very luminous, brilliant, resplendent.
Զերրորդութեանն հրաշապայծառ ճառագայթ. (Խոր. վրդվռ.։)
very honourable.
Ծնունդք վեհից մեծափառք եւ հրաշապատիւք. (Նար. ՟Լ՟Է։)
extremely well narrated;
relating wonders;
mysterious.
Մատթէոս յիւրում հրաշապատում տառսն. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Առ հրաշապատում դրուատականի. (Նար. մծբ.։)
cf. Սքանչելապէս.
Իբր հրաշիւք. եւ Հրաշալի օրինակաւ. սքանչելապէս.
Պսակէ ի նորոգութիւն յարութեանն հրաշապէս. (Լմբ. համբ.։)
Ինքնին ընթացաւ հրաշապէս երից ամաց տղայն. (Հ. կիլիկ.։)
Ե՛ւս հրաշապէս պայծառ շինուածով յարդարէր. (Յհ. կթ.։)
cf. Սքանչելատեսիլ.
Որոյ հուրն է շատ. հրանուտ.
Զլոյսն զյստակն եւ զհրաշատն էարկ յաման արեգական. (Վրդն. ծն.։)
Եւ ըզհրաշատ լոյսըն պայծառ եւ պարզական, արկեալ յանօթըն լուսատու արեւական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Տեսօղ հրաշալեաց.
որ եւ ՀՐԱՇԱՏԵՍԱԿ. ՀՐԱՇԱՏԵՍ. Հրաշալի տեսլեամբ. հրաշագեղ.
Հրաշատեսիլ հրակերպիցն. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
Մի՛ զայդպիսի հրաշատեսիլ տիպ պատկերաց տար յապականութիւն մահու։ Զկերպարանս հրաշատեսիլս. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Սքանչելացուցանեմ.
Սքանչացուցանել. հիացուցանել. եւ Հրաշալի յօրինել, կացուցանել,. պայծառ զարդարել. հանդիսացուցանել.
Զբանականաց հրաշացուցանեն զլսողութիւն. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Յառաջագոյն հրաշացուցեր զտեսողութիւն մարգարէիցն. (Շար.։)
Զմարգարէսն հրաշացոյց (յայտնութեամբ գաղտնեաց), եւ զամենեսեան զնոսա վկայս կացոյց. (Իգն.։)
Զվկայիցն հրաշացուցանէ հանդէս, կամ զանյաղթ վկայիս զկացուրդս, կամ զպսակաւորացն զյիշատակս. (Խոր. հռիփս.։ Աթ. ի ստեփ.։ Սկեւռ. ի լմբ.։)
very resplendent, very brilliant, most luminous.
Սուրբ եւ հրաշափայլ կերպարանաւն. (Ոսկ. ի մելիտ.։)
most majestic, — glorious, — august.
Հրաշալի փառօք. գերահրաշ. մանաւանդ գերափառ, իբրու գեր ի վերոյ քան զվարկ կամ զկարծիս, ինչ մի արտաքոյ կարծեաց. սքանչելի եւ հիանալի յոյժ. որպէս յն. բարա՛տօքսօս. παράδοξος, θαυμασιώτατος praeter opinionem, inopinatus, admirabilis, paradoxus. խելքէ վեր.
Հրաշափառ նորոգմանցն կարգ լինի կատարեալ։ Զքաղաքական միաբանութիւն՝ զհրաշափառն ասեմ իր, զի մի ի բազմաց եւ յաննմանից բացակատարի. (Արիստ. աշխ.։)
Հրաշափառ հնազանդութիւն քրիստոսի։ Հրաշափառ դիպմամբ. (Աթ. ՟Գ։ Նիւս. թէոդոր.։)
Գործոց հրաշափառից եղեն արարօղք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ծովու սաստելով, եւ մեռեալս յարուցանելով, եւ զայլսն հրաշափառս. (Պրպմ. ձ։)
Ասացից զպատճառ հրաշափառիդ։ Հրաշափառ, զի բնութեանն սահմանի յաղթեաց. (Ճ. ՟Գ.։)
Հրաշափառ խորհուրդ, կամ տեսութիւն, կամ աստուած. (Նր։ Շար.։)
Մի քան զմի հրաշափառ. (Պիտ.։)
Եւ որ ե՛ւս վսեմական եւ հրաշափառ է. (Աթ. ՟Է։)
Ի բարւոյն սկիզբն առնել անձին, եւ գթել ի չարիսն՝ ոչինչ հրաշափառ է. (Բրս. հց.։)
Առ սակաւ սակաւ ի ձեռն գործոցն եւ հրաշափառիցն կատարմանց աճէ. (Պիտառ.։)
Եւ որ ե՛ւս վսեմական եւ հրաշափառ է. (Աթ. ՟Է։)
Ի բարւոյն սկիզբն առնել անձին, եւ գթել ի չարիսն՝ ոչինչ հրաշափառ է. (Բրս. հց.։)
Առ սակաւ սակաւ ի ձեռն գործոցն եւ հրաշափառիցն կատարմանց աճէ. (Պիտառ.։)
Եւ որ ե՛ւս վսեմական եւ հրաշափառ է. (Աթ. ՟Է։)
Ի բարւոյն սկիզբն առնել անձին, եւ գթել ի չարիսն՝ ոչինչ հրաշափառ է. (Բրս. հց.։)
Առ սակաւ սակաւ ի ձեռն գործոցն եւ հրաշափառիցն կատարմանց աճէ. (Պիտառ.։)
wonderfully, marvelously, admirably;
miraculously;
majestically, gloriously.
Հօրն ի ձեռն առեալ զսուրն՝ (իսահակ) ապրէր հրաշափառապէս։ Ի վերայ ծայրից ալեացն գնայր հրաշափառապէս. (Պրպմ. ՟Ի՟Բ։)
Տեսանէ հրաշափառապէս ընդ օդս գնացեալ. (Ոսկ. համբ.։)
Լուսափայլ ծագմամբ հրաշափառապէս ցուցաւ. (Շար.։)
Հրաշափառապէս հռչակել, կամ պայծառացուցանել, ազդել, բարեգործել. (Նար.։)
Եթէ մատուցանիցես պատարագ քո, զայս հրաշափառապէս եւ նախատիպ՝ առ քահանայս առնուլ յարմարագոյն է. (Բրս. հց.։)
Անցանել հրաշափառապէս պատմութեամբ ընդ արկածս նեղութեանս. (Յհ. կթ.։)
magnificence, august grandeur;
wonders, marvels.
παράδοξον paradoxum, miraculum τὸ ἑξαίρετον excellentia. Մեծահրաշ փառաւորութիւն. գերապանծութիւն. անկարծելի վսեմութիւն. հրաշք.
Նոր ի քրիստոս հրաշափառութիւն։ Զո՞ր կալցի տեղի որդւոյ հրաշափառութիւն, միայն նուաստութեանն երեւեցելոյ յեղանակի. (Կիւրղ. պրպմ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)
Անունն յառաջագոյն նշանակէր, որ ինչ յապայ լինելոց էին հրաշափառութիւնքն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Առաջին հրաշափառութիւն տարերաց. (Խոր. վրդվռ.։)
Քան զյարուցանելն՝ ելանելն կապանօք՝ ոչ նուազագոյն թուէր հրաշափառութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)
Ոչ եւս ըստ մարդկան, այլ աստուածային այս հրաշափառութեան գործ. (Խոսրովիկ.։)
red, red hot, all on fire, incandescent, at a white heat;
fiery, ardent, burning.
