cf. Հրաւէր ;
predestination.
Այսու շնորհիւ հրաւիրանօք կոչեաց։ Ի կոչումն հրաւիրանաց ուրախութեան հարսանեացն։ Որք հրաւիրանաւն կոչեցան ի հոգեւոր հարսանիսն. (Յճխ. ՟Դ. ՟Զ. ՟Ժ։)
of fire, fiery, igneous;
empyreal, celestial, spiritual, angelic;
—ք, the angels;
— երկինք, the Empyrean.
inheritance;
legacy, bequest, gift by will, endowment;
— առնել, to bequeath.
Ետու զտաթեւ (գիւղն) վասն իմ հոգեացս ի ձեզ, յիմ հօրէն հրիտակ հասեալ ամենայն սահմանօք. (Ուռպ.։)
to be joyful, in a merry mood, to thrill with joy, to leap for joy, to be transported with joy, to shout for joy, to be overjoyed, to exult, to rejoice greatly, to be in a rapture of joy, to be beside oneself with joy.
Հրճուիմք այսօր մեք հոգեպէս. (Տաղ.։)
to lay hands on the head of;
to ordain, to confer the orders of the church;
to consecrate;
to anoint, to crown.
Րաբունք հոգեւորք ձեռնադրեցան այսօր օծմամբ սրբութեան ի յօծելոյն մեծէ. (Տաղ համբ.։)
cf. Ձեռնարկումն.
in agony, dying, at the last gasp;
— մերձ ի մահ լինել, to be very low, dying, to be giving up the ghost, in the pangs of death, on one's death-bed.
որ եւ ՄԱԶԱԿՌԻՉ, ՄԱԶԱԿԱՌԱՉ. Ի յետին մազի կամ թելի կենաց կռնչօղ, կառաչօղ. վտանգեալ ի մահ. հոգեվար. վերջի թելը հասած, հեւքը բռնած. յն. որ է մօտ ի վերջինս. πρὸς ἑσχάτας ὧν.
to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.
Ատամունս կոչէ զվարդապետս եկեղեցւոյ, որք զկարծր եւ զհաստատուն կերակուրն՝ զհոգեւոր բանս գրոցն՝ ծասքեն մալեն եւ մանրեն եւ պատրաստեն. (Նիւս. երգ.։)
death giving or causing.
Այսպէս եւ հոգւոյ ոչ մարմնականքն միայն, այլ հոգեկանքն են մահարարք. (Շ. թղթ.։)
cf. Մանիշակ.
Աստուածային եւ անարատ գարունն քրիստոս զեկեղեցի մանուշակօք եւ վարդօք եւ շուշանօք հոգեւորօք զարդարեաց. (Ոսկ. զատիկ.։)
introduction.
Զմարմնատեսակ ներածութիւն օրինաց Իսրայէլի հոգեպէս առնուլ եւ գրել. (Լմբ. սղ.։)
cf. Ներանձնաւոր.
Բոլորեսցես քեզ պսակ հոգեծաղիկ վարսագեղ՝ ունել ի ներանձինդ ո՛վ Թէոդորէ։ Երամ երամ գնդիւքն բանակէին. որոց հանդէսք ներանձիցն բոլորակամ քատակապէս ի զարդսն. (Պիտ.։)
cf. Ներանձնաւոր.
ἕμψυχος, ἕμπνους animatus, spirans, vivens. որ եւ ՆԵՐԱՆՁՆԱՒՈՐ. Հոգիաւոր, եւ հոգեկան. շնչաւոր, շնչական. կենդանի. հոգեղէն, բանական.
cf. Ներանձնաւոր.
Ներանձն, եւ Ներանձնական. այսինքն անձնաւոր, եւ առանձնաւոր. հոգեւոր.
living retired, solitary, secluded;
devoted, spiritual;
contemplative.
Եւ Առանձնաւոր. միանձնացեալ. հոգեւոր.
Տեառն Գրիգորի ներանձնաւոր քահանայից, եւ հոգեշնորհ վարդապետի. (Վերնագր. Նար. երգ.։)
cf. Ներբող.
Ճառիւք ներբողինօք, պատմութեամբք հոգեւորօք. (Ճ. ՟Ը.։)
in, within, inside;
cf. Ներքս.
interior, internal, inner;
intestine;
intrinsic;
intimate, cordial;
underground, subterranean;
— անկիւն, internal angle.
to paint;
to represent, to figure, to form;
to depict, to describe, to write;
— ի միտս, to imagine, to fancy, to picture to oneself;
— ի գրի, to write, to describe.
