misfortune, disaster, calamity, mischance, mishap, danger, peril, risk, hazard, chance, adversity, storm, tempest, evil.
Արկածք վնասուց, կամ փորձանաց, չար ամպրոպաց, տրտմութեանց, աղեաց, անձրեւաց։ Արկածք խաբէութեան։ Արկածից չարին։ Արկածք խաբէութեան։ Արկածից չարին։ Արկածով չարին (սատանայի), կամ թշնամեաց. (Յճխ.։ Յհ. իմ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։ Սարգ.։ Մագ.։ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
Եւ Եկամուտ ինչ արտաքուստ. Վրայ եկած՝ դրսէն մտած վնասակար բան մր.
to cast, to throw, to shoot;
to put away, to reject;
to reduce to, to bring to;
to sow, to scatter, to spread;
to pour out, to shed;
to mix;
ի մէջ — զանձն, to intermeddle, to intrude, to enter;
— ի մէջ ի ներքս, to thrust in, to introduce, to mix;
— ի միտս, to insinuate;
— զանձն ընդ, ի ներքոյ, to undergo;
— զիւրեւ, զանձամբ, to endorse, to put on one's back;
to put on, to dress one's self;
— աղիւս, to make brieks;
— զկալ, to winnow corn;
— ողորմութիւն, to pity;
ընդ յեսան, ընդ սրոց —, to whet, to sharpen;
— ընդ սղոցաւ, to saw;
— ջուր, to pour water;
գութս —, to pity;
խունկ —, to cense, to perfume with incense;
ի խնդիր —, to seek, to trouble one's self to find;
ձայն —, to cry, to scream, to shriek;
վարձս, սակ —, to bargain, to make an agreement, to contract;
վիճակ —, to cast or draw lots;
ի կիր, ի վար, ի գործ —, to use, to employ, to make use of;
ձեռն —, to undertake;
— ընդ տարակուսանօք, to make doubtful, to doubt;
— ի մոռացօնս, to forget;
— զանձն ի վատնգ, to place one's self in danger;
— ի յուսահատութիւն, to reduce to despair.
(Արկանել նետս, քարիս, կամ վիճակ, զուռկան ի ծով, արս ի հնոց կամ ի հուր, ի բանտ, ի գութ. հող զգլխով. մարգարիտս առաջի խողաց. գինի ի տիկս. ջուր ի կոնք. շանց զհաց. պղինձ ի գանձանակն. զարծաթ ի սեղանաւորս։ Ա՛րկ զքեզ աստի ի վայր։ Արկանել մանգաղ ի հունձս. զգործիս յորս. բան ի բերան. վարապան ի զցռուկս։ Յամենայն տեղիս արկից լռութիւն, եւ այլն։)
որք ուլունս արկանեն վասն կրից կամ այլ ինչ հմայութեանց բարբանջանաց. (Կանոն.) իբր ռմկ. զար նետել։
Արկանել զձեռն ի վերայ նեղչաց։ Ձեռն մի՛ արկանէք ի նա։ Ձեռն էարկ նա ի հրեայսն։ Արկին ի նա ձեռս։ Արկանել զաջա զգլխով։ հանդերձ կամ ձորձ զնովաւ, կամ զքեւ։ Արկին ի նոսա խունկ։ Յոր արկանիցեն զձեռս։ Մի՛ հարկանիցես զծառատունկ նորա՝ արկանելով ի նմա երկաթ։ Արկից ի վերայ նոցա զվարմ իմ։ Արկանել կապերտ ի վերայ ձորձոյ. կամ նուարտան ի վերայ նորա, եւ ա այլն։
Մուծանել, կամ տանել ի ներքս. եւ Յեռուլ. ագուցանել. պատել. խօթել. սօգմամ. կիյտիրմէք.
