quackery, charlatanry;
bombast, fustian, turgidity, boasting, bragging.
obligatory;
— թուղթ, bond;
— երկաթուղւոյ, railroad.
mask, veil, cover.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց կայ միայն սեռ. -ի) «ծածկոյթ, ծածկոց» Նեղոս. Z17, «բոյսի արմատը և բունի տակը ծած-կելու լցուածք (հողով, խիճով)» Վստկ. 53. «վրանի պատերը» Ղևոնդ իէ, էջ 127, «առա-գաստ, սենեակ» Գր. տղ. «երամ, գունդ. խումբ» Երզն. քեր. (այս նշանակութիւնը կասկածելի է). որից պարտակել «ծածկել, թաքցնել» Յայսմ. դեկ. 10. Գնձ. Ոսկիփ. ան-պարտակ «ցիրուցան» Վրդն. սղ. հր. էջ 268. պարտակիլ «տեղաւորուիլ, պարտկուիլ, սըղ-խմիլ» Վրդ. առ. 61. ապապարտակեալ Նա-նայ 3։
• ԳՒՌ.-Լհ, բարդագ «ծածուկ». բայական ձևով՝ Երև. պարտակէլ, Ախց. Կր. պարտը-կէլ, Տփ. պարտըկիլ, Ալշ. պարդըգել, Մրղ պառտրկէլ, Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. բարդըգէլ, Տիգ. բmրդըգէլ, Ղրբ. փրթա՛կէլ, փռտա՛կէլ «ծածկել, թաքցնել»։ Նոր բառեր են գող-պարտակ, անպարտկուան։
Տոհմ, պար ... երամ, պարտակ, գունդ. (Երզն. քեր.։)
Ու՞ր տեառն որդիքն ի բազմոցին, կամ տալիթայքն ի պարտակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
ՊԱՐՏԱԿ. ա. Որպէս Պարտական.
(Անձրեւն ողողիչ զտունկս) առնէ պարտակ զխիճի գետա՛փն տեղեացն. (Վստկ. ՟Կ՟Դ։)
Հասնէին մինչեւ ի դղեակաձեւ կազմած պարտակին, եւ ի վրանն մրուանայ. (Ղեւոնդ.։)
Գողն՝ որ միումն եւ սուղ տանց անշինութեան գտաւ պարտակ։ Ոչ այսմ եւեթ (վնասու) է պարտակ. (Պիտ.։ 1)
debtor;
indebted;
bond. responsible, obliged;
culpable, guilty;
due, fit, convenient;
— առնել, to cause to run into debt;
to oblige;
— լինել, to remain debtor, to run into debt;
to be obliged or subject;
ինքն եղիցի անձին իւրում —, his blood shall be on his own head.
ὁφειλέτης debitor. եւ բայիւ ὁφείλω debeo. Անկեալ ընդ պարտեօք, որպէս պարտապան.
Պարտական (կամ պարտապան) իսկ են նոցա։ Պարտական է զամենայն օրէնսն կատարել. (Հռ. ՟Ծ՟Է. 27։ Գաղ. ՟Է. 3։)
Պարտական եմք առ աստուած ի մէնջ զսէրն. (Բրս. հց. այսինքն պարտիմք։)
Աւանդառուք եւ պարտականք. (Խոր. ՟Գ. 27։)
Չէ ընդ վայր՝ ասեցեալն, բերան գոհացօղ՝ պարտական ունի զաստուած. (Խոսր.։)
Մաղթանաց հոգւոյ պարտականի ոչ անսայ. (Իգն.։)
ՊԱՐՏԱԿԱՆ. ἕνοχος obnoxius, reus. Պարտաւոր, որպէս վնասապարտ. մեղապարտ. արժանի պատժոյ.
Մահու պարտական լիցի։ Մի ոք լիցի ի միջի քում պարտական արեան։ Ինքն եղիցի անձին իւրում պարտական ... մեք լիցուք պարտականք։ Պարտական լիցի դատաստանի։ Պարտական եղիցի մարմնոյ եւ արեանն տեառն. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 11։ Օր. ՟Ծ՟Բ. 10։ Յես. ՟Բ. 19։ Մտթ. ՟Է. 21։ ՟Ա. Կոր. ՟Ծ՟Ա. 27։)
Սեղանազերծք են՝ զպարտական Աստուծոյ փառատրութիւնս յինքեանս յափշտակելով. (Բրս. հց.։)
Զպարտական գոհաբանութիւնդ ձեր մատուսջիք նմա։ Զպարտական ծառայութիւնն հատուսցեն. (Յհ. կթ.։)
Տացուք աւուրս զպարտական օրհնութիւնս արժանաւորապէս. (Սիսիան.։)
obligation.
