to doubt, to have doubts, to mistrust, to hesitate, to waver, to be in suspense;
to suspect.
διστάζω, ἁμφιβάλλω dubito. Յերկու բաժանիլ մտօք. երկմտիլ. երկուանալ. երկբայիլ. խիթալ. կասկածիլ. տարակուսիլ. ...
doubt, hesitation, uncertainty.
to put one in mind of, to remind, to recall to the memory of, to recollect, to remember, to bring to mind;
to admonish, to warn.
Այլոցն անկ է յիշեցուցանել զնա (այսինքն զգուշացուցանել)։ Պա՛րտ է զառաջնորդն յիշեցուցանել (այսինքն՝ իլ) յաւագաց եղբայրութենէն, եթէ երբէք սխալեաց. (Բրս. հց.։)
fifty;
period or number of fifty;
Advent.
Յիսնեակ թիւն. յիսներեակ մի աւուրց. եւ Յինունք պահոց ծննդեան կամ յայտնութեան, որ երբեմն անընդհատ պահիւր զաւուրս յիսուն, այլ այժմ ընդհատութեամբ եւ այլեւայլ օրինակաւ ի զանազան ազգս. ի հայս պահին երեք եօթնեակք՝ ի սկիզբն, ի մէջն, եւ ի կատարած յիսնեկին. ՟Ա. կոչի յիսնակաց պահք. ՟Բ. սուրբ Յակոբայ. ՟Գ. յայտնութեան։ (Տօնակ.։ Տօմար.։)
first day of Advent.
Սուրբ Գէորգէն մինչեւ ցյիսնակամուտն այսպէ՛ս (արա՛)։ Յիսնակամտէն յետ՝ երկու շաբաթ կուտեմք, Սուրբ Յակոբայ պահքն է. (Սուրբ Յակոբէն մինչեւ ի ջրօրհնեաց պասն այսպէս (արա՛). եւ այլն. Տօմար.։)
more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.
Որք սակաւագոյնք հարին զմեզ, եւ յոլովագոյն հարեալ գտան ի մէնջ. (Եղիշ. ՟Դ. որ ունի զզօրութիւն մակբայի։)
bad condition or quality, deterioration, degeneracy, decay.
Ըստ գտանեն միտքն զգործսն յոռութեանց։ Յոռութեան գործովքն պարծէին։ Չար է յոռութիւն գործելն. բայց անթողլի մեղք այն է, որ ոք գործիցէ եւ պարծիցի։ Հին ասելովն՝ զյոռութիւն նորա կամի ցուցանել, զտկարութիւն եւ զտգեղութիւն նորա. (Ոսկ. եբր. Ոսկ. փիլիպ. Ոսկ. կողոս.։)
cf. Յորդորիչ.
Հա՛պա բառս այս է՛ ուրեք յորդորական. որպէս ի մակաբայեցիսն. (Գէ. ես.։)
current, stream, torrent;
eddy, whirlpool, vortex;
bubble, bubbling;
foaming;
eddy-water;
—ս առնուլ, to boil hard, violently or furiously.
Քանզի եւ Յովբայ իսկ ոչ վնասեցին յորձանք բանից նոցա։ Ընկալեալ զյորձանս նախատողացն՝ ի բաց մերժեաց համարձակութեամբ արդարութեանն. (Իսիւք.։)
cf. Յորջորջանք;
փոփոխական, փոփոխեալ or այլաշրջիկ —, metaphor.
ՅՈՐՋՈՐՋՈՒՄՆ ՓՈՓՈԽԵԱԼ կամ ՓՈՓՈԽԱԿԱՆ. իբր Այլաբանութիւն. փոխաբերութիւն. μεταφορά . եւ մակբայիւ, μεταφορικῶς.
jewish, judaical.