առակ օրինակի նկարեցաւ անդ։ Յորում նկարեալ է խորհուրդ մարգարէից։ Ի փոքուն նկարեաց զմեծն, եւ ի մարմնականն զհոգեւորն. (Իգն.։)
signification.
Փիլիքսիանոսի եպիսկոպոսի ցուցմունք եւ նշանաբանութիւնք հոգեւոր սիրոյ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Նշանակաբար.
Կերակրիչ եւ արբուցանօղ՝ զհոգեւորացն նշանակաւ ասի. (Սարկ. քհ.։)
moulted, new-feathered;
made young again, renewed, revived;
— զարդարիլ, to moult, to get new-feathers, to put on new plumage;
to grow young again, to be revived.
cf. Նուաստ.
Հալածեն եւ զայլ նուաստական խորհուրդս՝ հոգեւոր խորհրդովք. (Եւագր. ՟Լ՟Դ։)
usher, sheriff's officer, sergeant, lictor;
nuncio;
deputy;
cf. Նուիրանոց.
ՆՈՒԻՐԱԿ ասացաւ ի յետին դարս Պաշտօնեայն եկեղեցական, դեսպան հոգեւոր. ըստ իմիք որպէս լտ. նու՛նցիուս.
aid, assistance, succour, help, favour, subsidy, support, relief, resource, means;
ի —, in support of, on behalf or in favour of;
— մատուցանել, to aid, to succour, to help;
to care, to take care;
— լինել, cf. Նպաստեմ.
Սուրբ հոգեւոր բանըս պէսպէս, որոց նըպաստ եղեւ ներսէս. իմա՛ սատար, իբր հայթայթող. (Շ. այբուբ.։)
cf. Շահատակեմ.
Այնպիսի շահատակող եւ հոգեւոր կուսական տօնախմբութիւն. (Թէոդոր. կուս.։)
profit, gain, advantage.
Ի հացէն որ եղեն նշանքն՝ այնքան ախորժեցին, եւ ոչինչ զհոգեւորական շահաւորութեանցն զհետ չոգան։ Հատն ցորենոյ թաղելով եւ մեռանելով՝ պտուղս եւ շահաւորութիւնս օգտակարս սերմանողին արդիւնաւորէ. (Նանայ.։)
conjunction, connection, concatenation.
sound judgment, wisdom, sagacity, good sense;
chastity, pudicity, temperance, continence, modesty, sobriety, honesty.
Զայսոսիկ ողջախոհութեան բոց բորբոքեաց աստուածային բանից ձեր հոգեւորական հողմ. (Շ. թղթ.։)
adoptive, adopted;
առնուլ յ—ս, to adopt as son;
սնոյց զնա յիւր —ս, he nursed him like his own son.
ՈՐԴԵԳԻՐ կամ ՈՐԴԷԳԻՐ. ὐιόθετος, παῖς θέτος adoptivus, adoptitius filius. Գրեալ ժառանգ իբրեւ որդի. հոգւոյ զաւակ. վերագրեալ յորդիութիւն. ըստ յն. որդեգիր, այսինքն դրութեամբ որդի, եւ ոչ բնութեամբ. հոգեզաւակ օղուլլուգ, ճան էվլատը. ուստի վարի յոքնակի՝ ոճով.
deceitful, deluding, seducing.
intelligent, clever, learned, erudite.
Անանիայի հոգեզարդ եւ մտավարժ փիլիսոփայի. (Նար. յիշ. խչ.։)
intellectual, intellective, spiritual;
intelligent, clever.
ՄՏԱՒՈՐ՝ ասի եւ զգործոց եւ զբանից, իբր Մտաւորական. իմանալի. ներքին. հոգեւոր. խոհական.
Ձիթենի՝ ոչ մարմնաւոր, այլ մտաւոր հոգեւոր. (Կոչ. ՟Ա։)
mentally;
spiritually;
wisely;
mystically.
νοερῶς եւ այլն. Իբրեւ մտաւոր. մտօք. մտադրութեամբ. իմանալով. իմանալի եւ հոգեւոր օրինակաւ. եւ Առ ի միտս. խորհրդաբար.
intellectual, spiritual;
mental, ideal.
Լցոյց զշտեմարանս մտաւորականս։ Գնասցո՛ւք զճանապարհս մտաւորականս եւ հոգեւորս՝ հոգեւոր ասպարիսին. (Համամ առակ.։)
lists, arena;
agonism.
Ի հոգեւորակա մրցարանի զամենեսեան մարզեն (օծմամբ) անըմբռնելի լինել ընդդիմամարտին. (Կամրջ.։)
to triumph, to receive or obtain the honour of a triumph, to be triumphant, to win the victory, to carry or hear away the palm;
to prevail.
