singing hymns, lauding, praising God.
Օրհնաբանիչ. օրհնաբանօղ. եւՕրհնաբանական, կամ օրհնաբանութիւն.
Ստացար քեզ օրհնաբանս։ Զքարինս բաւական է պատրաստել օրինաբանս։ Սովոր են վասն առ մեզ շնորհացն լինել աստուծոյ օրհնաբանք. (Նար. կուս.։ Իգն.։ Լմբ. պտրգ.։)
Եւ ընդ օրհնաբան մանկանցն արժանաւորեա՛ զմեզ ձայնակից լինել։ Իջեր ի մէջ հնոցին, եւ պարակցեալ օրհնաբանիցն՝ զհուրն շիջուցեր. (Հարցնափառ.։)
Օրհնաբան դասիւքն ընդ առաջ երեալ՝ մատուցանեն զոստս ի ծառոց. (Մեկն. ղկ.։)
զեռահիւսակն առնու զօրհնաբան՝ զփառաւորութիւնն սրոբէական. (Գանձ.։)
Եւ որպէս Օրհնաբանեալ. օրհնաբանելի.
Առ հայր քո օրհնարան՝ ահաւոր անուն՝ ձգեալ մատուսցես։ Հաստատուն եղեալ մեծապէս օրհնաբան աւետեաց քոց ձայն. (Նար. ՟Ղ՟Բ. ՟Խ՟Բ։)
to sing hymns, to bless, to exalt, to give praises.
εὑλογέω, εὑφημέω benedico. Բանիւ եւ երգով օրհնեալ. բարեբանել. փառաբանե.
Ընդ հօր եւ ընդ հոգւոյն սրոյ (զորդին) օրհնաբանէ։ Քրիստոս աստուած՝ օրհնաբանեմք զքեզ։ Օրհնաբանեմք յաւուր քո ծննդեան։ Անեղծական կենդանեօք նա օրհնաբանի. (Խոսր.։ Շար.։ Նար. կուս.։)
Արդ զայսոսիկ փափագէ բանս օրհնաբանել զնախախնամութեանն յայտնաբանականսն ատուածանունութիւս։ Բան օրհնաբանի աստուած առ ի սրբազանիցն ասացելոց (Դիոն. ածայ.։)
Յետ զխաչն եւ զչարչարանսն, զյարութիւնն եւ զհամբարձումն քրիստոսի օրհնաբանելոյն. (Լմբ. պտրգ.։)
Բանք աղօթիցս ... օրհնաբանի յառաւօտուն ժամու. (Ի գիրս խոսր.։)
Եղիսաբէթ զծնունդ սրբոյ կուսին՝ պտուղ որովայն նորա օրհնաբանէր. (Վահր. հմբ.։)
benediction, praise, canticle, hymn.
ὐμνολογία, ὔμνος hymnologia, hymnus, laus, laudatio. Օրհնութիւն բանիւ եւ երգով. բարեբանութիւն. փառաբանութիւն. օրհնաբանեն եւ իլն.
Հրաւիրեցին յօրհնաբանութիւն սուրբ երրորդութեանդ. (Շար.։)
Քեզ միայնոյ սուրբ երրորդութեանդ օրհնաբանութիւն, գոհութիւն։ Օրհնաբանութեամբ անթարգմանելեաւ։ Անեղծ պաշտօնէիցդ օրհնաբանութեամբ. (Նար.։)
այսօրհնութիւն առհաւատչեայ է հանդերձելոցն օրհնաբանութեանց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Զայսոսիկ զգերագոյնս օրհնաբանութիւնս երկնայնոցն իմացութենց, յորում յաղագս աստուածայնոցն օրհնաբանութեանց ... ցուցաք. (Դիոն. եկեղ.։)
Whose name is blessed.
Որոյ անունն է օրհնեալ եւ օրհնելի յաւիտեան.
Երեքսրբեան անսահմանելի՝ օրհնանուն կենդանի. (Նար. գանձ խչ.։)
blessing, praising, lauding.
որ ոք եւ որ ինչ օրհնութիւնս վերառաքէ.
Աստուածութեանն օրհնառաք հրեշտակացն պարք. (Նար. կուս.։ Գանձ.։)
chaplet, rosary.
blessed;
holy;
consecrated;
— դու ի Տեառնէ, God bless you;
— է Աստուած, Heaven be praised.
εὑλογητός, εὑλογημένος benedictus αἱνετός laudabilis, laudatus. Սեպհականեալ անուն աստուծոյ. արժանի ամենայն օրհնութեան. միշտ բարեբանեալ, օրհնած ամէնն կերպով.
Օրհնեալ տէր աստուած՝ աստուած սեմայ։ Օրհնեալ է աստուած բարձրեալ։ Մեծ է ր, եւ օրհնեալ յաւիտեանս։ Որ է ի վերայ ամենեցուն աստուած օրհնեալ յաւիտեան։ Դու ես քրիստոս որդի աստուծոյ օրհնելոյն։ Ապա մեծագո՞յն է քրիստոս քան զօրհնեալն. քա՛ւ եւ մի՛ լիցի զայդ ասել. (Աթ. ՟Թ։)
ՕՐՀՆԵԱԼ. Որ ոք իցէ արժանի օրհնութեան ի տեառնէ. օրհնած.
Եւ արդ դու օրհնեալ ի տեառնէ ես։ Օրհնեալ դու ի տեառնէ։ Օրհնեալ լիցիս դու քան զազգս ամենայն.եւ այլն։
ՕՐՀՆԵԱԼ. Նուիրեալ աստուծոյ օրհնութեամբ. սուրբ եւ նուիրական.
Եղիցի ամենայն պտուղ նորա սուրբ օրհնեալ տեառն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ։)
Յարեւելից մինչ ի մուտս արեւու օրհնեալ անուն տեառն. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Բ. 3։)
to bless, to shower down or bestow blessings on;
to bless, to consecrate, to offer;
to bless, to glorify, to sing hymns, to praise;
to bless, to prosper, to speed;
to salute, to greet;
to curse, to blaspheme;
— զսեղան, to say grace, to ask a blessing;
— զոք յերեսս, to curse a person to his face;
ո՞չ օրհնեցի զքեզ, didnt I curse you nicely ?
εὑλογέω benedico. Բարեբանիլ. գովել. մաղթել կամ կամիլ ումեք զբարիս. սուրբ եւ նուիրական համարել կամ առնել. ուստի՝ Օրհնել աստուծոյ զարարածս՝ է բարիս խոստանալ եւ շնորհել, եւ սրբել զնոսա.
Օրհնեաց զնոսա աստուած, եւ ասէ, աճեցէ՛ք եւ բազմացարու՛ք։ Օրհնեաց աստուած զօրն եօթներորդ, եւ սրբեաց զնա։ Օրհնեցից զքեզ, եւ եղիցիս օրհնեալ։ Օրհնեցից զօրհնիչս քո։ Այո՛ օրհնելով օրհնեցից զքեզ.եւ այլն։
Օրհնեա՛ անձն իմ զտէր։ Օրնեցէք մանկունք զտէր, Երկիր պագի տեառն, եւ օրհնեցի զտէր աստուած տեառն իմոյ աբրաամու։ Ի մէջ եկեղեցւոյ օրհնեցից զքեզ։ Օրհնեսցու՛ք զտէր, զի փառօք է փառաւորեալ.եւ այլն։
որ օրհնես զայնոսիկ, որք օրհնեն զքեզ տէր. (Պտրգ.։)
ՕՐՀՆԵԼ ՄԱՐԴՈՅ ԶՄԱՐԴ՝ է Մաղթել բարիս, եւ բարիհամբաւել. եւ այլն.
