. (Ագաթ.։)
that thinks uselessly, vain, foolish.
Զի մի՛ ընդունայնամիտ զրախորհուրդ հեթանոսք պարծեսցին առաջի սնոտեաց իւրեանց. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 9։)
cf. Զրաբան.
Զրախօսացն, եւ ընդ վայր խօսողացն, որ յորովայնէն բարբառին. զի զկնի յիշին եւ որովայնակոչք։
Նաեւ զրախօսն առաւել խոտան է արդարադատ աչաց նորա. (Համամ առակ.։)
heap, mass, pile.
ԶՐԱՀԱՆՔ ԶՐԱՀԵԱՆՔ. βουνός collis Բլուր, դէզ, կարկառ (իբրու զրահից հանելոց եւ կուտելոց). եբր. ծիֆօրիմ. պ. սիւպրէ.
armed with a cuirass, cuirassier.
ԶՐԱՀԱՊԱՏ ԶՐԱՀԱՎԱՌ. Զրահիւք պատեալ, վառեալ. սպառազէն. յն. զրահաւորեալ. τεθωρακισμένος.
Վառեալքն զրահավառք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Զրահապատ.
to arm one's self with a cuirass.
Զրահս զգենուլ. զրահիլ. սպառազինիլ.
Որոց ընդդէմ սպառազինապէս զրահաւորեալ. (Արիստակ. յայտն.։)
to cuirass, to arm with a cuirass.
θωρήσσω thorace munio, lorico, armo Զրահիւք ամրացուցանել՝ զայլս կամ զանձինս. վառել. սպառազինել. սրտապնդել. զըրխ հագցընել, հագուիլ.
cf. Զրահետ՞՞՞վարիմ.
Յաննիւթս (այսինքն անպատճառ) զրահետ բերիլ յայսոսիկ, ո՛չ առ ատելիս, այլ առ սիրելիս երբեմն. (Շ. թղթ.։)
vainglorious, proud, boastful, braggart.
Սնապարծ, եւ սնափառ. զրափառ.
that labours in vain.
Կառուցեալ զսնոտիաջան եւ զրավաստակն զաշտարակ. (Անան. եկեղ։)
to die, to cease to live, to be killed.
ԶՐԱՒԱՄԱՀ ԼԻՆԵԼ. Զրաւիլ մահուամբ. ի զուր մեռանիլ. բառնիլ ի կենաց.
to terminate, to finish;
— ի կենաց, to kill, to take away life, to put to death, to slay, to cut the thread of one's days.
Ըստ կամաց իւրոց զրաւեցաւ գործն. (Ճ. ՟Ա.։) Եւ Բառնալ՝ զրկել՝ կարճել ի կենաց. վախճանել, իլ.
Պետն առաքելոց ընդ Սափիրայի ի կենաց զրաւէ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
to take away, to deliver.
Իբր Ազատել՝ վախճան առնելով չարեաց. խալըսցընել.
extortion, exaction, encroachment, injustice, insult, rapine;
breach, diminution, loss, grief, wrong, injury, hardship;
despoiling, privation, degradation, exclusion, dispossession.
Զրկեմք վասն տեշտ ցանկութեանն. իսկ զրկանքն ո՛չ առանց յետին խորամանգութեանն լինի. (Փիլ. այլաբ.։)
Զառն զրկանսն ի սիրելի ամուսնոյն. (Պիտ.։)
to deprive, to rob, to despoil, to commit rapine;
to defraud, to frustrate;
to vex;
to strip, to displace, to depose, to leave destitute;
— զանձն, to deprive, to debar one's self from.
Որք յաղագս առաջին անգիտութեանն զրկէին զշնորհակալութիւնն. (Փիլ. յովն.։)
Կոյր զրկի ի ճառագայթից արեգական, եւ տգիտութիւն զրկէ ի կատարեալ կենացն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Շահէր ի նոցանէ ինն առաքինութիւն, եւ զրկէր զմինն։ Շահէր ութ, եւ զրկէր զերկուս. այսինքն կորուսանէր. ըստ յն. ոճոյ, կասեցուցանէր, յետնէր. (Վրք. հց. ՟Ը։)
that deprives;
oppressive.
Աղօթս ի վերայ զրկչին առնիցեմ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)
Հեզ առ զրկիչսն լինելով. (Խոսր.։)
cf. Զրկանք.
Ճառդ զզրկողութենէ յայտ առնէ. (Վրդն. ծն.։)
Անիրաւութիւնս, զրկութիւնս, գողութիւնս։ Զանազան զրկութեամբք վարին ի վաճառականութիւնս. (Պիտ.։)
Խանդացեալ ընդ իրս կաթողիկոսին՝ զնա գոլ պատճառք իւրում զրկութեանն. այսինքն զրկեալ մնալոյ ի թագաւորութենէն. (Յհ. կթ.։)
cf. Զրկանք.
Ճառդ զզրկողութենէ յայտ առնէ. (Վրդն. ծն.։)
Անիրաւութիւնս, զրկութիւնս, գողութիւնս։ Զանազան զրկութեամբք վարին ի վաճառականութիւնս. (Պիտ.։)
Խանդացեալ ընդ իրս կաթողիկոսին՝ զնա գոլ պատճառք իւրում զրկութեանն. այսինքն զրկեալ մնալոյ ի թագաւորութենէն. (Յհ. կթ.։)
talker;
narrative, historical.