Որպէս բժիշկ լուսաւոր յաղթանակես զհոգեւորական զառողջութիւն. (Գանձ.։)
expounding, explaining, exposing;
clear, perspicuous, obvious, plain.
Մարմնականքն արարողութիւնք՝ ապացոյցք եւ յայտնաբանք հոգեւորացն։ Այսմ (սիրոյ) եղեւ յայտնաբան եւ միջնորդ Քրիստոս. (Լմբ. պտրգ.։)
explanation, exposition.
Յայտնաբանութիւն ասացելոցն (Սուրբ Գրոց), կամ գերազարդիցն զարդուց, կամ անուանց նոցա։ Յայտնաբանութիւնք հոգեշարժ զօրութեանն աստուածաբանիցն. (Դիոն. ստէպ։)
to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself.
cf. Յանգեցուցանեմ.
rumination, chewing the cud;
thought, meditation, reflection;
— ածել, բերել յ—, cf. Որոճեմ;
ազգի ազգի —ս որոճել, to ruminate or meditate upon, to think over, to revolve in one's mind.
Յիմանալի որոճս մտաւորական խուզմանն՝ յաճումն հոգեւորական պատրաստէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
to thunder, to rumble, to roar;
to detonate;
—ացող կազ, explosive gas.
Զորգիսն որոտման, որք զհոգեւորսն որոտացին. (Ածաբ. պենտեկ.։)
eight;
ութիցս քսան, eightscore;
յամի տեառն հազար — հարիւր եօթանասուն եւ —, in the year of our Lord eighteen hundred and seventy eight.
Ըստ եօթան եւ ութի՝ յօրինացն ի հոգեւորն փոփոխումն երիցս հնգիւք. (Արշ.։)
to make a present, to present, to offer, to give;
to address;
to push forth, to produce;
to attract, to win with gifts, to seduce;
to persuade, to induce.
Ի հոգեւոր մարդիկսն, որ մօտ երթան հաղորդ գտանել. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)
cf. Ողջամիտ.
Յայտնիք ուղղախոհաց, եւ տարածեալք ի տառս հոգեպատմող մատենից. (Լմբ. հանգ.։)
quite straight.
(Անիւք հոգեղէնք են նշանակք) ի նոյն ի նա կոյս՝ անխոտոր եւ ուղղակտուր անուամբ (յն. ճանապարհաւ) ամենայն իմանալւոյն նոցա անուագայութեան գերազարդապէս աջողեցելոց. (Դիոն. երկն.։)
to be vigorous, rank, flourishing;
fig to be in a thriving or prosperous condition;
to be full, brimful;
to abound, to redound.
Ուռճացեալք հոգեւորական մասամբք։ Պետրոս ուռճացեալ լիապատար հոգւովն սրբով. (Պիտ.։ Անան. ի պետր.։)
string, file, line, range, row, rank, order, long string, concatenation, chain, series, suite, train;
multitude, great number;
composition;
—ք մարգարտաց, string of pearls;
ոսկի —, gold chain;
—ք լերանց, mountain-chain;
— ճանճից, swarm or lot of flies;
— մրջմանց, swarm of ants;
anthill;
— շանց, pack, number of dogs;
— ազգաբանութեան, genealogy;
ի —ի հարկանել, to register, to record, to set or write down;
ի —ի արկանել, to string, to range, to rank;
ի — արկեալ թուել, to enumerate, to number, to count;
ի միում —ի հարեալ ընդ մի համարել, to be enumerated in the same series;
յանտեղեաց —ին է այս, it is very far from the purpose.
Ընդ միմեանս կապեալ են առաքինութիւնքն, որպէս շար ինչ հոգեւոր միըստմիոջէ յեռեալ. (Նեղոս.։)
composition, wording;
work, writing, works, treatise;
memory, monument.
Յաստուածային գիրս՝ ամենայն շարագրածս լի՛ են ամենայն հոգեւոր իմաստութեամբ. (Մամբր.։)
to interlace, to interweave, to intertwine, to lace, to join, to unite.
Գործել զնա, եւ պահել. առաջինն զաշխատութիւն, եւ երկրորդն զհոգեալն շարամանեալ ունի։ զուարխութիւնն՝ որ չարութեամբն է շարամանեալ առ սուգ եւ տրտմութիւն՝ ի բաց հալածել։ Մէջն՝ ի միմեանց ընկալեալ, եւ շարամանեալ ընդ միմեանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)