Կերայց. եւ օրհնեսցէ զքեզանձն իմ։ Օրհնեցից զքեզ առաջի տեառն։ Օրհնեաց զնա, եւ ասէ, ահա հոտ որդւոյ իմոյ իբրեւ զհոտ անդոյ, զոր օրհնեաց տէր. եւ այլն։ Եւ ոչ քառասուն լեզու բաւական էր. զայնչափ արանց առաքինութիւն օրհնել. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
օրհնել զեկեղեցի, զխաչ, զսեղա, զնշխար, զբաժակ տեառն.եւ այլն։
Առեալ զհացն՝ օրհնեաց. եւ օրհնելն՝ զհոգին սուրբ ալ ի նմա, զի զհացին միուիւն յորդին աստուծոյ հրաշագործեսցէ (հոգին՝ որպէս յարգանդի կուսին). (Խոսր. պտրգ.։)
Ամբարձեալ զձեռս իւր օրհնեաց զնոսա։ Եւ եղեւ յօրհնեալն նորա զնոսա՝ մեկնեցաւ ի նոցանէ, եւ վերանայր յերկինս. (Ղկ. ՟Ի՟Դ. 50։)
Եդ ի վերայ գլխոց նոցա զձեռն իւր՝ յօրհնել բանիւ զնոսա. (Շ. խոստ.։)
ՕՐՀՆԵԼ, հեգնաբար, է Անիծանել, հայհոյել. փայ տալ.
Յերեսսիսկ օրհնիցէ զքեզ։ Օրհնեցեր զաստուած եւ զարքայ. օրհնեաց նաբովթ զաստուած եւ զարքայ. (Յոբ. ՟Ա. 11։ ՟Բ. 5։ ՟Գ. Թագ.։ ՟Ի՟Ա. 10։ 13։)
Եթէ ոչ յերեսս իսկ օրհնեսցէ զքեզ. փոխանակ ասելոյ, թէ անիծեալ իցէ. (Սեբեր. ՟Դ։)
ՕՐՀՆԻԼ. յն. ոճով, որպէս Ընդունե զօրհնութիւն.
Զօրհնութիւնն ընդ ամենեսին օրհնեցար ... զիա՞րդ չհաղորդեսցիս սեղանոյն. (Ոսկ. եփես.։)
Առաւել են օրհնութիւնքն՝ զոր օրհնեցի ես զքեզ, քան զայն օրհնութիւնսն՝ զոր օրհեցի ես օրհնեցայց. (Եփր. ծն.։)
cf. Օրհնիչ.
cf. Օրհնիչ.
ὐμνῳδός qui hymnos decantat. Որ երգս յօրինէ եւ նուագէ յորհնութիւն աստուծոյ.
Օրհներգուն դաւիթ ասէ։ Զոր աստուածաշունչ ձայնն նուագեաց օրհներգուին (կամ օրհներգոյին կամ օրհներգոյն) դաւթի։ Օրհներգուք գոլովտեառն ընդ դաւթայ. (Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Կ՟Ա։ Երզն. մտթ.։)
Թաշտօնեայս աստուածայինկամացն ... ամենեցուն արարչին օրհներգուս. (Առ որս. ՟Է։)
Ամենասուրբ երրորդութեանն են օրհներգուք։ Ի հնոցէն ապրեալք՞ օրհներգուք քեզ եղեն։ Եւ զօրհներգուսըն սիոնին, ի դերութիւն խիստ վարեցին. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։ Խոսր.։ Յիսուս որդի.։)
hymn, canticle, praise.
ὐμνῳδία hymnorum cantatio, hymnus, laus, laudatio. Երգ օրհնութեան. օրհնութիւն երգով. օրհնաբանութիւն.
Աստուածապետականին այնորիկ եւ բազմապատիկ օրհներգութեանխորհրդազգաց լինէր. (Դիոն. երկն.։)
Հրեշտակային օրհներգութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Է։)
Զառաւօտու զօրհներգութիւնս մեր. (Շար.)
Կոչէին զարարածս յօրհներգութիւն աստուծոյ։ Յամենայնի զաղօթս եւ զօրհներգութիւնս ի բերան կալցուք։ Օրհներգութեանց եւ սաղմոսաց փոյթ առնել. (Յհ. իմ. ատ.։ Լմբ. սղ.։ Մխ. առակ.։)
blesser, praiser, glorifier.
benediction, blessing, doxology;
praise, laud, hymn, canticle;
blessings, great abundance, plenty, prosperity, wealth;
gift, present;
consecration;
the Eucharist;
eulogy;
relics;
instruments;
— օրհնութեանց, the Song of Songs, the song of Solomon;
— սեղանոյ, grace before meat;
— տալ, to bless, to pronounce the blessing;
առնուլ —, to receive the blessing, to be blessed;
to receive presents;
յ—ս համարիլ, to consider as a great blessing;
հայր, տուր ինձ զ— քո, father, your blessing.
εὑλογία benedictio αἵνος, αἵνεσις laudatio ὔμνος hymnus ᾇσμα, ᾡδή cantus, canticum, carmen, ode. օրհնելն եւ օրհնիլն, ըստ ամենայն առման. բանն եւ արդիւնքն օրհնելոյ. եւ Օրհներգութիւն.
Յեբրայեցւոց լեզուն՝ օրհնութիւն յովհաննէսն թարգմանի։ Յովհաննէս զնա անուանելով, այսինքն օրհնութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Աղօթք թերեւս առ նեղութիւն սրտին լինին, օրհնութիւն՝առ խնդութիւն սրտի։ Օրհնութիւն ոգւոյ բերկրելոյ նշանակ է. (Սեբեր. ՟Թ։)
ՕՐՀՆՈՒԹԻՒՆ. որպէս Նշանակ Օրհնութեան, պարգեւ, ընծայ, պատարագ. Տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Թ. 5։)
Ի կրկին նշանակութիւնս անդր հայի ասելն.
Բերին մեզ օրհնութիւն՝ մի մի չափ ձէթ ամանօք։
Բերեալ զխաղողն յեկեղեցին՝ բաժանեաց օրհնութիւնս, որպէս եւ էր իսկ. (Վրք. հց. ՟Է։)
ՕՐՀՆՈՒԹԻՒՆ. որպէս Գործիք օօրհնութեանց. նուագարանք պէսպէս. (ուր յայլս դնի Սաղմոսարան, քնար, լար, թմբուկ, պար, եւ այլն) Տե՛ս (Սղ. ՟Լ՟Բ. ՟Խ՟Բ. ՟Խ՟Ը. ՟Ծ՟Զ. ՟Ց՟Զ. ՟Ղ՟Ա. ՟Ղ՟Է. ՟Ճ՟Է. -Ճ՟Խ՟Զ. ՟Ճ՟Ծ։)
ՕՐՀՆՈՒԹԻՒՆ. որպէս Մասն գիշերային ժամուն՝ սկսեալ երգովս, Օրհնեսցու՛ք զտէր։ (Շար.։ ԺՄ։)
ՕՐՀՆՈՒԹԻՒՆ. որպէս Քահանայագործութիւն, նուիրագործութիւն, հաղորդութիւն. եւ այլն, առեալի (՟Ա. Կոր. ՟Ժ. 16.)