Պարտական գոլն. պարտաւորութիւն. յանցաւորութիւն
Յաղագս զմեր պարտականութիւնս ազատելոյ՝ եգ զանձն. (Խոսր. իմա՛, զմեզ զպարտականքս։)
cf. Պատրուակեմ.
ընդ թզենաւ պարտակեցան, եւ տերեւով ծածկեցան։ Սպան զայրն, եւ ասէր ի միտս իւր, զի՞նչ արարից զմարմին սորա՝ զի պարտակեսցի. (Հ. մարտ. ՟Ի՟Գ.։ եւ Հ. դեկտ. ՟Ժ.։)
Տերեւով սփածան, եւ պարտակեցան։ թուզ պատահեցաւ, որով ըսփածաւ, եւ պարտակեցաւ. (Գանձ.։)
Մեղօք մեռելոյն ո՛չ հոգին յարքայութեան հանգչի, եւ ոչ մարմինն ի հող գերեզմանին պարտակի. (Ոսկիփոր.։)
fellow-debtor.
Կցորդ պարտեաց կամ պարտաւորութեան.
Արտատրոհեաց ի կենաց դրախտէն զկողին պարտակից. (Նար. խչ.։)
paying one's debts.
Հատուցանօղ զպարտս իւր կամ զայլոց. պարտավճար.
Եւ ինքն ի գովելն գովեսցի իբր զպարտահատոյց՝ բարերարի. (Պիտ.։ Զքեզ մեզ եդեալ պարտահատոյց. Խոսր.։)
redemption, buying out, off or up.
յաղագս ոչ գողանալոյ. յորում հրաման տայ որք ի պարտահատութեան են որոշեալք, եւ յուրաստ կացելոց ... յորոց հաւանին ոմանք յայտնապէս կամ գաղտուկ զայլոցն հատանել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
instalment, partial payment;
— տալ, to give or pay by instalments.
note payable to order.
charm, talisman.
• «կախարդական հմայեակ, յու-ռութք». մէկ անգամ ունի Մանդ. իր. «Ամե-նայն յուռութք և պարտանք դիւթի և թովչի և հարցկի՝ սուտ են և եղկելի»։
• ՆՀԲ մեկնում է իբր «պարտակ, պա-տըրուակ կամ ծրար (կախարդական)»։
Պարտակ. պատրուակ. կամ ծրար (կախարդական).
Ամենայն ուշռուտթք եւ պարտանք գիւթի եւ թով չի եւ հարցկի՝ սուտ են եւ եղկելի. (Մանդ. ՟Ի՟Ը։)
exacting payment, exaction of a debt.
Պահանջելն պարտատեառն զպարտս կամ զփոխն.
Անիրաւութիւն է ի հանգանակս պարտապահանջութեան առնուլ ջանիւ զփոքրն եւ զմի, իսկ զբազումսն (ի) նորայոցն աւանդից՝ ոչ տալ ի ձեռս. (Սարկ. հանգ.։)
debtor;
culprit;
— լինել, to owe, to be indebted.
Ժողովէին առ նա ամենայն վշտատեսք եւ ամենայն պարտապանք։ Եղիցի պարտապանն իբրեւ զպարտատէրն։ զգրաւ պարտապանի դարձուցանիցէ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Բ. 2։ Ես. ՟Ի՟Դ. 2։ Եզեկ. ՟Ծ՟Ը. 7։)
Որպէս եւ մեք թողումք մերոց պարտապանաց։ Պարտապան մի բիւր քանքարոյ։ Յունաց եւ բարբարոսաց, իմաստնոց եւ անմտից պարտապան եմ։ Այնուհետեւ ե՛ղբարք պարտապան եմք ոչ մարմնով ըստ մարմնոյ կեալ. (Մտթ. ՟Ղ. 12։ ՟Ծ՟Ը. 24։ Հռ. ՟Ա. 14։ ՟Ը. 12։)
ՊԱՐՏԱՊԱՆ. ἕνοχος reus. Պարտաւոր. վնասապարտ.
Պարտապան եղիցի յաւիտենիցն մեղաց։ Համարիք եթէ նոքա պարտապա՞նք եղեն քան զամենայն մարդիկ որ բնակեալ են յերուսաղեմ։ Եղեւ ամենայն օրինացն պարտապան. (Մրկ. ՟Գ. 29։ Ղկ. ՟Ծ՟Գ. 4։ Յհ. ՟Բ. 10։)
obligation, bounden duty, bound.
Պարտապանն գոլ. պարտիք. պարտականութիւն. եւ Յանցանք.