ՅՈՒԴԱՅ ՅՈՒԴԱՅԱԿԱՆ ՅՈՒԴԱՅԵԱՆ. Ἱούδα, ἱουδαῖος, -αῖοι Juda, judaeus, judaicus. Ազգն Յուդայի որդւոյ Յակոբայ Իսրայէլի. ցեղն Յուդայ, յորմէ ծագեաց եւ Քրիստոս. այլ յետ Քրիստոսի ի խառնիլ ՟Ժ՟Բ. ցեղից ցրուելոց՝ ամենայն եբրայեցիք կամ հրէայք՝ յուդայեան կոչեցան. եահուտի, եէհուտիմ, ջըֆուտ. յն. լտ. եուտէ՛օս, եուտէ՛ուս. իտ. գղ. ճուտէօ՛, ժիւտ.
Ի չորրորդէ որդւոյն Յակոբայ, յորմէ թագաւորութիւն էր. եւ կալաւ անունն զամենայն ազգն՝ յուդայական. (Եզնիկ.։)
Jewish;
—ք, the tribes of Israel.
ՅՈՒԴԱՅ ՅՈՒԴԱՅԱԿԱՆ ՅՈՒԴԱՅԵԱՆ. Ἱούδα, ἱουδαῖος, -αῖοι Juda, judaeus, judaicus. Ազգն Յուդայի որդւոյ Յակոբայ Իսրայէլի. ցեղն Յուդայ, յորմէ ծագեաց եւ Քրիստոս. այլ յետ Քրիստոսի ի խառնիլ ՟Ժ՟Բ. ցեղից ցրուելոց՝ ամենայն եբրայեցիք կամ հրէայք՝ յուդայեան կոչեցան. եահուտի, եէհուտիմ, ջըֆուտ. յն. լտ. եուտէ՛օս, եուտէ՛ուս. իտ. գղ. ճուտէօ՛, ժիւտ.
Ի չորրորդէ որդւոյն Յակոբայ, յորմէ թագաւորութիւն էր. եւ կալաւ անունն զամենայն ազգն՝ յուդայական. (Եզնիկ.։)
cf. Յուլացուցանեմ.
Բանս խօսին յուղօղս ախտից. (Նեղոս. (այլ ձ. յուզօղս. բայց յն. մեղկացուցիչս)։)
"cf. Յուսահատ առնեմ."
Յուսահատեցեր դու զեղբայրն։ Նեղէք եւ յուսահատէք զիս. (Վրք. հց. ՟Զ։)
despair, hopelessness;
despondency, faint-heartedness;
առ յուսահատութեան, through despair;
յուսահատութեամբ, desperately, past recovery, without hope;
ի — մատնել, to deprive of all hope, to deliver or abandon to despair.
Ոչ ոք ի նոցանէ ողբայր յուսահատութեամբ զանկեալսն ի սրոյ. (Եղիշ. ՟Է։)
clearness, pureness, cleanness;
limpidity;
purity, candour, sincerity, ingenuousness.
Զամպարիշտս կարծէր բամբասել Սովփար, այլ յստակութեամբ ոչ էին նորա կամք. այլ զՅովբայ ակնարկեն. (Իսիւք.։)
articulation, joint, juncture;
bond, tie, link, connexion;
article.
Յօդդ ասի արդարեւ իսկ յօդ. որ է կցումն գրոյ յանգի անուանն եւ բայի, որ ցուցանէ զմերձաւորն կամ հեռաւորն։ Երեք գիր են, որ յօդ կոչին. եւ այլն. Երզն. քեր.։ Տե՛ս ի տառսդ Ս, Դ, Ն. յորոց կազմին եւ դերանունքս, այս, այդ, այն. սա, դա, նա. ես, դու, նա։
feigning, simulating;
inventing lies.
Արդ դու ո՛վ յօդաբան եւ զբայահուր, ի՞բր գերաթռար, եւ այլն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
compound;
articular;
conjunctive.
Ւիւնն յօդական միայն է տառ, բայց զոր յօդէ՝ քեզ ի խրատ ա՛ռ. (Շ. այբուբ.։)
to join, to unite, to tie, to bind, to annex;
to articulate, to pronounce, to utter;
to feign, to contrive, to invent;
to compose, to form.