Ի յանձնիշխան մերոց կամաց արկաւ ի բնուիւնս. (Շ. ամենայն չար.։)
Մեղաց պատմուճան քեզ արկեր. (Նար. ՟Խ՟Զ։ կամ)
Յընչի՛ց կամիցի արկանել։ Զադամ յայնպիսի փառաց փութայր արկանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա 24։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա 8։)
Իսկ Ի ԿԵՆԱՑ կամ ՅԱՐԵՒԷ ԱՐԿԱՆԵԼ, տե՛ս ի բառն ԿԵԱՆՔ եւ ԱՐԵՒ։
Որ ինչ սատանայի ճահ է, զայն զաստուծով կամին արկանել. (Ոսկ. եփես.։)
Արասցուք դանակ, կամ արկցուք արօր. (Վեցօր. ՟Թ։)
Զարկեալ սահմանն Աստուած, որպէս կամիմք, շրջեմք ի բարի եւ ի չար. (Յճխ. ՟Է։)
Զի մի՛ կամայական սահմանս արկանիցեն անձանց. (Ագաթ.։)
ՁԱՅՆ ԱՐԿԱՆԵԼ, կամ ԳՈՅԺ, ԽԱՂ, ՈՒՆԿՆ, ԽՈՒՆԿ, ՃԱՌ, կամ ԱՌԱՋԻ ԱՐԿԱՆԵԼ, ՅՈՒՇ կամ ՅԵՐԳ, ԻՎԱՅՐ, Ի ԿԵՐ, Ի ԳՈՐԾ ԱՐԿԱՆԵԼ եւ այլն. cf. ՁԱՅՆ, cf. ԳՈՅԺ. եւ այլն։
ՅԻՆՔՆ կամ ՅԻՆՔԵԱՆՍ, ՅԻՒՐԵԱՆՍ ԱՐԿԱՆԵԼ, է Յանկուցանել. յինքն ձգել. իրեն քաշել. այարթմագ.
ԱՐԿԱՆԵԼ ԶԱԿՆ կամ ԶԱՉՍ ՅՈՒՄԵՔԷ. Զաչս ի բաց դարձուցանել. անտես առնել.
Ընդ սահմանաւ եւ կամ ընդ ստորագրութեամբ արկանեմք. Ընդ թուով արկանել. (Սահմ. ՟Ա ՟Ժ՟Ը։)
to throw ones self, to fall;
to dress one's self.
ԱՐԿԱՆԻՄ, արկայ, արկեալ կամ արկուցեալ. περιβάλλω, ἁμφιέννυμι amicior, induor Զգենուլ. ագանիլ, ագուցանել. հագնիլ, հագուիլ.
(Նեստոր զիւրեաւ) անաստուածութիւն արկուցեալ՝ ժանտ եւ անաստուած աղանդ կամեցաւ տիեզերաց ձօնել. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
Որ դու միայն արկեար հիմունս պաշտելիս մարդկեղէն բնութեանս. (Գանձրն.) իմա՛ կամ ընթերցի՛ր, յարկար. cf. ՅԱՐԿԱՆԻՄ։
trunk maker, box-maker;
made like a box or trunk.
Վանս արկղակերտ տապանին (յն. մի բառ լա՛ռնաքս. որպէս լաստափայտ, կամ տապանակ), որով նովքոս նախնին մերոյ ազգիս ապրեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Հնազանդեալք եղեն ի գործս արկղակերտի նոյեան տապանին. (Յհ. կթ.) լինի ա. կամ գ. որպէս արկղակերտութիւն։
cf. Արկղագործ.
Վանս արկղակերտ տապանին (յն. մի բառ լա՛ռնաքս. որպէս լաստափայտ, կամ տապանակ), որով նովքոս նախնին մերոյ ազգիս ապրեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Հնազանդեալք եղեն ի գործս արկղակերտի նոյեան տապանին. (Յհ. կթ.) լինի ա. կամ գ. որպէս արկղակերտութիւն։
contempt, disdain;
outrage, offence, injury;
արհամարհանօք, disdainfally, contemptuously.
ἑξουθένημα, ἑξουδένωσις, μυκτηρισμός եւ այլն. abjectio, contemptus, subsannatio եւ այլն. րհամարհելն, իլն. արհամարհութիւն. անարգութիւն. անարգանք. ըստ յն. յոչինչ դնելն, կամ իլն. մերժումն. Տե՛ս Սղ. ՟Ի՟Ա 7։ ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 22։ ՟Ճ՟Ի՟Բ 3. եւ 4։ Կամ Ստունգանումն, պատուիրանազուցթիւն.( ՟Գ. Թագ. ՟Ը 50։ Երեմ. ՟Ժ՟Բ 1։) Կամ Ունչս առնելն. եպերանք. այպանք. (Սղ. ՟Լ՟Դ 16։ Յոբ. ՟Լ՟Դ 7։ Նեեմ. ՟Դ 4։ Կամ Անտես առնելն. ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 17. եւ այլն։)
to despise, to repulse, to disdain;
to aggrieve, to offend;
to vex;
to debase.