Բաժակն օրհնութեան, ղսր օրհնեմք.եւ այլն։
Թո՛ղ զի եւ մասն հացի օրհնեալ սոսկապէս՝ որ բաժանի ռամկին յարձակման պատարագի, ըստ յն. էւլօղի՛ա, այսինքն օրհնութիւն ասի։
ՕՐՀՆՈՒԹԻՒՆ. որպէս Մասն նշխարաց սրբոց, հանդերձից նոցա, եւայլ եւս յիշատակք. եւ մեռոնն կամ ավիչկն բղխեալ որպէս քիրտն ի տապանաց սրբոց. եւ այլն.
Առին զհանդերձս սրբոյն, եւ բաժանեցին յորհնութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի սսուրբ տապանէն բղխէ օրհնութիւն անօսղագոյն իբրեւ զփոշի առ ի բժշկութիւն հաւատացելոց. (Հ. կիլիկ.։)
Կնքեմք զցաւակնեալն անդամ պատուական խաչիւն. եւ օրհնութիւնս դնեմք ի վերայ, եւ դեղս. (Վրք. հց. ՟Բ։)
bringing bless-ing or benediction;
— ցուցակ, Ritual.
Որ բերէ զօրհնութիւն.
Զաւետաւորեալն զաւակ դաւթի եւ աբրահամու զօրհնութիւնաբերն հեթանոսաց։ Օրհնութիւնաբեր կոյս. (ՃՃ.։)
Կարապետեցին զօրտնութիւնաբեր գալուստն կենարարին։ Օրհնեսցէ յառաջին անիծից անտի զերկիր, իւրովք օրհնութիւնաբեր գարշապարոքն եկեալ նորոգեսցէ. (սարկ. ՟Ա. Պետ. ՟Է։ Ագաթ.։)
Կարգաւորութիւն օրհնութիւնաբեր ցուցակի. է Մաշտոց գիրքն ընդունարան օրհնութեան ամենայն իրաց. (Մաշտ.։ Ոսկիփոր.։ Շ. թղթ.։)
Պատուականութիւն տոհմի. ազնուականութիւն. սօյզատէլիք
Հայրենւոյն արժանի է ազատատոհմութեան. (Փիլ. լին. ՟Դ։)
Յովսէփ մտանէ յազգահանութեան փոխանակ Մարիամու կնոջ իւրոյ. (Արծր. ՟Ա. 1։)
cf. ԱԶԳԱԿՑՈՒԹԻՒՆ. յն. ազգային տոհմակցութիւն.
Ո՛չ վասն ազգատոհմակցութեանն վերացուցանէ զնոցայն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32։)
Ոչ ընդ յափշտակութիւն իրացն զչարիմք, որպէս ընդ ամուսնութեան ակնհատութիւն. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
ԱՀԵԿԵԱՅ ԱՀԵԿԻՆ ԱՀԵԿԻՔ. Ձախակողմեան. ահեկան. ձախինը. սօլտաքի. εὑώνυμος sinister, tra, laevus
Զոր միանգամ կարծես աջոյ կողման, զայսոսիկ նա կարծէ ահեկեայս։ Զո՞ր արդեօք կող. զահեկեա՞յն, թէ զաջոյն։ Զահեկեայ զարմունկնն ի դուրս կորզեալ. (Փիլ.։)
Տեսեալ արս ընտիրս ընդ նմա աջինս եւ ահեկինս։ Արս ընտիրս՝ աջինս եւ ահեկինս կազմէին. (Խոր. ՟Ա. 10։ Յհ. կթ.։)
Աջեացն եւ ահեկեացն հակառակօքն միաբանելովք. (Եղիշ. դտ.։)
Որով ընդ աջեացն եւ ընդ ահեկեացն ասի ի բաց որոշութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
Զահեղութիւն ի բաց թողոյր. (Ճ. ՟Ա.։)
Աղերսիւ հայցողական. աղերսական.
Աղերսահայց մաղթանօք անկեալ առաջի աղաչեմք. (Անան. եկեղ։)
ԱՂԵՐՍԱՀԱՅՑ ԼԻՆԵԼ. Աղերսանօք հայցել.
Գագիկ Արծրունի աղերսահայց յարքայէ Սմպատայ լեալ՝ առ ինքն զքաղաքն Նախջուան խոկայր դարձուցանել. (Յհ. կթ.։)
Աղտեղի հանդերձիւ. որպէս եւ դնի ի յն. μετὰ ῤυπαρᾶς ἑσθῆτος sordida veste աղտոտ լաթով.
Ոչ աղտեղահանդերձ մտանել ի սեղան այսր. (Ոսկ. յհ.։)
Զիա՞րդ ամբարհաւաճեցաւ ընտրողն. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Յատուկ է փոքրահոգութեան փոքր ինչ բարեբախտեալ ամբարհաւաճիլն. (Արիստ. առաք.։)
Հանդերձ ամբարհաւաճեալ գոռոզաւն. (Պիտ.)
Ամպարհաւաճեցայ կաւս ձայնաւոր. (Նար. ՟Ի։)
Ամպարհաւաճեալ, որպէս կարծէր. (Յճխ. ՟Բ։)
Որ ամենայն ուրեք եւ արագ հասանէ.
Ամենահաս, ամենատես. (Մանդ. ծն.։)
Ամենահաս թեւոցն ձգմամբ. (Նար. խչ.։)
Ամենահաս ձեռօքն զբռամբ ածէ զձեզ. (Լմբ. սղ.։)
Եւ ամենայնի հասու. ամենիմաստ. ամենագէտ. (տիրապէս զԱստուծոյ ասի, եւս եւ զմարդոյ չափաւորութեամբ)
Աչք եւ ականջք Աստուծոյ զամենահաս զօրութիւնն դնեմք։ Ամենահաս քննութիւն. (Լմբ. սղ.։)
(Ադամ) ամենահաս գիտութեամբն մարգարէանայ. (Ագաթ.։)
Ամենից հաստիչ. արարիչ ամենայնի. ամմէնուն ստեղծօղը՝ Աստուած.
Ուսեալք յամենահաստիչ Արարչէն. (Ագաթ.։)
Զանունակ անուն ամենահաստչի. (Անան. եկեղ։)
Որ հասարակացն է սովորական եւ վայելչական՝ առանց անցանելոյ ըստ չափ.
Ո՛վ պանծալի պարկեշտ ամենահասարակ արուեստ. (Փիլ. նխ. ՟բ. ի Պինդարոսէ։)
judicious, wise, prudent.
ՔԱՋԱԽՈՀ եւս եւ ՔԱՋԱԽՈՀԱԳՈՅՆ ՔԱՋԱԽՈՀԱԿ. Քաջախորհուրդ. խոհական. իմաստուն.
Մի՛ ոք զիւր դատաստանն քան զաստուածայինն յարդունք համարեալ, անշուշտ եւ անսուա զնա եւ քաջախոհագոյն եւ հաստատուն գոլ ասասցուք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ի բանից արանց իմասանոց, եւ յայսոսիկ քաջախոհակաց (կամ քաջախորհակաց, կամ քաջախոհաց), (Խոր. ՟Ա. 18։)
giving or suggesting good counsel, wise.
Պեղեալ երկուս հորս յոյժ քաջախորս. եւ սաստկապէս լայնս. (Խոր. ՟Գ. 32։)
good sense, wisdom, prudence.
εὑβουλία bonum consilium, prudentia. Խոհականութիւն. իմաստութիւն. խորհուրդ քաջ.
Աստուածապաշտութիւն. քաջախորհրդութիւն. այն որ յամենայնի կենացն մասանց ընդ խորհրդոց եւ գործոց եւ բանից։ Բարեկամ քաջախորհրդութեամբ վարեսցի։ Իմաստութիւն եւ գիտութիւն եւ քաջախորհրդութիւն. (Փիլ.։)
very pleasant, most agreeable.
