regulation, statute, constitution.
Սահմանադրութիւն. օրէնք. կանոն.
to regulate, to determine, to order, to dispose, to arrange;
to prescribe, to decree, to constitute, to establish;
to canonize.
Սիրես քննել զգիրս, եւ նոքօք կանոնել զառ ի քէն աւանդութինսն. (Սարկ. մարդեղ.։)
act of bribing or corrupting.
Իբրեւ կաշառանօք ի պատճառս երկրաւոր փափկութեան զուր պաշտեն զիս. այսինքն իբր կաշառութեամբ յինէն. (Անան. ի յովնան.։)
leathern, made of leather.
Ի կաշւոյ կազմեալ. կաշեղէն. կաշիէ.
to bind, to tie fast, to bind tightly, to lash together.
Զամուսնութիւն նախանձայոյզ առն կաշկանդեաց առ վաւաշ ունչս գիտութեան։ Կաշկանդեալ զօրէն երկաթապինդ լինէր կապանօք. (Պիտ.։)
bound together;
conjoined.
Հոգի աստուածասէր յորժամ ի կապակցէն իւրմէ արձակի, այսինքն ի մարմնոյ աստի. (Ածաբ. առ կեսարոս.։)
Զլուծումն ի կապակցէն։ Զերկարելն ի կապակցի այդր՝ հեռանալ ի տեառնէ գրէ. (Մագ. ՟Ի՟Ե. ՟Խ։)
Զերծեալ ի կապակցէն. (Լմբ. ժող.։)
to bind, to unite, to join together.
Զայրիացեալքս ի քէն դարձեալ՝ կապակցեսցե՛ս սիրով քոյին. (Յս. որդի.։)
pass, defile.
(տե՛ս եւ ԿԱՊԱՆՔ) Կապարան անցից լերանց, կամ անձուկ ճանապարհի. կիրճ նեղ հանդերձ դրամբք. որ եւ պարսկական անուամբ Դարբանդ. տէր պէնդ, այսինքն դռնակապ. եւ թ. տէմիր գափու.
bound, detained, captive, prisoner.
Զատո զկապանաւորն ի թագաւորէն. (Բրս. հայեաց.։)
Ի կապանաւորէն գրիգորէ. (Ոսկ. լուս.։)
detention;
prison;
bond, cord.
Կտաւեղէն կապարան (պատանք)։ Ի կապարենէն արձակէ յանիծից. (Մամբր.։)
Ոչ ամաչէր ի կապարանէն, եւ ոչ ի կապելոցն. (Ոսկ. խչ. եւս եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. տիմ.։)
Արձակել ի բանտէ կապարանին, կամ ի կապարանէն, կամ ի պաշարմանէ բանտին եւ ի կապարանէն։ Լուծումն ինձ ի կապարանէն լիցի. (Յհ. կթ. յորս անխտիր նշանակին կապանք, եւ բանտ։)
deserting, fugitive;
rebellious.
Որ դարձուցանէ զկապարճս եւ զզէնս իւր յետս. դասալիք. ապստամբ.
quiverbearer.
αἱρών τὰ σκευῆ armiger. Կրօղ զկապարճս եւ զզէն եւ զկազմած տեառն իւրոյ. զինակիր, արբանեակ. գործակից։ Տե՛ս (Դատ. ՟Թ. 54։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 1. 6. 7=17։ ՟Ժ՟Զ. 21։ ՟Լ՟Ա. 4=6։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 37. եւ այլն։)
cf. Կապելայ.
Զօրէն բոզիցն՝ որ ի կապելայս նստին։ Պոռնիկ անուանին կանայք, որ ի կապելայս նստին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
to bind, to tie, to fasten;
to bind or tie up;
to bind fast, to pinion;
to cord, to bind with cords;
to bind, to connect or link with;
to chain, to put in irons, to imprison;
to bind by friendship, by contract;
to spell.
Երկան զուլանէն հրամայէ կապել. (Խոր. ՟Բ. 45։)
piece of tag, shred, strip, scrap, cutting of linen or cloth.
Եւ այժմէն իսկ ի տօնսն կապերտակս իմն զերեսօքն պատեն. (Ոսկ. ես.։)
cf. Կապերտակ.
Եւ այժմէն իսկ ի տօնսն կապերտակս իմն զերեսօքն պատեն. (Ոսկ. ես.։)
tie, ligament.
Զօրէն աճառապինդ շղթայիւ կապումն անխաղաց՝ անուոց կառաց նոցա ժամանէր. (Պիտ.։)
bluish, rather blue, sky-blue;
livid;
bluish, light blue;
— կամար, the roof or canopy of heaven, the cerulean vault;
—ն երկնից, sky-blue;
— ծովու, ultra-marine;
բրուսիական —, Prussian blue.