πεπυρώμενος ignis factus, ardens, ignitus. Շիկացեալ հրով, կամ շէկ լեալ հանգոյն հրոյ. հրագոյն. շանթացեալ. հրաբորբոք. կրակ դարձած.
Պղնձոյ ծխելոյ ի մէջ հնոցի հրաշէկ. (Յայտ. ՟Ա. 15։)
Ձգեալ ի հրաշէկ հալոց. (Լմբ. պտրգ.։)
Ցոյցք առաքինութեան հրաշէկ լիբանանու. (Նար. ՟Բ։)
fire-breathing;
vomiting fire, volcanic;
furious, raging, ardent.
πυρπνόος ignem spirans. Որ հուր շնչէ՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
Գազանս անծանօթս կամ հրաշունչս։ Հրաշունչ բարկութիւնն. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 19։ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 24։)
Որ ի գերեզմանի եդաւ որպէս մեռեալ, հրաշունչ երեւէին սպասաւորք նորա։ Որ յաստուածային լուսոյն ծածկեն զերեսս իւրեանց սրոբէք հրաշունչ թեւօք։ Հրաշունչ եւ բոցակերպ պատութիւնքն. (ՃՃ.։)
Զմակավազեանն հրաշունչ մօրուեղ. (Մագ. ՟Խ՟Թ։)
miracle, marvel, wonder, prodigy, portent;
monster;
spectre, phantom, larvae, ghosts;
— իմաստութեան, prodigy of science, of wisdom;
—շս գործել, to work a miracle;
to perform miracles, to do or work wonders;
ի —շս զարմացման ածել, to surprise, to astonish, to stun, to amaze, to astound;
ո՜վ —շիցս, what a wonder ! good Heavens ! Goodness gracious !.
cf. ՀՐԱՇ. θαῦμα miraculum, res mira, admiratio τέρας prodigium . Սքանչելիք. գործ զարմացուցիչ՝ որպէս գեր ի վեր քան զբնութիւն կամ զկարծիս. նշան կամարհեստ աստուածային, ահաւոր եւ հիանալի. որպէս եւ հրաշալի գոլն. ահաւորութիւն, եւ հիացումն. հրաշանալն. զարմանք.
Հրաշիւք արուեստից։ Արուեստն, եւ հրաշք իւր։ Քան զամենայն գործոց քոց հրաշս։ Առ հրաշիցն սքանչելութիւն։ Անճառ հրաշիւք։ Հրաշից սքանչելեաց կամ զարմանալեաց. (Նար.։)
Ահաւոր հրաշիւք։ Ի թմրութիւն հրաշից։ Ի տեսիլ հրաշից փառաց միածնին. (Շար.։)
Ո՜վ հրաշից շնչին փայտիս։ Ո՛վ հրաշիցս. (Անյաղթ բարձր.։)
Ի հրաշս զարմացման զտեսանողսն ածելով. (Անան. եկեղ։)
Այսք են հրաշք յաւէժ անհանդուրժելիք. (Ճ. ՟Գ.։)
Փոխանակ աստուծոյ՝ հրաշից երկիր պագանես. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ը։)
Պետրոս զանօթն կտաւի լի հրաշիւք իջեալ տեսանէր. (Խոսր.։)
Դեւք ահաւոր հրաշիւք արհաւիրս գործէին. (Խոր. առ արծր.։)
pyrometer.
fire-eyed.
Որոյ աչք իցեն որպէս հուր. ... մանաւանդ որպէս յատուկ անուն.
Հրաչեայ. սա կոչի վասն առաւել պայծառերես եւ բոցակնագոյն իմն լինելոյ. (Խոր. ՟Ա. 21։ Յհ. կթ.։)
fire-screen.
cf. Կրակապաշտ.
πυριλατρής ignis cultor, adorator. Որ պաշտէ զհուր. կրակապաշտ.
Զհուրն բորբոքէին հրապաշտքն. (Ճ. ՟Բ.։)
Պատրեալք ի հրապաշտիցն. (Ուռպ.։)
Ոմանք ի հրապաշտիցն մատնեցին զնոսա. (Հ=Յ. նոյ. ՟Բ.։)
Ի ժամանակս սաբիւռոսի (շապհոյ) հրապաշտ արքային պարսից։ Մատնեցան հրապաշտիցն. (անդ. փետր. ՟Ի՟Է։)
Եթէ ոչ ակն առեալ էր իմ սրբուհւոյդ նունեայ, կրէիր դու զպատուհասն հարց քոց հրապաշտից։ Քո՛ է տէր յաղթութիւն, եւ ո՛չ հրապաշտից եւ ամբարտաւանից. (Պտմ. վր.։)
Թողից եւ զհին սովորութեանց բարբարոսաց զհրապաշտ կրակարանին. իմա՛ հրապաշտական։
place, spot, ground;
public or market-place, market, exchange;
town-hall, town-house;
concourse of people, assembly, the public, crowd;
court, tribunal;
good cheer, feast;
արտաքին —ք դրանց, porch, portico, atrium, vestibule;
տիեզերական, ահեղ —, last judgment;
— մեհենից, gymnasium;
cf. Ըստ, ընթացք, թատր;
ի —ս, ի —ի անդ, —աւ, in the public places, in public, publicly, notoriously, evidently, frankly, plainly, openly;
— դնել, to consult, to deliberate;
— առնել, cf. Հրապարակեմ.
• , ի-ա հլ. «ընդարձակ տեղ քաղաքում, արձակավայր. 2. ատեան, ար-քունի ատեան. 3. աւագանիի ժողով. 4. բազ-մութիւն, ժողովուրդ» ՍԳր. Մծբ. Ոսկ. փի-լիպ. Ագաթ. որից հրապարակաւ «ամէնքև առաջ» ՍԳր. հրապարակագոյժ Ոսկ. մ. բ. 1Ո. հրապարակախօս Առակ. լ. 31. Ագաթ. Ոսկ. հրապարականէծ Առակ. ժա. 26. հրա-պարակատես Ոսկ. ես. հրապարակախօսու-թիւն Եւս. քր. հրապարակախօսական, հրա-պարակային (նոր բառեր) ևն։
• = Հիւս. պհլ. *frapāδak ենթադրեալ ձևից, որ կազմուած է fra-մասնիկով. երկրորդ մասի համար հմմտ. պհլ. pāyak «աստի-ճան, ճանապարհ» <զնդ. *pāδaka-(որ է paδa-«ոտք» արմատից)։
• Lag. Urgesch. 182 զնդ. frapere ձևի հետ։ Հիւնք. պրս. օ ︎ lārvara «ամառանոց, վերնատուն» բառից։ (Այս բառի մեկնութիւնը որոշ չէ. Horn, էջ 183 դնում է պհլ. frayār, զնդ. *fra-vārana-և կամ համարում է պրս. bar-var հոմանիշի արաբացեալ ձևը։ Սրան-ցից ո՛չ մէկը չի կարող տալ հյ. հրա պարակ)։ Հալաճեան, Արևելք 1893 նոյ" 10 հուր+պար ձևերից։ Վերի ուղիղ մեկ. նութիւնը տուաւ Meillet MSL 11, 398 և 17, 247։
• ՓՈԽ.-Վրաց. ურაკბარაკი ուրակպա-րակի «հրապարակ», ურაკმარაკად ու-րակպարակադ «հրապարակաւ». բառիս նա-խաձայնի վրայ՝ իբրև իրանեան f-ի ներկա-ւացուցիչը խօսում է Meillet MSL 11, 398. tra-դարձել է նախ -մր-, որի ւ ձայնը եղել է վրաց. ու. այսպէսով վրացին ներ-կայացնում է հայերէնի հնագոյն ձևը (անձ-նական)։ Վրաց. ლაბარაკი լապարակի «խօսակցութիւն, խօսք»՝ իբր «հրապառա-կում», կամ հրապարակը ըմբռնելով իբր ἔխօսելավայր» (հաղորդեց Աբուլաձէ՝ Թիֆ-լիսից)։
ἁγορά forum πλατεῖα platea ἅμφοδον bivium γυμνάσιον gymnasium δημόσιον publicum. Արձակավայր ի մէջ քաղաքի, որպէս եւ պալատան. վաճառանոց. փողոց. պողոտայ. գռեհ. կիցք ճանապարհաց. եւ Գաւիթ, դիւան, դահլիճ. ատեան. եւ Բազմութիւնն ժողովեալ ի նոսին. ամբոխ. աւագանի.
