brook, rivulet, stream, small river or current of water;
— արտասուաց, արեան, flood, stream;
— ս արտասուաց իջուցանել, to shed a flood or torrent of tears;
բազում —ս արեան հեղուլ, to cause immense bloodshed;
cf. Զեղումն.
Մեծի քահանայապետին (քրիստոսի), յորմէ վտակն անմահութեան հոգին սուրբ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
streaming.
Ի տիգաբուխ եւ վտակահոս կենդանութեանն։ Վտակահոս աստուածային աղբիւրն ի քեղ ցայտեալ ահաւոր սրսկմամբն. (Թէոդոր. խչ.։)
to stream down, to fall or flow as a river.
Վտականալ աղբերց անմահականաց. (Թէոդոր. մայրագ.։)
perilous, dangerous, hazardous;
in danger, exposed in jeopardy;
sad, fatal, disastrous;
— ժամանակ, critical moment;
— վայրկեան, crisis.
Եւ կայր աշխարհս ի մեծ վտանգաւոր աղէտս։ Լինիցիս իբրեւ զմի ի մահապարտաց, որ անձամբ զանձինս հերքեցին ի կենաց վտանգաւոր մահուամբ. (Արծր. ՟Բ. 1։ ՟Գ. 10։)
cf. Վտանգեցուցանեմ.
Բազում վշտօք եւ նեղութեամբք վտանգէր զամենեսին։ Վտանգէր զքահանայս խոշտանգանօք. (Ղեւոնդ.։)
herd, herdsman, herdsman;
porter, door-keeper.
φυλάσσων τὴν αὑλήν custos aulae vel caulae, ovilis. (ի ձայնէս Վտառ ըստ ա նշ) Պահապան վտառաց՝ երամակաց՝ հօտից. եւ Պահ՝ բակ եւ փարախ նոցա.
Ի վերայ վտառապահացն արքունի, այսինքն ձիոց. որ եւ ԿՈՅՏԱՊԱՆ, կամ կոյտք ձիոց։
tent-keeper.
Պահապան եւ վերակացու վրանի.
tent-like or pavilion-like;
— եկեղեցի, portable altar.
Վրանեայ եկեղեցի եւ ժամահար շրջեցուցանէր ընդ ինքեան. (Կիր. պտմ.։)
cf. Վրէժխնդիր;
defensive weapon;
means of defence;
—ք կնճի, razors;
—ք փղի, tusks of an elephant.
Զամենայն զվրիժակ զինուց եւ զվահանս տանել ի ցուցեալ եւ կազմեալ զինանոցս. (Պտմ. աղեքս.։)
to make use of defensive weapons;
— զոք, to slay with a weapon.
Վրիժակ այսինքն զէն ի կիր արկանել. ձգել զնետ. զքար. եւ այլն. նետահարել. պարստքարել.
Աղեղնաւորութիւնք՝ վատասրտացն եւ անարեացն առանձինն նահատակութիւն է. փախ չելով ի հեռուստ վրիժակէ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 197։)
Իսկ յասել անդ զհուղկահարաց.
frustratory, annulling.
Որ խափանիչ եւ վրիպիչ է շահաւոր օգտութեանցն։ Յճխ. (՟Ե։)
anxiety, anguish, restlessness, embarrassment, perplexity, agitation, alarm, trouble;
crisis;
haste, precipitation;
—աւ, in haste, hastily, with all possible speed, in a hurry, hurriedly, precipitately;
anxiously, with anxiety;
— մտաց, grief, anxiety, mental torture, constraint, heaviness of heart, oppression;
— մահու, pangs or agony of death, death-struggle;
արկանել, մատնել ի —ս անհնարինս, to embarrass extremely, to place in a strait, in a scrape, embarrassment or perplexity;
արկանել զանձն ի —, to embarrass oneself;
կալ ի —ի, to be in trouble, anxiety or embarrassment;
հասանել ի յետին —, to be reduced to extremities;
եղիցի — հեթանոսաց, the nations shall be plunged in consternation;
եկն յանկարծակի դողումն եւ —, a sudden fear fell on them;
ամենայն — հասցէ ի վերայ նորա, every kind of grief shall fall upon him;
ըմբռնեալ յանլոյծ — հասանէր, he found himself embarrassed by that insuperable necessity;
— էր նմա յամենայն կողմանց, he was hemmed in by necessities;
— մեծ էր նմա, he had extreme difficulty, he turned on all sides;
հարից զամենայն երիվարս —աւ եւ զհեծեալս նորա յիմարութեամբ, I will turn the horses into stone and their riders will I stultify;
յետին — կալաւ զնա, he was brought to the last extremity;
փոյթ եւ — եղեւ ի ջուրս, the waters rivalled each other.
