chest, box, coffer, small trunk;
poor's box;
tabernacle;
cf. Ուխտ;
— պրտուեայ, ark of bulrushes.
Եւ առ յովիդայէ քահանայ տապանակ մի, եւ ծակեաց ծակ ի բերան նորա։ Ետես՝ թէ բազում է (արծաթ) ի տապանակի անդ. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 9. 10։)
cf. Տարր;
letter, character;
letter, episite;
book;
աստուածեղէն —ք, the Holy Scriptures;
մարգարէական —ք, the prophecies;
—ք կանոնականք, canons, constitutions, statutes, written laws.
Տառ տարբերական տողիւ ձեւացեալ. (Նար. կուս.։)
herring.
Յաւուրս բարեկենդանին եկեալ կարաւան ի յարեւելից ի քաղաքն անտիոքայ՝ բարձեալ բերէին տառեխ ձուկն. (Ուռհ.։)
of six months.
Սովորութիւն է եբաայեցւոցն զթիւ ամսոցն լուսնովն բերել. որով տասն թուի ամիս յղացմանն։
to be embarrassed, disturbed or pained in mind, to have difficulty in deciding, to hesitate, to waver, to be unsettled, uneasy, concerned, in trouble.
Ըստ շնչոյն երկեաւ տատամսեցաւ։ Սկսաւ տրտմել եւ տատամսել. (Սեբեր. ՟Բ։ եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
Գոյ օգուտ եւ ի տրտմուեւենէ (վասն մեղացն). զի եթէ զմտաւ ածել տատամսիցիս, դանդաղագոյն լինիցիս միւսանգամ առ այնպիսիս մտաբերել. (Ոսկ. ես.։)
shaky, tottering, vacillating;
swing, see-saw;
cf. Տատանումն;
կալ ի —ի, cf. Տատանիմ;
— առնել, to swing, to send up and down, to see-saw.
Յորում իբրեւ յանդունդս ի տատանի կային մարդիկ. (Սեբեր. ՟Ը։)
to jog, to stagger, to shake, to swing, to oscillate, to wag, to toss, to agitate;
to bandy about, to titubate, to vacillate.
περιφέρω circumfero եւ այլն. (իբր տանել ու տանել. կամ սասանել) Աստանդել. տարուբերել. դեդեւեցուցանել. շարժլել. վարանօք տատամսեցուցանել.
to jog, to wag, to totter, to vacillate, to flutter about, to struggle, to tremble, to be shaken, agitated, staggered;
to hesitate, to waver, to be in suspense.
περιφέρομαι circumferor ῤιπίζομαι ventilor κινοῦμαι moveor τρέμω tremo. Այսր անդր տարեալ լինել, տարուբերիլ. գեդեւիլ. գանդաչել. շարժիլ. դողալ. սասանիլ. երերիլ.
thistle-bearing.
Տունկք եւ ուռք փշաբերք եւ տատասկածնունդ. (Վրդն. լս.։)
far off, distant, remote;
— աշխարհ հատանել or հարկանել, երթալ ի — աշխարհ, ի — աշխարհս ընթանալ, անցանել, to travel abroad;
ի — աշխարհէ գալ, to return from abroad.
Որք ի տար աշխարհէ յետ բազում ժամանակաաց գայցեն. (Սեբեր. ՟Զ։)
to be taken away;
to be divided.
διαιρέομαι dividor. Ի բաց բառնիլ. բաժանիլ. տարատրոհիլ. տարբերիլ.
division.
διαίρεσις divisio. Բաժանումն. տարատրոհութիւն. տարբերութիւն.
Եւ եղիցի եւ այն համանդամայնզ բնութեամբ, որ միանգամ ի նմին սեռէ ըստ նմին տարաբարձութեանն է (կամ տարբերութեանն). (Անյաղթ ստորոգ.։)
proscribed, removed, driven away, expatriated, banished, exiled;
— առնել, լինել, cf. Տարագրեմ, cf. Տարագրիմ;
— ելանել ի կենաց, to pass from this world;
ի հայրենի ընչից — գտանիլ, to be disinherited.
Գրեա՛ զայրդ զայդ՝ այր տարագիր։ Եղեւ տարագիր՝ բերանն արհամարհեալ։ Էիք ի ժամանակին յայնմիկ առանց քրիստոսի, եւ տարագիրք յուխտից աւետեացն. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 30. եւ 28։ Եփես. ՟Բ. 12։)
Իբրեւ զտարագիրս եւ զխոտանս ի բաց ընկեցան. (Սեբեր. ՟Է։)
to discern, to distinguish.
