cf. Անպահակ.
Լեզու խոշոր եւ վատախօս, եւ անպահապան. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Պատասխանի՛ տուր ինձ ո՛վ վիճաբան դու, եւ անպահապան. (Առ որս. ՟Բ. յն.) փոքր մի այլազգ է։
negligently, without observation.
Զականջսն անպահպան վասն բազմախոյզ իրաց աւելագործութեան բարձեալ թողեալ. (Փիլ. իմաստն.։)
unadorned, simple, plain, unpolished.
Յնպաճոյճ ի ստեւոյ ոչխարաց. (Լմբ. պտրգ.։)
Հաց անպաճոյճ, եւ աղ՝ խորտիկ։ Տուն անպաճոյճ, եւ զգեստն նոյնպէս դուզնաքեայ, եւ առանց պաճուճանաց. (Փիլ. տեսական.։)
without ornament, simply, plainly.
unlimited, immense;
without condition.
Անպայման սքանչելիք աստուածութեան։ Անպայման ուրախութեամբ. (Ագաթ.։)
Պարապեալ անպայման եւ պղտորեալ խորհրդով. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)
absurdity, unsuitableness, incongruity, impropriety.
Տեսե՞ր, յորպիսի անպատեհութիւն հարկ եղեւ շրջել զբանն։ Վա՛յ անպատեհութեանն, որպիսի բանս խօսին։ Տե՛ս եւ զյաճախութիւն անպատեհութեանն. (Ոսկ. գղ. եւ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. մտթ.։ եւ Դիոն. ստէպ։)
that loves not war, peaceable.
Տիւ (կոչէ) զանպատերազմ առաքինութիւնն։ Անպատերազմ կանխէ յիմացուածս աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)
Ըստ յն. անպատերազ։ ἁπόλεμος. imbellis, inhabilis ad bellum եւ pacificus. Որ ոչ սիրէ զպատերազ, այլ զխաղաղութիւն, մանաւանդ առ տկարութեան. իբր անարի.
not deceitful, sincere;
that cannot be deceived.
Անխաբ եւ անսուտ է, զորասեմս վասն քո. (Լծ.)
ἁνεξαπάτητος. erroris expers, haud obnoxius fraudi. Որ ոչ պատրի. անխաբելի. աննենգելի.
Չտայ խաբիլ, այլ անպատիր մնացեալ լինի. (Խոսր.։)
Անպատիր դատողութեամբ երկայինն եւեթ վարի դատաստան. (Մխ. դտ.։)
dishonoured, dishonourable, abject, base, vile;
dishonourably, vilely;
— դրամ, false money.
Քահանայական հատիւն կոխան եղեւ անպատուիցն. (Լմբ. պտրգ.։)
Կագելով, եւ անպատիւ բանս խօսելով. (Լմբ. սղ.։)
Զիջաւ ի խոնարհութիւն, եւ յանպատիւ առաքինութիւն։ Նեղութիւն որովայնի անպատիւ եւ անվայելուչ սպասք. (Կլիմաք.։)
ԱՆՊԱՏԻՒ ԴՐԱՄ. իբր Խարդախեալն. (Մխ. դտ.։)
impudent, disrespectful, irreverent, immodest, shameless;
impudently, without shame, irreverently, disrespectfully.
Անպատկառ դիմօք, անդանդաղ ճեպով։ Անպատկառ խօսնակք։ Անպատկառ յանդիմանիչ. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք. եւ ՟Ձ՟Ը։)
Զնա ածել մեզ անպատկառ ի պատասխանիսն վկայ. (Մագ. ՟Դ։)
effrontery, impudence, shamelessness;
irreverence, disrespect.
Հետեւեալ լինի զեղխութեան՝ անկարգութիւն, անպատկառութիւն, անպարկեշտութիւն. (Արիստ. առաք.։)
without cause, — principle, causeless;
without reason or motive;
absolutely, peremptorily.
Որ չէ պատճառեալ յայլմէ. սեպհականեալ ստորոգելի հօր աստուծոյ, որպէս ոչ ծագեալ յայլմէ անձնէ, ոչ ծնաել, եւ ոչ բղխեալ.
Հայր է պատճառ անպատճառից, որդւոյ ծննդեամբ՝ հոգւոյն բղխմամբ. (Շ. խոստ.։)
Չունօղ զպատճառ արարչական, կամ վախճանական, կամ ապացուցական, եւ կամ իրաւացի. սէպէպսիզ, վէսիլէսիզ.
Ոչինչ անպատճառ լինել տացի եւ ի մէնջ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Անխիղճ եւ անպատճառ իցեն առ հեռաւորս եւ առ մերձաւորս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ղ։)
Զի դու անպատճառ եւ անխոշտանկելի իցես. (Պտմ. աղեքս.։)
Եթէ այրն անպատճառ թողու զկին. (Մխ. դտ.։)
that does not love honours.
