rack, instrument of torture.
Լինել արժանի գեհենի, զանազանութիւն ամենայն իրօք ունելով տանջանարանացն։ Նորագոյն տանջանարանաց եղեւ գտիչ։ Չարաչար տանջանարանք ճանապարհին չարագոյն էր քան զսպանումն եւ զմահ։ Ոչինչ քան զնոսա չարչարանսն չարագոյն է լուեալ ոք տանջանարան։ Համօրէն տանջանարանօք. (Բրս. հց.։ Նոննոս.։ Վրք. ոսկ.։ Վրք. հց. ՟Դ։ Ճ. ՟Բ.։)
to torment, to torture, to rack, to afflict, to cause to suffer, to harrow.
Տանջեցեր զհակառակորդսն։ Զայն որ պարտն իցէ տանջելոյ՝ տանջեցեր։ Յաչս մարդկան տանջեցան։ Որովք մեղանչէ ոք, նովիմբք (կամ նոքիմբք) եւ տանջի։ Անհնարին տանջանօք տանջիս։ Անդամալոյծչարաչար տանջեալ։ Եկիր տարաժամ տանջել զմեզ։ Զիւր սուրբ ոգիսն՝ նոցա անօրէն գնացիւքն տանջէր։ Զոմն տանջեցին, զոմն սպանին։ Ի ժողովուրդս իւրեանց տանջեսցեն զմեզ։ Ի ժողովուրդս տանջիցիք.եւ այլն։
cf. Տանջանք.
Սուրբն ստեփանոս լռեցոյց զբողոք տանջման իւրոյ։ Յանցաւորացն հրամայէր տանջմունս գանից եւ տանջանաց զանազանելոց։ Որոց ոչ տանջմունք գանից երեն որպէս մանկանց։ Ընդ բազմահնար տանջման նոցին՝ տանջանք հոգւոյս բժշկեսցին. (Ագաթ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։ Շ. մտթ.։ Յիսուս որդի.։)
mistress of a house, matron;
housewife.
Տանտիկին կին զոք մի իշխեսցի ունել։ Տանտիկին կանամբք զտուն իւր մատակարարէր։ Զկանայս տանտիկնայս՝ որ են ընդ նոսա։ (Կանոն.։ Յհ. կթ.։ Եւս. պտմ. ՟Է. 28։)
cf. Տաշիղ.
Եգիտ ի փոքր տաշեղի գրեալ. եւ դնելով եղբօրն զօրն ամենայն զտաշիղն առաջի աչաց իւրոց. (Վրք. հց. ձ։)
cup, mug;
bowl, basin;
vat, trough;
tub, bucket, wash-tub or lye-tub;
basket;
— խմորոյ, kneading-trough, hutch;
— խնկոց, bed of spices;
cf. Խնկանոց;
— որմածուաց, hod, tray;
layer, slip, offset;
vine-branch, vine-shoot.
φιάλη phiala, patina, patella, patera, poculum, scyphus. պ. դաշթ, թէշթ, դիստ, դաշ, թաս. իտ. թա՛ձձա. Անօթ ըմպելեաց՝ մեծ եւ փոքր, խորանիստ իբրեւ դաշտիկ. դաշխուրան. սկաւառակ. սկահ. բաժակ. ափսէ. նուիրանոց. ճաշակ. խառնարան.
heat, ardour, warmth, solar heat;
inflammation;
over-excitement;
foaming or frothing of the sea, storm.
Ոչ ոք իցէ՝ որ թաքիցէ ի տապոյ նորա։ Ի տապոյ նորա ծանրացեալք։ Գտին տապ յանապատի անդ։ Ի տապ խորշակի։ Հուր եւ տապ (կամ ջեր)։ Պապակիմ ի տապոյ աստի։ Հարի զձեզ տապով։ Տապացան մարդիկ ի տապ մեծ.եւ այլն։
Տապ ձմերայնոյն (այսինքն մրրկի) ի ներքս էր ի նաւին (յովնան), եւ ի վերայ ծովուն յուզէր խորշակ։ Ձմերայնոյն լինէր տապ բորբոքման. (Փիլ. յովն.։)
aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.