Ի կապուտակ մորթոյ։ Ի նիւթոյ կապուտակէ։ Համակ կապուտակ։ Մաշկեղէն նուարտանաւ կապուտակաւ։ Հանդերձիւ կապուտակաւ։ Ի հանդերձս կապուտակս. (Ել.։ եւ Թուոց.։)
Ո՞յր են կապուտակականողիք. ո՞չ ապաքէն այնոցիկ՝ որ յամենն ի գինւոջ. (Առակ. ՟Ի՟Գ. 29։)
cf. Կառաբարձ.
Կառավարքն զկառաձիքսն ուղղէ, եւ չտայ թոյլ խոտորիլ ի պողոտայէն. (Խոսր. պտրգ.։)
coachman, driver;
drover;
governor, regent, chief, rector.
Աստուած էր, եւ կառավար ամենայն արարածոց։ Տէր աստուած՝ կառավար համօրէն եղելոցս. (Աթ. համբ.։ Ճ. ՟Ա.։) որ եւ ասի ՂԵԿԱՎԱՐ, ՈՒՂՂԻՉ, ՆԱԽԱԽՆԱՄՈՂ եւ այլն։
to strike on the head;
to behead, to execute, to decapitate.
Եւ որ զմարգարէն ոչ կառափեաց, վրիժապարտ գտաւ. (Խոսր.։)
skull, cranium, head;
ընդ — հանել, to cut off the head, to behead, to decapitate.
Հանին (կամ հարին) զկառափունսն, եւ ընկեցին ի պարսպէն ի մեջ զօրացն. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 16։ Որպէս թէ հարկանիցէ ոք զկառափն մարդոյ. Ես. ՟Կ՟Զ. 3. յն. հարկանօղ զայր (իբր գլխատօղ)։)
Հրամայեյաց զկառափն հարկանել զանօրէն մահապարտին. յն. տարաշխարհիկ առնել. (որպէս թէ կարճել յաշխարհէ։)
to wound or strike on the head, to knock down.
Հար կառափնատեաց մարգարէն զընկեր իւր պատգամաւն տեառն։ Կառափնատեցաւ մարագարէն յընկերէն իւրմէ. (Եփր. թագ.։)
beheading, decapitation.
Նայեցաւ յօրէնս, զի ասաց, եթէ կառափնատութիւն փոխանակ կառափնատութեան. այսինքն ակն ընդ ական եւ այլն. (Եփր. թագ.։)
to construct, to build, to found, to erect, to set up, to raise, to edify;
to establish, to fix;
to place, to put;
to fasten, to attach;
to thicken;
— զաչս յիմն, to fix eyes on, to gaze at, to stare at.
Ջուրք զօրէն պարսպաց կառուցեալ եղեն. յն. մածեալ պնդեալ կամ պաղեալ կացին. (Փիլ. տեսական.։)
to stop, to cease, to desist, to leave off;
to retard, to restrain;
to diminish, to lessen;
to lose courage.
ԿԱՍԻՄ կամ ԿԱՍԵՄ. (պ. փեասթէն, որ է պակասել. ի մեզ արմատն է՝ կամ, կաս, կաց. կամ կայք, կայս) ἑκλείπω, διαλείπω, λήγω, ἁφίσταμαι, ἁσθενέω, ἑλάσσομαι deficio, desino, desisto, cesso καταπίπτω animo concido. Յետս կալ. յետս ընկրկիլ. զկայ առնուլ յանկարծ. կալ մնալ. նահանջիլ. յետնիլ. վերջանալ. տկարանալ. պակասիլ. նուազիլ. լքանիլ. դադարել. ետ կենալ. քաշուիլ, կայնիլ, դադրիլ, խրտիլ, պակսիլ.
malt-liquor, beer;
— սեղանոյ, table-beer;
— ընտիր, ale;
զօրաւոր or սեաւ —, porter;
— յոռի, swipes.
Ամենեքեան սոքա ի միոյ իբրեւ ի կասկաջրէ եւ ի համաքամուածէն ընկալեալ մասն արեան. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
cessation;
thrashing.
Գիտելով զկասումն առն ի փրկութեան դարձէն. (Փարպ.։)
comedy;
— յօրինել, to write -;
— խաղալ, հանդիսացուցանել, to act a play, to represent plays;
— իմն է, it is but a farce.
Զողբերգութիւն դիւցազնաբար վերծանեսցուք, իսկ զկատակերգութիւն՝ աշխարհօրէն. (Թր. քեր.։)
cf. Կատաղութիւն.