Հրապարակ քաղաքի։ Ընդ հրապարակս քաղաքիս։ Յանկիւնս հրապարակաց։ Ի հրապարակէ մտեալ (ի տուն)։ Ոչ պակասեացի հրապարակաց նոցա վաշխ եւ նենգութիւն։ Կայ ի հրապարակի անդ մեռեալ։ Ձգեցին ի հրապարակն առ իշխանսն։ Խնդրէին ածել ի հրապարակ.եւ այլն։
Առաջի բազմամբոխ հրապարակին։ Յանդիման ամենայն հրապարակին. (ՃՃ.։)
Ի հրապարակ արքունի եկեալ. (Ագաթ.։)
Եկա՛յք ի դուռն, եւ յանդիմա՛ն լերուք մեծին հրապարակին. (Եղիշ. ՟Բ։)
Առաջի թագաւորի, եւ հանդիսական նորա հրապարակի. (Լմբ. պտրգ.։)
Ի տիեզերական ի հրապարակին։ Ծնան զհրապարակս ծերոց. (Շար.։)
Արքունիքն հրապարակ կոչէին. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Ձեւով ատեան թուէր, եւ ճշմարտութեամբ՝ աւազակաց հրապարակ երեւէր. (Երզն. մտթ.։)
Ազգ ճնճղկաց հրապարակ եդին (այսինքն ատեան կարգեցին, կամ ժողով արարին) խորհել զորսողաց. (Մխ. առակ.։)
Աստ հրապարակ իսկ առնիցէ։ Հրապարակս առնիցեն վասն ամօթոյ. (Մխ. երեմ. Մծբ. ՟Է։)
public orator, haranguer, preacher;
tax-collector, tax-gatherer.
δμήγορος concionator եւ φορολόγος tributi exactor. Որ խօսի ի հրապարակի, եւ որ քաղէ զհարկ արքունի.
Տասանորդիչք, եւ հրապարակաբանք զքաղաքս ունին. (Ոսկ. սղ.։)
cf. Ատենաբանեմ.
Հրապարակաբանէր յատենին։ Ընդէ՞ր սա այնուհետեւ հրապարակաբանէ կրկին. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Ատենաբանութիւն.
δημηγορία concio. Բան հրապարակաւ յատենի. ատենախօսութիւն.
Առ անօրէնութիւնս, եւ հրապարակաբանութիւնս, եւ առ այլսն իշխանութեանց. (Պղատ. սոկր.։)
Լուարո՛ւք ասաց՝ ոչ վարդապետութեանս, եւ ոչ հրապարակաբանութեանս. (Ոսկ. գծ.։)
made public, published, divulged every where, rumoured abroad;
— առնել, to publish, to make known far and wide, to divulge, to noise or rumour abroad;
— լինել, to become public, to take wind, to be published, divulged.
δημοσιευόμενος, ἑκπομπευόμενος divulgatus, publicus, -ce. Գուժեալ կամ հռչակեալ ընդ հրապարակ. հրապարակեալ. եւ Հրապարակաւ.
Տեսեալ զանարգանս հօր իւրոյ, ելեալ հրապարակագոյժ բողոքէր. (Ոսկ. ղկ.։)
Հրապարակագոյժ աղաղակէր, թէ բարւոք ասաց վասն ձեր հոգին սուրբ։ Ստեփաննոս իսկ յորժամ հրապարակագոյժն բարբառէր. (Ոսկ. գծ.։)
Յորժամ հրապարակագոյժ լինի, ոչ կարէ հաճոյ լինել աստուծոյ. կամ որ կայցէ հրապարակագոյժ՝ հազիւ կարէ լինել հաճոյ աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Գ։)
ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԳՈՅԺ ԱՌՆԵԼ. δημοσιεύω divulgo, publico. Հրապարակել. հռչակել, եւ նշաւակել.
Զայնպիսի տարակուսանս անձին իւրոյ հրապարակագոյժ առնէ պատմութեամբ. (Նիւս. երգ.։)
Մի՛ ձաղել առաջի բազմաց, մի՛ հրապարակագոյժ առնել զյանդիմանութիւնն. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Մովսէս զհատուցումն վրիժուց գործոց մերոց հրապարակագոյժ առնէ. (Յհ. կթ.։)
Խորհեցաւ լռելեայն արձակել զնա, ոչ համարձակեալ հրապարակագոյժ առնել զնորայն. (Բրս. ծն.։)
Աստուած գաղտ հրամայէ տալ, եւ դու ի հրապարակագոյժ արկանես. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
public;
— տեսարան, — spectacle.
pronounced in public;
public speaker, haranguer, orator, speech-maker, declaimer;
publicly.
δημηγόρος, δημηγόρων concionator. Խօսօղ ի հրապարակի, կամ հրապարակաւ. ատենախօս.
Արհամարհիցէ ոք զհրապարակախօսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
Կամ δημηγορικός concionalis, publicus. իբր Հրապարակախօսական. ատենական. հանդիսական.
Հրապարակախօս վարդապետութիւն. (Ագաթ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2. եւ 6։)
Օգնեա՛ ինձ ի քում հրապարակախօս ատենին. (Գանձ.։)
ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՕՍ ԱՌՆԵԼ. δημοσιεύω divulgo. Հրապարակագոյժ առնել. հրապարակել.
Չիշխէին հրապարակախօս առնել զբամբասանս։ Զնոցա խորամանկութիւն հրապարակախօս առնէին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։ Սոկր.։)
ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՕՍ ԼԻՆԵԼ. ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՕՍԵԼ. δημηγορέω concionor. Խօսել հրապարակաւ կամ առ հրապարակն. ատենախօսել.
to pronounce or recite in public, to harangue, to address, to declaim, to recite;
*to spout, to speechify.
discourse pronounced in public, oration, harangue, sermon, declamation.
Պօղոս ի հրէից հրապարակախօսութեանն ասէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զասացեալսն մեծին իսահակայ ի պարսից հրապարակախօսութեանն. (Խոր. ՟Գ. 65։)
Պետրոս ի հրապարակախօսութեանն ասէր։ Ի միոյ հրապարակախօսութենէն պարսպեցան եւ ամրացան. (Բրսղ. մրկ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)
democratic.
Բաժանումն այսպէս լինելով՝ միջոց թերեւս ունիցի միիշխանական եւ հրապարակակալական քաղաքավարութեան. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
democracy.
Կալողութիւն հրապարակի. կամ Ունելն հրապարակի ժողովրդեալ զտնտեսութիւն քաղաքի եւ տէրութեան.