διακρίνω discerno. Դատմամբ տարբերել. որոշել.
mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.
Հիւանդութիւնք տարաժամք, եւ ախտք մահաբերք։ Զհիւանդութիւնս եւ զմահս տարաժամս։ Տարաժամ մահուամբ։ Ի տարաժամ մահուանէ կամ ի սրոյ կամ ի հրոյ. (Եղիշ. ՟Է։ Յճխ.։ Մանդ.։ Եզնիկ.։ Լմբ. սղ.։)
unseasonableness, importunity;
tardiness, nightfall.
Ոչ զաստուածաբանելն (արգելում), այլ զտարաժամութիւնն։ Զարմանամ ոչ ընդ բամբասանսն, այլ ընդ տարաժամութիւն։ Եթէ այլ ոչ, զտարաժամութիւն գալոյս զմտա՛ւ ած, եւ տո՛ւրզոր պահանջեմս. (Առ որս. ՟Ա։ Սեբեր. ՟Թ։ Խոսր.։)
restless, uneasy.
Ըստ օրինի ցայգապահաց եւ ցերեկապահաց լինել վշտամբեր եւ տարահանգիստ. (Սարկ. քհ.։)
jar;
*tare, tare and tret.
Քարէ բզուզ կամ ճառա. ա՛ռ կարաս կամ ճառայնի։ Երեքհարիւր ճառայ գինի. եւ ճառայն է խգ հաստ։ Զպատրոյսն քաղէ՛, եւ ի ճառայ դի՛ր, եւ զբերանքն կալ, եւ ի հիւթ գետին թաղէ. (Վստկ.։)
cf. Տարաշխարհիկ.
Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)
cf. Տար;
foreign, exotic;
foreigner, stranger, traveller, pilgrim.
Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)
wrong, undue, unjust, unreasonable;
unnecessary, needless, useless, vain;
—, ի —, unduly, in vain, uselessly, without reason, improperly, wrongfully;
— ամօթ, bashfulness, sheepishness;
հոգալ ի բանս —ս, to believe in idle gossip.
Ի տարապարտ խորհուրդս կամ մտածութիւնս։ Տարապարտ բարկութիւն կամ աղաղակ կամ մոլորութիւն կամ փիլիսոփայութիւն. (Ագաթ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Շ. մտթ.։ ՃՃ.։ Սեբեր. ՟Դ։)
to be contagious, catching.
Յեղափոխիլ. տարբերիլ.
cf. Տարեգլուխ.
Յամսեանն սեպտեմբերի մինն՝ յաւուր տարեմտի (ըստ յունաց). (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
dissonant, discordant.
διᾷδων dissonans. Տարբեր յայլոց երգօղ. օտար օրինակաւ հնչօղ.
Զուգաբերեալ զուգերգողքն եւ տարերգողքն, յամենեցունց մի, եւ ի միոյ ամենկայնն լիցի. (Արիստ.։)
cf. Տարեւորական.
Ի բաշխումն հարկից տարեւորաց բերոյ։ Ժամանակաց եւ տարեւոր ժամանակաց պատճառ։ Զտարեւոր սպասաւորութիւնն։ Յետ տարեւոր տառապանացն։ Տարեւոր պատուել զնա տօնիւք։ Զհասսլ տարեւորս։ Տարեւոր մի ժամանակ։ Ի տարեւոր տարեկանաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 51։ Եղիշ. ՟Բ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։ Շ. թղթ.։ Ճ. ՟Ա.։ Եւս. քր. ՟Ա։ Մծբ. ՟Ա։)
annual, yearly;
cf. Հողմ;
գառն —, teg;
դահեկանաց —, early stipend.
Բարեխառն օդովք, եւ տարեւորականաց զանազան լցեալ պտղովք։ Տարեւորական վայելմանց նշմարեսցին բերք։ Տարեւորական չափելով աւուրբք. (Պիտ.։)
starling-water.
Ջուրն այն՝ զորոյ զհետ բերին ի բնէ տարմք. գտանի ի խորասան եւ ի սպահան. ուստի եթէ տարցին սափորով միով այլուր, զոր օրինակ ի մուսուլ, զհետ գան տարմք, եւ ծախեն անդ զմարախս.
distinct, different, separate.