Զազիրք տեսլեամբ։ Գեղեցիկս տեսլեամբ։ Տեսիլ նորա իբրեւ զտեսիլ սառին։ Իբրեւ զտեսիլ որդւոց թագաւորի։ Աչք նորա իբրեւ զտեսիլ արուսեկի։ Եւ էր տեսիլ նորա իբրեւ զիփայլակն։ Իբրեւ զտեսիլ բորոտութեան ի մորթ մարմնոյ նորա։ Թխացան քան զածուխ տեսիլք իւրեանց։ Տեսիլ փառացն տեառն իբրեւ զհուր բորբոքեալ։ Եւ ոչ զտեսիլ նորա տեսէք։ Եղեւ տեսիլ երեսաց նորա այլակերպ։ Իջանել հոգւոյն սրբոյ մարմնաւոր տեսլեամբ իբրեւ զաղաւնի ի վերայ նորա։ Փափաքէ պատկերի մեռելոյ անշունչ տեսլեան։ Այնպէս անշքեսցի տեսիլ քո ի մարդկանէ.եւ այլն։
Ազգի ազգի տեսիլք մոլեգինք լինին ի քաղաքս բազումս. բայց մեք ունիմք զտեսիլ մեծամեծաց սքանչելեացն աստուծոյ։ Որ ոք զտեսիլ աշխարհիս սիրեցին տեսանել։ Տեսօղ պէսպէս տեսլեանց երեւելի արարածոցս. (Վեցօր. ՟Դ. ՟Զ։)
cf. Տերփուկ.
ՏԵՐՈՒԿ կամ ՏԵՐԵՓՈՒԿ եւ ՏԵՐՓՈՒԿ. κενταύριον centaurum, herba centaurea. Բոյս վայրի եւ ընտանի, մեծ եւ փոքր. ծաղիկ մեծին է նման ասացելումն ռամկօրէն դուրուշահ, եւ փոքրկան՝ թել թել ցրիւ. (յն. գէնդա՛ւրիօն, իբր Ձիացուլ)
cf. Տերփուկ.
ՏԵՐՈՒԿ կամ ՏԵՐԵՓՈՒԿ եւ ՏԵՐՓՈՒԿ. κενταύριον centaurum, herba centaurea. Բոյս վայրի եւ ընտանի, մեծ եւ փոքր. ծաղիկ մեծին է նման ասացելումն ռամկօրէն դուրուշահ, եւ փոքրկան՝ թել թել ցրիւ. (յն. գէնդա՛ւրիօն, իբր Ձիացուլ)
to last, to persevere, to continue;
to endure, to support, to bear;
— ի մարմնի, to live, to subsist;
ժուժկալեալ տեւէր չարչարանաց, he patiently suffered the tortures.
Ամենկայն՝ որչափ ի փոքրագունիցն բաղկանայ, մեծագունիցն, տեւէ. իսկ այն՝ որ ի մեծագունիցն, փոքրագունիցն տեւել ոչ կարէ. (Պղատ. տիմ.։)
God, the Lord;
Sir, lord, master, Mister, Mr.;
possessor, owner, master;
Reverend, Rev.;
ով —, Lord! o Lord! good God! Heavens! goodness! good gracious!
— արքայ, Sire!
— իմ արքայ, o King! o Majesty!
— իմ, My Lord;
— թովմաս, Mr. Thomas;
Rev. Thomas;
— լինել, կալ, to be or become master of, to be lord over, to rule, to overcome, to master;
յամի տեառն, in the year of our Lord, Anno Domini;
յիս տէր, oh my lord! I pray you my lord! tell me my lord!
յի՛ս դարձ տէր, oh king hear us!
— բայի, objective or accusative case;
Յաստուծոյ հօրէ մերմէ, եւ ի տեառնէ յիսուսէ քրիստոսէ։ Օրհնեալ է աստուած, եւ հայր տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի։ Ոչ ոք կարէ ասել տէր զյիսուս, եթէ ոչ հոգւովն սրբով։ Այլ հոգի նոյն է. այլ տէր նոյն է. այլ աստուած նոյն է. եւ այլն։
Մեք եմք անձանց տեարք եւ առնելոյ վնաս եւ՛ չառնելոյ. եւ չի՛ք այլ ոք. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Չյիշելոյ եւ յիշելոյ աստուծոյ զտյանցանս քո դու ես տէր. (այսինքն ի քո ձեռս է)։ Վաստակելոյ եւ աշխատելոյ դուք էք տեարք, եւ թեթեւ առնել եւ՛ ծանրագոյն։ Նոքա տեարք են սպանանելոյ. ինքն տէր էր ոչ դնելոյ զանձն իւր։ Մերոյն զմեզ այսրէն տեարս առնէ կամացն. (Ոսկ. յհ.։)
cf. Տէրունական.
Տէրունիք ի սիւնիս՝ հոգեւոր տէր գրէին (առ առաջնորդս սիւնեաց). եւ նոքա, ի ծառայէ. (Անան. սիւն.։)
discontent, malcontent, dissatisfied.