εὑδόκιμος, εὑάρεστος probus, probatus, acceptus, valde geatus, bene placens. Բարեհաճոյ. հաճոյական. ընդունելի.
Քաջահաճոյն առ ամենեսեան բազմուսմնութեամբն։ Յամեմայնի քաջահաճոյ, յամենայնի առաքինի. (Ածաբ. ի կիպր՛ Ոսկ. լս.։)
Մեծաբոյք մարդկան, եւ քաջահաճոյք աստուածայնոյն լինին կամաց։ Ցուցցի փափագելի եւ քաջահաճոյ. (Պիտ.։)
Քաջահաճոյ լինելով մեզ Քրիստոսի։ Ընտիրս եւ քաջահաճոյս եղիցուք. (Ոսկ. յհ. ստէպ։)
Աճել յուղղութիւնս՝ քաջահաճոյք լինել. (Մխ. երեմ.։)
Եւ այս եւս քաջահաճոյ թուիցի քեզ վեհդ. (Արծր. ՟Գ. 13։)
sharp-eyed, acute-looking.
Քաջ նկատօղ. նրբահայեաց. սրակն.
Որք ի մարդս եւ ի սուրբ օդս զբօսնուցուն, սրատեսք եւ քաջահայեացք լինին. (Խոսր.։)
cf. Հօրամոյն.
ըստ յն. բարեհայր. էւբա՛դօր. εὑπάτωρ . որպէս մականուն Եւպատովր, որ եւ ՀՕՐԱՄՈՅՆ ասի. որպէս թէ բարի հօր բարի զաւակ. թէպէտեւ երկոքեան չարք էին.
Վասն ընդ երեւելին (եպիփան) անտիոքայ, կամ ընդ քաջահայր որդի նորա ճակատամարտս. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 22։)
very talented, full of intelligence, witty.
Ի քաջահանճար իմաստնոց. (Աթ. ՟Ը։)
Յօդս խօսին, եւ ոչ ի լսելիս քաջահանճարս. (Ածաբ. աղք.։)
Քաջահանճար եւ ուշեղ, իմաստուն եւ խոհեմ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Ընդ այլոյ ումեմն քաջահանճարի զինքն դնել վերակացութեմբ. (Սկեւռ. լմբ.։)
Այդ բաւ է ձեր քաջահանճար իմաստիցդ մտաց. ո՛ղջ լեր. (Զքր. ծործոր.։)
of lofty stature, tall, well-shaped.
Բարւոք ի չափ հասեալ. բարձր, եւ հասուն. եփուն, եւ Քաջայտրմար.
Որպէս զքաջահաս եւ ազնիւ տունկս. (Ոսկ. ի ծն. քրիստոսի.։)
Ունիս զսոսինձն քաջահաս, որով մածնուն թեւք արծուեաց. (Վանակ. յոբ.։)
Մեծ կամ բարձր եւ վաձելուչ հասակաւ.
Ի տիս հասեալ միջակութեան՝ քաջահասակ էր նա, եւ անձնեայ եւ թիկնաւէտ. (Յհ. կթ.։)
well-eared;
fertile in grain.
Զնիւղոս պատուեն թշնամանօք՝ զպտղատուն, որպէս գովեն նոքա, եւ զքաջահասկն չափելով զբարեբաստութիւնն կանգնովք. (Ածաբ. յայտն.։)
εὕσταχης bonas et multas spicas ferens. Որոյ հասկն է ընտիր եւ ատոք, կամ ցորեանն առատ.
Եւ զսոցա զսերմն քաջահասկ բերողաց։ Քաջախոտ եւ քաջահասկ է երկիրն. (Փիլ. ստէպ։)
very sharp, keen, edged.
Ըզքաջահատ սուսերն պողովատիկ. (Արծր. ՟Դ. 12։)
Քաջ հատու. սուր.
ibis.
Հողամաղ, եւ քաջահաւ, եւ արագիլ։ Զարագիլ եւ զփոր, եւ զհողամաղ, եւ զհողամաղ եւ զքաջահաւ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 17։ Դտ. ՟Ժ՟Դ. 16։)
very faithful;
most confiding.
εὕπιστος fidelis. Զօրաւոր հաւատով. հաստատուն ի հաւատս. մեծահաւատ. հաւատարիմ, եւ Վստահ.
Քաջահաւատն պետրոս. (Ճ. ՟Ա.։)
Փորձեալ քննեսցէ զքաջահաւատսն. (Ագաթ.։)
Եթէ դու քաջահաւատ ես, քահանայն չկարէ արգելուլ զԱստուածոյ ողորմութիւնն. (Համամ առակ.։)
Ո՛վ մայր քաջահաւատ. (Սիսիան.։)
Տեռատեսն՝ քաջահաւատ կինն բժշկեցաւ։ Տեռնատես կինն եւ քաջահաւատ. (Սարկ. հանգ.։)
Լրտեսքն քաջահաւատ եւ կորովի. (Վրդն. ծն.։)
Կարի քաջահաւատ եւ կորովի. (Վրդն. ծն.։)
Կարի քաջահաւատ եւ համարձակախօս իսկ էր. (Տօնակ.։)
Եթէ քաջահաւատ ես յառաջանորդն, տո՛ւր զառօրեայ կեանս քա նմա. (Նեղոս.։)
Քաջահաւատ մանկունքն զամենայն արարածս յօրհներգութիւն կոչէին. (Հարցնափառ.։)
Զքաջահաւատ քո զաշակերտսն ընտրեցեր՝ հանելով ի լեառ բարձր. (Գանձ.։)
Քորք քաջահաւատ յուսով ընդ առաջ ելանեն փրկչին. (Նար. տաղ.։)
great faith.
Հաստատութիւն ի հաւտս. մեծահաւատութիւն.
Առ ի ցուցանել զքաջահաւատութիւն նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
Ոմն քաջահաւատութեամբ, եւ ոմն թերահաւատութեամբ. (Համամ առակ.։)
very erudite, well versed, skilful, very learned;
bachelor;
— գիտունեանց, bachelor of sciences;
— լինել իմիք, to be well acquainted with, to be a connoisseur in, to know thoroughly.
Կարի հմուտ. քաջ տեղեակ. խելամուտ. քաջածանօթ.
Քաջահմուտ կամեցեալ լինել ընթերցողաց (այսինքն կամիմք՝ զի լինիցին)։ Չլինելն քաջահմուտ արքայութեան երկնից եւ յարութեան։ Յարուեստական եւ քաջահմուտ բժշկի դեղոց ողջացայք. (Խոր. ՟Բ. 65։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։ Երզն. լուս.։)
vast erudition, great knowledge;
— դպրութեանց, baccalaureate of sciences.
Քաջ հմտութիւն. քաջուսումնութիւն. դիտաւորութիւն.
Ո՞ւմտացուքզսքանչելիսն, բնութեա՞նն ինչ իրաց, եթէ քաջահմտութեանն. (Սարկ. մարդեղ.։)
very clever, ingenious, witty;
— լինել, to task one's ingenuity, to set one's wits to, to exert or strain oneself.
Քաջահնար լինէին զմիմեամբք ելանել ի հակառակութիւն եւ ի կռիւս. (Յհ. կթ.։)
to fall in, to sink, to give way.
gulf, abyss, chasm, pit.
βόθρος, βόθυνος, βάραθρον fovea, scrobs, lacus, fossa, hiatus, barathrum. Փոս խոր. խորափիտ. վիհ. խորք երկրի. գուբ. գերեզման. եւ Դժողք, եւ Կորուստ. տէրին լուգուր
Ի չարաչար աղանդաց կործանին խորխորատս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Խորխորատ կորստական, կամ կորստեան. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ե։)
cf. Խաւարծիլ.