Որ ոչ սիրէ կամ ոչ խնդրէ զպատիւ. խոնարհ. անփառասէր.
not grafted;
that cannot be grafted;
that cannot be united.
Քակտիչ լուծանօղ անպատուաստ խզմամբ։ Բաժանեցայ, եւ անպատուաստելի կտրեցայ։ Անպատուաստելի հարուածեալս, կամ լուծեալս. (Նար. մծբ. եւ Նար. ՟Ի. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. խչ.։)
to dishonour.
Աստուածութիւնն ոչ յարգի յումեքէ, եւ ոչ անպատուի. (Յճխ. ՟Բ։)
Զոր աստ անպատուեաց եւ խոտեաց, անդ ընդէ՞ր պատուեաց. (Մագ. ՟Է։)
Ամենայն մարգարէ յիւրում գաւառի անպատուի։ Յանպատուիլ մի՛ խռովիք. (Կլիմաք.։)
Աշտէիւ խոցեալ յանպատուողաց հրէից. (Սարկ. հանգ.։)
unspeakable, unutterable, inexpressible, ineffable.
Ամենայն աշխարհն լի էր անպատում նեղութեամբք. (Եւս. պտմ.։)
Ասէ. նախանձեցուցի զձեզ յազգս անպատումս, վասն ազգին քրիստոնէից. (Եփպ. օրին։)
irreverence;
dishonour.
Յանպատուութենէ (կամ յանպատութենէ) ի պատիւ վերաբերեաց. (Յճխ. ՟Դ։)
Համբերել նախատանաց եւ անպատուութեանց. (Սարգ. կ. ՟Գ։)
insupported, unprotected, abandoned.
ԱՆՊԱՏՍՊԱՐ ԱՆՊԱՏՍՊԱՐԱՆ. Ոյր չիք պատսպարօղ եւ պատսպարան, իբր հովանի կամ պատօղ ասպար. անօգնական. մերկ յամրութենէ. անմասն ի նպաստից եւ ի պաշտպանութենէ. թողեալ լքեալ. անմխիթար.
Ի մտախաբ՝ յանպատսպարան բանսարկու մարդկանէ. (Բուզ. ՟Գ. 5։)
cf. Անպատսպար.
ԱՆՊԱՏՍՊԱՐ ԱՆՊԱՏՍՊԱՐԱՆ. Ոյր չիք պատսպարօղ եւ պատսպարան, իբր հովանի կամ պատօղ ասպար. անօգնական. մերկ յամրութենէ. անմասն ի նպաստից եւ ի պաշտպանութենէ. թողեալ լքեալ. անմխիթար.
Ի մտախաբ՝ յանպատսպարան բանսարկու մարդկանէ. (Բուզ. ՟Գ. 5։)
unprepared, unfurnished, unprovided;
յանպատրաստից, without preparation, unawares, unexpectedly;
cf. Յանկարծակի.
Անպատրաստ, այսինքն անպատշաճ եւ անգործ ի բնական կրիցն, զոր այժմ ունի պտղատու լինել. (Շ. ՟բ. պետ. խ։)
Ցաւն անպատրաստ առնէ զնա առ ամուսնութիւն. (Մխ. դտ.։)
Յայլ յանցանաց զգուշանայ, այլ անպատրաստ լինի ի բամբասել, ի բարկանալ. (Նար. խրատ.։)
Վնասեն օդոյ փոփոխմունք, կամ աշխատութիւնք անպատրաստք. (Խոսր.։)
Յանպատրաստ ուտելոյ եւ ի քնոյ (շաժին պոռնկական խորհուրդք). (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
want of preparation;
unfurnished state.
Զհասարակական բառս եւ զձայնի անպատրաստութիւն ամենայն ուրեք նախապատուէ. (Բրս. գորդ.։)
Զնախնի խաւարն գեղատխուր անպատրաստութեանն ի լոյս փոխեցեր. (Նար. գանձ հոգ.։)
Յանպատրաստութենէ եղեալ (վնասն՝) առողին լիցի. (Մխ. դտ.։)
cf. Անպարոյր.
Անպարագիր պատկեր, կամ տիպ, կամ զօրութիւն։ Անպարագիր տեղի ամենեցուն։ Անպարագիրն հայր, կամ էակ. (Նար.։ որ եւ խչ. ասէ.)
busy, not at leisure;
not engaged in business
Ի հալածանաց եւ ի խռովութեանց անպարապ պատահեցան. (Մխ. դտ.։)
want of leisure, business.