ԱՐՀԱՄԱՐՀԵԱԼ, կամ ԱՐՀԱՄԱՐՀԵԼԻ. իբր Արհամարհ.
καταφρονέω, ἑξουδενέω, ἑξουθενέω , ἁτιμάζω, ἑκμυκτηρίζω, ἑμπαίζω եւ այլն. contemno, nihili facio, despicio, ignomina afficio, etc. համարել ինչ. յոչինչ գրել. քամահել. անգոսնել. անարգել. ընդ վայր կամ առ ոտն հարկանել. անտես կամ ապախտ առնել. ստուգանել. որպէս յն. Անպատուել. տե՛ս Ծն. ՟Ժ՟Զ 4. եւ 5։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է 42։ Կամ անտես առնել. Թուոց. ՟Ե 12։ ՟Լ՟Ա 16։ Ղեւտ. ՟Զ. 2։ ՟Ի՟Զ 40. 43։ Սղ. ՟Հ՟Է 59։ Եզեկ. ՟Է 19։ Կամ Ունչս առնել. Սղ. ՟Բ 4։ ՟Լ՟Դ 16. ՟Ա. Եզր. ՟Ա 51. եւ այլն։ Կամ Ծաղր առնել, խաղ առնել, այպն առնել. (Առակ. ՟Լ. 17։ Յոբ. ՟Ե 22։ ՟Լ՟Թ 22։ Առակ. ՟Ի՟Է 7։ Յուդ. 18։ Առնու անխտիր խնդիր հյց. եւ պարառ.)
Եւ նորա արհամարհեալ լինէր զտանջանօքն. (Ճ. ՟Ժ.։ Ասի անխտիր եւ արհամարհել զոք կամ զիմն, զոր օրինակ զկեանս, զամօը, զբան կամ զճարտարօք, զներելովն եւ զերկայնմտութեամբ։ Իսկ կր. Արհամարհեալ է առաջի նորա, կամ նմա. փոխանակ ասելոյ՝ ի նմանէ։)
cf. Արհամարհիչ.
Արհամարհոստ բարք, կամ հպարտութիւն, կամ կամակորութիւն. (Փարպ.։)
fright, terrour, great and sudden fear, dread, consternation, shock.
ἕστασις, φοβισμός, φόβητρον , δεῖμα, τὰ φρίητα եւ այլն. extasis, terror, terriculamentum, horror, formido. Ահ աւիր (այսինքն վայրապար, ավարէ) կամ ահաւոր իրք. երկիւղ մեծ սաստկացեալ յերեւակայութենէ. սոսկումն. զարհուրանք. երկիւղալի իրք եւ ցնորք, խրտուիլ եւ տեսիլ ուրուական. գօրգու, գօրգուլուգ, հիւրիտ. Տե՛ս (Իմ. ՟Ժ՟Է. 8։ Սղ. ՟Ձ՟Է. 18։ Երեմ. ՟Ե. 30. ՟Ժ՟Ը. 13։ ՟Ի՟Գ. 14։ ՟Ծ՟Ա. 39։ Ովս. ՟Զ. 10։ Յոբ. ՟Լ՟Է. 16։ Ղկ. ՟Ի՟Ա. 11։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Դ. 14։ ՟Ժ՟Ե. 15։ ՟Ժ՟Է. 40։ ՟Ի. 29։)
opentry town;
without fortification.
Որ է որպէս քաղաք արձակ, այսինքն անպարիսպ. (յն. ըստ եբր. փերեզացի, կամ փարազուն).
to untie, to loosen, to detach, to break;
to unchain, to slacken;
to unpack, to unfold;
to unload, to deliver;
to dispatch, to expedite, to send;
to release, to let go;
to relax;
to throw, to thrust, to fling, to shoot;
to discharge, to disband, to dismiss;
— ի մեղաց, to absolve;
— քարինս պարսատկաւ, to sling;
ձայն —, to scream, to cry;
աչս —, to ogle, to cast eyes on;
— ճառագայթս, to cast a brilliancy, to shine;
բոցս, կայծակունս —, to sparkle;
կիցս —, to fling, to yerk;
նետս —, to draw the bow;
հրացան —, to let off a gun;
հրետ —, to fire a cannon;
— զկին, to divorce;
— զատեան, to dismiss the session;
— զոք, to dismiss a person;
փուք —, to fart, to break wind.