ՏԺԳՈՀ ԼԻՆԻՄ, ՏԺԳՈՀԻՄ, եցայ. Անգոհ գտանիլ. տրտնջել. բողոքել. ճժգոհալ, տռտռալ, մրմռալ.
to be discontented, displeased.
ՏԺԳՈՀ ԼԻՆԻՄ, ՏԺԳՈՀԻՄ. Անգոհ գտանիլ. տրտնջել. բողոքել. ճժգոհալ, տռտռալ, մրմռալ.
cf. Տիք;
come now! come on! courage!
— նա, rather, it is better;
moreover;
տի՜նա, cf. Տի՛.
Տի՛ նա եւ զոր սիրէն իսկ ոք, միշտ ի ծածուկ առ ինքեան պահէ։ Տի՛նա ոչ ինչ վերջացեալ ի յաճախութենէ չարաղէտն։ Տինա դարձեալ եւ անկարելի իսկ է. (եւ այլն. Պիտ.։)
Տի՛ նա ահա եւ ջրայնովք եւ չորքոտանեօք, գարշելեօք ծիծաղելեօք զինքեանս թշնամանեցին։ Տի՛ նա ահա եւ կանայք դիմեցին խնդութեամբ առ նոյն խորոյկ։ Տի՛ նա ահա նոյն իսկ նոքա յօրնակն խորանի եւ այլն. (Առ որս. ՟Է։ Փիլ. իմաստն.։ Անան. եկեղ։)
Աստուածասէր կարծիք, տի՛ նա առաւել՝ կարծեաց երիցագոյն։ Ոչ գոլ բարւոք զմարդն միայն. տի՛ նա առաւել՝ միայնակն ըստ միում ն աստուածոյ։ Ի վերայ յոլովից, տի՛ նա առաւել, ի վերայ ամենեցուն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։ Պորփ.։)
cf. Դիաթիկ.
Ուխտն դաշն է, թեւ երգումն է, կտակ եւ տիաթիկ գրելն է։ Տիաթիկ ոչ կամիցի ոք գրել ի ծանրանալ ցաւոցն. (Վրդն. աւետար.։ Բրս. մրկ.)
resounding throughout the universe.
cf. ՏԻԵԶԵՐՔ. ըստ յն. ասի եզ՛՛. իգումէնհ. յոք՛՛. իգումէնէ. այսինքն բնակեալ վայր. բնակութեան տեղիք.
cf. Տիեզերակալ.
Աշակերտ են նոքա տիեզերապետ հովուին. (Մծբ. ՟Ժ. ձ։)
soon, directly, suddenly, incontinently, immediately, in haste, in a hurry.
Վաղվաղակի զապուռ ժողովել։ Վաղվաղակի աւուր հարկանիջիր։ Վաղվաղակի տագնապաւ հատուցից։ Այնպիսին վաղվաղակի սատակեսցի։ Վաղվաղակի փրկէին։ Վաղվաղակի առաքեսցէ։ Չոքաւ վաղվաղակի։ Յայնժամ վաղվաղակի եւ այլն։ Գրի եւ Վաղվաղակ (եթէ չիցէ վրիպակ գրչի).
throwing hastily.
Եւ ի փորի (կամ փոքր) թռչնոցն երագահալ խածիս եւ վաղվաղընկէցս անցս՝ յօգնականութիւն կենաց մարդկան. (Վեցօր. ՟Ը։)
merchant, trader;
tradesman, shopkeeper, dealer;
մեծաքանակ կամ փոքրաքանակ —, wholesale merchant, retail-dealer;
cf. Նաւ.
partner, correspondent.
Եւ որ այլ ոք բարեկամք եւ մերձաւորք եւ վաճառակիցք էին. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 6։)
partnership, company.
Վաճառակցութիւն է մեղ այսոքիկ առ տեառն. (Բրս. գորդ.։)
commercial, mercantile, trading;
opulent merchant, rich treader;
— քաղաք, mercantile city;
— լինել, to trade, to deal, to traffic, to gain.
Վաճառաշահ ոք իցէ, կամ հիպատոս. (Ոսկ. հռ.։)
cf. Վաճառարան.
Եւ այս լինի ի տեղին՝ որ կոչի փոքր վաճառատեղի. (Ճ. ՟Ը.։)
market-place, bazaar;
emporium;
counting-house.