ἁσχολία. occupatio. Անպարապն լինել ի յաճախութենէ գործոց. պատաղումն. զբաղանք. չունելն զժամանակ. այնպէս պարապելն յիրս ինչ՝ մինչեւ չկարել պարապել յայլ ինչ.
Տկարութիւն, տարակուսանք, ժամանակի անպարապութիւնք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Անպարապութիւն յաշխարհակալացն հարստահարութենէ. (Յհ. իմ. ատ. ՟Դ։)
incomprehensible.
Ի քեզ հաճեցաւ բնակել անպարիմանալին աստուած։ Անպարիմանալին խորք. (Թէոդոր. կուս. եւ Թէոդոր. խչ.։)
Ըստ անճառելի եւ անպարիմանալի խառնմանն եւ միաւորութեանն. (Յհ. իմ. երեւ.։ Գր. տղ.։)
Յիշեա՛ անպարիմանալիդ զաշխարհակեցոյց տնօրէնութիւն։ Վասն անպարիմանալի պարանոցին (մօր քո եւ կուսի), զորով փարեցար. (Բենիկ.։)
without bragging, modest.
ԱՆՊԱՐԾ եւ ԱՆՊԱՐԾԵԼԻ. ἁκόμπαστος. alienus a jactantia et ostentatione. Հեռի ի պարծելոյ. ոչ պարծօղ. անսեթեւեթ. խոնարհ. չպարծենցօղ.
Անպարծ զարդ։ Վասն անպարծելի զիրսն համարելոյ։ Տե՛ս զանպարծելի բարեխնամութիւնն. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21. եւ 37։)
want of boasting.
τὸ ἁκόμπαστον, ἁκενόδοξον. Չպարծելն. անփառասիրութիւն. խոնարհութիւն.
Չհրամայեաց ասել (ումեք), զի անպարծութիւն եւ անմեծարգութիւն ուսուցանիցէ։ Զի ուսանիցիս զանհպարտութիւն եւ զանպարծութիւն։ Տե՛ս դու ինձ զքրիստոսի զանպարծութիւնն։ Զի ամենեւին զնուազութիւն (խոնարհ), եւ զանպարծութիւն ցուցանիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25. ՟Բ. 6։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։ եւ Ոսկ. ես.։)
immodesty.
Հետեւեալ լինի զեղխութեանն՝ անկարգութիւն, անպատկառութիւն, անպարկեշտութիւն. (Արիստ. առաք.։)
uncircumscribed;
unbounded, immense;
incomprehensible.
Անորոշելի եւ անպարոյր ժամանակ։ Անպարոյր եւ անպարագիր մեծութեամբ։ Բազմութիւն անպարոյր։ Ազգի ազգի խնկոց բազմութիւնք, անպարոյր զանազանութիւնք. (Փիլ.։)
Աստուած ոչ ժամանակի կարօտանայ, այլ՝ ամենայն անժամանակ եւ անպարոյր ի գիտութեան նորա կային անմարմնապէս. (Նախերգ. փիլ.։)
irreproachable;
irreproachably
Ճշմարիտ եւ անպարսաւ խորհդածաց. (Սարկ. քհ.։)
unblamable, innocent;
not due;
— առնել՝ կացուցանել, to clear, to acquit.
Մեք յանպարտս զմարդիկ սպանանէաք, եւ սա յաշխարհի զմեռեալս յարուցանէր. (Եղիշ. երէց.։)
Անպարտ խոցոտիմք ի չարէն. (Լմբ. սղ.։)
Գուցէ այլ մեծամեծս եւ անպարտս խօսեսցի. (Ճ. ՟Ա.։)
very or more innocent.
Որ այսր ի խնդիր արկանիցի, անիրաւագոյնս եւ անպարտագոյնս խնդրիցէ. (յն. մի բառ, անտեղագոյն) (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
not guilty;
innocent.
Անպարտականդ այս տարագրութեան։ Յայնմ սոսկալի եւ անպարտական զենման. (Նար. ՟Կ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)
Ո՞յր աղագաւ անպարտականին խաչն նախատանաց. (Լմբ. ստիպ.։)
invincible, unquered;
insurmountable, unsubdued.
Զանպարտելի զշնորպսն աստուծոյ՝ պղնձոյ նմանեցոյց մովսէս. (Եղիշ. խաչել.։)
useless, vain, frivolous, insignificant;
vile, abject, miserable, despicable, worthless;
— առնել, to render useless, to spoil;
յանպէտ, յանպէտս, vainly.
Մի՛ յանպէտս զժամանակս մեր ծախել. (Խոր. ՟Ա. 4։)
իբր Առանց կարեւոր պիտոյից. անխնամ.
cf. Անպէտ.