Այժմ են քաղաքավարութեանց երկու ոմանք իբրու մարք. միիշխանութիւն, եւ հրապարակակալութիւն. զմինն ունի սեռն պարսից, եւ զմիւսն մեք ... Եթէ եւ հրապարակակալութիւն էր ի սմա միայն լեալ ազատ արանց, ոչինչ էր թերեւս լեալն յոյժ չարաչար. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Արիագոյն ասես լինել զքաղաքն ի հրապարակակալութենէ. (անդ. ՟Դ։)
Հրապարակակալութիւն, սուղ իշխանութիւն, եւ հարստահարութիւն. (անդ. ՟Ը։)
Եւ այսոքիկ, մինչդեռ տակաւին քաղաքս ընդ հրապարակակալութեամբ էր. իսկ յորժամ եղեւ սուղիշխանութիւնն, հրամայեցի ածել եւ այլն. (Պղատ. սոկր.։)
public, notorious;
solemn.
publicly reproved, blamed by every one.
Ի հրապարականախատ լինելոյն ոչ զղջասցի. (Շ. ընդհ.։)
to be publicly cursed.
Որ ճշդէ զցորեան, հրապարականէծ լինիցի. (Առակ. ՟Ժ՟Ա. 26։)
street-pacing, roving, vagrant, wandering, tramping.
seen by all, public;
հրապարակատես առնեմ, cf. Հրապարակեմ, cf. Յայտնեմ, cf. Հանդիսացուցանեմ.
Հրապարակաւ յայտ յանդիման տեսանելի. հրապարակեալ. հանդիսական.
Ոչ ուրեմն հնար է ուրանալ կամ սուտ առնել, զի գործք են հրապարակատեսք։ Երթեալ ի հրապարակատես ատեանն. (Նանայ.։)
Մի՛ կացցուք մերկս ի հրապարակատես ատենին. (Մամբր.։)
Պատմեցին առաջի նորա ի մէջ հրապարակատես ատենին. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի թատերցն եւս հրապարակատես տանիցիմք զայնպիսին. իմա՛ ի տես հանդիսական։
ՀՐԱՊԱՐԱԿԱՏԵՍ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Հրապարակել, իլ. յայտնել, իլ. հանդիսացուցանել.
Հրապարակատես զայն (գործ) արարեալ։ Հրապարակատես առնել զուրախութիւն սրտին, կամ զմարմինն յայտնութեամբ, կամ զծածուկ առաքինութիւնս. (Յհ. կթ.։ Նչ. եզեկ.։ Ածաբ. կիպր.։ Նար. երգ.։)
Հրապարակատես լիցին վէրք արդարք։ Առաքինութիւն նոցա հրապարակատես լիցի։ Առ ի ցոյցս հրապարակատեսք լեալք։ Զի մի՛ հրապարակատեսք լիցին. (Իսիւք.։ Երզն. մտթ.։ Առ որս. ՟Ժ՟Դ։ Կանոն.։)
to expose to public view, to show up in public.
ՀՐԱՊԱՐԱԿԱՑՈՅՑ ԱՌՆԵԼ. δημοσιεύω publico. Ցուցանել ի հրապարակի. հրապարակատես կամ հրապարակագոյժ առնել.
Մի՛ հրապարակացոյց զինքեանս վասն վաճառուցն լինել. (Բրս. հց.։)
to expose to infamy, to defame, to slander, to lampoon.
to publish, to make public, to promulgate, to divulge;
to declare, to disclose, to report.
δημεύω, δημοσιεύω publico, evulgo, divulgo, diffamo եւ այլն. Յայտնել հրապարակի կամ ամբոխի. հրատարակել. յայտնի առնել. հռչակել, հրապարակագոյժ առնել. նշաւակել. մէյտան հանել. լավ ընել.
Գիտացեալ հովուին, եթէ կոնքեղն այնպիսի ներկական բնութիւն ունի, հրապարակեաց զայն։ Այլ աստուած կամեցեալ հրապարակել զսնափառութիւն նորա եւ այլն. (Նոննոս.։)
Զհպարտութիւն նոցա հրապարակէ. (Շ. մտթ.։)
Հրապարակել զգաղտնիսն, կամ զմեղանս։ Ծածկութիւնք գործոցն հրապարակին։ Քեզ հրապարակեալ են աներեւոյթքն. (Նար.։)
Փութա՛ ծածկել զյանցանս նորա՝ որքան ի ձեռսդ է, եւ մի՛ հրապարակեր. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Որքան պատերազմի ընդ քեզ թշնամին, եկ առ իս, եւ հրապարակեա՛ զնա, եւ ինքն փախչի ի քէն շնորհօքն. (Վրք. հց. ՟Զ։)
(Դեւն) զմեղսն այսօր հրապարակէ առնել, եւ զարդարութիւն ի վաղիւ հաճէ զմեզ պահել. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Զերկոսեանն աստուած խափանեսցէ. (յայտ է՝ զի զանկարգ ցանկութիւնս հրապարակէ սովաւ. Վրք. հց. ՟Ա. ձ։)
publicity, divulgation, promulgation, making known.
fire-walled.
Որոյ պարիսպն է հրեղէն.
Քաղաքս հրապարիսպ անմահ արքայիդ աւերեալ. (Բենիկ.։)
surrounded by fire.
Պատուար հրապարփակ՝ անմատոյց ընդդիմողացն հինից. (Նար. կուս.։)
ignipotent.
charms, attractions, allurements;
lure, bait, wheedling, cajolery, flattery, enticement, solicitation, seduction;
instigation, suggestion, impulse, incitement;
— գեղոյ, charms of beauty;
— հաճոյից, հեշտութեան, the allurements of pleasure, of voluptuousness;
պատիր —, deceitful baits;
ի —րս ուրուք ըմբռնիլ, ելանել, հարկանիլ, to be seduced, misled, tempted, led astray, allured, enticed, decoyed;
ի —րս ցոփութեան դարձուցանել զոք, to entice to gluttony;
to allure one to debauchery;
արբուցանել ումեք —րս պղտորս, դժնեայս, to administer poison, to poison;
to seduce, to mislead, to pervert, to corrupt, to debauch, to lead astray, to bring into an error.
πεισμονή persuasio ἁνατροπή eversio. որ եւ ՀՐԱՊՈՒՐԱՆՔ, նաց, նօք. Պատիր հրաւէր կամ հրաւիրումն. չար խրատ. յորդոր. համոզակերութիւն. թելադրութիւն, շողոքորթութիւն. եւ Խեղաթիւրութիւն.
Զի այն հրապոյրք ոչ յայնմանէ են՝ որ կոչեացն զձեզ։ Որ արբուցանէ ընկերի իւրում հրապոյրս պղտորս։ Զհաստատեալ միտսն ի հրապոյրս ցոփութեան դարձուցանել ջանային. (Գաղ. ՟Ե. 8։ Ամբ. ՟Բ. 15։ ՟Բ. Մակ. ՟Զ. 21։)
Ի հրապոյրս նախարարացն հարեալ։ Հրապոյրս յինքեան կրեալ. (Յհ. կթ.։)
Բանսարկուն յայսպիսի հրապոյրս մոլորեցոյց. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)
attractive, enticing, alluring, engaging, seducing, insinuating, tempting, captivating.
Ընկալեալ զհրապուրական թուղթս սուտակասպասաց ոմանց. (Խոր. ՟Գ. 60։)
Հրապուրական քո բանիւքդ ծովացուցեր։ Լուաւ զբանս գայթակղեցուցչացն զհրապուրականս. (Յհ. իմ. երեւ.։ Տօնակ.։)
Ճաշակեաց նախահայրն զհրապուրական պտուղն. (Զքր. կթ.։)
cf. Հրապոյրք.