Անբանք եւ լռեալք, բայց միայն սակաւ նշանիւք յօդէին միմեանց՝ զոր պարտն էր գործել. (Վրք. հց. ՟Թ։)
well disposed, inclined, willing, well affected;
prompt, ready, eager, desirous, anxious;
— լինել, to be disposed or inclined to, in the mood for, to have an inclination for;
cf. Օժարաբար.
Հոգիս յօժար է, բայց մարմինս տկար. (Մտթ. ՟Ի՟Զ. 41։ Մրկ. ՟Ժ՟Դ. 38։)
voluntary, well disposed, ready to, eager, ardent.
πρόθυμος promptus animo. եւ բայիւ προθυμέομαι prompto sum animo. Յօժար մտօք. յառաջամիտ. զուարթառատ. ինքնայորդոր.
Որպէս առաջնորդն յօժարամիտ է առաջնորդել յամենայնի եղբայրութեանն. (Բրս. հց.։)
cf. Յօժարիմ;
cf. Յօժարեցուցանեմ.
Յօժարեցին զարքայ՝ փոյթ առնել վասն պիտոյիցն այնոցիկ։ Եղբայրն սկսաւ յօժարել զծերն, եւ ասէ, ճաշակեսցե՛ս հա՛յր, զի քաղցրիկ է. (Կորիւն.։ Վրք. հց. ՟Ե։)
to dispose, to incline, to excite, to inspire with inclination, to raise a desire or a passion for, to interest, to induce, to invite, to persuade.
Յօժարեցին զարքայ՝ փոյթ առնել վասն պիտոյիցն այնոցիկ։ Եղբայրն սկսաւ յօժարել զծերն, եւ ասէ, ճաշակեսցե՛ս հա՛յր, զի քաղցրիկ է. (Կորիւն.։ Վրք. հց. ՟Ե։)
natural bent, disposition, inclination, propension, proneness, tendency, taste;
յօժարութեամբ, willingly, voluntarily.
Ամենայն յօժարութիւն՝ կամաւ, բայց ոչ ամենայն կամաւն՝ յօժարութեամբ. (Նիւս. բն.։)
having joined eyebrows;
— լինել, to knit the brow;
— ճօճ, knitting the brows nervously.
Ի միմեանս դարձեալք արտասուալից աչօք, յօնակից լեալ վշտօք վարատեալ ոչխարին, ողբային. (Սիսիան.։)
the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.
Յարի եւ ի դերանուանս, ի բայս, եւ ի մակբայս, ի պէտս զարդու, եւ առ ի յարաբերել զնախանշանակեալ ինչ դէմ, կամ զներկայութիւն ներգործութեանց եւ կրից. զոր օրինակ.
Զոր ոչն գիտես. մինչ ոչն մեղանչէին. որպէս բարւոքն վկայեաց. այս ինքն զայն՝ զոր ոչ. մինչ նոքա ոչ. որպէս երբեմն, յայնժամ կամ նա վկայեաց։ Ուր յերրորդ դէմս բայից դիտեա՛ քաջ, զի մի՛ լիցի շփոթել զյանգս եզական բայից յօդիւ, էն, ին, ընդ յոգնականս անյօդս՝ են, ին. զոր օրինակ.
"cf. Յառաջագահ;
— արքեպիսկոպոս, primate;
— նստել, բազմել, լինել, to preside, to be the president, to hold the first place;
—ք, cf. Նախաթոռք."
πρόεδρος praeses, praesul, antistes. եւ բայիւ. προεδρεύω, προκαθίζομαι praesideo, praesum. Որ ունի զառաջին գահ, զաթոռ, զիշխանութիւն, զպատիւ. գահերէց. եւ Նախապատիւ. նախագահական. մեծագահ. գլխաւոր. արքայանիստ.
discerning.