λύω, ἁπολύω, solvo, absolvo, որ եւ ԱՐՁԱԿՈՒՄ, կի. Արձակ առնել կամ թողուլ. լուծանել զկապեալն, կամ զկապանս. ի բաց քակել. ազատել. ներել, արձըկել, թող տալ. չէօզմէք, գօյ վերմէք, պօլամագ, հալլ էթմէք, ազատլամագ.
Արձակէ զկապեալս տէր։ Արձակել զորդիս մահապարտաց։ Զոր արձակեսցես կամ արձակիցէք յերկրի, եղիցի արձակեալ յերկինս։ Արձակեցէ՛ք, եւ արձակիցիք։ Արձակէ զեզն իւր կամ զէշ ի մսրոյ։ Արձակել ի կապանաց անտի։ Արձակել զկին։ Կապեա՞լ ես ի կին, մի՛ խնդրեր արձակել. արձակեա՞լ ես ի կնոջէ, մի՛ խնդրեր կին։ Եղէց արձակեալ ի հոգւոյս։ Արձակեա՛ զիս ի վշտաց իմոց ի տեղին յաւիտենից։ Արձակել զզօրսն յիւրաքանչիւր տեղիս։ Զանմեղս դատապարտէիր, եւ զվնասակարս արձակէիր. եւ այլն։
Որ սիրէ զանձն իւր, արձակէ զնա. (Յհ. ՟Ժ՟Բ 25.) որպէս թէ ընդարձակէ, կամ թողու ի կամս իւր. այլք ի յն. ընթեռնուն, կորուսանէ։
Արձակեաց զաղաւնին զհեա նորա, կամ ի տապանէ անտի։ Եդ յուսնորա զմանուկն, եւ արձակեաց զնա։ Արձակեաց իսահակ զյակոբ, եւ գնաց ի միջագետս։ Արձակեա՛ զիս, քանզի այգ եղեւ։ Ոչ արձակեցից զքեզ, եթէ ոչ օրհնեսցես զիս։ Արձակեա՛ ընդ իս զպատանեակդ։ Արձակելով արձակեսցես զմայրն, եւ զորդիսն առցես քեզ։ Հրեշտակս արձակել։ Իսկ տէր հրեշտակ անողորմ արձակէ ի վարայ նորա։ Արձակել զժողովուրդն, կամ զժողովս։ Արձակել խաղաղութեամբ։ Մահ արձակեաց տէր ի վերայ յակոբայ։ Զի զբարկութիւն իմ յազգ անօրէն արձակեցից։ Արձակեցից ի վերայ դոցա սուր։ Արձակեցից զսուր իմ զկնի նոցա։ Սուր արձակեցից զկնի նոցա։ Արձակել զծառայ։ Արձակեսցես զնա ազատ ի քէն։ Եհա արձակեաց զնա տէր Աստուած ի դրախտէ անտի։ Եհան արձակեաց զղովտ ի միջոյ կործանմանն։ Արձակեցան արքն՝ ինքեանք եւ էշք իւրեանց։ Արձակեցիր ի վերայ նոցա բազմութիւն անխօսուն անասնոց ի վրէժխնդրութիւն։ Արձակել ի վերայ նոցա բազմութիւնս արջոց։ Արձակիցէ զնա բարեւ ընդ ճանապարհ։ Զտիմոթէոս զարձակեալն առ ձեզ. եւ այլն։
Արձակել աշտէս, կամ քարինս հարուածս նետից. (Խոր. ՟Բ 5։ Նար. ՟Կ՟Զ։)
βάλλω, ἑξάγω, φύω, ἑπιφαίνω, mitto, produco, educo, pullulo եւ այլն. Ի վեր կամ ի դուրս հանել. բողբոջել. տարածել. ծաւալել. սփռել. յորդել. կր. Ելանել. ծագել. բուսաիլ. ծաւալիլ.