Ի բանս հրապուրանաց արկին զբազումս. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 12։)
Ի հրապուրանաց հեշտութեանն քարշեալք։ Հրապուրանօք յուսայ յաղթել. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ի՟Գ։)
Ընդունել եղեւ եւայի զհրապուրանս բանսարկուին. (Խոսր.։)
Որպէս թէ ի նորա հրապուրանաց եղեւ այն։ Ոչ յուրուք հրապուրանաց, այլ միայն յիւր չար բարուցն սովորութենէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
to overstrain a word or phrase, to pervert the meaning or sense of a passage.
Զաստուածային գրեալս, որպէս իւրեանց թուեսցի, հրապուրացուցեալս. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Հրապուրեցուցանեմ.
ἁναπείθω persuadeo, seduco ὐποβάλλω suggero κολακεύω adolationibus decipio. Հրաւիրել ի չարն. յորդորել. հաւանեցուցանել. թելադրել. խելքը առնել, գլխէ հանել, դրդել.
Մի՛ հրապուրեսցեն զձեզ սուտ մարգարէքդ ձեր։ Հրապուրեցին արս ոմանս՝ ասել զնմանէ. (Երեմ. ՟Ի՟Թ. 8։ Գծ. ՟Զ. 11։)
Հրապուրել հրապուրէ նա, այլ ոչ եթէ բռնութեամբ յաղթահարել կարէ. (Կոչ. ՟Բ. 5։)
Որ հրապուրէ եւ ուսուցանէ զչար, սատանայ է. եւ որ ոչ հրապուրին եւ ուսանին զչար, մարդիկ. (Յճխ. ՟Ի։)
Հրապուրեաց եհան ի տեառնէ իւրեանց. (Եզնիկ.։)
Հրապուրեաց զհայր իւր՝ ցասնուլ արգամայ. (Խոր. ՟Բ. 48։)
Յիւր կորստեան խորխորատն զնա հրապուրէր արկանել. (Յհ. կթ.։)
Ապրեցար ի հաղբից հրապուրողին. (Շար.։ եւ եւս Եզնիկ.։ Յհ. կթ.։)
to allure, to attract, to entice, to decoy, to inveigle, to induce, to instigate, to seduce, to suggest, to wheedle, to dupe, to coax, to cajole, to flatter;
to suborn.
Զի մի՛ ոք ասիցէ, թէ հրապուրելով հրապուրեցոյց զնոսա. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
seducer, deluder;
instigator;
cf. Հրապուրական.
πειθάνων, πειθανός, ὐποβολεύς persuasor, suggessor, persuasorius. Որ ոք կամ որ ինչ հրապուրէ. դրդիչ. սադրիչ. պատրանօք հաւանեցուցիչ.
Սատանայի եւ հրեշտակաց նորա, որ հրապուրիչք են. (Յճխ. ՟Ի։)
Սէր հրապուրիչ արիոսութեան. (Սոկր.։)
Հարուածովք տանջէր զնա իբրեւ զհրապուրիչ ստութեան. (Ղեւոնդ.։)
scarlet fever.
fire-bearing;
— նուիրանոց, censer.
Որ ինչ առնու ի մէջ իւր զհուր. որպէս բուրվառն, նուիրանոցն, ունելիքն.
Խնկանոցքն զսուրբ աստուածածնին ունին զնմանութիւն. իսկ հրառու նուիրանոցն (կամ հրառուն) թուին ինձ զհրեշտակապետին բերել զնմանութիւն՝ առ կոյսն աւետարանութեամբ. (Ճ. ՟Գ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
league.
high, great, supreme, sublime, excellent.
Ի բանական եւ ի հոգեւոր բնութիւնս զատեալ որոշեցան բարձրակայ վայրիւք. (Մամբր.։)
cf. Բարձրաբարբառ.
Բարձրաձայն հնչել. (Ագաթ.։ Լմբ. սղ.։)
Սկսաւ ասել բարձրաձայն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
proud, lofty, arrogant, presumptuous.
ὐψόφρων, ὐψηλόφρων altum et elatum habens animum որ եւ ԲԱՐՁՐԱՍԻՐՏ, ՄԵԾԱՄԻՏ. Ամբարտաւան. փքացեալ. յոխորտ. մենծսիրտ, հպարտ.
Պիղծ է առաջի Աստուծոյ ամենայն բարձրամիտ։ Վասն բարձրամիտ անապատականին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
fortified in a very high place.
Բարձր եւ ամուր. հզօր եւ անառիկ.
to be proud of, to be selfcon-ceited.
ԲԱՐՁՐԱՄՏԵՄ ԲԱՐՁՐԱՄՏԻՄ. ὐψηλοφρονέω alta sum mente, animo sum elato, superbio Ամբարտաւանիլ, մեծամտիլ, փքանալ, հպարտանալ.
Մի՛ բարձրամտեր այլ՝ երկիր. (Ոսկ. հռ.։)
Ի մի՛տ առցես ե՛ղբայր, եւ մի՛ բարձրամտեսցիս։ Ընդէ՞ր բարձրամտես ունայն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Բարձրամտեմ.
ԲԱՐՁՐԱՄՏԵՄ ԲԱՐՁՐԱՄՏԻՄ. ὐψηλοφρονέω alta sum mente, animo sum elato, superbio Ամբարտաւանիլ, մեծամտիլ, փքանալ, հպարտանալ.
Մի՛ բարձրամտեր այլ՝ երկիր. (Ոսկ. հռ.։)
Ի մի՛տ առցես ե՛ղբայր, եւ մի՛ բարձրամտեսցիս։ Ընդէ՞ր բարձրամտես ունայն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
presumption, pride, arrogance, haughtiness.
ἕπαρσις elatio, tumor, superbia Ամբարտաւանութիւն, փքացումն, մեծամտութիւն, գոռոզութիւն, հպարտութիւն.
Ոչ գիտէի զնորա սրտին բարձրամտութիւն, եւ զամբարտաւանութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Նոցունց իսկ լինիցի բարձրամտութեան առիթ. (Բրս. հց.։)
Մի՛ հպարտասցին բարձրամտութեամբ. (Վրդն. ղեւտ.։)
lofty, proud, supercilious, haughty.
Բարձր՝ յօնիւք, այսինքն ամբարտաւան՝ աչօք. ամբարհաւաճ, սնապարծ.
Ահարկութիւնն՝ առ ապստամսն ի պատուիրանէն է պիտանացու, եւ առ բարձրայօնսն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
Ամբարտաւանս եւ բարձրայօնս փքայր. (Յհ. կթ.։)
haughtiness, pride, arrogance.
Ամբարհաւաճութիւն, բարձրամտութիւն, փքացումն. հպարտութիւն.
to rise, to ascend, to re-ascend, to surmount, to exceed, to surpass;
to increase, to grow;
to be proud, to pride one's self;
բարձրացեալ, cf. Բարձր, cf. Բարձրաբերձ, cf. Փառաւոր, cf. Յաղթական.
Այսօր եկա՛յք բարձրացի՛ք սլացեալ ընդ նմին թեւօք հաւատոց ի փառս երկնաւորս. (Լմբ.։)
Օրհնեաց (տէր) զտէր իմ յոյժ եւ բարձրացաւ։ Եւ բարձրացաւ այրն, Ծն. (՟Ի՟Դ. 35։ ՟Ի՟Զ. 13։)
Զի մի՛ տացէ բարձրանալ հպարտութեանն՝ կոխել զինքն. (Ագաթ.։)
Տե՛ս որդեակ, մի՛ բարձրանար, զի ահա չես մեռեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ԲԱՐՁՐԱՑԵԱԼ. ա. ὐψηλός altus Բարձր. բարձրաբերձ. եւ Ամբարձեալ հպարտութեամբ.