Զոգիսն աններելի տագնապովն ի մարմնոցն ի բաց պահանջիցիմք։ Տագնապաւ տարակուսի։ Առ ճեպ տագնապի ահին պտկուցման։ Տագնապաւ մեծաւ. (Նար.։)
cf. Տագնապեցուցանեմ.
Շտապեալ տագնապէ զմեղաւորս ի սիոն։ Մարմնոյ ցաւք նեղեն եւ տագնապեն զմարմին։ Բնութիւնք անմարմնոց ահիւ մեծաւ տագնապեն, յորժամ ձեւացեալ նոքա երեւին ումեք։ Իիւծեալ մեռօրէն տագնապէին զպահապանսն. (Մծբ. ՟Ժ՟Դ։ Իգն.։ Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.։)
brother-in-law (husband's brother).
Էին դստերաց նորա տագերք ի մեծ նախարարութեանցն։ Ոչ որպէս տագերբ, այլ որպէս նոյնազաւակ զուգահարբ զմանկունս փայփայեցեր. (Խոր. ՟Գ. 32. 68։)
donable;
giver, donor;
—ք, liabilities, debts.
Պահանջէ զգոհութիւն տալեացն շնորհողի։ (Ագաթ.։)
throne, seat, bench.
յորմէ Տախտակ. թ. պ. դախտ, դէխտ, դէհդ. Փայտակերտ նստարան. բազմոց. մահճակալ. գահաւորակ. գահոյք. գահ. աթոռ յո՛ր եւ է նիւթոյ.
board, plank, shelf, table, tablet;
tables;
book;
cf. Երկնացոյց;
— երկաթի;
iron-plate, sheet-iron;
— մետաղեայ;
plate of metal;
—ք վկայութեան, the tables of the decalogue;
— դատաստանաց, breastplate, pectoral, rational;
— նկարուց, canvass, wood;
— ճատրակի, chess-board;
— զստի, the hollow of the thigh;
— խոհանոցի, trencher.
Որովայն նորա տախտակ փղոսկրեայ։ Ի վերայ տախտակի զըստին։ Զտախտակէ զստին յակոբայ։ Տախտակ դատաստանաց (որ էր իբր լանջապանակ քահանայապետին). եւ այլն։ Ի տախտակս դատաստանի, որ է կրծանոցն. (Նախ. ել.։)
talent (weight);
talent, ability, parts, attainments;
— ոսկի, golden talent.
Յորժամ զտաղանդ պատուիրանին պահանջեսցես ի ծառայից։ Պահանջէ յինէն տաղանդ պատուիրանին. (Շար.։)
cf. Տաղաւարիմ.
Բանն մարմին եղեալ՝ տաղաւարեաց ի մեզ։ Որ մարմին եղեւ, եւ տաղաւարեաց ի մեզ։ Համաքատակի ընդ խորանին աբրահամու, յորում տաղաւարեաց աստուած երկու հրեշտակօք։ Առ աբրահամ եկն, եւ ի խուղն տաղաւարեաց. (Ճ. ՟Գ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Բրսղ. մրկ.։)
to annoy, to disturb, to importune, to trouble, to molest.
Տաղտկութիւն եւ տառապանս տալով՝ նեղել. հհարստահարել. ըստ յն. անիրաւիլ, զրկել. ἁδικέω injuriam infero.
wearisome, tedious, tiresome, bothering, troublesome;
idle, cowardly, tedious to oneself;
cf. Տաղտկութիւն.
Էր այր սէգ, եւ յորս էրէոց նահատակ. իսկ առ ի պատերազմունս վատ եւ տաղտուկ։ Մի՛ յուսմանէ լինիր տաղտուկ. զի միեւ վայ տաս անձինդ յատուկ. (Խոր. ՟Բ. 50։)
house-steward;
chief-captain;
high-priest;
governor or ruler of the feast, high seneschal;
cf. Հացերէց.
Տաճարացն իսկ տաճարապետք եւ քահանայք պարտ է լինել. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Հաստատել պարտ է քահանայս եւ քահանայուհիս՝ տաճարապետս լինել աստուածոցն. (անդ։)
Որպէս Տէր տաճարի, եւ քահանայապետ.
master of a house, head of a family;
landlord, house-holder;
patriarch, chief of a tribe or race;
— տարւոյ, the Sun's house.
ՏԱՆՈՒՏԷՐ. Ցեղապետ, ազգապետ, նահապետ.
