rather red.
Կարմիր որակաւ. կարմրագոյն. կարմրատեսիլ.
redness;
red colour.
nervous, muscular, vigorous, robust, strong, sturdy.
Զարեան առնելով յաճախութիւնս՝ բնաւորեցաւ զօրաւորս գործել եւ կարշնեղս։ Ուժեղագոյնս գործէ եւ կարշնողս։ Կարշնեղ զօրութիւնն կամակարաբար կտարի։ Զծանունս ինչ բեռինս ձգել զկնի իւր կարշնեղ կամակորութեամբ. (Պիտ.։)
robustness, sturdiness, strength, vigour.
Ի վերայ կորովութեանն եւս բանից զմարմնոյն տեսանէին գեղեցիկ հասակ զօրաւորագոյն կարշնեղութեամբ առ յընդդիմամարտիցն տալ պատերազմ. (Պիտ.։)
powerful;
able, capable, clever;
healthy;
rich, wealthy;
— լինել, cf. Կարողանամ.
Որք կարողք մանկագոյնք են հասակաւ, զգոյշ կացցեն ի միսոյ եւ ի գինւոյ. (Յճխ. ՟Թ։)
potential;
potentiality.
Դիւրագոյն լիցի ձեզ եւ կարողական՝ մարտնչել ընդ թշնամւոյն. (Ճ. ՟Զ.։)
cf. Կարողութիւն.
Զօրութիւն բազկի կարութեան. Ընտանեգոյն կարութիւն։ Ի կարութիւնդ եւ ի զօրութիւնդ. (Նար. ՟Ժ՟Թ։ Թէոդոր. խչ.։ Բենիկ.։)
cf. Կարօտութիւն.
Բարձրագոյն խոստմունք զիրողականի նոցա ճշմարտութեան անուանակոչութիւնն կարօտանօք ունին. այսինքն տկարանան յայտնել զիրն. (Դիոն. եկեղ.։)
indigence, penury, want, necessity, poverty, misery, destitution;
desire, wish;
անհնարին, ծայրագոյն —, great need of;
extreme poverty, utter destitution;
փղձկիլ կարօտութեամբ, to desire eagerly, to long or sigh for, to pant after;
— կարօտութեամբ ուտել զհաց կամ ըմպել զջուր to fare hard, to live upon bad cheer;
to champ the bit.
to establish, to place, to set, to lay, to fix, to put;
to constitute, to institute, to create, to destine;
to render, to make;
to stop, to cause to cease;
իշխան, տէր —, to constitute chief or master, to promote to high dignity;
շնորհապարտ —, to favour, to oblige;
ժառանգ —, to appoint a heir;
հղօր՝ երջանիկ —, to make powerful, happy.
Կացուցանել զկամս արարչին։ Կատարեալս կացուցանել։ Պատկառելիս կացուցանել։ Մերկ եւ թափուր կացուցանել։ Ազատ կամ թշնամի կամ գլուխ կացուցանել։ Տեղեկատոյն կամ քաղցրագոյն կացուցանել։ Վկայ կացուցանել։ Յանդիման կամ մերձ կամյոտն կամ յոտին կացուցանել. եւ այլն։
clay, argil, potter's earth;
mud, mire, dirt.
Գործ խիստ կաւոյ։ Կաւ ստեղծեր զիս։ Հանգոյն կաւոյ։ Ի կաւոյ կազմեալ ես։ անդստին ի կաւոյ ստեղծ անօթս։ Կաւ գռեհաց։ Կաւ բրտի։ Մեք եւ կոխեա՛ ընդ յարդի։ Արար կաւ ի թքոյն, եւ այլն։
ՀՈՌՈՄ ԿԱՒ ասի ըստ Բժշկարան. հանքայինն, որ վարի ի պէտս որպէս օճառ, եւ որպէս դեղ, իբր երկնագոյն կամ մոխրագոյն, որ եւ կոչի անդ՝ Մատնեհարած կաւ, Նշաւոր, կամ նշաւորին կաւ, Ուտելու կաւ. ար. թինի մախթում. լտ. թէ՛ռռա սիճիլլա՛դա։
partridge;
մրոտն —, red-legged -;
ձագ —ու, young -;
cf. Կաքաւք.