( Առ ըմբռնելոյ զյիսուս) տուընջեան ոչ մնացին յանչափ կատաղմանէն իւրեանց. (Տօնակ.։)
produced, born in a perfect state.
perfectly, in perfection;
entirely.
Ծնաւ կատարելապէս ի մարիամայ սրբոյ կուսէն. (Հանգ.։)
perfection, integrity;
crowning, perfecting;
completion, accomplishment, consummation;
martyrdom;
consecration;
initiation;
—դ or քո —, your Holiness.
Զղեւտացւոցն օրէնսն, եւ զքահանայիցն զկատարելութիւնն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to finish, to end, to accomplish, to complete, to consummate;
to crown, to effectuate, to execute, to perfect, to fulfil, to realize;
to improve;
to consecrate, to hallow, to sanctify;
to initiate;
— զպարտս, to perform, to fulfil a duty;
— զխորհուրդ, to carry out a project;
— զկամս անձին, to have one's will, to be contented, to do according to one's desire;
— զկամս ուրուք, to fulfil the wishes of, to humour, to content;
— զբարկութիւն իւք յոք, to glut one's wrath or vengeance on;
— զնթացս, զաւուրս իւր, to terminate one's career;
to end one's days;
— զհոգի, to give up the ghost, to expire, to die.
Կատարել զգործ կամ զգործս. զընթացս, զաւուրս։ Յերիր աւուր կատարիմ։ Իբրեւ կատարեցաւ, եղեւ եւ այլն։ Իմի կանգուն կատարեսցես զնա ի վերուստ։ Կատարեցան երկինք եւ երկիր։ Ընդ առն կատարելոյ կատարեսցիս։ Սկսայց, եւ կատարեցից։ Շինել եւ կատարել։ Բժշկութիւնս կատարեմ։ Զհրաման թագաւորին վաղվաղակի կատարէր։ Մինչեւ կատարեալ էր նորա զխօսսն ի մտի իւրում։ Իկատարել բանին տեառն։ Կատարեաց զհոգին ի վերայ մահճացն. (յն. պակասեաց շունչն։) Զհետ որդւոցն եւ մայրն երանելի ի նոյն օրէնս կատարեցաւ։ Ծեր հանդերձ կատարելովն աւուրբք։ Տարին կատարեցաւ. եւ այլն։
Քաջ նահատակացն, որ անգէն ի տեղւոջն կատարեցան. (Եղիշ. ՟Ղ։)
author of all Mysteries;
high-priest;
minister, celebrator.
τελετάρχης, τελεταρχικός origo perfectionis, primitus initians . Բուն կատարիչն խորհրդոյ՝ աստուած. եւ քահանայապետ, եւ քահանայապետական. աստուածային. Նա՝ որ ի քահանայագործութիւն յանդգնաբար շարժեցաւ, եւ ոչ ի կատարողապետէն աստուծոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Կատարեալ.
Լցեալ աստուածեղէն զօրութեամբ, եւ կատարուն. (Շ. բարձր.։)
good order, method in oratory.
Ըստ համօրէն աւետարանական կարգաբանութեան գլխոցն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
to conjecture, to guess.
Կարծօղ (ասի) քննիչ, որ ի փորձոյ նկատէ զհանդերձեալսն իբր կողմելով. եւ բազում անգամ ի դէ՛ կարծէ. այլ մեծ է միջոցն ընդ մարգարէն եւ նդ կորովամիտն. (Գէ. ես.։)
cf. Կողոպուտ.
Վաճառականք ոմանք կողոպտածք ի յազգէն թուրքաց. (Պտմ. վր.։)
to despoil, to strip, to plunder, to sack, to ravage, to rob, to rifle, to pillage;
to deprive of, to bereave;
զսեղանս —, to commit sacrilege.
σκυλεύω, συλάω, συλέω spolio, expolio, denudo, demo . Գողաբար եւ աւազակօրէն կապտել, յափշտակել, յաւարի առնուլ. մերկացուցանել. զերծուլ. քաղել. (լծ. յն. գլէ՛բդօ, եւ սքիլե՛ւօ. թ. քէլիփիւր ալմագ՝ էթմէք ). թալլուլ, թալանել, խլել, փրըցնել.
Կողոպտել ի նմանէ զպատիւն, կմ զհայրենի տէրութիւնն։ Կողոպտեալ եղեւ ի շնորհացն, կամ յառաջին նմանութենէն։ Մերկացեալ կողոպտին ի տերեւոց։ Կողոպտեաց զնա ի փառացն. (Փարպ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Խոսր.։ Նար. ՟Խ՟Զ։ Վեցօր. ՟Ե։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
ornamented with raised embroidery;
garment of divers colours;
corsage, bodice.