Խաւարծիլ. գաբծիլ. ռմկ. խործիլ. Տունկ խաչնդեղոյ. գաբ. ռէվէնտ ։ (Բժշկարան.։) (Խործովիլ ըստ Լեհ. Ազգ խեցեմորթի գոհարաց եւ մարգարտաց. այլ ըստխոտրջրեցւոց՝ Ազգ կերակրոյ փոխընդով եւ իւղով զանգեալ։)
piece of soiled linen.
Ձունձ խոր կամ ներքին եւ անպիտան. որպէս կապերտ կամ հանդերձ ապարահից. քուրջ, շոր.
ամենեյն արդարութիւն իբրեւ զխոձունձ տեռատեսին համարեալ է. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
excessive heat;
hot dry or parching wind, simoon;
drought, dryness, aridity;
— ժանտ, pestilential blast.
(խորշելի, կամ խորշօղ օդ) καύσων aestus, ardor ἁνεμοφθορία venti vel aeris correptio. վր. եւս խորշակի. Սաստիկ տապ, տօթ. եւ Տապագին հողմ հարաւոյ, եւ վնասակարութիւն նորին, կամ խորշակահարութիւն.
Առցէ զնա խորշակ։ Հողմոյ խորշակի։ Հողմ խորշակի ցամաքեցոյց զշառաւիղս նորա։ Եփրեմ այս չար զհետ եղեւ խորշակի։ Ածցէ ի վերայ նորա տէր հողս խորշակի յանապատէ, եւ ցամաքեցուսցէ զերակս նորա։ Յորժամ հարաւ շնչեալ, ասէք թէ խորշակ լինի։ Ծագեաց արեւ հանդերձ խորշակաւ, եւ ցամաքեցոյց զխոտն։ Հարցէ զքեզ տէր խորշակաւ։ Հարի զձեզ խորշակաւ.եւ այլն։
Շնչեաց ի մեզ հարաւակողմ մահաբեր խորշակ. (Յհ. կթ.։)
Ի խորշակէ եւ ի ժանգահար լինելոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
sun-burnt;
— լինել, to be burnt.
Առեալ ի խորշակէ, կամ առնօղ զխորշակ. խորշակահար.
Ցօղահար եւ ցրտաբեկ եւ խորշակառ լինիցին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։)
aversion, antipathy.
Տե՛ս, որքան խորշանօք եւ թանգուզելով (խօսի). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
to cause to avoid or shun.
στέλλω, ὐποστέλλω contraho, reprimo, inhibeo, compesco. Տալ խորշիլ իբրու ի խորշ ամփոփելով. ի բաց քեցել, հեռացուցանել. խրտուցանել. հեռացնել, խրտեցնել, ետ քաշել.
Երկիւղն ծառայական է, ոչ մերձեցուցանէ զմեզ յաստուած, այլ խորշեցուցանէ։ Որք յայս սրբութեան սեղանոյս երկրպագութենէ զձեզ խորշեցուցանել փութան։ Որ ի մեղացն զմեզ խորշեցուցանէ։ Երկիւղն խորշեցուցանէր ի սիրելւոյն սքանչելապէս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. համբ.։)
Խորշեցոյց զեկեղեցի իւր ի նեստորի չար հերձուածոյն. (Գր. տղ.։)
to feel an aversion to, to loathe, to turn from with disgust, to avoid, to shun, to eschew, to flee;
to be shy, to beware, to show or pay regard to;
to ho respectful;
— յումեքէ, to take a dislike to, to avoid of.
στέλλομαι, ὐποστέλλω, -ομαι subduco me, vito, caveo ἑκκλίνω declino εἵκω cedo παραλάττομαι fugio եւ այլն. Որպէս թէ ի խորշ մի ամփոփիլ. Ի բաց մեկնիլ. խրտչել. գարշիլ. խուսափել. թիկունս դարձուցանել. հեռանալ. օտարանալ. անձնապահ լինել. զգուշանալ. խղճել. թանգուզել. երկնչել. ետ քաշուիլ.
Խորշեցաւ մերժեցաւ հեռացաւ, եւ այլ ոչ կամէր տեսանել զերեսս նորա։ Խորշէին գարշէին, եւ զնոսա պիղծ համարէին։ Զահի հարաւ ամենայն ժողովուրդն, խորշեցաւ եկաց ի հեռաստանէ։ Ոչ խորշեսցի ի քէն։ Խորշէր զօրն մտանե ի քաղաքն, որպէս խորշիցի զօր ամաչեցեալ։ Երկիւղիւ տեառն խորշի ամենայն ոք ի չարէ։ Յայնց խորշեցաւ սատակիչն։ Խորշեա՛ ի նոցանէ, եւ խորշեա՛ անտի։ Ոչ խորշեցայ ի պատմելոյ ձեզ զամենայն կամս աստուծոյ։ Խորշել ձեզ յամենայն եղբօրէ որ ստահակսն գնայցեն.եւ այլն։
Առանց խորշելոյ զգալուստ տեառն քարոզէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)
plait, double, fold, gather;
wrinkle, crease;
plaited, folded, turned down;
wrinkled, puckered.
Ի խորշխորշան հանդերձիցն պատատելոյն, զոր էր զգեցեալ, ոչ զմի զէն ոչ կարաց գտանել. (Բուզ. ՟Ե. 5։)
aversion, repugnance, dislike, reluctance;
reserve, caution;
regard, respect.
Բազում պատուով եւ խորշմամբ զսպել պարկեշտաբար ի սրբազան տեղւոջ։ ապա զկրիցն խորշմամբ արտօսր ի բաց հեղլով. (Նիւս. թէոդոր.։)
roast-meat.
ԽՈՐՈՎԱԾ ὁπτός assus, coctus. որ եւ ԽՈՐՈՎՈՅՔ. Միս կամ ձուկն խորովեալ ի վերայ կայծականց հրոյ. խորված.
earnest prayer, urgent entreaty, lively instance.
Զո՞ ոք ոչ խոնարհեցուցանէին վիշտք կնոջն, եւ աղերսն, եւ խորովանքն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
to roast, to toast, to brown;
to grill, to broil, to fry.
ὁπτάω asso, torreo. Հրով կամ ի վերայ կայծականց հրոյ եփել զմիս, կամ զձուկն. խորվել.
Կերիցեն զմիս խորովեալ հրով։ Ո պախ եփեալ ջրով, այլ խորովեալ հրով։ Խորովեսցես, եւ կերիցես ի տեղւոջն։ Զձուկն խորովեցին։ Ձկան խորովելոյ մասն.եւ այլն։
Խորովեցին զմարմինս նոցա հրով. (Ագաթ.։)
Պարիսպն բաբելոնի ասի ամրագոյն գոլ. քանզիխորովեալ աղիւսով ւ հալեալ կպրով եղեւ շինեալ. (Նոննոս.։)
Հոգի՝ որ ոչ հրով փորձութեան խորովի, ոչ լինի անօթ հոգւոյն շնորհի. (Կիր. ՟ը. խհ.։)
Յամառային ջերմութենէն կիզեալք նյրէին եւ խորովէին. (Յհ. կթ.։)
to suffer, to be afflicted;
to sympathise, to have pity or compassion on;
to entreat earnestly;
to be roasted.