Թզենի արձակեաց զբողբոջ իւր։ Արձակել արմատս ի խոնարհ։ Արձակել զբարունակս, կամ շառաւիղս։ Ստեղանցն արձակելոց յաշտանտկէ անտի։ Ոչխարի եւ արջառոյ ծնունդ արձակեալ է. եւ այլն։
Արձակել զլոյս ճառագայթից, կամ զհեղումն լուսոյ, կամ փայլատակունս, կամ աննուազ փայլումն. (Ագաթ.։ Մագ.։ Եղիշ.։) (Նար.։)
Զաչս իւր ի կուռս ոչ արձակիցէ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Ը 6։ ՟Ի՟Գ 5. 20.) (որ եւ ասի, ԱԿՆ ԴՆԵԼ, կամ ԿԱՌՈՒՑԱՆԵԼ։)
unbridled, unruly;
helter-skelter.
ԱՐՁԱԿԵՐԱՍԱՆ ԱՐՁԱԿԵՐԱՍԱՆԱԿ. ἁχαλίνωτος effrenis Որոյ արձակ կամ լուծեալ է երասանն (իրօք կամ նմանութեամբ). աներասական. անսանձ.
Արձակերասանակ (կամ արձակերեսանակ) լեզու. (Ոսկ. եփես.։)
cf. Արձակերասան.
ԱՐՁԱԿԵՐԱՍԱՆ ԱՐՁԱԿԵՐԱՍԱՆԱԿ. ἁχαλίνωτος effrenis Որոյ արձակ կամ լուծեալ է երասանն (իրօք կամ նմանութեամբ). աներասական. անսանձ.
Արձակերասանակ (կամ արձակերեսանակ) լեզու. (Ոսկ. եփես.։)
to be untied, delivered, detached, liberated.
Եւ որպէս Փարատիլ ցաւոյ կամ ջերման.
deliverance;
shoot;
disbanding troops;
dismission;
—ի մեղաց, absolution;
— հրացանի, discharge;
— կնոջ, divorce.
ԱՐՁԱԿՄԱՆՆ. ἁποστάσιον repudium Թուղթ կամ գիր մեկնելոյ յարձակել զկինն.
inscription, title;
epitaph;
trophy, protocol;
matriculation.
στηλογραφία, στήλη tituli inscriptio, columna, cippus Արձան գրով. կոթող՝ կամ տախտակ քարեղէն, յորում փորագրեալ իցէ յիշատակարան ինչ. եւ Արձանագրութիւն. մակագրութիւն. խորագիր.
stone, stony;
cf. Անդրիագործ.
Իբր Յարձանէ գործած. քարաշէն. սիւնազարդ կամ կոթողանման.
to inscribe, to write;
to enrol, to check;
to register;
to record, to draw deeds;
to enter a will.
στηλογραφέω in columna inscribo Գրել յարձանի կամ իբրեւ յարձանի. անջինջ դրոշմել.ի գիր կամ ի միտս նշանակել հաստատութեամբ.
acts, registers;
enrolment, writing, deed, book, roll, record, protocol;
inscription;
account, list, memorial;
calendar of the ancient Romans.
στηλογραφία inscriptio in columna, titulus, monumentum Փորագրութիւն յարձանաի. յիշատակարան արձանագրով. եւ նմանութեամբ, Հաստատուն գրութիւն ո՛ր եւ է մապենի կամ բանի. յիշատակագիր. արձանագիր. եւ Մակագրութիւն.
to become like a statue, to be firm, fixed;
to stop;
to stand, to stand upright.
մերթ Յարձան փոխիլ կամ քարանալ. ստլանալ. քար կտրիլ
cf. Վիմածին.
Ունօղ յինքեան զարձան կամ զվէմ. վիմածին.
root;
stump;
trunk, stem;
source, origin, cause;
—ս առնուլ, արձակել, to take root.
ῤίζα radix որ եւ ԱՐՄ. Ստորոտ բուսոց եւ անկոց՝ յերեսաց երկրէ մինչեւ ցխորս հողոյ հանդերձ մանր թելիւք. կոճղ կամ ստորին բունն, եւ մազմզուկքն կամ մղեղն.
ԱՐՄԱՏ. նմանութեամբ, Սկիզբն սերնդոց, ցեղ, ազգ, զարմ, յաջորդութիւն. եւ Ամենայն սկզբնապատճառ կամ առիթ.
ԱՐՄԱՏ. Վերջին ծայր եւ եզր ստորին, Խորք. խարիստ, հիմն (իրօք կամ նմանութեամբ). հետք.
ԿԻՆ ԱՐՄԱՏ. առաւել ռմկ. իբր Կին մարդ. զարմ կամ ազգ կանացի.
to take root, to take hold, to grow.