Այժմիկ զտաճարսն ամենայն շուրջ վաճառարանաւն պարտ է պատրաստել։ Այնոքիկ՝ որ առ վաճառարանաւն են շինութիւնք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
to sell, to debit, to sell off;
— այսքանոյ, to sell at;
քանո՞յ —ռես, how much ? what is the price ? cf. Մեծագնի;
— զոք ի ձեռս ուրուք, to give up, to deliver, to betray.
cf. Վայելք;
վայել է, վայել են, վայելէ, վայելեն, to befit, to become, to be beseeming or seemly, to be proper;
ոչ — են, it is not fit, it is unbecoming.
Ոչ հաւատայ նա զոք վասն զարդուն իւրոյ, եթէ վայե՛լ է նմա։ Այլ որպէս վայելեսցէ կանանցն, որոց զաստուած պաշտութիւն յանձն առեալ իցէ. (Ոսկ. աւետար. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
worthy of enjoyment;
enjoying.
Եւ որ բարերար ոք իցէ, եթէ բարերարութեան վայելելիք չիցեն, ու՞մ շահ իցէ բարերարութիւն. (Եզնիկ.։)
to enjoy, to taste of, to possess, to have the enjoyment of;
to relish, to taste with pleasure;
to become, to fit, to sit well on;
to be proper, suitable, meet, to beseem;
— յարգասիս քրտանց, to enjoy the fruit of one's labours;
հանդերձս այս վայելէ քեզ, this coat fits you well.
պէսպէս խնդրով. ἁπολαύω fruor, oblector;
commodum, fructum, emolumentum capio;
utor τρυφάω , τέρπομαι delicior, delector. Ունել զվայելս զուարճալի իրաց. հաճութեամբ եւ դիւրութեամբ սրտի ժառանգել զխնդրելին. վարել զանդորր կեանս. փափկանալ. հեշտանալ. կցորդ լինել. հաղորդիլ. վայլել.
Ոչ հաւատայ նա զոք վասն զարդուն իւրոյ, եթէ վայե՛լ է նմա։ Այլ որպէս վայելեսցէ կանանցն, որոց զաստուած պաշտութիւն յանձն առեալ իցէ. (Ոսկ. աւետար. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
enjoyment;
convenience.
Որոց յամէ (կամ յամր է) ստացումնն, փութալի է վայելումն։ Յառաւել վայելումն կենացն յաւիտենից առիթ եղեւ նորա։ Անց զնոքօք վայելման ժամանակն։ Ի բազմապատիկ վայելմունս բարեացն. (Բրս. պհ. ՟Ա։ Վրք. ոսկ.։ Մխ. երեմ.։ Պիտ.։)
suitably, decently, properly, pertinently, aptly, justly;
comely, elegantly, genteelly, prettily, graciously.
Վասն այսորիկ ոք յիրաւի եւս վայելչաբար զարմասցի։ Զոր սրբապէս վայելչաբար (յն. սրբավայելչաբար) հրամայեաց ինքն աստուած. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to whine, to cry out, to deplore, to lament aloud;
to utter woes, to menace with woe.
Որպէս թէ մանուկ ոք ի դանիցն վայիցէ, եւ արտաքս ոստիցէ. (Բրս. գոհ.։)
ferocious, fierce, wild, savage, inhuman, cruel.
Ասպականի էր եւ վայրագ։ Եւ առ այոքիւք վայրագօքս է անքաղաք եւս, եւ փախստական յօրինաց, եւ ուղիղ վարուց անճաշակ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 165։)
common, ordinary;
vagabond, dissolute;
vain, chatty.
ἁπερρωγότης dissolutus եւ περιττός supervacaneus. Երկրաքարշ. թուլամորթ. եւ Ընդվայրախօս. անարգ ոք՝ մեծաբան.
Թէպէտեւ այլոց չիցեմ առաքեալ, այլ դէպ ձեզ եմ. տեսանե՞ս, զի ոչ էր վայրահար ոք, թէպէտեւ ունէր (աշակերտեալ) զաշխարհս ամենայն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
in vain, uselessly, vainly, to no purpose;
vain, useless, futile, insignificant, common.
Ոչ զոք զուր սիրէ աստուած, եւ ո՛չ վայրապար զոք ատեայ. (Կիւրղ. թագ.։)
fierce, wild, savage, brutal, barbarous, ferocious, cruel.
Ըստ բնութեան գազանաց վայրենամիտք լեալ։ Իսկ նոքա՝ որ այնպիսի վայրենամիտք են։ Այսինքն ապառում եւ վայրենամիտ եղեն. (Արծր. ՟Գ. 11։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։ Իգն.։)
to become savage, to grow inhuman, brutal, ferocious, cruel.
Անտիոքոս արքայ առաւել վայրենացեալ խորհրդովք գայր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 9։)
wild, savage.