Արտագծեալ ի թիւս որքանութեան չափոյ սիղղոբայիցն նախադատն ընտրականութեան. (Նար. խչ.։)
founder or institutor;
preposition.
Նախադիր (կամ նախադրութիւն) ասի այնր աղագաւ, զի նախ եդեալ լինի քան զանուն եւ զբայ։ Նախադիր կարէ լինել, եւ ստորադիր, յորժամ ասիցես. սակս քո, եւ քո սակս։ Նախադիրս (բաղադրական մասնիկն կամ նախդիրն) առ ի զարդ գեղեցկութեան յօրինեալ յարուեստախօսից. (Երզն. քեր.)
cf. Նախագահ;
—թոռք, first seat, highest place.
Եղբայրութիւն զհրաման նախաթոռին անխիղճ ընկալցի. (Բրս. հց.։)
created, born or produced first;
bearing young for the first time;
first-born;
նախածինք, cf. Նախնիք.
Որպէս եսաւըն նախածին, բայց ըստ հոգւոյ գոլով վերջին. (Յիսուս որդի.։)
to undertake;
to presume;
to preelect;
to promote, to raise, to exalt;
to consecrate or ordain.
προχειρίζω, -ομαι, προχειρέω prompte aggredior, praesumo, instituo, designo, commendo, destino, eligo, ordino, creo. Ձեռներէց լինել առնել ինչ. ընձեռել կամ ընծայել զանձն կամ զայլ ոք. յառաջ մատուցանել. ընտրել եւ ձեռնադրել.
preferable, better, preferred, most esteemed;
— առնել, ընտրել, համարել, to prefer, to like better, cf. Նախամեծարեմ.
πρότιμος praelatus. բայիւ προτιμάω, προκρίνω , προτάσσω praefero, praehonoro, antepono եւ այլն. Մեծարեալ կամ մեծարելի յառաջ քան զայլս. նախապատիւ. պատուականագոյն. յարգի. յարգոյ. նախադաս. լաւագոյն.
foreknown.
Յետինքն զերիցագունիցն գերակայ բոլորմունս ոչ ունին, բայց մասնաւորս ի նախայայտնից լուսափայլութեանց ի ձեռն առաջնոցն համեմատաբար ի նոսա անցեալ. (Դիոն. երկն.։)
zealous, full of zeal, desirous, ardent, fervent;
emulous;
zealot, emulator, rival, competitor;
envious, jealous;
— լինել, to be zealous;
to bear envy, to be envious of;
to vie with.
ζηλωτής zelotes, aemulator եւ բայիւ ζηλόω, -ομαι zelo prosequor, aemulor, imitor. Ունող զնախանձ բարի. փոյթ ի նմանել, ի պահել, եւ այլն. նախանձասէր. նախանձայոյզ. նախանձախնդիր.
Նախանձաւոր օրինացն են։ Նախանձաւոր գործոց բարութեան։ Նախանձաւո՛րք լերուք շնորհացն, որ լաւն են։ Նախանձաւո՛ր լերուք հոգեւորացն։ Զի նոցա նախանձաւորք լինիցիք. (բայց լաւ է նախանձաւոր լինել ի բարիս յամենայն ժամ. եւ այլն։)
Նախանձաւորք ճգնութեան մեծ նահատակին յովբայ արդարոյ՝ հոյլք ճգնաւորաց. (Շար.։)
Այնչափ առաւելութիւն էր յովբայ ի վերայ նախանձաւոր պատերազմողին. (Իսիւք.։)
emulating, vying;
jealous, rival, emulous, full of emulation;
with emulation, wying with each other;
— ջանք, emulation, rivalry;
— կիրք, jealousy;
— լինել, գալ, to emulate, to vie with.
ἁντίζηλος aemulus, zelotypus. իտ. geloso. եւ ընդ բայի. ζηλοτύπως ἕχω per aemulationem facio, invideo. Ունօղ զնախանձ ընդդէմ այլոց. Նախանձայոյզ դէմ ընդդէմ. նախանձակից գոլով՝ դիմամարտութեամբ ընդ այլում.
worthy of the greatest honours, of greater consequence, first in dignity, most esteemed, honoured, preferred;
— լինել ումեք, to be preferred to another, to obtain the preference.