ῤιζόομαι, ἑκρίζομαι radices ago, radicor Արմատս արձակել կամ ձկտել, կամ տարածանել, կամ առնել. հաստատիլ արմատովք. զօրանալ. ուռճանալ. (իրօք, կամ նմանութեամբ). արմատ կապել՝ բռնել.
rootedly, radically;
— խլել, to pull up by the roots, to eradicate, to displant, to grub up;
— խլումն, eradication.
Արմատաքի խլեսցի, կամ խլեցան. (Իմ. ՟Դ 4։ Յոբ. ՟Դ 7։)
Արմատաքի խլել, կամ խլեաց, խլիցէ, խլեսցեն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ի չարչարանս.։ Բուզ. ՟Դ 51։ Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
Յամենայնէ արմատաքի եղէ. (Ճ. ՟Ա.) իմա՛ կամ ընթերցի՛ր, արմատախիլ։
spot planted with palm-trees.
φοινικών palmetum Դրախհ կամ տեղի արմաւենեաց. որ եւ ՓԻՒՆԻԿԷ.
palm-tree, date-tree;
palm;
branch of a palm-tree, palm;
իւղ արմաւենւոյ, palm-oil.
ԱՐՄԱՒԵՆԻ. որպէս Ոստ կամ տերեւ արմաւենւոյ.
Եւ Զարդք կամ քանդակք ի ձեւ ոստոց արմաւենւոյ. ( ՟Գ. Թագ. ՟Զ 29։ Եզեկ. խ. 17. եւ այլն։)
ԱՐՄԱՒԵՆԵԱՑ ՕՐ կամ ՏՕՆ. cf. ԾԱՂԿԱԶԱՐԴ։ ՃՃ.։
cf. Արմուկն.
ԱՐՄՈՒԿ կամ ԱՐՄՈՒԿՆ, ἁγκών cubitus, flexus brachii գրի եւ իբր ռմկ. ԱՐՄՈՒՆԿ. Յօգուած բազկի. եւ որ ինչ նման է նմին. ... (իսկ ա՛րմօս, ըստ յն. է յոդուած, զօդ. եւ ա՛ռմուս, ըստ լտ. բազուկ, թեւ)
Գեանաստորս ի գաւառին պրտուոյն՝ սակաւ մի վերամբարձեալ ընդ արմկամբքն, զի յայն յեցցին. (Փիլ. տեսական.։)
Արմկամբքն խթէին զթովմաս, եւ ակնարկէին աչօք. (Ոսկ. նոր կիր.։)
corn, corn-crops;
production, fruit, product.
γέννημα productum, fructus Բերք ի գոյզն արմատոց ծնեալք. արդիւնք երկրի կամ բուսոց հանձելեաց, կամ հատից սերմանելեաց. որպէս ցորեան, գարի, ոսպն, եւ այլն. ունդք. ընդեղէնք.
Եղեւ նորա անասուն, եւ արմտիք բազում. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 14.) յն. երկրագործութիւն, կամ արաք։
that runs, races;
olympic.
Արշաւօղ ի հանդիսի. ընթացօղ յասպարիզի կամ իտեսարանի.
course;
erruption, invasion, incursion, excursion, descent;
expedition;
—ք ձիոյ, league (four kilometres, two and a half English miles), cf. Ասպարէս.
Ունի արշաւանս ընդ կամարաձեւ խորանն երկնից. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 34։)
Արշաւանք բարբարոսաց, կամ հինից, կամ ասպատակողաց. (Սահմ. ՟Թ։ Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Ի՟Թ։)
Ի հակառակամարտսն արշաւանք. (Պիտ.։)
Մօտ եղեն ի գետն եփրատ իբրեւ ձիոյ արշաւանօք երկու (կամ երեք). (Ագաթ.։)
that runs rapidly.
արշաւասոյր շարժմունք, կամ ալիք, կամ շլացութիւնք. (Արծր. յռջբ։ Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.