Արգամ տանուտէր մուրացան՝ որ ի ծննդոցն աժդահակայ։ Նախարարօք եւ մեծամեծ տանուտերօք ... Յաւագ տանուտերաց։ Ոչինչ կրտսերս յիշխանս յուդայ, զտանուտեարս ցեղիցն կոչէ։ Սուլիմաբերդ ի սուլիմա տանուտեռնէ շինեալ. (Խոր. ՟Բ. 41։ Փարպ.։ Շ. մտթ.։ Ուռպ.։)
zodiacal ephemeris.
Տանուտէրացոյց՝ յամենայն պատահարաց տարւոյ. եւ է գիրս այս օրինակն յաստեղաբաշխութենէ. (Տօմար.։)
tortures, in torment;
tormenting;
torturer, executioner.
Որ զհարիւր դահեկանն պահանջեաց, մատնի ի ձեռս տանջանաւորացն. (Ոսկ. հռ.։)
torturing, setting on the rack;
tormentor, torturer, executioner.
cup, mug;
bowl, basin;
vat, trough;
tub, bucket, wash-tub or lye-tub;
basket;
— խմորոյ, kneading-trough, hutch;
— խնկոց, bed of spices;
cf. Խնկանոց;
— որմածուաց, hod, tray;
layer, slip, offset;
vine-branch, vine-shoot.
Զսանսն, եւ զտաշտսն։ Զտաշտսն, եւ զմսահանսն։ Իբրեւ զտաշտս առաջի սեղանոյն։ Տաշտ մի արծաթի յեօթանասուն սկեղէ։ Ապա թէ ի տաշտս եւ ի բաժակս արձակիցես զաչս քո։ Արբցեն զարիւն նոցա իբրեւ զգինի, եւ լցցեն զտաշտս իբրեւ զսեղանն.եւ այլն։
to see, to perceive;
to regard, to contemplate;
to observe, to consider, to remark, to examine;
to know;
to provide, to supply, to furnish;
to take care of, to tend;
to go to see, to visit;
to spy, to watch;
— զմիմեանս պատերազմաւ, to engage in war amongst themselves;
to grapple with each other;
— զպէտս ուրուք, to provide with necessaries;
զտուն —, to manage household or domestic affairs;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
տեսէք զինչ լսէքդ, pay attention to what you hear;
տեսջիր, զամենայն նշանսն արասցես, take care to work all the wonders;
աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ, God will provide himself with a lamb for the burnt offering;
հիւանդ էի եւ տեսէք զիս, I was sick, and you visited me;
տես ինձ, see, you see;
ապա թէ ոչ՝ տեսից վասն քո, if not you will see how I will pay you;
տես քեզ արս զօրաւորս, choose valiant men to accompany you.
Եկա՛յք ոտնահար լիցուք, եւ տեսցեն աչք մեր ի վերայ սիոնի. (Միք. ՟Դ. 11։)
to make oneself seen, to become visible, to be in sight, to appear;
to have an interview, a meeting.
Ի շուք շնորհի՝ զարդու անմարմնոցն տեսաւորեցաւ։ Կայսերական դիմաց ահագին տեսաւորեցաւ. (Նար. մծբ.։)
aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.
Ազնիւ երեսօք, եւ գեղեցիկ տեսլեամբ յոյժ։ Երեսք նորա եւ տեսիլ նորա ահագին յոյժ։ Տեսիլ արածին զնստագոյն։ Մի՛ ապականիցէք զտեսիլ մօրուաց ձերոց։ Տեսիլհ անուոցն իբրեւ զտեսիլ ական կարկեհանի. եւ այլն։
Սքանչելի տեսլիւք եւ ահագին արուեստիւք։ Ահագին տեսլեօք. (Եփր. աւետար.։)
Providence;
direction, inspection, superintendence, survey, watch;
incarnation;
police;
government;
աստուածական, վերին —, Divine Providence.
Վասնքահանայիցն տեսչութեան։ Վասն հօտին տեսչութեան։ Մի՛ ինչ հեղգայք ի տեսչութենէ հոգեւոր հօտիդ. (Մանդ.։)
cf. Տերեւալից.
Ոչ ծառս տերեւալից՝ պտղաբեր քաղցրահամ՝ բերովք. (Ոսկ. ի յհ. մկ.։)
full of leaves, leafy.
Ոչ ծառս տերեւալից՝ պտղաբեր քաղցրահամ՝ բերովք. (Ոսկ. ի յհ. մկ.։)
cf. Տիք;
come now! come on! courage!
— նա, rather, it is better;
moreover;
տի՜նա, cf. Տի՛.