մինչեւ առցէ ի նմանէ եւս զդահեկանացն պարտականութիւն խոստման. (Յհ. կթ.։)
Ոչ խնդրեցաւ պարտապանութիւն վրիժուց չարախօսին մերոյ։ Զրախնդիր լինիս հեղուլ զարիւն իմ առանց բանի պարտապանութեան. (Յհ. կթ.։)
borrowing;
guaranteeing payment of another's debt, becoming bail or surety, respondent, answerable.
Զինքն մնալ մեզ պարտական ախորժէ ... զի նովաւ ե՛ւ պարտառու ե՛ւ պարտապան նոյն ինքն աստուած լինիցի. (Խոսր. պտրգ.։)
cf. Պարտասեցուցանեմ.
cf. պարտասեցուցանեմ.
Թողեալ եւ զայլս եւս կարծեցեալ փառս մարդկան, որք պարտասեալ պարտաւանդեն զմարդիկ ի յերկնաչու ճանապարհէն. (Վրք. ածաբ.։)
to tire out, to weary, to fatigue too much, to harass, to jade, to overweary, to worry, to fag, to exhaust, to debilitate, to extenuate.
Թախանձեցոյց զնա, եւ պարտասեցոյց զնա մինչեւ մահ. (Դտ. ՟Ծ՟Զ. 16։)
Ծով ծածկելով, երկիր կլանելով, հողմ պարտասեցուցանելով. (Եզնիկ.։)
tiring, fatiguing, toilsome, wearisome, grievous, burdensome;
overwhelming, crushing.
to grow tired, to be too much fatigued, to tire or weary oneself, to become weak, debilitated, exhausted.
Անց ինքն եւ եւ երեքհարիւր արքն որ ընդ նմա՝ պարտասեալք եւ քաղցեալք։ Քննեացին զանօրէնութիւն, պարտասեցան ի քննել զքննութիւն։ Պարտասեալք եւ տարակուսեալք ի տկարութեան մերուս. (Դտ. ՟Ը. 4։ Սղ. ՟Կ՟Գ. 7։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 7։)
Պարտասեցան դահիճքն. (Ածաբ. մակաբ.։)
Մայրն թողոյր (զդուստրն) անդրէն ընդոստ ի տանն, անկեալ պարտասեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
ընդ գետս խորագիտւկթեան նորա զարմանայր, եւ ապա յետոյ անկաւ պարտասեցաւ նա ի գութ սիրոյ նորա. (Եփր. թուոց.։)
Եթէ սխալէ ինչ թիւն, մի՛ պարտասիր. քանզի ոչ եթէ եկեղեցի սխալէ, այլ հրեայքն թողին զիւրեանց թիւն. (Ճ. ՟Գ.։)
Յերկիւղէ ահի երկնաւոր զօրացն լինելով նոցա գունատեալք եւ պարտասեալք դիմօք. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Պարտահատոյց.
Վճարօղ կամ վճարելով զպարտս. պարտահատոյց.
Պարտավճար նմա միշտ ի ծառայութիւն բերէր։ Հաճէր հաւանեցուցանէր՝ պարտավճար լեալ բռնադատին. (Յհ. կթ.։)
creditor.
Տէրն փոխոյն, ընչից, որ եւ լինի իշխան առնլոյ պարտս ի պարտապանէ. ըստ յն. ասի, ᾦ ὁφείλει , cui debet, որում պարտի (ոք). առնելիքի տէր.
Եղիցի պարտապանն իբրեւ զպարտատերն. (Ես. ՟Ի՟Դ. 2։)
Աներկիւղ ի դատաւորէ եւ ի պարտատիրէ։ Ի վերայ ամենայն պարտատիրաց. (Մխ. դտ.։)
debtor;
culprit;
obliged;
culpable;
condemned.
ἕνοχος reus, sons, crimini obnoxius. Պարտական՝ որպէս մեղապարտ. յանցաւոր. դատապարտ.
Ոչ անպարտ առնէ զպարտաւորն։ Սրբէլով ոչ սրբէ զպարտաւորն։ Պարտաւոր լիցի դատաստանի կամ ատենի կամ ի գեհեն հրոյն. (Ել. ՟Լ՟Դ. 7։ Թուոց. ՟Ծ՟Դ. 18։ Մտթ. ՟Է. 22։)
Զարիւն անբիծ պարտաւոր առնէին. (Սաղ. ՟Ղ՟Գ. 21։)
cf. Պարտաւորեցուցանեմ.
cf. Պարտաւորեցուցանեմ.