Արշաւել ի կողմանս հրէաստանի, կամ յերկիր նորա։ Արշաւեալս՝ յարձակեալս. (՟Ա. Մակ. ՟Դ 35։ ՟Թ 69։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե 2։)
Արշաւեցին այլազգիք, յերկիրս։ Որո՞ւմ կողման արշաւեցեր (կամ արշաւեցէք) այսօր. (՟Ա. թգ 27։ ՟Ի՟Է 10։)
Արշաւել ի կողմանս պասից, կամ ի հռովմայեցւոց տէրութիւն, կամ զհետ երամակաց ցռուց, կամ փութանակի ի տեղին. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ 62։ ՟Գ 55։ Փարպ.։)
Մինչդեռ արշաւեմբ, առ ի յետոյսն հակամիտեմ։ Մի՛ վախճանն անյարմար ի վերայ իմ արշաւեսցէ։ Արագ սուրհանդակք ընդ հեռաբնակ վայրս արշաւեցին. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ձ՟Բ. եւ Նար. առաք.։)
sodomite.
ԱՐՈՒԱԳԷՏ կամ ԱՐՒԱԳԷՏ ἁρρενοκοίτης qui cum maribus concubit Գիտացօղ արուի. արուամոլ. առնամոլի. այր որ ընդ արուի խառնակի իբրեւ ընդ իգի.
male, masculine.
ἁρσενικός masculinus Սեպհական արուաց կամ առն մարդոյ. արական։
Արուական բնութիւն, կամ անդամք, կամ բարբառ, կամ զօրութիւն, կամ զօրք, կամ բարեզարդութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Թ։ Եզնիկ.։ Լծ. ածաբ.։ Միխ. ասոր.։ Ի գիրս խոսր.։)
bordering, frontier, neighbouring.
πλησόχωρος, πλησίος confinis, finitimus, accola որ եւ ԱՐՈՒԱՐՁԱՆԵԱՑ. Սահմանակից, մերձաւոր բնակութեամբ կամ գաւառաւ, եւ որոշեալ արձանօք յորոշումն սահմանաց.
cf. Արուարձական.
cf. ԱՐՈՒԱՐՁԱԿԱՆ. կամ Բնակեալն յարուարձանս արտաքոյ քան զբուն քաղաքն.
suburb.
συγκυροῦν, συγκυρούσα, τὸ πλησιόν pertinentia, confinia, quae sunt prope Արձակավայրք կից ընդ քաղաքի՝ արտաքոյ պարսպաց կամ արձանաց. որ եւ ԲԱՑԱՏ ասի, եւ ԶԱՏՈՒՑԵԱԼՔ, եւ ԴՍՏԵՐՔ՝ իբր շինանիստ վայրք եւ աւանք քաղաքին.
artistically.
ԱՐՈՒԵՍՏԱԲԱՐ կամ ԱՐՀԵՍՏԱԲԱՐ. τεχνικῶς artificiose, ἑντέχνως solerter Արուեստիւք. ըստ արուեստի. ճերտարութեամբ. հնարիւք. քաջ.
Հիւսեաց արուեստաբար (կամ արհեստաբար) զհերբ նորա. (Եփր. ի յհ. մկ.։)
artisan, artist, master, author.
Քաջ եւ առաքինի արուեստագէտի (աստուած). (Նիւս. կամզ. ՟Ե։) յն. մի բառ ἁριστοτέχνης
calligrapher;
that is skilfully written.
Արուեստիւ գրօղ, կամ գրեալ։ (Երզն. քեր.։)
cf. Ճարտարախօս
Արուեստաբան. ճարտար ի խօսս. քաջ քերական, կամ քերթող.
technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.
τεχνικός. artificialis, artificiosus, τεχνίδριον, inventiuncula որ եւ ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ. Սեպհական արուեստի, արուեստաւոմրի. որ ինչ է ըստ արուեստի. ճարտար. ճարտարուեստ. պաճուճեալ կամ նորագիւտ. սենատթլը.
Ի վերայ արուեստականացն (զսահմանն) յենթակայէ առնուն, կամ ի կատարմանէ. (Սահմ. ՟Դ։)
μουσικός, -κή, canens եւ այլն. Երաժշտական (գործի կամ նուագ). երաժիշտ, եւ երաժշտութիւն. մուսիգի, սազէնտէ, հանէնտէ, ուսուլ. Տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Ա. 27։ Եզեկ. ՟Ի՟Զ. 13։ Դան. ՟Գ. 5. 7. 10. 15.։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 39. 41։ Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 22։)
master of arts, foreman, overseer;
chief artist.
Գլխաւոր արուեստագէտ. ճարտար արուեստաւոր, կամ նուագածու. ուստա.
artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.