Առ զզօրութիւն բարձրացեալ բլրոյն քո։ Խոնարհեցուցանեմ զփայտ (այսինքն ծառ) բարձրացեալ։ Կործանեսցին պարիսպք քո բարձրացեալք։ Մայրից բարձրացելոց, բլրոց բարձրացելոց, պարսպաց բարձրացելոց։ Օր տեառն զօրութեանց ի վերայ ամենայն հպարտից եւ ամբարտաւանից, եւ ի վերայ ամենայն բարձրացելոց եւ վերացելոց.եւ այլն։
Կամ Հզօր, փառաւուր, ահարկու. յաղթական. եւ Մեծանուն. շքեղ.
Եւ որդիքն Իսրայէլի ելանէին բարձրացեալ ձեռամբ։ Ի վերայ այսր ամենայնի ոչ դարձաւ բարկութիւն նորա, այլ տակաւին ձեռն իւր բարձրացեալ է։ Եւ այս ձեռն բարձրացեալ ի վերայ ամենայն ազգաց (ի պատուհասել).եւ այլն։
remarkable, signal, signalized, famous, renowned.
Հրաշանշան. մեծահրաշ, սքանչելի յոյժ.
Տեսանե՞ս զբարձրանշան, զհռչակաւոր, եւ զյանկարծահաս զմուտ հոգւոյն սրբոյ. (Ագաթ.։)
very honourable, much esteemed.
Մեծապատիւ, մեծաշուք. հռչակաւոր.
Թէպէտ եւ այսպէս բարձրապատիւ եւ պայծառանշան առաքեցաւ (Պօղոս) ի Քրիստոսէ. (Ագաթ. (հին տպ. պանծապատիւ։))
that relates sublime things, sublime, profound.
Վասն որոյ եւ բարձրապատում իսկ հնչեցուցանէ (աւետարանիչն)։ Բարձրապատումս սկսան հռչակեցուցանել զպատիւ միածնին. (Ագաթ.։)
puffed up, arrogant, proud;
— շրջիլ, to be puffed up, to be proud of, to bridle up.
to be puffed up, to be proud of, to bridle up, to assume airs of importance.
Բարձրազվեալ ամբարտաւանի եղկելին. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Բարձրավզանամ.
Բարձրազվեալ ամբարտաւանի եղկելին. (Վրք. հց. ՟Բ։)
pride, haughtiness, arrogance.
ἁπονία arrogantia եւ այլն. որ եւ ԲԱՐՁՐԱՊԱՐԱՆՈՑՈՒԹԻՒՆ. Ամբարտաւանութիւն. ամբարհաւաճութիւն. գոռոզութիւն. փքացումն. հպարտութիւն.
Զմայր չարեացն զամբարտաւանութիւն եւ զբարձրավզութիւն ունէր արմատացեալ յոգւոջն ... Զբարձրազվութիւնն ասեմ եւ զամբարհաւաճութիւնն. (Ոսկ. ղկ.։)
cf. Բարձրապարանոց.
Զբարձրավիզն խոնարհեցուցեր. (Սկեւռ. լմբ.։)
Ո՞ւր իցէ բարձրավիզն հպարտութիւն. (Վրք. հց.։)
Նշանակ բարձրավզին եւ փքացելոյ վասն ամբարհաւաճութեանն։ Ինձ մահկանացուիս զի՞նչ արժան է բարձրավիզ լինել, փքանալ, փռնդալով առ նմանիսն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Յանզղջութենէ անձանց, եւ ի բարձրավիզն լինելոյ մտաց եւ ապարասան ի վերայ առաքինութեան սրբոց արանցն. (Վրք. հց. ՟Ա։)
to elevate, to lift up, to raise, to exalt, to raise higher, to raise again, to ascend, to promote, to advance.
ԲԱՐՁՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ Բարձր առնել զԱստուած օրհնութեամբ. փառաբանել.
ὐψόω, ἁνυψόω exalto, in altum extollo, αἵρω , ἁναιρέω, ἁναλαμβάνω sursum tollo, affero Բարձր առնել՝ իրօք կամ նմանութեամբ. վերացուցանել. ի վեր առնուլ՝ հանել՝ յարուցանել՝ կանգնել, համբառնալ, տնկել. բարձրցընել, վեր հանել, վեր վերցընել.
Շինեաց պարիսպ, եւ բարձրացոյց յոյժ։ Բարձրացուցանել զտուն Աստուծոյ մերոյ, կանգնել եւ շինել զանապատս զայս։ Խոնարհեցուցանեմ զփայտ բարձրացեալ, եւ բարձրացուցանեմ զփայտ խոնարհեալ։ Մի՛ բարձրացուցանէքզեղջիւրս ձեր։ Բարձրացո՛ տէր Աստուած իմ զերեսս իմ առ քեզ։ Բարձրացուսցէ նշան ի հեթանոսս։ Եթէ բարձրացուսցես իբրեւ զարծուի զբոյն քո, եւ անտի իջուցից զքեզ։ Հոգի տեառն վերացոյց զիս եւ բարձրացոյց.եւ այլն։
Ի վեր զբոցն բարձրացուցանէին. (Յհ. կթ.։)
Սկիզբն արարից բարձրացուցանել զքեզ առաջի ամենայն որդւոցն Իսրայէլի։ Բարձրացուցի զքեզ ի միջոյ ժողովրդեանդ։ Բարձրացուցի զքեզ յերկրէ։ Որդիս ծնայ եւ բարձրացուցի, եւ նոքա զիս անարգեցին։ Արդարութիւն զազգ բարձրացուցանէ. նուազեցուցանեն զազգս մեղք։ Զորս կամէր ինքն՝ բարձրացուցանէր, եւ զորս կամէր ինքն՝ խոնարհեցուցանէր։ Տէր խոնարհեցուցանէ, եւ բարձրացուցանէ։ Որ բարձրացուցանէ զանձն, խոնարհեսցի. եւ այլն։
Բարձրացուցէ՛ք զտէր Աստուած մեր՝ գոչէ մարգարէն։ Աստուած հարցն մերոց, գովեմք զքեզ, եւ առաւել բարձրացուցանեմք. եւ այլն. (Անյաղթ բարձր.։ եւ Շար.։)
ԲԱՐՁՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. որպէս Սաստկացուցանել զձայն. համարձակ գոչել. վերագոչել. ամուր կանչել.
height, hill, eminence, summit, top, ridge, hillock;
promontory, cape;
hight, elevated
Խճաքարք՝ որ ի բարձրաւանդի կայցեն, առաջի հողմոց ոչ մնայցեն. (Սիր. ՟Ի՟Բ. 21.) յն. μετέωρος sublimis, excelsus
very high;
the Most
Սեպհականեալ անուն ճշմարտին Աստուծոյ, ըստ որում է իսկութեամբ բարձր ամենայնիւ, կամ Ամենաբարձր, որպէս ասի յայլ լեզուս. ὔψιστος altissimus եբր. էլիօն. տճկ.
Որոտաց տէր յերկնից, եւ բարձրեալն ետ զձայն իւր։ Որդի բարձրելոյ կոչեսցի։ Զօրութիւն բարձրելոյն հովանի լիցի ի վերայ քո։ Մարգարէ բարձրելոյ կոչեսջիր։ Այլ ո՛չ եթէ բարձրեալն ի ձեռագործ տաճարս բնակէ.եւ այլն։
Քահանայ էր Աստուծոյ բարձրելոյ։ Օրհնեալ է աբրամ յԱստուծոյ բարձրելոյ, որ արար զերկինս եւ զերկիր։ Օրհնեալ է Աստուած բարձրեալ։ Սաղմոս ասացից անուան տէրն բարձրելոյ.եւ այլն։
Բարձրեալ, ահաւոր՝ տէր, փառք քեզ։ Բարձեալ վասն վերին աթոռոյն ... Բարձրեալ ես դու յերկինս Աստուած։ Բարձրեալ ես դու յերկինս Աստուած։ Բարձրեալ թագաւոր, որ վասն մեր ելեր ի խաչ. (Շար.։)
height, eminence, zlevation, act of raising up, summit, sublimity, grandeur, highness.