καταγινώσκω, κατακρίνω, καταδικάζω inculpo, reprehendo, condemno ἁναρτάομαι obligo. կր. ἕνοχος γίνομαι, εἱμι reus sum ὁφείλω debeo. Պարտաւոր առնել. սագտանել. եւ Դատապարտել.. կր. պարտաւոր կամ դատապարտ գտանիլ.
Արդարացուսցէն զարդարն, եւ պարտաւորեսցէն զամպարիշտն։ Ի բանից քոց արդարասցիս, եւ ի բանից քոց պարտաւորեսցիս։ Տեսեալ Յուդայի՝ որ մատնեաց զնա, թէ պարտաւորեցաւ (յիսուս ի դատաստան)։ Պարտաւորեցար բանիւք բերանոյ քոյ. (Օր. ՟Ի՟Է. 1։ Մտթ. ՟Ժ՟Բ. 37։ ՟Ի՟Է. 3։ Յոբ. ՟Ժ՟Է. 5։)
Պարտաւորեն զնա օրէնքն, եւ ոչ արդարացուցանեն։ Յուրոց օրինացն պարտաւորեցաւ, եւ եղեւ մահապարտ. (Եզնիկ.։)
Պարտաւորեցաւ կողմն ուրացելւցն. (Եղիշ. ՟Է։)
Քազէն զքեզ պարտաւորեցէր, եւ ես թաղում զպատիժսն. (Ոսկ. ապաշխ.։)
Պարտաւորեցին զնա անօրենութեամբ քահանայքն. (Եփր. թագ.։)
Դաւիթ առ քաղցին ելոյծ զօրենս նոցա, եւ ոչ ոք պարտաւորեաց զնա. (Իգն.։)
Տուրք անօրինաց պարտաւորեսցին ի սրբութենէ (ըստ յն պարտական գտցին առ սրբութիւն). (Առակ. ՟Ծ՟Դ. 9։)
Որով առաւել եւս պարտաւորեցեր զմեզ ընդ հարկաւ, քան թէ վճարեցաք՝ հատուցանելով քեզ. (Արշ. այսինքն պարտական կացուցեր. կամ արկեր ընդ հարկաւ։)
to find fault with, to lay the fault on, to accuse, to blame;
to render or declare guilty or culpable, to judge, to condemn, to sentence;
to plunge one into debt;
to oblige, to engage.
Կրկին չարիք են. զի զարդարն պարտաւորեցուցանեն, եւ զպարտաւորն արդարացուցանեն. (Ոսկ. ես.։)
to be declared guilty, to be culpable, judged, sentenced, condemned;
to run into debt;
to be bound.
fault, guilt;
condemnation;
debt;
duty;
obligation, engagement.
Ընթանան եւ փոքունք ախտք՝ է երբէք զի ի պարտաւորութեանց զօրութիւնս. (Մեկն. ղեւտ.։)
Պարտաւորն գոլ. արկումն ընդ պարտեօք, եւ ընդ դատապարտութեամբ.
Չարաչար բառկութեամբ վարեցաւ ընդ իս՝ պարտաւորութեամբն ադամայ. (Իսիւք.։)
Որով թողութիւն պարտաւորութենն ի մեղաց գտաք, եւ յօրինացն. (Արշ.։)
Ստուգեաց ի հազարապետէն զառնն պարտաւորութիւն. (Եղիշ. ՟Է։)
Խորհէր՝ զի յիրացն վկայութենէ, եւ ոչ ի խօսից իւրոյ ի բաց վճարեսցէ զինքն յայնմ պարտաւորութենէ, զոր յանդգնելայքն ածէին ի վերայ նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
Ոչ նոր ինչ գտեր յիս զյանցանացս պարտեաց մառախուղ, այլ նոյն եմ յաւէտ նովին պատահմամբ պարտաւորութեան Նար. (՟Ի՟Բ։)
Ոչ միայն անմտութեան, այլ անհաւատարմութեան ունի զպարտաւորութիւնն . յն. յանդիմանի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)
Պարտաւորութիւն. որպէս Հարկ անհրաժեշտ.
cf. Ամբարտակ;
towering, puffing up.
• տե՛ս Ամբարտակ։
Պարսպելով եւ համբարտակ շինելով զերկիր երկնի. (Փիլ. լին. ՟Բ. 82։)
Զոր առ համբարտակ (կարծեցեալ) բոլոր թշնամիսն ցուցին նահատակութիւն։ Որում համբարտակ փութացաւ (ընդդէմ) կանգնել զցանկութիւնս իւր։ Ընդ զրաւել համբարտակացն։ Զհամբարտակսն հերքեալ բարձցէ ի միջոյ։ (Պիտ.։)
Եթէ համբարտակն վստահութեան՝ մեղօք յատակի, դարձեալ կառուսցի. (Նար. ՟Գ։)
good-tempered, peaceful, gentle, mild, meek, affable.