Գթովք զամենայն հարբք զանցուցանէին. սակս որոյ խորովէին։ Խորովի աղէկիզի ի ցաւս եւ ի կարիս ընկերին։ այրին եւ խորովին առ սէր ընչիցն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա. ՟Է։ եւ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Զհետ ընթանայր (կինն քանանացի), եւ խորովէր եւ ընդեղձանէր. լոկ, աղաչէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
roasting;
ի —վս արկանել, to roast, to fry.
Անողորմ խորովումն տապակաց։ Զոր անողորմ մեծատունն ընկալաւ զհրոյն խորովումն. (Մանդ. ՟Ը։)
Ահեղ հուրն, եւ ահագին խորովումն. (Եփր. խոստ.։)
cf. Խորովումն.
Անողորմ խորովումն տապակաց։ Զոր անողորմ մեծատունն ընկալաւ զհրոյն խորովումն. (Մանդ. ՟Ը։)
Ահեղ հուրն, եւ ահագին խորովումն. (Եփր. խոստ.։)
depth, profoundity.
Ի վիրապն ներքին՝ որ անհնարին էր խորութեամբ. (Պիտ.։)
Զտէդ նիզակի իւրոյ նստուցանէր հարուստ խորութեամբ յարձանի միում. (Յհ. կթ.։)
Ի խորութիւն ողորմութեանդ ձգեա՛ զանյուսութիւն հոգւոյս իմոյ. (Բրս. ճշ.։)
Մահահանգոյնս նիրհման ի խորութեան գիշերիս. (Նար. երգ. եւ Նար. ՟Ծ՟Բ։)
Ընդ անգործութիւն խառնել, եւ զքոյոյն խորութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
ragged, rough, uneven;
—ք, rough, craggy places, asperity, roughness, unevenness, ruggedness.
ԽՈՐՏԱԲՈՐՏ ԽՈՐՏԱԲՈՐՏՔ. գ. Անհարթ վայրք. առպարք. խորտուբորտ. դարուփոս.
to bruise, to crack, to break, to crush, to dash to pieces;
— զթշնամին, to crush, to bear down, to defeat, to rout, to put the enemy to flight;
— զգունդս, to disband the troops;
— զդուռն, to force open the door;
— զգլուխ, to break the head;
— զմարմինն, զանձն, to mortify one's flesh, to do penance.
Խորտակել զթշնամիս. զհպարտութիւն. Զհաստատութիւն հացի։ Կամ Խորտակեցաւ գունդն նիկանովրայ։ Ի վերայ բեկման դստեր ժողովրդեա իմոյ խորտակեցայ. եւ այլն։
Մինչեւ զնախատիսն ի քէն ի բաց խորտակէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
Զի՞նչ վատթարագոյն քան զմաքսաւոր. Այլ զի խորտկեաց զիւր անձն, գերազանցեաց քան զփարիսեցին։ Խորտակեսցու՛ք սուգ առցուք ի վերայ մեղացն մրոց. (Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։)
Խորտակեալ ապաշխարութեամբ. (Յհ. կթ.։)
fracture, break, crack;
rout, defeat.
Առ իմս հոգեւորական խորտակումն։ Ի մեղսակործանս խորտակմանէ։ Ո՛ղջ եղիջիր յոգւոյդ խորտակմանէ. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Գ։)
Կաթ արտասուաց բեկութեամբ հոգւոյս մտացս լրմամբ խորտակմամբ սրտիս հեղեալ առաջի։ Զհառաչմունսն ընդ խորտակմանցն. (Նար. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Ա։)
cook;
chop-house keeper.
μάγειρος coquus. իգ. μαγείρισσα coqua ὁψοποιός conditor. Խոհարար. խոհակեր. կերակուր եփօղ.
Առաքեն այր մի խորտկաար հատուածի պատճառաւ. (Պտմ. վր.։)
cookery.
Ոչ գոյր ի մէջ նոցա՝ ո՛չ ամբարհաւաճութիւնս, եւ ոչ կերակրոց առաւե խորտկարարութիւս. (Վրք. ոսկ.։)
Գինի եւ միրգ, եւ համեմք, եւ խորտկարարութիւն. (իբր գործ խորտկարարաց. Երզն. ՟ժ. խորան.։)
to wound, to pierce, to stab;
to prick, to smite;
to pierce or cut to the heart.
պ. խաւդէն. ἑκκεντέω, ἁποκεντέω transfigo, configo, compungo τιτρώσκω , τραυματίζω vulnero. Խոց դնել. վիրաւորել. հարկանել սրով. գեղարդեամբ, նետիւ, խայթոցաւ, եւ այլն. զարնելով՝ խօթելով՝ խոցել.
Գուցէ ընդ ոմանց ընդ ակն խոցիցեմք (յանդիմականութեամբ). Իբր ընդհարկանիլ. դպչիլ. (Ոսկ. եփես. ՟Զ։)
Գիտէր՝ թէ առաւել այս բան խոցէ զնոսա։ Զի՞ խոցիս դու վասն ընկերացն բարութեան։ Սոքա խոցեցան, ընդէ՞ր, զի ի հաւասարութիւն բարաց ընդ ընկերս ի համարձակութիւն մտանէին. (Ոսկ. յհ. 8։)
Յոյժ հարեալ խոցեցան ի խորհուրդս իւրեանց. (Եղիշ. ՟Ա։)
to wound severely, to cover with wounds;
to prick the conscience.
Գայցեն անթլփատքն, եւ խոցոտելոցն։ Նետիւք խոցոտեսցի։ Զնաւսն այրեցին, եւ որ ի նոսա ապաստան եղեն՝ անդէա խոցոտեցին։ Ողջանդամք աւ առանց խոցոտելոյ ի պատերազմէ ելանէին։ Անկցին զնոսա։ Որդիք աղջկանց խոցոտեցին զնոսա։ Որպէսպատիցի մեղու ... եւ խոցոտեցին զձեզ։ Զբազումս տապաստարկեալ է նորա խոցոտելով։ Սկսաւ տէր խոցոտել զիս, բայց իսպառ մի՛ սպանցէ զիս։ Խոցոտեցէ զնա աղեղն պղնձի. (Յհ. կթ.։)
Սատանայ ընդ խաւար խոցոտէ չար խորհրդովք։ Մինչեւ յե՞րբ անդամքս լեզուօք զիրեարս խոցոտեմք։ Ի քո անպատկառ կշտամբանաց եւ ի նախատելոյ միշտ խոցոտիմ. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
act of wounding severely.
Խիթք ցաւոց խոցոտման մահու. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
Սկսաւ եփրեմ հանել ի խոցոտումն զորդիս իւր. (Ովս. ՟Թ. 13։)
wound;
act of wounding.
Ի նմին խոցուածոյ (կողին). (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
Բժշկիցէ ընդ հոգոյս խոցուածոց։ Զանցեալ խոցուածսն բժշկեսցէ դեղովք ապաշխարութեան. (Շ. ատ. եւ Շ. ընդհ.։ Նոյնպէս եւ Նար. ստէպ։)
cf. Խոցուած.
Աւազակացն մահու խոցման զմարդն առաջին. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Միշտ խոցեալ ոգւով՝ ոչ ատեայ զպատճառս խոցմանն. (Շ. ընդհ.։)
to deal harshly with, to ill-use, to maltreat, to vex, to torment, to trouble, to incommode;
to worry, to harass, to annoy.
(որպէս թէզխոյ բախել կամ հարկանել) ἑντέλλομαι (որ եւ պատուիրել. jubeo ) διασείω laedo, concutio եւ այլն. Խեթկել. եղջերցել. նեղել. հարստահարել. տառապեցուցանել. տագնապել. չարչրկել, դպչիլ, քշպել.