Անտի մինչեւ յնաբրահամու տիս միաբան ունի զաւանդութիւնն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Տի՛ նա ահա եւ ջրայնովք եւ չորքոտանեօք, գարշելեօք ծիծաղելեօք զինքեանս թշնամանեցին։ Տի՛ նա ահա եւ կանայք դիմեցին խնդութեամբ առ նոյն խորոյկ։ Տի՛ նա ահա նոյն իսկ նոքա յօրնակն խորանի եւ այլն. (Առ որս. ՟Է։ Փիլ. իմաստն.։ Անան. եկեղ։)
lancer, pikeman, halberdier.
Վահանաւորք եւ տիգաւորք։ Ասպար ի ձեռին տիգաւոր հետեւակ։ Աղեղնաւորք եւ տիգաւորք։ Արս հեծեալս՝ տիգաւորս։ Հեծեալս եօթանասուն, եւ տիգաւորս երկերիւր.եւ այլն։
fore-arms, arms.
Ի տգաց միայն զպարտատիկն աջոյ ձեռամբն առեալ. իմա՛ զձախոյ ծղիս՝ յոր արտաքոյ կամ ի ներքոյ փաթութեալ, պահէր զպարսատիկն. եւ կամ իմա՛ որպէս յն. այն է պահարան, կամ քսակ հանդերձին.
occupying all the world.
Այս ծով մեծ տիեզերագրաւ, բոլոր իից գոգ։ Համահաւաք եկեղեցի սուրբ՝ տիեզերագրաւ կաթողիկէ. (Նար. մծբ.։ Վրդն. ծն.։)
deceiving all the world.
Մահաբեր դառնաթոյն օձին, եւ որ ի նմա ազդեաց տիեզերադաւ չարութիւն. (Նար. ղ։)
heard throughout the universe.
Նահատակին գրիգորի (լուս), տիեզերալուր վկայի. (Միխ. ասոր.։)
saving the world, all-saving.
Սահակաւ դրոշմեաց զտիեզերակեցոյց մահն. (Պիտառ.։)
known all the world over, known to the whole world.
Հռչակեալ ընդ տիեզերս. աշխարհաքարոզ. մեծահամբաւ.
surrounding the universe.
throwing hastily.
Եւ ի փորի (կամ փոքր) թռչնոցն երագահալ խածիս եւ վաղվաղընկէցս անցս՝ յօգնականութիւն կենաց մարդկան. (Վեցօր. ՟Ը։)
commercial, mercantile, trading;
opulent merchant, rich treader;
— քաղաք, mercantile city;
— լինել, to trade, to deal, to traffic, to gain.
εὕπορος opulentus. եւ բայիւ εὑπορέω, πραγματεύομαι abundo, negotior. Շահավաճառ. շահեցօղ. օգտաշահ.
provost of the guilds.
Գլխաւոր վաճառական. եւ Հազարապետ, գանձապետ. իբր ταμίας quaestor պազիրկեան պաշի, մալ սահապը, խազնէտար.
inclination for commerce;
illicit trade.
Սէր վաճառականութեան եւ շահավաճառութեան.
cf. Վաճառարան.
ἁγορά forum ἑμπόριον emporium. Տեղի վաճառաց. վաճառանոց. եւ Շահավառ քաղաք, մանաւանդ ծովեզերեայ.
woe, cry of pain or grief, lament, wail, moans;
disaster, calamity, misfortune;
— զ—իւ աղաղակել or ճիչել, to cry bitterly, to wail, to lament aloud, to deplore, to complain;
— կարդալ անձին, to create misfortunes for oneself;
արդարեւ —ի են արժանի, they are truly unhappy.
woe ! alas ! oh ! ah !
— քեզ, woe to you!
— ինձ, — զիս, — զինեւ, woe is me ! how unhappy I am !
— — քաղաքդ մեծ ! woe ! woe to the great city !.
convenient, suitable, proper, congruous, pertinent, decent, becoming, fit;
well made or shaped, comely, elegant, prepossessing, genteel, pretty, graceful;
enjoyable, enjoying;
—ս, elegantly.
πρέπων, -πούσα, -πον decens. իսկ ի սուրբ գիրս εὑπρεπής decorus, conveniens omnino եւ այլն. Որ ինչ վայե՛լ է. վայելչական. ճահաւոր. պատշաճ. յարմար. արժան. համեմատ. եւ Արժանի վայելելյո, ընտիր, զուարճալի, գեղեցիկ. շքեղ.
Բարուիք միշտ սովոր են յուղացուցանել զվայելուչսն, եւ ի ստահակութիւն ածել. (Ոսկ. ես.։)