Հանդարտաբար գնալ. (Յհ. կթ.։)
Հանդարտաբար խօսել, կամ առնել զպատասխանին։ Հանդարտաբար զ՝ի վերայ դիմելն հատանէր. (Ոսկ. յհ.։)
Զղջով եւ հանդարտաբար պատիմք կալ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Եթէ այսպէս հանդարտաբար ճաշեալ էիր, ոչ այսպէս աղքատաբար ընթրէիր. (Ոսկիփոր.։)
cf. Հանդարտահետ.
Բղխեն աղբիւրք, եւ հանդարտագնաց յառաջանան. (Ասող. ՟Բ։)
walking slowly;
flowing peacefully or placidly.
Գետք հանդարտահետք ... գեղածիծաղք. (Նար. առաք)
soft, pronounced or sung softly.
Հանդարտաձայն սաղմոսաց. (Նար. առաք.։)
equanimous.
cf. Հանդարտիմ.
Ժողովուրդ հանդարտացեալ։ Հասից ի վերայ հանդարտացելոցն (կամ հանդարտելոցն) յանհոգութեան. (Դտ. ՟Ժ՟Ը. 27։)
Ի նուազել կերակրոց՝ եւ մարմինն հանդարտանայ, եւ սրբի. (Յճխ. ՟Թ։)
Ոչ ամենայն աշխարհ մշտնջենաւոր հանդարտանայ. (Նիւս. կուս. ՟Գ։)
Զգօնացեալ հանդարտանային սակս արդարոյն։ Հանդարտանային մոլեկան ալեացն խռովութիւնքն. (Անան. եկեղ.։ Նանայ.։)
Առ պատերազմն՝ հանդարտանալն. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
tranquil, imperturbable, peaceful, calm.
Լաւ է հանդարտասիրտն խոնարհութեամբ. (Առակ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
going slowly, having a slow pace.
Ամոլք ուղղաձիգք եւ հանդարտաքայլք. (Նար. առաք.։)
humility.
cf. Տապեղ.
beautiful as a pearl.
Սիւն ոսկեղէն ըստ ինքեան, եւ ի մարգարտագեղ ականց գեղեցիկ խարսխօք հաստատեալ. (Լծ. կոչ.։)
pearl-coloured.
Արմատացեալի միտս մարգարտագունին յուլիանեայ. (Ճ. ՟Ա.։)
adorned with pearls, pearled.
Ականակապ մարգարտազարդ կամար. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
full of pearls, pearly;
— դաշտ, plain sprinkled with daisies.
Մարգարտախուռն թագ. (Լաստ. ՟Ժ։)
bearing or producing pearls.
grain of pearl;
— ատամունք, pearly teeth.
Ատամներն ի շարն եղեալ՝ նմանեալ մարգարտահատին. (Տաղ.։)
cf. Մարգարտաշար.
Ի բաց ընկեցեալ զպատուադիր քողն մարգարտահիւս զարդուն. (Արծր. ՟Դ. 14։)
cf. Մարգարտաշար.
Ւիւսակ հարսին՝ սիրով կիզու, մարգարտայեռ՝ եւ լուսատու. (Շ. յիշ. սղ.։)
strung with pearls.
cf. ՄԱՐԳԱՐՏԱՅԵՌ. Ուր իցեն շարք մարգարտաց.
Ոսկեհուռ եւե մարգարտաշար ընդելուզեալ հանդերձ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Մարգարտաշար (կամ մարգըրտաշար) ակամբք զարդարեալ. (Գանձ.։)
Պետրոս գանձ մարգարտաշար։ Շրջանակ մարգրտաշար. (Ճ. ՟Ա.։)
Յեռեալ ընդ ոսկւոյ ակամբք պատուական մարգարտաշար հիւսեմք. այսինքն իբրեւ զշարս մարգարտաց. (Շար.։)
like a pearl.
Մարիա՛մ կոյս՝ պսակ թագաւորական, որ զմարգարտատեսակ զբազմագին ակնն ունիս զքրիստոս. (Եպիփ. ի կոյսն.։)
Մարգարտատեսիլ եւ ի ծիրանազգեաց հրաշափառագոյն կոյս. (Շար.։)
Մարգարտատեսիլ (կամ մարգըրտատեսիլ) սեղան. (Գանձ.։)
bright as a pearl.
Ի փոխումն աստուածածնին մարգարտափայլ սրբոյ կուսին. (Շար.։)
cf. Արտասուաբեր.
that sighs and weeps.