պ. չէքեավ, ջէկեաւ. թ. քէքլիք. եբր. քօրրէ. πέρδιξ perdix. Թռչուն ոստոստօղ՝ մոխրագոյն ճանճկէն՝ կարմրակտուց, եւ կարմիր ոտիւք, փափկամիս, ի չափ պարարտ աղաւնոյ, եւ նման լորամարգի.
dance, ball, ballet.
պ. չէքեավ, ջէկեաւ. թ. քէքլիք. եբր. քօրրէ. πέρδιξ perdix. Թռչուն ոստոստօղ՝ մոխրագոյն ճանճկէն՝ կարմրակտուց, եւ կարմիր ոտիւք, փափկամիս, ի չափ պարարտ աղաւնոյ, եւ նման լորամարգի.
to cling to, to crawl on the ground.
(Տունկ որթոյ) առաւել ես տարածեալ կբնի յիւրացման զնստագոյն եւ յոյժ խորին վայրս երկրի. (Պիտ.։)
cf. Կեղծաւորանամ.
Այլագոյնս կեղծաւորեալ դիմակս. (Պիտ.։)
to take or paint a portrait, to paint;
to pourtray, to depict, to paint;
to imprint, to figure.
Լաւագոյն է ինձ գեղեցկութիւն դիմաց տեսեալ՝ քան բանիւ կենդանագրեալն. (Ածաբ. կարկտ.։)
viviparous, mammiferous.
Գերագոյն կեանք, եւ կենդանապետական կեանք է, եւ ամենայն կենաց է պատճառ, եւ կենդանածին. (Դիոն. ածայ.։)
to revive, to live again, to come to life again, to be resuscitated;
to brighten up, to become animated, to glow.
Մարգոյն ուրեմն բնութեանպարտ էր վերստին կենդանանիլ առ առաջինն. (տպ. կանգնիլ։)
life, vitality;
vivacity, animation, liveliness, spright-liness;
freshness, bloom;
health;
կրել զ—, to live, to breathe, to be living;
ի կենդանութենէ արկանել, to deprive of life, to put to death, to kill;
ի կենդանութեան իւրում;
in his lifetime, during his life;
ի — ձեր, your health !
Զի՞նչ քան զմեռելութիւն քառօրեայ դիոյ առկենդանութիւն մեզ անյուսագոյն. իմա՛, ի կենդանացուցանել, կամ ի կենդանանալ։
life containing.
Զսրբագոյն մատուռն կենսունակ գերեզմանին քրիստոսի. (Հ. կիլիկ.։)
life;
conduct, behaviour, custom, manners;
present life;
world;
սոսկական —, private life;
վարել անփառունակ —, to pass life in obscurity;
վճարել ի կենցաղոյս, to depart this life, to die;
cf. Կեանք.
Կենցաղ պայծառագոյն կամ ուղիղցուցանել։ Զքաջանուաստ կենցաղոյ նորա յայտ առնելով։ Ի գիրս զբաղեսցուք ուղիղ աւանդութեամբ, եւ ստոյգ կենցաղաւ. (Ոսկ. յհ.։)
Յաւուր պատերազմի երկաթ լաւագոյն է քան զոսկի, որպէս ի կենցաղի բան քան զճոխութիւն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Կենցաղավարիմ.
Զմնացեալ կենցաղն իբրու լաւագոյն կենցաղավարեցայց. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
life, tenonr of life;
conduct, manners, behaviour;
good-breeding;
conversation.
Խորամանկագոյն ի կենցաղավարութեան. (Խոր. ՟Ա. 20։)
religion;
sect;
cf. Դեն.
Մոգն եւ որ այլ եւս բազում կեշտք։ Լաւագոյն քան զայլ կեշտսն նոքա երեւեալ են։ Իմ այսպէս լուեալ էր վասն կեշտիս այսորիկ. (Եղիշ. ՟Գ. եւ ՟Ը։)
cf. Խրոխտումն.
Ամենաքաջն խրոխտանաց։ Խրոխտանաց վճարեալ իրս։ Քաջալերագոյն խրոխտանօքն, եւ մեծանուն պարծանօխն, եւ մեծանուն պարծանօք. (Պիտ.։)
foolish, senseless, inconsiderate, extravagant, rash, absurd;
— առատութիւն, profusion;
— մանկութիւն, imprudent youth;
ընդ —, ground-lessly, wildly, inconsiderately.