διορισμένος discretus, distinctus. Տարորորշեալ. ի բաց որոշեալ. զատուցեալ. բաժանական. զանազանեալ. տարբեր. իրարմէ բաժնուած, զատուած, զատ.
to distinguish, to separate, to divide.
διορίζω distermino, discerno, distinguo. Որոշել ի բաց կամ մանրամասն. զատանել. զանազանել. տարբերել. զատել. որոշել.
to be irresolute, undecided, uncertain;
to grow slothful, lazy;
to move slowly.
Ի ծերութենէ տարտամեալ՝ մոռացայ զպատկեր աւուրն։ Գետնախշտի տարտամեալ, եւ սովու եւ ծարաւոյ համբերեալ. (Վրք. հց. ՟Բ։ Մագ. ՟Ի՟Ե։)
element, elementary substance or matter;
տարերք, elements;
rudiments;
տարերք կենաց, the elements of life;
ըստ տարերց աշխարհի, according to the worldly maxims.
Ի տածումն օգտաբեր տարրոյս յորդորամիտք. (Պիտ.։)
ardent desire;
love.
Չեւ հասեալ ի տարփ՝ խնկաբերից բուրման պայման։ Տարիփ եղբօրորդւոյն՝ կանայք օրիորդք սիրեցեալք. (Նար. տաղ.։)
love, passion, ardent desire, over-eagerness;
բայց զի՞նչ — քեզ առասպելքն իցեն, why are you so fond of fables?.
Ոչ վայելիցն տարփանօք հեծեմ, այլ հանդերձողին տենչանօք յերիկամանց աստի կականիմ։ Խրախացի՛ր համայն տարփանօք բերկրեալդ ի կանայս. (Նար. ՟Ժ՟Բ. եւ Նար. կուս.։)
unreasonable, unlawful, illicit, iniquitous, wicked;
unlawfully, illegally, unjustly, contrary to equity, iniquitously, wickedly.
Զտարօրէն հեշտ ցանկութիւն։ Տարօրէն չարութեամբ ... Յայնպիսի մտաբերէր տարօրէն խառնակութիւնսն. (Փիլ. յովն.։ Պիտ.։)
to aggregate, to assemble, to reunite, to collect, to gather together.
Հովիւքն տաւաղելով զգառինսն քշէին ի դալարաբեր հովիտն. (Արծր. ՟Գ. 8։)
ignorant.
Ընդդէմ բերի տգիտական կարծեաց։ Զտգիտական անբանութիւն։ Մաշեմ ի հմտութենէ տգիտական մասանց. (Շ. հրեշտ.։ Վրդն. ծն.։ Երզն. քեր.։)
cf. Տիրամայր.
Կանայք այնոքիկ (իւղաբերք) անուամբ կոչին տեառնամայրք. այսինքն որպէս մարք եղբայր անուանելոց յիսուսի. կամ քորք տիրամօր կուսի. (Եղիշ. յար.։)
Son of God;
son of a freeman or noble;
—ք, sons of illustrious families.
Յորում մտանէ եւ բնակեսցէ աստուածն եւ տեառնորդին։ Ծնաւ զանդրանիկն եւ զսիրելին եւ զտեառնորդին։ Վաճառեսցի տեառնորդինլ ի սպանդ. (Սեբեր. ՟Ժ՟Գ։ Ճ. ՟Գ.։)
vicar. capitular, substitute;
lieutenant.
Թադէոս՝ որ զթուղթն աբգարիոսի տեղապահի եբեր յեդեսիա. (Ճ. ՟Զ.։)
to be informed of, instructed in, acquainted with, to make inquiries, to acquire instruction or knowledge, to inquire, to teach oneself.
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
ԶՏԵՂԻ ԱՌՆՈՒԼ, կամ ՈՒՆԵԼ. ἰστάω, ἴσταμαι, ἑπέχω sto, substo, cesso, contineo me ἁφίστημι sustineo. Զկայ առնուլ. դադարել. հանդարտել. համբերել.
Ի պակասել ցանկալեացն՝ ոչ կաթրեմք զտեղի ունել եւ համբերել։ Չկթարես զտեղի ունել ի լուր այսպիսի բարբառոյ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
cf. Տենչիմ.
ՏԵՆՉԱՄ կամ ՏԵՆՉԱՆԱՄ. ἕρω (լծ. եռալ). ὁρέγομαι, ποθέω opto, desidero προάγομαι cupio, amore prosequor, impellor, appeto. Գրի եւ ՏԵՆՋԱԼ։ Փափաքել. ցանկալ. տենչասիրել. տարփալ. ձկտիլ. վառիլ ի սէր. բերիլ սաստիկ սիրով. իղձ լինել. փափաքիլ, սիրտը ուզել, սիրահարիլ.
cf. Տենչիմ.