Ուր իցէ հառաչանք հանդերձ արտասուօք.
captain of robbers.
Աւազակապետն եւ գումարտակք իւր. (Նար. ՟Զ։)
basin of a fountain;
bath, bathing tub;
pool, reservoir of water;
horsepond;
basin;
— մկրտութեան, font, baptistery.
Աւս եւ Ապաշխարութիւնն կամ արտասուք զղջման՝ որպէս սրբիչ մեղաց յետ մկրտութեան.
Վերստին առցուք արտասուօք զաւաղանին լուացումնն ի ձեռն հաւատարիմ խոստովանութեանն եւ ապաշխարւոթեանն։ Զհանապազորդ սխալանսն հանապազորդ արտասուօք որպէս աւազանաւ լուանալ։ Արտասուաց աւազանաւն ժառանգաւոր արքայութեանն եղիցին. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ՟Թ։)
Լուա՛ դարձեալ յաւազանին՝ թէ ոչ շնորհօք, այլ արտասուօք. (Շար.։)
small market town, borough, village.
Ի վերայ բերդից եւ աւանաց։ Զմեծն արտաշատ աւանօքն իւրովք։ Զվանն աւանն, եւ զաւանսն իւր. (Եղիշ. եւ այն։)
that has received a deposit, depositary, trustee.
Աւանդառուք եւ պարտականք. (Խոր. ՟Գ. 27։)
ended, finished.
τέλεος, τέλειος perfectus Աւարտեալ. կատարեալ. աւարտական.
redundance, superfluity.
Իսկ զայլն եւս յաղբ մեկնեալ եւ յաւելորդութիւն՝ արտաքս հանէ. (Փիլ. լին. ՟Բ։)
to regret, to be sorry for.
Յորժամ զհերսն դեռ վիրային ի նմանէ, առ յոյժ գեղեցկութեանն բազումք յարտասուս հարան՝ որք լուանն կամ տեսին, ի գեղ աւեղկեալ. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
cf. Աւետաւորեմ.
Զամբարտաւանուեւեան գալուստն աւետէ սնափառութիւն, (Նեղոս) իմա՛ ըստ յն. ոճոյ՝ զեկուցանէ։
to run away, to vanish, to drop off.
Աւոլոց կամ աւալոց. (Ի Հին բռ.) արտաքս, ի բաց. եւ
cf. Ապշութիւն.
Մոլեկան արտակացութիւն՝ ափշութիւն։ Արտակացութիւն ափշութեան. (Արիստ. որակ.։)
clock;
գագացել —ի, crowing of a cock.
Աքաղաղն որ սիգայն ի մէջ մարեաց։ Ամբարտաւանութիւն եւ ի վերայ այլոց չարեաց ձգի՝ զօրէն աքաղաղոց. (Համամ առակ.։)
Ըստ նմանութեան աքաղաղոց ամբարձեալ զպարանոց իւրեանց ամբարտաւանութեամբ. (իսիւք։)
cf. Աքսոր.
ԱՔՍՈՐ մանաւանդ ԱՔՍՈՐՔ ԱՔՍՈՐԱՆՔ. լծ. յն. էքսօրի՛ա. ἑξορία exilium, exterminatio Արտասահմանութիւն. տարագրութիւն ի հայրենեաց. սիւրկիւն. որ եւ տեղի արտասահմանութեան.
to exile, to banish, to transport, to send away, to confine, to proscribe.
verbose;
talker.
Բազմաբանն պարտաւորի. (Լմբ. ժղ.։)
pillar of salt, statue of salt.
Կին մի արտաքոյ քան զբարս բուսոյ ծննդեան՝ աղարձա՛ն (կամ ա՛ղ արձան. յն. աղ) լինէր (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Աղաւնեվաճառ
Զաղաւնավաճառսն, որ նշանակէր զվաճառողս շնորհաց Հոգւոյն, Քրիստոս արտաքսեաց. (Զքր. ծործոր.։)
to go to stool, to dung;
to dung, to manure.
Աղբ արկանել ի գետին վասն պարարտացուցանելոյ. կիւպրէլէմէք, ֆըշգըլէմէք.
excrement, dung;
muck, manure;
filth;
place for the reception of all filth.
Նստէր յաղբիւս (կամ յաղբեւս) արտաքոյ քաղաքին. (Յովբ. ՟Բ. 8։)
fountain, source, spring, brook;
origin.
Խառնեալ հեծութիւն աղբերցս արտասուաց։ Աղբերացս երկուց (այսինքն աչաց)։ Արտօսր աղբերց երգողին. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Լ՟Է. ՟Կ՟Ա։)
archery.