Քունքն արեամբն զանգեալ փրկչին աշխարհի զնա խուեսցէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
searching, scrutinizing;
— լինել, to search, to examine, to explore, to rummage.
περιεργάζων explorans Խուզօղ. հետազօտիչ. պրպտօղ.
Խուզանք եւ հետաքրքիրք պատճառաց եւ իրաց. (Սարկ. քհ.։)
Խուզակ լինել, եւ փորձին կալ մնալ հրամայէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
to search, to inquire, to seek diligently, to hunt after, to pry into;
to shear, to shave;
to cut off;
to strip off.
ἑρεύνω, ἑξερεύνω, περιεργάζομαι , ζητέω, ἑξετάζω, γυμνάζω exquiro, inquiro, investigo. Ի խոյզ արկանել կամ մտանել. որոնել. խադրել. քննել. հետազօտել. պրպտել, փնտռտել.
Եթէ իցէ յերկրին, խուզեցից զնա ամենայն հազարաւորօք յուդայ։ Վասն արծաթոյն մտանեմք անդր, առ ի խուզելոյ զմեզ. (Ա. Թագ. ԻԳ. 23։ Ծն. ԽԳ. 18։)
Եթէ զբովանդակն զիմ գտանել խուզես. (Յհ. կթ.։)
Զքո վարսն քննեսջի՛ր, զքո կարգսն խուզեսջի՛ր։ Առաջի անհաւատիցն խուզէ զիրաւունս եղբայր յեղբօրէ։ Հայիմ ըստ յայտնեալսն, եւ չխուզեմ զծածկեալսն. (Ոսկ. բ. տիմ. Ոսկ. ա. կոր. եւ Ոսկ. ես.։)
Իմաստութիւն խուզել պատճառով ի վայրապար բանս հաշին. (Ածաբ. ժղ.։)
Խուզելի է զբոլոր առաջիկային խորհուրդ։ Զոր յաղագս հօր եւ որդւոյ խուզեսցուք բան։ նշանք եւ արուեստք աստուծոյ հաւատով զօրանան, եւ ոչ խուզին բանիւք։ Ասասցեն մեզ դառն խուզօղքն. (Կիւրղ. գանձ.։ Պրպմ. ձ։)
Պա՛րտ է ոչ խուզել զանօրէնութիւն առաջնորդին, այլ իւրոյ գործոյն ուշ դնել։ Մի՛ ինչ զառաջնորդին զանօրէնութիւնն խուզել. (Բրս. հց.։)
Ասացելովքս, զմթերեալսդ ի քեզ խուզեցից կայծակունս աստուածայնոյն հրոյ. (Դիոն. եկեղ.։)
ԽՈՒԶԵՄ 2 Խզել. հատանել. կարել.
Զհերս գանգուրս ի բաց խուզեալ ի նմանէ. (Մեսր. երէց.։)
Մանգաղաւ կամացդ հուպ առ արմատ խուզեալ հնձեսցես. (Նար. ԼԵ։)
cf. Խուզողութիւն.
Զիա՛րդ առնէ հաստատութիւն խուզմանն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)
Ոչ առանց հարցի խուզման զբանն ընկալցուք (յն անխուզաբար). (Նիւս. կազմ.։)
ԽՈՒԶՈՒՄՆ ՀԵՐԱՑ. κουρά tonsura. Կտրումն, հատումն հերանց ի կրօնաւորիլն, կամ ի կղերիկոսն լինել։ (Մաշտ.։)
obstacle, embarrassment, hinderance.
Ի բա՛ց արարէք զխոչ եւ զխութ ի ճանապարհէ ժողովրդեան իմոյ. (Ես. ՟Ծ՟Է. 14։)
Մի՛ ումէք խէթ եւ խութ այնուհետեւ ընդ ոտս անկանել. (Ագաթ.։)
Բազում խէթք եւ խութք են ճանապարհին. (Ոսկ. փիլիպ.։)
յորժամ հետէ մի՛ լիցի խէթ եւ խութ ընդ ոտն. (Կաղանկտ.։)
Նմանութեամբ ասի զանհարթ եւ զխորթ լեզուէ կամ չարագործութենէ, որ խթէ զունկն լսողաց.
Յաղագս խրթնի եւ անհետազոտելի խօսիցն եւ բարուցն կոչին խութ. յորոց անուն եւ լեառն խոյթ անուանի. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Իբրեւ ի խութս եւ ի մուտս եւ ի քարայրս ընդ ջրով խորտակէ։ Յետ բազում մրրկաց եւ խթոց, եւ յահագին ալեաց զբեռնն զերծուցանելոյ։ (Ի ծով կենցաղոյս) բազում խութք պատահեն հանապազ, եւ բազում անգամ բաղխին նաւք եւ ընկղմին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Խուժ.
βάρβαρος barbarus. նոյն ընդ խուժ՝ դուժ. խժդուժ որհէս բարբարոս, եւ Բարբարոսական.
Հայհոյիչ խուժադուժ հեթանոսաց։ Արամբ միով, որ խուժադուժ եւս էր տեսանելով քան զմտօքն թանձրութեան. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 4։ եւ ՟Դ. 40։)
Խուժադուժ ազգ, կամ ազգք, կամ ազգատոհմն. (ՅՃԽ. ՟Ը։ Խոր. ՟Բ. 84։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Խուժադուժ լեզու, կամ խօսք, երկիր, կողմանք, աշխարհ. (Պտմ. աղեքս.։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ. Ագաթ.։ Կորյիւն։ Ճ. ՟Ա.։)
Խուժադուժ յիմարութիւն։ Սպանիջի՛ք խուժադուժ յահրութեամբ. (Պտմ. աղեքս.։)
Խուժադուժք մի՛ եղիցին դարեհի յազգակցութիւն։ Չարաբարոյ խուժադուժքն։ Զխուժադուժսն խնդրել. (Պտմ. աղեքս.։)
Մի՛ ծառայեսցուք խուժադուժացն։ զամենայն ազինս խուժադուժացն հնազանդեսցես. (Կեչառ. աղեքս.։)
barbarous, rough.
Առաջին կրօնք՝ խուժականք եւ հեթանոսականք կոչին, մինչեւ եկն աբրահամու աստուածպաշտութիւնն. (Եզնիկ.։)
cf. Խուժական.
Ի հեռաւորաց խուժային պարսկական ազգակաց. (Նար. մծբ.։)
cf. Խուժադուժ.
Ծագել աստղն, եւ խուժդուժ այլազգեացն զայնչափ վայրսհատանել անցանել։ Նա եւ աբրահամ զկինն Ետ խուժդուժ բարբարոսացն։ Դանիէլ զխուժդուժսն՝ որ ի մահ մատնելոց էին, ապրեցոյց. եւ զհրէայսն՝ որ գերելոց էին, չզերծոյց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։ ՟Գ. 3։ ՟Ա. 5։)
Խուժդուժն փոքր ինչ մասն համարեցաւ անենայն տիեզերաց հրէաստան։ Խրատեսցէ զայնոսիկ ոյք զխուժդուժն հոյակապ համարիցն. (Ոսկ. ես.։)
alarming, startling, frightful, dreadful;
urgent, pressing;
precipitate, too hasty.
Այսր անդր խուճապական լինեալ՝ հալածեալս իբրեւ զոչխարս ի գայլոց. (Արծր. ՟Գ. 4։)
alarm, eagerness, haste, precipitation, flight.