Եւ էր զնովաւ պարեգօտք ասղնեգործք եւ կոճկէնք. զի այնպէս զգենուին դստերք թագաւորաց կոյսք զձորձս իւրեանց։ Եւ զպարեգօտսն կոճկէնս՝ զոր զգեցեալ էր, պատառեաց. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 18. 19։)
trunk, log, block;
trunk, body;
fetters, shackles, stocks;
rack, torture;
parent-stock, race, lineage;
դնել՝ պնդել ի կոճեղ, to put in stocks or fetters;
ի կոճեղս մատուցանել, to place on the rack, to put to torture.
Ի կոճղէն յեսսեայ բղխել, որ է յարմատոյն. (Գէ. ես.։)
cf. Տնտես.
ԿՈՆՈՄՈՍ կամ ԿՈՆՈՄ. Բառ յն. իգօնօ՛մոս. οἱκονόμος oeconomus, dispensator, administrator. այսինքն Տնօրէն. տնտես. վեքիլ խարճ.
Կոնոմոս վանիցն։ Կացուցաք զմի ի մէնջ կոնոմոս մեզ. (Վրք. հց. ՟Ը. եւ ՟Ժ՟Զ։)
Իւկոնոմոս, տնօրէն։
conchylia, purple-fish, murex.
Ի ծովէն ելանէր կոնքիւլն, յորմէ ծիրանին. (Վրդն. ել.։)
to beat, to strike, to bemaul, to beat to death, to torture, to put to the rack, to murder, to slay, to massacre, to butcher, to kill in a violent cruel manner.
Կոշկոճեցան. (յակովբ է, որ յաշտարակէն ընկեցեալ թոպեցին. Ոսկ. եբր.։)
guest, table-companion;
the host.
Հասանէին ի բազում նախարարացն կոչնականք զմեծէն սահակայ. (Խոր. ՟Գ. 58։)
Պատուեաց զպատկերն, պատկառեաց ի կոչնականէն, փոխանորդեաց զկեանսն. (Խոր. ՟Գ. 67։)
invitation;
banquet, feast, entertainment, good cheer, good living;
կոչունս առնել՝ յօրինել, to give a dinner party, to feast, to treat, to entertain, to give an entertainment, to banquet, to feed well;
մեծահաց կոչունս առնել ումեք, to entertain one in a noble manner, to feed him luxuriously, to treat him nobly, to give him a splendid entertainment;
ի կոչունս ուրախութեան, in the midst of the festivities;
ի ժամ կոչնոցն, during the entertainment.
Կոչեաց կամ կոչեսցէ ի կոչունսն։ Արար կոչունս։ Արար խրախութիւն կոչնոցն։ Առնել ուրախութիւն կոչնոց։ Կոչունք բանջարեղէն.եւ այլն։
cf. Կոպք.
βλέφαρον palpebra, pellis tegens oculos βλεφαρίς cilium, pili palpebrarum, palpebrae. գրի եւ Կոփ. Կրկին կափարիչք աչաց՝ իբր երկփեղկեան դուրք. փեղկք աչաց՝ մսեղէնք՝ մազիւքն հանդերձ. արտեւանունք. աչից կոպը.
to break, to break in pieces, to shatter, to smash;
to out, to cut down, to fell;
to destroy, to break, to rout, to defeat, to overthrow;
to massacre, to kill;
to cut, to pull to pieces or tatters;
to divide, to share, to part;
մեծամեծս —, to hector, to brag, to boast, to swagger, to pretend to be of importance, to take much upon oneself, to be impertinent;
— ի սայր սուսերի, to put to the sword
Որք մեծամեծս կոտորեն, թէ մեք անդստին իսկ յաւազանէն ուխտաւորիմք ի մսակերութենէ եւ յամուսնութենէ, եւ ապա լուծանեն զուխտն. (Եզնիկ.։)
to be bent, bow-ed, crooked, curved, to grow cambered, to stoop, to warp;
to fall in, to sink;
to bend the head, to bow down, to be humbled, depressed, confused, debased.
Հանդերձ ողբովք կորացեալ էի (ծնգօք)։ Խոնարհեալ կորանայի ի վերայ ծնդաց իմոց։ Կորացարու՛ք եւ նստարուք։ Կորանայցես առաջի հզօրի։ Կորացան յանօրէնութեան իւրեանց, եւ այլն. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 74։ ՟Բ. Եզր. ՟Թ. 5։ Դտ. ՟Ե. 27։ Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 18։ Առակ. ՟Ի՟Ե. 7։ Սղ. ՟Ճ՟Ե. 43։)