Դարձ առնէր ի հայրապետական աթոռն առ նախապատիւ եղբայրն տէր գրիգորիս. (Պտմ. ՟Ժ՟Զ։)
to respect, to honour most, to pay the highest honour to.
already long since.
Մակբայիցս՝ պարզք, վաղ, նախ. եւ ջոկադիրք են, վաղվաղ, նախավաղ. (Թր. քեր.։)
cf. Նախատինք.
Տե՛ս, թէ ուստի՛ լինին նախատանքն։ Առ ի նախատանս յովբայ, եւ այլն. (Իսիւք.։)
foresight, prevision;
prophecy.
Ըստ նախատեսութեան հայրապետին Յակոբայ. (Կիւրղ. ղկ.։)
preposition.
Նախադիրս ծննդագործ է բան, եւ զծնելոցն չափսն ներառնու։ Նախդիր ասի, զի նախ եդեալ լինի քան զանուն եւ զբայ. (Երզն. քեր.։)
to prelude;
to make a preamble.
προοιμιάζομαι . Նախերգան առնել. կանխաւ ասել.
very familiar, intimate.
Յակոբոս իբրեւ զնախընտել պաշտօնեայ ի տանն Յովսեփայ։ Յակոբոս տեառնեղբայր իբր նախընդել սպասաւոր (տիրամօր կուսի). (Լմբ. վերափոխ.։)
primitive, ancient;
primordial, primitive (soil);
— թիւ, primary number.
Մակաբայեցիք մեռանէին ի վերայ նախնական օրինացն. (Ճ. ՟Գ.։)
the first to begin a combat, champion, hero, martyr.
Որ հանդերձեալ լինել, ոչ ումեք է գիտելի, բայց միայն աստուծոյ, որպէս նահատակն Պիւղատոն ասէ։ Մեծահոգին պարզ է բարոյիւք, եւ նահատա՛կ, կարող անիրաւել, եւ ոչ պատուհասող. (Արիստ. աշխ. եւ Արիստ. առաք.։)
navigation, voyage at sea, passage.
cf. Նաւուղղակ.
Նաւուղիղն հանդէպ նաւին դեգերեալ ողբայ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
cf. Յառաջս.
ՅԱՌԱՋ ՅԱՌԱՋՍ. (ի բառէս Առաջ, առաջք. իբր մ) ἕμπροσθεν ante, anterius . եւ բայիւ προβάλλω, προβιβάζω projicio, promoveo προέρχομαι, ἑκπορεύομαι, πρόειμι progredior, procedo եւ այլն. . Յառաջակողմն կոյս. դէպ ի առաջ. ի կողմն երեսաց. առաջի աչաց. ընդ առաջ. առաջը, առաջքը, առջեւի կողմը, առաջ.
ՅԱՌԱՋ. ՅԱՌԱՋՆ. մ. ἕμπροσθεν prius, ante, antea, jam, olim եւ բայիւ προερέω praedico, -cis προορίζω , προγινώσκω praenosco, praescio προτίθημι propono եւ այլն. Նախ զառաջինն. ի սկզբանն. յառաջագոյն. յառաջնմէ. յառաջ ժամանակաւ. երբեմն. առաջ, նախ եւ առաջ, առաջուց.
Ի ձեռն աչաց յառաջ՝ քան գործով՝ մեղանչեն մարդիկ։ Եղիշ. (խաչել. (որ է որպէս՝ մակբայ)։)
ՅԱՌԱՋ ԱԾԵԼ, ԲԵՐԵԼ. cf. ՅԱՌԱՋ, (բայիւ) προάγω produco.
Ծուփս առեալ յետ յառաջ. բայց զելս իրացն ոչ գտանէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Թ։)