Ամենեքին անմտագոյնք, եւ խօլք են քան զանձն տղայոյ. յն. τάλας aerumnosus. (հէք. խեղճ. Իմաստ. ՟Ժ՟Ե. 14։)
շամբշագոյն եւ յոյժ խօլ է. (Փիլ. այլաբ.։)
faculty of speech.
Զխօսողութիւնն որով պարտ է աւելագոյն գտանել, յանխօսուն բարս անասնոց փոփոխեմք. (Ոսկ. ես.։)
word;
speech, language, tongue;
discourse, sermon;
saying;
diction;
talk, conversation, chat;
word, promise;
report, news;
— ընդ Աստուծոյ, prayer;
— հաւու, cock-crowing;
խօսս արկանել՝ առնել, to speak, to talk;
խօսս առնել՝ դնել, to compose, to write;
ի խօսս գալ՝ մատչել, to begin to speak in one's turn;
to converse, to talk;
ի խօսս առնել, to cause to speak;
ի խօսս լինել՝ — կանաց or լեզուաց լինել, to be the public scorn, to become a bye-word;
կարճել զխօսս ուրուք, to interrupt a person, to break in upon;
—քո յայտ առնեն զգեզ, thy speech bewrayeth thee;
cf. Բան.
Կեանք իմ թեթեւագոյնք են քան զխօսս։ Իմոց խօսից։ Ունկն դիր խօսից իմոց։ Վասն խօսից որդւոց մարդկան։ Խօսք քո գեղեցիկք։ Եւ ոչ ըստ խօսից յանդիմանեսցէ.եւ այլն։
the fourteenth letter of the alphabet, the ninth of the consonants;
fifty, fiftieth.
Ծ. Որպէս յն. γ . լտ. g. զոր օրինակ μέγας, μείζον magus, major մեծ, մեծագոյն. γέρων ծեր. γῦρος gyrus ծիր. γόνη genu ծունր կամ ծունկն. γεννάω gigno ծնանիլ. γέλος ծաղր, ծիծաղ. եւ այլն։
Ծայն, ծանուցանէ յոյժ ծանրագոյն ըզբան երդման ուրանալոյն։ Ծայն, ծովու նըման ասէ զիմաստ ... ծըծել մըտօքըդ լե՛ր պատրաստ. (Շ. այբուբ.։)
dawn, rising;
birth, origin, source, rise;
emanation;
lineage, descent;
derivation;
զ—ն ունել, to take its rise in, to draw one's origin from;
— արեգական՝ արեւու, sunrise, sunrising.
Յառաջագոյն քան զծագումն որդւոյն աստուծոյ. (Եղիշ. ՟Ե։)
fold, plait;
wrinkle;
in folds, in plaits;
— առնուլ, to flow gently, to ripple, to undulate;
— ի — առնուլ, to flow loosely, to curl, to float, to wave.
Ի վարդագոյն ի սուրբ արեանցն (մանկանց բեթղեհեմի՝) ծով ծալ առնոյր ի մէջ ծնողացն. (Տաղ.։)
flower;
small-pox;
beauty, youth, bloom;
flower, choice, best;
— գինւոյ, mother or floating lees of wine;
— պղնձոյ, verdigris;
արանց —, cf. Լօշ;
— գունոց, splendour, vivacity of colour;
ցոյցք ծաղկանց, — show;
նկարիչ ծաղկանց, — painter;
աման ծաղկի, — pot;
— մանր, floweret;
գեղեցիկ՝ հոտաւէտ՝ քաղցրահոտ՝ անհոտ՝ դեռափթիթ՝ գեղափթիթ՝ գեղափայլ՝ թարշամ՝ սիրուն՝ երփներանգ՝ կարմրագեղ՝ —, beautiful, sweet, fragrant, inodorous, fresh-blown, splendid, faded or withered, lovely, variegated, scarlet -;
ծաղկէ ի —, from — to -;
քաղցրաբոյր հոտ ծաղկանց, the sweet perfume of flowers;
ծածկել զերկիր ծաղկօք, to cover the earth with flowers;
ծաղկունս ոփռել, to strew with flowers;
փթթին, թարշամին ծաղկունք, the flowers are blooming;
— fading;
ի — մանկութեանն, in his earliest years;
ի ծաղկի լինել, to be about to blossom;
to be in the bloom of youth;
ի ծաղկի or ի — հասակին, in the prime of life;
in the — of manhood;
cf. Թօթափեմ.