ՏԵՆՉԱՄ կամ ՏԵՆՉԱՆԱՄ. ἕρω (լծ. եռալ). ὁρέγομαι, ποθέω opto, desidero προάγομαι cupio, amore prosequor, impellor, appeto. Գրի եւ ՏԵՆՋԱԼ։ Փափաքել. ցանկալ. տենչասիրել. տարփալ. ձկտիլ. վառիլ ի սէր. բերիլ սաստիկ սիրով. իղձ լինել. փափաքիլ, սիրտը ուզել, սիրահարիլ.
specific.
Եւ որպէս մակդիր տարբերութեան՝ որ է որոշիչ տեսակաց եղելոց ընդ միով սեռիւ.
Բաժանելով տեսակարարօք տարբերութեամբք։ Իւրաքանչիւր ոք ի տարերցս ըստ լծորդութեան երկուս որակութիւնս ունի ըստ լծորդութեան երկուս որակըութիւնս ունի զտեսակարարս զնա. (Պորփ.։ Նիւս. բն.։)
Բաղկացականքն եւ կամ բաժանականքն՝ տեսակարարուք ամենեքեան կոչին։ Վասն ոչն գոլոյ որպէս յատկապէս տեսակարարուքն ասացեալք տարբերութիւն. (Պորփ.։)
having procreative or generative virtue, fecund, prolific.
Ոչ բնաւորեցաւ ոչինչ պտղաւոր եւ սերուն կատարելաբերել վատթարին հոգի։ Առ դիւրընկալ եւ բեղնաւոր եւ սերուն փոփոխելով փոխանակ այնր, որ յառաջ սակաւ մի էր ամլութիւն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 209։)
to strengthen, to fix, to make firm, to establish, to consolidate;
*to learn, to study.
Այնպէս սերտեցան ի հաւատսն քրիստոսի, մինչեւ ինքեան ձեռօք իւրեանց խորտակէին զմեհեանս եւ այրէին։ Յորժամ սերտեալք հիմնացան հաւատք կողմանցս այսոցիկ։ Յընկերսիրութիւնն սերտեալք էին։ Սերտեալք եւ անշարժք։ Ըստ ինքեան սերտիլ ոչ կարացեալք. (Ճ. ՟Բ.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Դիոն.։) (իսկ ռմկ. սերտել, է յուշիկ կապել զբանն վերծանեալ. ի բերան առնուլ)։
to be strengthened by, consolidated, to gather strength from.
Այնպէս սերտեցան ի հաւատսն քրիստոսի, մինչեւ ինքեան ձեռօք իւրեանց խորտակէին զմեհեանս եւ այրէին։ Յորժամ սերտեալք հիմնացան հաւատք կողմանցս այսոցիկ։ Յընկերսիրութիւնն սերտեալք էին։ Սերտեալք եւ անշարժք։ Ըստ ինքեան սերտիլ ոչ կարացեալք. (Ճ. ՟Բ.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Դիոն.։) (իսկ ռմկ. սերտել, է յուշիկ կապել զբանն վերծանեալ. ի բերան առնուլ)։
ink.
Եղէգն եւ սեւադեղն մեռեալ գործի են։ Եղեգանն եւ սեւադեղոյ, եւ այլն. (Սեբեր. ՟Գ։)
cf. Սթափեցուցանեմ.
Զբաժակն սրտմտութեան զոր արբերն, եւ սթափեցեր (կամ թափեցեր). (Ես. ՟Ծ՟Ա. 17.) (յն. դատարկեցեր, կամ ունայնացուցեր)։
to wake up, to be lively, renewed, to recover, to come to oneself again;
to brighten up, to be cheerful, to divert or amuse oneself;
— ի գինւոյ, to grow sober again, to get sober;
— ի քնոյ, to shake off sleep.
ἑκνήφω, ἁνανήφω, ἁφυπνίμαι , ψυχαγώγεσθαι sobrius fio, evigilo, resipisco, refocillor. Թափել յանձնէ եւ փարատիլ զթմրութիւն. յինքն գալ. անձին զգալ. զգաստանալ. զարթնուլ. զւարթանալ. խելաբերիլ. ուշաբերիլ. զբօսնուլ. սփոփիլ. ոգի առնուլ.