Վասն յունացն զրուցաբանս զակնարկութիւն մերոց պիտոյիցս առնելոյ՝ բաւական է այսչափ. (Խոր. ՟Ա. 1.) այսինքն զզրուցաբանական ակնարկութիւն։
to recount, to narrate.
ԶՐՈՒՑԱԲԱՆԵԼ. Իբր Պատմել. ճառել.
cf. Զրոյց.
Պատմութիւն. ճառք անցից անցելոց. զրոյցք.
Այս կարգ զրուցաբանութեան դադարումն առցէ. (Խոր. ՟Ա. 8։)
to narrate, to relate, to discourse, to talk.
Ճառել. բացատրել. զրոյց տալ. պատմել.
Ո՞վ ոք (կարասցէ) զձերդ առ հրէայսն թշնամութիւն զրուցատրել. (Ճ. ՟Գ.։)
recital, discourse, narration, dialogue.
διήγησις narratio Տըւչութիւն, այսինքն աւանդութիւն պատմական. վէպ. պատմութիւն. ճառ. նագլ, հիքեայէթ.
Յորժամ այսպիսիս ընթերցասիրեմք իմաստութեան ճառս եւ զրուցատրութիւնս. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Զրուցատրութիւն ըստ ներգոյս քերթողական յեղանակս. (Թր. քեր. ուր Անյաղթ եւ Մագիստր.) առաւել մօտին ի դիտաւորութիւն Թրակացւոյն քան զայլ մեկնիչս։
Ասէ (Մարգարիոս) ցկին իւր զրուցատրութեամբ՛ի բարբառ հայերէն. (Ճ. ՟Ա. եւստրատ.։)
Զի՞նչ արգելու զրուցատրութիւն առնել ընդ միմեանս, որչափ պատշաճ է։ Յաղագս որոց առնեմք զզրուցատրութիւնս. (Պղատ. սոկր. եւ Պղատ. օրին. ՟Գ։)
cf. Զրուցատրեմ.
Պատմել. ճառել. աւանդել. որպէս եւ ռմկ. ասի, կըզուրցըւի, կամ կըզուրցեն.
Զորս եւ բազումք ի գեղջկաց զրուցեն մինչեւ ցայժմ։ Զրուցեն զսմանէ եւ պառաւունք։ Ընդ որ հիացեալ՝ զրուցեաց երանելւոյն Նունէի։ Զրուցեցից քեզ. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 68. 83։ ՟Գ. 1։)
Զգուշացուցին ոչ մերձենալ իսկ առ նոսա, եւ ո՛չ զրուցել. (Մագ. ՟Ա։)
to calumniate, to be censorious;
to slander.
συκοφαντέω calumnior, sycophantam ago Զուր պարտաւորելով՝ յանիրաւի պարտս պահանջել. հարստահարել. կեղեքել. խուել. զրկել. զլանալ. զզուել. նկուն առնել. լլկել.
Զրպարտէին զԱստուած, այսինքն զնորայն առեալ՝ կռոց մատուցանէին. (Լմբ. ամովս.։)
Զառաքինութեանն մատակարարութիւնն խաբէութիւն եւ պատրանս կոչեն զրպարտողք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 206։)
calumniator, imposter;
slandering, defaming.
Որ են դաս անօրէն զրպարտչացն. (Համամ առակ.։)
Զի մի՛ պատճառս ինչ տացէ զրպարտչաց. (Վրդն. ել.։)
calumny, imposture, inculpation, slander;
զրպարտութեամբ, calumniously.
Մի՛ առ զրպարտութեան, այլ յիրաւի ամբաստան առնել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Սո՛ւտ է դարձեալ առ ի ձէնջ զրպարտութեանդ բանդ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մի՛ եւ մեք զրպարտութեան պատճառս տացուք զրպարտչացն. (Խոսր.։)
to flee hurriedly, to run away.
Ոչ տայ զանձամբ առածանել եւ զփախչել ուրեք. (Վեցօր. ՟Է։)
to tie, to bind, to fasten, to attach;
to salder.
Այսչափ ինչ զօդեսցուք յառաջին անդր. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 33։)
Զինչ է՝ որ զօդէ մարդ ի սրտէ անտի իւրմէ յետ ընդունելոյ պատուիրանին, այն դառնութիւն է եւ ստութիւն։ Զօդեաց յօդեաց զպատճառ պատանեկին. (Եփր. թագ.։)
seam, joint, suture;
cf. Յօդ;
cf. Յօդուած.
Փոխանակ գրելոյ զՅօդուած. (զորմէ տե՛ս ի տառն Յ) իբրու նովին նշանակութեամբ՝ Յօդ. զօդ. կապակցութիւն.
avaricious, sordid, stingy, niggardly, miserly.
Զօշաքաղ, փառասէր, կամ անիրաւ կաշառառու։
Անառակ որկրըստութեամբն զօշաքաղ շրջի. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Տէ՛ր յորոց պարգեւես մեզ, տամք ումեք. եւ որք առնուն, զօշաքաղս (կամ զուշաքաղս) առնուն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
sordid interest, avarice;
sordidness, niggardness, stinginess;
թիւրիլ զհետ զօշաքաղութեան, to turn aside after lucre.
Ոչ զոք ի ժողովրդոց տրտունջ առնել վասն մարմնաւոր զօշաքաղութեան. (Եղիշ. ՟Ը։)