Ծաղիկ ընտիր զմռնենեաց. իմա՛, ազնիւ մասն նախգոյն կաթեալ։
floriform, flower-shaped;
ընդ — ալիս ընդխառնիլ, to sail on placid waters.
Ծաղկաձեւ վարդագոյն արիւն, կամ ցօղ արեան. (Խոր. հռիփս.։ եւ Տօնակ.։)
Ծով մանրագոյն ալեօք ծաղկաձեւ զդէմս իւր անցաւորացն ցուցանէ. (որ եւ զկնի Ծիծաղական ասի. Սարգ. յկ. ՟Բ։)
culling or gathering flowers;
compiling;
extract;
abstract;
summary, anthology;
— առնել, to gather flowers, to cull;
to extract, to collect, to compile;
— երթալ մեղուաց, to rifle the flowers, to gather honey.
Այլեւ յոլովից զպայծառագոյնսն ծաղկաքաղ առնելով զշնորհաց. (Յհ. իմ. ատ.։)
to blossom, to bloom, to flower, to put forth flowers, to be in flower;
to flourish, to prospere, to thrive;
to be pitted with small-pox;
— ալեաց, to become grizzled, to grow grey;
ծաղկեն տակաւ հերք նորա, my hair begins to grow grey.
Պահողի պարկեշտ գոյն, ո՛չ շառագունեալ անամօթ ծաղկելով. (Բրս. պհ.։)
party-coloured;
embroidered with flowers.
մ. Ունօղ զերանգ ծաղկան. ի գոյն ծաղկի. ծաղկաներկ.
Երփնագոյն ծաղկերանգք։ Բազմագերան մայրանման ծաղկերանգօք. (Ոսկ. գծ. եւ Ոսկ. ամբակ.։)
topful, well filled, very full;
complete, fulfilled, perfect;
— պարապմամբ, in detail, exactly, minutely, in every particular.
գրի եւ ԾԱՅՐԱԼԻՑ. Ծայր ի ծայր լի. ծայրագոյնս առլցեալ.
red at the extremities;
— արեգակն, rising sun.
Այն ինչ վարդագոյն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր. (յն. ըստ իմաստից եւեթ) (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28։)
to excel, to surpass, to arrive at the highest degree of;
ծայրացեալ, extreme, utmost, furthest.
Ծայրացեալ սաստկանայ ստաբանութեամբ։ Ծայրացեալ ի բարձրագոյնսն. (Պիտ.։)
leaf buds.
ԾԱՅՐԱՊՏՈՒԿՔ ԾԱՅՐԱՊՏՈՒՂՔ. ἁκρέμων ramus major, vel quivis. Պտուկք կամ պտղունք ծայրագոյնք, որ ի ծայրս ոստոց. ընձիւղ ի ծագս ճիւղոց. ոստ բարձր։ cf. ծԱՅՐԱՏՈՒՆԿՔ. ծարը կամ բարձր եղած ճուղը ՝
cf. Ծայրապտուկք.
ԾԱՅՐԱՊՏՈՒԿՔ ԾԱՅՐԱՊՏՈՒՂՔ. ἁκρέμων ramus major, vel quivis. Պտուկք կամ պտղունք ծայրագոյնք, որ ի ծայրս ոստոց. ընձիւղ ի ծագս ճիւղոց. ոստ բարձր։ cf. ծԱՅՐԱՏՈՒՆԿՔ. ծարը կամ բարձր եղած ճուղը ՝
acropolis, citadel.
Քաղաքին պարտ է շինել ... Երկոտասան տունս դնելով յառաջագոյն արամազդայ եւ աթենայ տաճար, ծայրաքաղաք անուանելով. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
to warm, to notify, to make known, to signify, to relate, to communicate, to reveal;
to declare, to denounce;
to divulge, to publish;
to manifest, to intimate, to mark, to denote;
կանխաւ —, to forewarn;
ելէք առ մեզ եւ ծանուսցուք ձեզ բանս, come & you shall prove the temper of our steel.