Ընդ բարձրութիւն հասակին հիացեալք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ի բարձրութիւնս ելանէին, ուր ըզզանգակսըն հնչէին. (Շ. եդես.։)
Ոչ է հնար ընդունել զբարձրութիւն զաւետեացն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Հանդերձ կատարելութեամբս եւ պատուոյս բարձրութամբ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Գիտացեալ զնախահօրն կործանումն, մանաւանդ թէ զսատանային՝ իսկ ի բարձրութենէ եւ ի հպարտութենէ լեալ. (Նար.։)
leg;
cf. Բարձ.
Անսովոր են հոլովքս.
natural.
Օրէնք ընդաբոյս՝ բարոյածինք՝ հաստատեալ կան ի բնութիւն նոցա (այսինքն ձկանց). (Վեցօր. ՟Է։)
cf. Բարոյապէս.
Հոգեւոր տեսութիւն գրոց, զոր իմաստունքն բնակապէս եւ բարոյականապէս ասեն. (Վահր. յայտն.։)
cf. Բարք.
Մարթ էր ի բարոյիցն հաւատարիմ գտանել՝ քան յերդմանէն. (Ոսկ.։)
Պատուելով զշնորհակալու բարոյսն. (Փիլ. լին.։)
Բնական բարոյիցս ջերմութեամբ (զոր օրինակ հառաչանօք, արտասուօք եւ այլն) զնա թախանձել։ Յետ զբարոյսն սահմանելոյ՝ գրեցի զուղղութիւն նորին. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
Ըստ բարոյից նոցա հատուցից. (Մխ. երեմ.։)
Բայց ե՛ւս անբանական բարոյից է ասուն կենդանեաց ի յարօտս մահու ճարակել։ Ըստ բազմապատիր նենգութեան բարոյից դաւօղ աղուեսուց։ Ի գազանական բարոյից նոխազք նուիրելիք. (Նար. կ.։ Նար. ՟Կ՟Թ. եւ Նար. մծբ.։)
goodness, probity;
benignity, mildness, clemency;
proceeds, produce.
Ոչ էառ հուր, քանզի բարութն թրջեալ էր ի մէջ ջուրց ծովուն եւ տղմոյն։ Հրդեհեալ բարութն ի վեր էառ զտունն. (Առաքել պտմ.։)
ἁγαθωσύνη bonitas Իսկութիւն բարւոյ՝ հակակայ չարութեան եւ վատթարութեան. լաւութիւն յինքեան եւ առ այլս. առաքինութիւն. բարեգործութիւն, եւ բարերարութիւն. աղէկութիւն.
Քաղցրութիւն, բարութիւն, հաւատք։ Պտուղ լուսոյ ամենայն բարութեամբ է։ Զամենայն հաճութիւն բարութեամբ։ Յամենայն բարութիւնս արդարութեամբ։ Սիրեաց զչարութիւն քան զբարութիւն։ Ըստ ամենայն բարութեանն՝ զոր արար Իսրայէլի։ Զգթութիւնս քո, եւ զբազում բարութիւնս՝ զոր ետուր մեզ.եւ այլն։
Բազմաց յինէն հանդիպեսցիս բարութեանց. (Խոր. ՟Գ. 34։)
Երկիր բարութեան. գանձ բարութեան. շնորհք բարութեան. օր բարութեան. տօնք բարութեանց. գրգռութիւն բարութեանց. եւ այլն։
concupiscence, lust.
որպէս յն. Հեշտասիրութիւն. τὸ φιληδόνον amor voluptatis թերեւս իբր պ. պէրչ, փէրս որ է ցանկութիւն, բղջախոհութիւն, պիղծք.
Մի՛ բարսգիտութեան զհետ լինիցիս. (Կոչ. ՟Դ։)
Aspen (poplar)
որ եւ ՀԱԳՆԻ. ըստ յն. ա՛ղնոս. ἅγνος hagnus, agnus, vitex իտ. aanocasto, vitrice ... Ծառ ուղղաբերձ ըստ նոճւոյ, եւ տերեւք նորա դիւրաշարժք ի հողմոյ, որ լինի ի ջրարբի տեղիս որպէս զուռի.
cf. Բարուրանք.
Զի՞նչ առ այսոսիկ կարասցես գտանել բարրանաց յօդուածս. (Սարկ. հանգ.։)
Եթէ՛ բարրանօք՝ եւ եթէ ճշմարտութեամբ։ Շնութեան բարրանօք՝ անհնարին դատաստանօք դատէին։ Ընդ իւրում թագաւորին բարրանօք իցէ (սուտակասպասն). (Ոսկ. եբր.։ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եփես.։)
Անգործ արարէք զսուր նոցա՝ առ ի յոչ ճարակել զձեզ բարրանօք։ Անձամբ զանձն բարրանօք սիրել անտեղի է կարծիք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Լ՟Ե։ Շ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Եւ զամենեսեան այսու բարրանօք (խաբէութեան) յիւր հաւանութիւնն ձգէ (նեռն). (Լմբ. յայտն.։)
to pretend, to feign.
Հնազանդեալ էին ... եւ զտարեւորական զհարկս՝ առանց բարրելոյ հարկէին. յն. անպատճառ. ἁπροφασίστως (Փիլ. իմաստն.։)
Հերձուածողն. բարրի քարոզել զհոգին սուրբ, եւ հայհոյէ զհոգին. (Սեբեր. ՟Գ։)
cf. Բարրեմ.
Հնազանդեալ էին ... եւ զտարեւորական զհարկս՝ առանց բարրելոյ հարկէին. յն. անպատճառ. ἁπροφασίστως (Փիլ. իմաստն.։)
Հերձուածողն. (բարրի քարոզել զհոգին սուրբ, եւ հայհոյէ զհոգին. Սեբեր. ՟Գ։)
good;
well;
եթէ — թուի առաջի or յաչս, if you please or like;
— ծերութիւն, a prosperous old age;
— վարդապետութիւն, good or sound doctrine;
— այր, a good man;
— խոտել, to despise or to scorn well;
— է մեզ աստ լինել, it is a good thing for us to remain here;
— է or — է բանդ, վադապետ, you say well, master;
ոչ է — մարդոյգ միայն լինել, it is not well for man to be alone;
տուժել զայր արդար չէ —, it is not a good thing to do ill to the just.
Սնեալ ի բարւոք ծերութեան։ Մեռաւ ի բարւոք ծերութեան։ Եւ նա էր կարմիր, եւ աչօք գեղեցիկ, եւ բարւոք տեսանելով տեառն։ Զձեր բարւոք գնացս ի Քրիստոս։ Զբարւոք մտացն հանդէս։ Հայհոյեն, զբարւոք անունն։ Սնանիցի՛ս բարւոք վարդապետութեամբն.եւ այլն։
Զբարւոքն եւ զիրաւացին։ Ընդ բարւոք ուղին։ Բարւոք հաւաքման. (Նար. ստէպ։)
Անսովո՛ր է հոլով սորա.