Հմտութիւն քաջ արհեստի աղեղնաւորութեան. հրահանգք ճարտար նետաձգութեան. քեմանքէշլիք. Յայս անուն կոչեցաւ եւ ողբն Դաւթի ի վերայ Սաւուղայ եւ Յովնաթանու քաջ աղեղնաւորաց.
supplication, petition, deprecation, entreaty;
— արկանել, — մատուցանել, յ— մատչել, to supplicate, to implore, to pray, to request.
salt, saline, brackish;
cf. Աղիք.
Աղի արտասուս։ Աղի ցօղով արտասուաց. (Նար. ԿԲ. ԿԶ։)
miserable, pitiable, unfortunate, calamitous, grievous.
Աղիողորմ արտասուօք լային. (Մաղաք.։)
unchastity, lewdness.
Աղտեղագոյն աղէտք աղծապղծութեան։ Համօրէն իսկ աղծապղծութեամբ տարրացեալ ... Պարտական սպանութեան, եւ ամենայն աղծապղծութեան. (Յհ. կթ.։ Պիտ.։)
to trouble, to disquiet;
to alarm;
to put into disorder, to jumble, to mix, to confound.
Ծով թքանէ զփրփուրն արտաքս, եւ աղմկի առ ափն ծփանօք. (Պիսիդ.։)
darkness, obscurity.
Ընդ աղջամուղջս առաւօտին ելին արքն արտաքս. (Յես. ՟Բ.) տե՛ս եւ ԱՐՇԱԼՈՒՇ։
salt;
saltness;
ծով աղտից, salt-marsh.
greasiness, dirtiness, foulness, stain, impurity;
turpitude, excess;
sweepings;
excrement;
տուն աղտեղութեան, privy, necessary;
անօթ աղտեղութեան, chamber-pot or utensil.
Ի բաց թօթափեալ զամենայն աղտեղութիւնս։ Զի մի՛ ունիցի ինչ արատ կամ աղտեղութիւն։ Ծագեսցեն երեսք քո իբրեւ զջուր յստակ, մերկասցես զաղտեղութիւն։ Հանին արտաքս զամենայն աղտեղութիւնս՝ որք գտան ի տանն տեառն։ Փորեսցես նովաւ, եւ ածեալ ծածկեսցես զաղտեղութիւն քո. (Յկ.։ Եփես.։ Յոբ.։ ՟Բ. Մնաց.։ Օրին.։)
Զներքին եւ զարտաքին աղտեղութիւնս մեր նոքօք (ջրովք) լուանամք. (Եզնիկ.։)
to pray, to address one's self to God in prayer;
to supplicate;
to intercede.
Աղօթելով միշտ Աստուծոյ, եւ արտասուելով. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
cf. Աճելական.
Էառ ճշմարտապէս զաճականն, զգայականն, եւ զբանականն. (Մխ. ապար.։)
year;
ամի ամի, ամ յամէ, ամ ըստ ամէ, yearly, annually, a year, every year;
յամէ եւս, the following year, the year after;
յառաջիկայ ամի, next year;
յանցելումամի, last year;
զայս —, յայսմ ամի, this year;
զամն ողջոյն, all the year;
ի վերջ կոյս ամին, towards the end of the year.
vase, vessel, pot;
bag, sack, purse, cloak-bag;
ոտից —, shoe.
Բախեցէ՛ք զաման լալոյն արտասուաց։ Արտասուացն ամանոց բախմունք. (Ագաթ.։ Սարկ. լս.։)
to raise, to raise up, to take up, to heighten, to lift up.
Վերանալ ի պատիւ. զարգանալ. եւ ձեռներէց լինել մեծանալ. ամբարտաւանիլ. փքանալ.
to rise, to get up, to go up, to ascend.
Վերանալ ի պատիւ. զարգանալ. եւ ձեռներէց լինել մեծանալ. ամբարտաւանիլ. փքանալ.
to provide, to store;
cf. Համբարեմ.
Ամբարեմք զսոսա ի շտեմարանս մտաց ձերոց։ Որ ի ներքս յորովայնի ունի աղբիւր ամբարեալ, ոչ ծարաւեսցի երբէք։ Որպէս պարտականս հատուցանեն, եւ ոչ երախտիս ամբարեն առ բարեգործօղն. (Ոսկ. յհ.։)
to make proud, to render arrogant, to cause to be presumptuous.
Զթագաւորն հպարտացուցեալ ամբարհաւաճեցուցանէր որոգայթադիր թշնամին. (Ագաթ.։)
presumptuous, ness, haughtiness, pride, arrogance.