Եւ եւս՝ որպէս մերժելի, հերքելի. ընկեցիկ. անհաճոյ. խոտան. (՟Ա. Կոր. ՟Թ. 27։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Գ. 5―7։ Եբր. ՟Զ. 8։ ՟Բ. Տիմ. ՟Գ. 8։ Տիտ. ՟Ա. 6։ Իմ. ՟Ժ՟Գ. 12։)
to be useless, to become useless, to spoil.
to render useless.
Ի սպառսպուռ ջախջախանս անպիտանացուցանել. (Դատ. ՟Է. 26։)
inutility;
littleness, insignificance;
baseness, vileness.
ἁχρηστία. inutilitas Անպիտանն գոլ. անշահութիւն. խոտանութիւն. վատութիւն. վատթարութիւն. տգեղութիւն.
untroubled, unclouded, clear, pure.
ἅθολος, ἁθόλωτος, ἁνεπιθόλωτος. non turbidus, non turbatus, limpidus, tranquillus. Ոչ պղտոր. ոչ պղտորեալ. յստակ. վճիտ. անխառն. եւ Հանդարտ. անխռով.
Անպղտոր աղօթք, կամ խորհուրդ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։ Լմբ. պտրգ.։)
without a crown.
Գնացաք անպսակք, քանզի ոչ մարտեաք օրինօք. (Միսայ. խչ.։)
cf. Անպտուղ.
Անպտղաբեր աշխարհ, կամ երկիր, կամ ծառ. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. այլաբ.։ Շ. մտթ.։ Սարկ. քհ.։)
infertility, unfruitfulness;
unprofitableness
Զանպտղաբերութիւնն ի քաջաբերութիւն փոխեսցէ. (Փիլ. յովն.։)
cf. Անպտղաբերութիւն.
Հարի զձեզ անպտղութեամբ եւ խորշակաւ։ Ժողովէ ձեռօք իւրովք զանպտղութիւն. (Անգ. ՟Բ. 18։ Առակ. ՟Թ. 12։)
Սերմանեալ որոմունքն ի չարէն կորնչին անպտղութեամբ։ Ուլքն (օրինակք են) մեղաւորացն վասն անպտղութեան, եւ խեռական բարուցն. (Շ. հրեշտ. եւ Շ. բարձր.։)
Զի՞ ժողովս զանպտղութիւն արծաթոյդ (այսինքն զվաշխն անշահ՝) առիթ յաւիտենական գեհենին. (Մանդ. ՟Զ։)
unprofitable, useless;
unfertile, unfruitful, barren;
un-profitably, uselessly.
Անպտուղ ծառ, կամ երկիր, աշխատութիւն, միտք, եւ այլն. (Յուդ. 12։ Երեմ. ՟Բ. 6։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 14։ Տիտ. ՟Գ. 4։)
careless, remiss, negligent;
easily.
Որ ինչ լինի առանց շատ ջանից. ἁκίνδυνος, -ον, ἁταλαίπορος. liber a periculo. Անաշխատ. անվտանգ. դիւրին. հեշտին. զահմէթսիզ, գօլայ.
Անջան է զնոսա մխիթարել, մեղացն ի միջոյ բառնալով. (Ոսկ. ՟բ. կոր. ՟Ժ՟Ե։)
Ոգւոց անջան խորհուրդք եւ իմաստութիւնք. (Կոչ. ՟Գ.) յն. ἁκατάγνωστος անստգիւտ. իբր այն՝ որ չտայ տանջանս խղճի մտաց։
ἁκινδύνως. sine periculo. Առանց ջանից եւ աշխատութեան. դիւրաւ. հեշտեաւ.
separated, divided, disjoint.
Չախորժէ ամուրի տեսանել զորդին իբրեւ անջատ ինչ ի մարմնոյ՝ անսատար (կամ անկատար) յորդէծնութենէն. (Ոսկ. կողոս.։)
to separate, to detach, to disjoin, to disunite;
to uncouple.
Հեռացան անջատան նոքա ի տեառնէն երկնի եւ երկրի. (Եղիշ. խաչել.։)
Ոչ բանն անջատանի կամ անջատաւ երբէք յիւրմէ մարմնոյն։ Հոգին սուրբ անջատանի յանօրէն խորհրդոց. (Սարկ. հանգ.։) (գրի անդ եւ Անջատանայք՝ իբր Անջատանէք։)
separation, disjunction.
Մեր եւ նոցա խորհրդոցս ի միմեանց անջատութիւն (կամ անջրպետութիւն). (Լմբ. ատեն.։)
Ի վերայ մարմնոյ պատշաճի ախտ լինել եւ հատումն եւ անջատումն. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Անջինջ.
Անջնջական յիշատակարան, կամ շնորհ, կամ կանոն. (Նար. ՟Հ՟Գ. եւ Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)