յոլովագոյն ծանուցաւ, թէ հինն ամենայն օրինակ էր. (Շ. բարձր.։)
heavy, weighty;
massive, voluminous, great;
difficult, bard, onerous, laborious;
disagreeable, troublesome, importunate;
grievous, serious, preponderating;
sluggish, tardy, dull;
hard (of hearing);
strong, rank;
grave;
— քուն, deep sleep;
— կերակուր, indigestible food;
— շունչ, bad breath;
— հարուած, violent blow;
— կին, woman with child;
ծանունս սխալել, to be greatly mistaken;
ծանունս լսել, to give no ear, to pretend not to hear;
— թուիլ, to take ill, to be displeased, angry, enraged;
մի ինչ — թուեսցի քեզ, do not take it ill, do not be displeased;
— է քեզ բանգ այդ, the thing is above your ability;
— է ինձ, that is a heavy sacrifice for me;
թողէք զ— օրինացն, yon have omitted the weightier matters of the law;
heavily;
grievously;
deeply;
vigorously;
seriously;
painfully.
Ծանր է քար։ Որպէս բեռն ծանր։ Բեռինս ծանունս։ Ծանր ամբոխիւ։ Զօրու ծանու։ Ծանր անուր, կամ վնաս, գիշեր, գործ, բան, բարբառ։ Պատուիրանք կամ թուղթք ծանունք։ Ծանր է քեզ բանդ այդ։ Ծանր է յաչս ամոնի առնել ինչ նմա։ Ծանր թուեցաւ նմա։ Մի՛ ինչ ծանր թուեսցի քեզ։ Զծանր ծանր օրինացն. այսինքն զծանրագոյն իրս, եւ այլն։
Ի վերայ արկանեմք զկարծրագոյն զդեղն, եւ ծանր ըմպելին. (Ճ. ՟Ա.։)
to increase in weight, to enhance, to weigh down, to load, to render heavy, onerous or grievous, to overload, to oppress, to aggrieve, to aggravate;
— զունկն, զականջս, to blunt the hearing, to stop the ears;
— զանձն կերակրովք, to stuff, to cram, to gorge oneself.
βαρύνω gravo, aggravo. Ծանր կամ ծանրագոյն առնել. սաստկացուցանել. խստացուցանել. պնդել. ի վայր հակել. ճնշել.
to cause to know or to become acquainted with;
— զանձն, to make oneself known.
Զեկուցանելով յապա եկելոցն ծանօթացուսցիք սորին աջողագոյն տեսութեանց. (Պիտ.։)
servile, vulgar, low, trivial
Ունօղ զբարս ծառայի. որ վարի հանգոյն ծառայի.
antimony black;
ամալ — յաչս, to blacken with antimony, to paint the eyebrows;
ի— եւ ի սնգոյր շպարել, to put on rouge, to paint one's face;
— քար, ծարուր, ծարրաքար, antimony, stibium;
ծարատ, antimoniate.
στίβη կամ στίμμι, στίμις, στίμι stibium, antimonium ὐπογραφή pigmentum. գրի եւ իբր ռմկ. ԾԱՐՈՅՐ, կամ ԾԱՐՈՒՐ. Փոշի սեւագոյն իբրեւ զմուր՝ կարդալ ի դեղ աչաց, եւ յունայնասիրաց առ ի զարդ գեղոյ.
Ի ծարիր եւ ի ծսնգոյն շպարէիր. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 80։)
Սնգուրովն եւ ծարրովն զգոյն երեսացն ապականիցեն։ Զծարիրսն ի յաչսն ամանալոյն. (Ոսկ. մ. 10։ ՟Բ. 5։)
Ծարրօքն ստուարացուցանեն զնստագոյնս աչացն. (Լծ. ածաբ.։)
to dilate, to expand, to propagate, to spread;
to extend, to stretch.
Այն ինչ վարդագոյն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28։)
cf. Ծաւալեմ.
Զտկարագոյնն՝ երկաքանչիւր՝ հուրէ ջուր ծաւալեցուցանեն. (Պղատ. տիմ.։)