τεχνίτης artifiex, opifex Ուօղ եւ գործօղ ո՛ր եւ է արուեստի կամ ճարտարութեան. արուեստագէտ. ձեռագէտ. որ եւ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆ ասի, եւ ՃԱՐՏԱՐ. արհեստի տէր, վարպետ բանօղ.
Արուեստաւոր ուսմունք, կամ երկրագործութիւն. (Փարպ.։ Պիտ.։)
cf. Արուեստակեմ.
ԱՐՈՒԵՍՏԵՄ կամ ԱՐՀԵՍՏԵՄ. τεχνιτεύω artificiose fabrico Արուեստագործել. արուեստաւորել. ճարտարել. Հնարել.
virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.
ԱՐՈՒԹԻՒՆ կամ ԱՐՒՈՒԹԻՒՆ. (լծ. եւ յն. արէդի) ἁρετή virtus, ἁνδρία virilitas, fortitudo Արիութիւն. կորովութիւն. քաջութիւն. եւ որպէս ընդհանուր կամ մասնաւոր առաքինութիւն. կտրճութիւն.
Զարդարութիւն եւ զարւութիւն (կամ զարութիւն). (Իմ. ՟Ը. 7։)
Արութիւնս կատարել կամ ցուցանել. (Եղիշ. ՟Ե։ Յհ. կթ.։)
Զբարիսն անկեալս ի մեզ հոգւոյ արութիւս. (Նար. ՟Ի՟Թ։ որպէս եւ ի հին ձեռ. կամ թարգ. հարանց վարուց ստէպ դնի Արութիւն, իբրու Առաքինութիւն, ըստ հոմաձայնութեան յունին։)
որպէս Այրութիւն, այսինքն այրական կամ արուական եւ կամ արական բնութիւն.
Արութիւն կամ իգութիւն իցէ նորա. (Եզնիկ.։)
Արական կամ առնի անգամք.
γονόρρεια, -υα, κοίτη seminis profluvium, cubile Գիջութիւն կամ սերմն առն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 16=18։ ՟Ժ՟Ը. 20. 23։ ՟Ժ՟Թ. 20։ ՟Ի՟Բ. 4։ Թուոց. ՟Ե. 13. 20։)
pizzle;
whip.
Արջառաջիլ տանջանարանք (կամ հարուածք). (Ոսկ. լուս.։)
vitriol.
ԱՐՋԱՍՊ գրի եւ ԱՌՋԱՍՊ, կամ ԱՐՋԱՍՊՆ, ի. χάλκανθον կամ χάλκανθος, -θη chalcanthum, atramentum sutorium, vitriolum Մետաղ թափանցիկ իբրեւ ապակի շառագոյն՝ լաւն կանաչագոյն, ի բովս պղնձոյ եւ երկաթոյ, մանաւանդ ի կիպրոս. կայ եւ արուեստականն ի պղնձոյ այրելոյ ծծմբով. պիտանի ի սեաւ ներկս, եւ ի կազմութիւն մելանի, եւ այլոց դեղոց. ... Բժշկարան. ստէպ. ուր յիշի Այրեցած արջասպն, որպէս եւ Հոռոմ արջասպն՝ իբրու լաւագոյնն։
Արջասպով ներկած են. (Երզն. երկն.։) (Արջասպ՝ կարծի ասիլ իբր արջնազգեստ. զի հյ. արջն ի բարդութիւնս է սեաւ կամ թուխ, որպէս հասարակ գոյն արջոց։
dull, dark, black, gloomy, sad, melancholy.
ԱՐՋՆԱՏԵՍ եւ ԱՐՋՆԱՏԵՍԱԿ. Սեաւ տեսլեամբ կամ տեսակաւ. արջնագոյն. թխագոյն. տխրագոյն.
fennel-flower.
(որպէս թէ սեաւ դեղ. կամ արջոյ դեղ) μελάνθιον melanthium, nigella, git, papaver nigrum . Հատ սեաւ՝ կծու եւ ախորժ համեմ հացի. սեւ սոնիճ կամ շոնիզ. սեւուկ հնտիկ, կամ հընտիկ, կամ սեւուգնդիկ .... զոր Մենինսքի շփոթէ ընդ կունճիթ, որ է սուսամ, եւ ընդ շունիզ. եւ փոխանակ արջջնդեղի. որ է յն. մէլանթիօն, լտ. նիճե՛լլա. դնէ սիյահ դանէ, սիյահ պօյա, փէհանէ, փէհնալէ.