եզ. սեռ՛՛. բառիս Վայր. տե՛ս անդ. (իբր յն. վայրենի. ՟Թ. եապանի)։ Իսկ յոքն. ՟Գ. իբր Վայրք.
a moment, a little time, an instant;
եւ ոչ —, not a single instant, not one moment.
ՎԱՅՐԻԿ ՄԻ ԵՒՍ՝ ԵՒ. մ. Փոքր մի եւս՝ եւ. սակաւիկ միւս եւս՝ եւ. քիչ մնաց որ. ազ գալտը քի.
minute, moment, instant, point;
—, — մի, a moment, a little time;
ի — ժամանակի, ի միում վայրկենի, in a moment, at that moment, instantly;
directly, incontinently, instantaneously;
cf. Ժամ.
Վայրկենի նմանութեամբք ի մշտնջենատես կերպարանսն փութային հասանել։ Փոքր նեղութեամբ վայրկենիս ծնան զհոգի փրկութեան. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
cenobite, monk;
prior, superior, abbot;
conventual, claustral, monastical, cenobitical.
Ի լերինս երթալ, եւ վանականս լինել։ Տեսանեն զվանական ոք։ Խաչն՝ վանականաց ճգնութիւն, կուսանաց զգաստութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7. 23. եւ Ոսկ. խչ.։)
priorship, priorate, dignity of a prior;
monachism, monastic or conventual life.
Ծանր է վանականութիւն, եւ ոչ կարէ ամենայն ոք վաղվաղակի գնալ ընդ այս ճանապարհս. (Վրք. հց. ՟Ը։)
cf. Վանորեայ.
ՎԱՆՈՐԵԱՅՔ կամ ՎԱՆՕՐԵԱՅՔ, րէից, կամ եաց - ՎԱՆՈՐԱՅ կամ ՎԱՆՕՐԵԱՅ ՎԱՆՈՐԵԱՅՔ կամ ՎԱՆՕՐԵԱՅՔ. τὰ μοναστήρια monasteria. Վանք (յոքնակի). մենաստանք. որ եւ ՎԱՆԵՐ, ՎԱՆԵԱՐ, ՎԱՆԵՐԱՅՔ. եւ Վանից որեար, վանականք. վանքեր. յն. մօնասդի՝րիա. թ. մանաստըրլար.
Յորժամ տեսանէր ոք զվանօրեայն. (Աթ. անտ.)
cf. Կրակարան;
— ապակւոյ, focus;
— օդամուղ, draught chimney.
Վառարան աստուածային բոցոյն։ Եւ վառարան բորբոքման անշէջ կայծական։ Վառարան իւղոյն աճիւնովն հնոցի լցեալ. (Շար.։ Նար. կուս. եւ ՟Ի՟Գ։)
to take fire, to be kindled, lighted, to be on fire, to burn;
to arm oneself, to take up arms, to fly to arms;
to equip oneself;
վառեցաւ բորբոքեցաւ, he was filled with indignation, disgust, anger.
kindler, lighter.
Լուցիչ. բորբոքիչ.
kindling, lighting;
burning, inflammation.
Լուցումն. բորբոքումն. արծարծումն. տոչորումն.
for, by reason of, for the sake of, on account of, in consideration of, considering, touching, concerning, upon the subject of;
as to, as for, with respect to;
— սիրոյն աստուծոյ, for the love of God;
— իմ, for me, for my sake;
as for me, for my part;
— թեթեւ ինչ յանցանաց, for a slight fault;
— երկիւղի, for fear of;
— ընտրելոց, in favour of the elect;
— զի, for, because, wherefore;
— է՞ր, why ? for what reason ?
— այնր or այնորիկ — այդր or այդորիկ —այսր or այսորիկ, for that reason, therefore, to that end, on that account;
— ո՞յր, for which ? for whom ?
— որոյ, why, therefore, by reason of which, consequently, wherefore;
— անգիտութեան, through ignorance, ignorantly;
— խաչի քո պատուականի, by means of Thy most precious Cross, through Thy intercession;
cf. Մեղք;
սմին իրի or վասն, for this reason.
Երդման պէտք՝ հաւատալոյ վասն են. եւ արդ տեսանեմ, զի որ չերդնուն, նոքա առաւել հաւատարիմ են. (Ոսկ. եփես.։)
Զվասն որոյ եղեն սոքայ եղծեալ. (Լմբ. ատ.։)
Եմք վասն փրկչին շնորհի ի բարւոք խոհականութեան։ Բազում ինչ գործեմք վասն անգիտութեան. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ։ Նիւս. բն.։)