Դաւող ամպարհաւաճութիւն։ Ամպարհաւաճութիւն եւ բազում այլոց չարեաց գործա՛կ է։ Մի՛ բարձրասցի փքացեալ յամպարհաւաճութենէ։ Մի՛ գուցէ թագաւոր ոք զգեղջուկ արհամարհեսցէ՝ լցեալ ամբարտաւանութեամբ եւ ամպարհաւաճութեամբ. (Փիլ.։)
Վանեցին զհպարտն ամբարհաւաճութիւն։ Փշրեսցին ամբարհաւաճութիւնք հպարտացելոցն։ Խոնարհութիւն յամպարհաւաճութեան. (Նար.։)
unsoiled, clean, neat;
immaculate, spotless, pure, innocent, honest, just.
Ժողովեցան վասն պարտաւորութեան առն ամբծի եւ անարատի. (Վրք. ոսկ.։)
very ingenious, very artful, very dexterous, skilful, most able.
Գտակ ամենայն հնարից յամենայն դժուարութիւնս. ամենաճարտար, եւ ամենակար. ամենարուեստ. ըստ յն. քաջահնար. քաջարուեստ. εὑμήχανος, ἁριστοτέχνης. industrius, ingeniosus, artificiosus. ամմէն բանին ճարը գտնօղ, խիստ ճարտար. փէք հիւներլի. մարիֆէթլի. ուստա.
Ամենահնար ամենագէտ է։ Եւ ի փոքունսն ամենահնար ճարտարապետ է. (Ոսկ. մտթ.։)
very sinful, most criminal;
great sinner.
Ամենայն մեղօք լի. ամենայն մեղաց պարտական. բազմամեղ. խիստ մեղաւոր, ամմէն յանցանքի տէր.
all, total, whole;
each, every;
all, every thing;
— ոք, every one;
who ever, whosoever, whatever, whatsoever;
— ինչ, every thing, whatever;
ամենայնիւ, յամենայնի, altogether, entirely, quite;
— ուստեք, from all sides, from all parts;
— ուրեք, ընդ — տեղիս, every where, in all places;
զգիշերն —, all the night;
զ— աւուրս, every day;
յառաջ քան զ—, before all;
յետ —ի after all;
պատրաստ լինել —ի, to be ready for every thing;
ի վեր քան զ—, above all or every thing.
Պատճառ բարեաց ամենայնի։ Եդի զիս ամենայնիդ պարտական չարեաց։ Մարտիկք ամենայն. (Նար. ՟Ձ՟Բ. ՟Հ՟Բ։)
Ինքն պատեալ զամենայնիւ, ի ներքոյ ամենայնի, ի վերոյ ամենայնի, արտաքոյ ամենայնի, եւ ամենայն ի նմանէ, եւ ամենայն ի նա, եւ ամենայն ի փառս նորա։ Ամենայնի նա է հատուցանօղ։ Զինքն արարեալ օրինակ ամենայնի. (Ագաթ.։)
much obliged, much indebted.
Ամենայնիւ պարտաւոր, կամ պարտական պատժոց.
holiest, very sacred, very holy;
— Կոյս, the very holy Virgin.
Սուրբ սուրբ սուրբ, սուրբ ես ճշմարտապէս, եւ ամենասուրբ. (Պտրգ.։)
very skilful, ingenious;
very instructive;
most wise.
πάντεχνος. plane artificiosus, omnimodas artes sciens, πανάρετος. omnis virtutis, vel artis;
omni virtutum genere ornatissimus Քաջարուեստ. ամենաճարտար. ամենահնար. ամենառաքինի. շատ վարպետ. փէք ուստա. հիւներլի. գապիլիյէթլի. մարիֆէթլի. հեզարիֆէնտ. ասի զԱստուծոյ եւ զիմաստութենէ կամ զզօրութենէ նորա. մասնաւոր առմամբ եւ զՍողոմոնէ եւ զՅեսուայ Սիրաքայ, եւ զիմաստուն գրոց նոցա. եւ զամենայն առաքինի անձանց եւ զգործոց։
knight;
sir, esquire, master.
Ամիրայն Պարտաւայ եւ Գանձակայ. (Ուռպ.։)
cf. Ամոլ.
Ամոլք ուղղաձիգք եւ հանդարտաքայլք ... Պատարագելի ամոլք գառանց։ Ամոլք կենաց հաւատոյ. (Նար. առաք. եւ Մծբ.։)
discourse of God or with God;
theology.
Որ արտաքոյ զաստուածախօսութիւն ջահաւորէ. (Մամբը։)
agreeable to or pleases God.
Աստուածահաճոյ կանոն, կամ աղօթք, արտասուք, վարք։ Հեծութիւնս աստուածահաճոյս. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Գ։)