Չյօժարես արկանել զխիղճ մտացն ի խուճապանս, եւ քննել զամենայն կեանս քո։ Լցան խռովութեամբ, խուճապանօք եւ անկարգութեամբ։ Յահէն եւ ի բազում խուճապանացն. (Ոսկ. ես.։)
Էր դարձեալ յիւր աշխարհն վասն խուճապանաց յեղուզակին. (Խոր. ՟Բ. 14։)
to startle, to alarm, to frighten, to terrify, to appal, to strike with terror;
to frighten away;
to hasten, to precipitate.
ԽՈՒՃԱՊԵՄ ԽՈՒՃԱՊԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. συγχέω perturbo μεταλλεύω transverto κατεργάζω profligo ἑλαύνω agito, vexo μορμολύττω perterrefacio larvis եւ այլն. Տագնապել. վրդովել. խռովել. այլայլել. ահաբեկ առնել. ցնորեցուցանել. շփոթել. տակնուվրայ ընել.
Ընդէ՞ր զարհուրեցուցանես զմեզ, եւ խուճապես։ Թոյլ տայ նախ տրտմականացն խուճապել։ Զքառասուն օր խուճապեաց զնոսա երկիւղ։ Զերկոտասան այր ի մէջ առեալ ամենեցուն՝ կապանէին տանջէին, այսր անդր խուճապէին։ Խուճապէր եւ ըմբերանէր. (Ոսկ. ՟ա. կոր. եւ Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)
Խուճապօղ է եւ դժուարահաճոյ այնոցիկ՝ որ զյապահով հանդարտութիւնն սիրեցին դրակցութիւնքն. (Փիլ. տեսական.։)
Եհար զմխոս ահագին պատգամօքն եւ խուճապեցոյց երկիւղն. (Ոսկ. ես.։)
cf. Խուճապեմ.
ԽՈՒՃԱՊԵՄ ԽՈՒՃԱՊԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. συγχέω perturbo μεταλλεύω transverto κατεργάζω profligo ἑλαύνω agito, vexo μορμολύττω perterrefacio larvis եւ այլն. Տագնապել. վրդովել. խռովել. այլայլել. ահաբեկ առնել. ցնորեցուցանել. շփոթել. տակնուվրայ ընել.
Ընդէ՞ր զարհուրեցուցանես զմեզ, եւ խուճապես։ Թոյլ տայ նախ տրտմականացն խուճապել։ Զքառասուն օր խուճապեաց զնոսա երկիւղ։ Զերկոտասան այր ի մէջ առեալ ամենեցուն՝ կապանէին տանջէին, այսր անդր խուճապէին։ Խուճապէր եւ ըմբերանէր. (Ոսկ. ՟ա. կոր. եւ Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)
Խուճապօղ է եւ դժուարահաճոյ այնոցիկ՝ որ զյապահով հանդարտութիւնն սիրեցին դրակցութիւնքն. (Փիլ. տեսական.։)
Եհար զմխոս ահագին պատգամօքն եւ խուճապեցոյց երկիւղն. (Ոսկ. ես.։)
to be startled, alarmed, terrified;
to waver, to be in suspense;
to be hasty, precipitate;
to flee precipitately.
Ատուծոյ դատաստանաւն խուճապին։ Սողնոցն շչմամբ խուճապեալք եւ դողացեալք սատակէին։ Յիւրեանս այսր անդր խուճապեցան։ Աենայն ճանապարհն լի է հանդերձիւ եւ կահիւ, զոր ընկեցին ասորիքն ի խուճապելն իւրեանց. (Իմ. ՟Ժ՟Զ։)
Խուճապեալ լինէին իբրեւ յահագին բեկանօղ գազանէն. (Յհ. կթ.։)
Որպէս ի հրէից հաւատացեալքն՝ խուճապէին յիւրեանց ազգականացն. (Ոսկ. գղ.։)
cf. Խուճապ.
Լել յեմենայն խուճապմանց աշխարհիս, եւ մտաւորութեամբ ի միայնութեան նստել։ Ամենեքեան գալով յարտաքին խուճապմանց, ոմն ի վաճառուց, եւ այլն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
seasoning, flavouring.
(ի պ. խուն. արիւն. կամ ի հյ. խոնաւ) καρύκη, καρυκευτική condimentum, salsamentaria. Զանգումն ուտելեաց արեամբ ըստ աւագաց լիդացվոց. համադամք. Յօրինուած խորակաց.
Ու՞ր մեզ խունաւագութիւնն եւ խոհակերութիւնն պիտանացու է. (եւ ո՛չ երբէք. Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)
in many flocks;
in vast numbers;
— փունջ, nosegay of various flowers.
ad. very numerous, multitudinous, in a crowd;
conjointly, together;
— բազմութիւն, concourse, crowd.
Համագունդ խուռնընթաց առհասարակ ամենեքեան ի վերայ դիմեն. յն. լոկ՝ զուգընթանան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
to escape, to flee, to take to flight, to steal away;
to retreat, to retire, to disappear;
to shuffle, to elude, to tergiversate.
ἑκκλίνω, διαδιδράσκω declino, diffugio ἑκτοπίζω de loco removeor σχεδιάζω ex tempore, subito facio. Խոյս տալ (ափ յափոյ, կամ խարխափելով կամ հափափելով). խուսել. փախչել. հնարիւք խոտորիլ, փոխել զտեղին խուճապաւ. խուճապիլ.
Տեսեալ զիս իշոյդ՝ խուսափեաց յինքէն։ Նոքա առ վատասրտել իւրեանց՝ այսր անդր խուսափէին։ Խուսափէին։ Խուսափեցէք յօրինաց իմոց, եւ ոչ պահեցէք զնոսա։ Խուսափեալք չլսել ձայնի նորա. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 33. ՟Բ. Մակ. ՟Ը. 13։ Մաղաք. ՟Գ. 7։ Բար. ՟Ա. 19։)
Խուսափեն ի պատուածս բազում ելից, զի յերկիւղէ մահուն ապրեսցին. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Իմաստուն կոյսն հռիփսիմէ խուսափեաց ի դշխոյ լինելոյն հռովմայեցւոց. (Լմբ. սղ.։)
Գունդք հրեշտակաց գռոթ տուեալ ի վերուստ խուսափելով անդ հասանեն ի սպասաւորութիւն. (Կանոն.։)
fleeing, taking to flight.
Որ խուսափէ. խոյս տուօղ հնարիւք.
"cf. Խոյս տամ."
ἑκκλίνω declino ὐποχωρέω, ὐποφεύγω secedo, subterfugio. Խոյս տալ. ի մի կոյս մեկնիլ՝ խոտորիլ՝ երթալ. լռիկ մեկուսանալ, հեռանալ, փախչել. մէկ դի երթալ՝ քաշուիլ, կրզել.
Խուսափեաց էշն ի ճանապարհէն։ Ոչ գոյր խուսել յաջ կամ յահեակ։ Խուսեալ մնացորդացն՝ փախեան։ Մի՛ խուսիցէք յերեսեաց առանձինն ի տեղի անապատ. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 23. 26։ Դտ. ՟Ի։ 47։ Օր. ՟Ի. 3։ Ղկ. ՟Թ. 10։)
Առաքեաց դաւիթ հրեշտակս յանապատէն օրհնել զտէր, եւ նա խուսեաց ի նոցանէն. իմա՛, երեսս դարձոյց. (՟Ա. Թագ. 14։)
to cause to escape, to save, to extricate.
Տալ խուսել. հեռացուցանել. ազատ կացուցանել.
Կարող էր առն անկեան ուրեք պահել զնոյ, եւ որպէս զենովքխուսեցուցանել ի մահուանէ. (Վրդն. ծն.։)