Առանց առաքինութեան ամենայն խոտան է ... եւ այլ ինչ նոյնպիսիք՝ անշահք են առանց բարոյից բարւոքոց. (Ոսկ.։)
Բարւոք մարգարէացաւ ի վերայ ձեր ձեր Եսայի։ Բարւոք ետ նոցա զպատասխանին։ Բարւոք ասացեր, թէ չի՛ք իմ այր։ Ո՞չ բարւոք ասեմք մեք, եթէ սամարացի ես։ Բարւոք գոհանաս։ Բարւոք ընթանայիք.եւ այլն։
Գիտաց եւ տէր մեր, եթէ բարիոք զարհուրեցան, քաջալերեաց զնոսա. (Եփր. համաբ.) որ եւ ռմկ. աղէկ մը. էփ էյի։
Ո՛չ է բարւոք զհաց մանկանց։ Ոչ է բարւոք՝ լուրն, զոր ես լսեմ։ Ոչ են բարւոք պարծանքդ ձեր։ Տուժել զայր արդար՝ չէ՛ բարւոք։ Ակն առնուլ ամբարշտի՝ չէ՛ բարւոք։ Կշիռ նենգութեան ո՛չ է բարւոք առաջի նորա։ Ակն առնուլ ի դատաստանի չէ՛ բարւոք։ Մեղր շատ ուտել՝ չէ՛ բարւոք։ Տգիտութիւն անձին իւրում ոչ է բարւոք։ Որ ակն ածէ զերեսս անօրինաց յանդիմանել, չէ՛ բարւոք.եւ այլն։
ԲԱՐՒՈՔ ԹՈՒԻ. Լա՛ւ կամ հաճոյ թուիր. աղէկ երեւնալ.
manners, custom, disposition, inclination, conduct, manner of acting;
բոյս բարուց, nature, character, natural, disposition, inclination;
— քաղցունք, good manners, morals;
անբիծ, անարատ —, pure morals;
խրոխտ —, proud character;
խանգարել՝ եղծանել զբարս, to corrupt the morals;
ամոքել զբարս, to soften the morals;
յիւրոց բարուցն, ի կամաց բարուցն, կամաւոր բարուք, բարուք, յօժարութեան, willingly, spontaneously.
Խառնուած կամ խառնումն բարուց. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Եւ որպէս φύσις natura, nativitas, ortus Ձայնդ յն. ֆի՛սիս այսինքն բնութիւն. լծորդ է ընդ հյ. բոյս. եւ թ. ֆիդան եւ պիթիմ.
Մովսէս ի սորին բուսոյ բարուց ծննդենէ էր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
Կամ որպէս τρόπος modus, institutum, mos Եղանակ. կերպ. օրինակ. որպիսութիւն. տեսակ. հանգամանք.
Բարք անարծաթասէրք լինիցին։ Օրհնեալ բարք քո։ Բայց ի բարուց խժդժագոյն եւս էր. (Եբր. ՟Ժ՟Գ. 5։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 33։ ՟Բ. Մակ. ՟Է. 22։)
Տէրն զներքինին յերիս բարս բաժանէ. (Ոսկ. յհ. 45։)
Առանձին բարք են հեբրայեցւոց՝ կրկին զբանն ասել, երթալով երթայցես, եւ կելով կեցցես, եւ մահու մեռանիցիս. փոխանակ ասելոյ՝ թէ երթիցես, եւ կեցցես, եւ մեռանիցիս. (Կիւրղ. ծն.։)
Զիմոց բարուց զկնի հայեցեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 27։)
Յայս ամենայն առմունս վերածելի են եւ այլ բազմապատիկ ձեւք բանից նախնեաց մերոց հայկաբանից. զոր օրինակ ի Յաճախապատումն ասի.
Շնչաւորաց անասնոց ետ բարս եւ ուշ առ ի պէտս. որոց ուշն զբարս շարժէ առ ի ներգործութիւն, եւ բարուց նոցա վարդապետ զմիտս մարդկան։ Յանձնիշխան կամաց այլեւ այլ բարք ծնանին, եւ ի բարուցն գործք։ Անուանքն զընտրութիւնն տայցեն՝ զգրոյն ի միմեանց որոշումն, եւ գիրն զբարս (այսինքն զհանգամանս) անուանն կարդասցէ. եւ այլն։ (Եւ ի Նար.)
Անբարի բարուց։ Բարուց անբարեաց։ Զհասարակաց բարուց.եւ այլն։
happiness, prosperity, well-being.
Սովորեցին յաղօթս կալ ... իբրեւ արեւ ծագէ, բարօրութիւն խնդրելով՝ զէապէսն բարօրութիւն, երկնային լուսովն զմիտսն առլնուլ։ Ընդ առաւօտն ... զճշմարիտ բարօրութիւնն եւ զճշմարտութիւնն ըղձիւք խնդրեն, եւ սրակնութիւն խորհրդոց եւ մտաց. (Փիլ. տեսական.։)
Յաւէժ բարօրութեամբ յղփանայի (ի դրախտին)։ Կատարելով միշտ զբարօրութեանցն դիպուածս։ Ըստ հեթանոսական յուսոյն, եւ վնասաբեր բարօրութեանն. (Պիտ.։)
Ընծայեցէ՛ք, որք ի սուգ՝ զմխիթարութիւնն, որք ի բարօրութիւն՝ զերկիւղն։ Հողմոց մանաւանդ գոյ հաւատալ՝ ոչ կացելոց, քան եթէ մարդկան բարօրութեան. (Ածաբ. կիպր. եւ Ածաբ. աղք.։)
Զընծայս բարօրութեան առաքել. իբրու ընծայիւք շնորհաւորել զբարի աւուրս. (Յհ. կթ.։)
exclamation.
ԲԱՑԱԳԱՆՉՈՒԹԻՒՆ ԲԱՑԱԳԱՆՉՈՒՄՆ. ἑκβόησις, ἑκφώνησις exclamatio, ἁπόφθεγμα acute dictum, et breve Սաստիկ գանչիւն, գոչիւն. ձայնարձակութիւն. հնչումն ուժգին. արձագանգ. եւ Առած ազդոյ.
Բացագանչութեամբ ձայնի վերուստ ի վայր զդացուցանէին արքային. (Յհ. կթ.։)
Ունկն զգայ, թէ յումմէ՛ է բացագանչումն. (Գր. հր.։)
Բայց դու մի՛ յԱստուծոյ բացագանչումն ձայնի պահանջեր. (Լմբ. սղ.։)
Ամենայն՝ որ ի նիւթոյ է կազմեալ աղօտ իմն եւ ստուերային բացագանչումն հնչմանց ունի զիմանալեացն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Վասն ասացելոց բացագանչմանց. ո՛րգոն, ծանի՛ր զքեզ. եւ եթէ՝ մի՛ ինչ յոյժ. (Սահմ. ՟Գ։)
with uncovered head, bareheaded.
Բացագլո՛ւխ եւ հոլանի կանանցն. Տօնակ.։
Բացագլխովն եւ բոկոտն խաղայր. (Ճ. ՟Դ.։ եւ Վրք. հց. ՟Դ։)
distant, far off;
diluted;
pale;
—, —ս, far, at a great distance, very far;
— կանաչ, sea-green.
Առաւել բացական. ի բացեայ. հեռագոյն. ἁφιστάμενος, διάστημα ἕχων distans, μακρός, μακράν, ἁπο μακρόθεν longinquus, et longe Հեռու, հեռւանց.
Բացագոյն (կամ բացագոյնս) ի միմեանց տանիցիք հօտս ի հօտից։ Եւ Պետրոս զհետ նորա երթայր բացագոյն. (Ծն. ՟Լ՟Բ. 16։ Մտթ. ՟Ի՟Զ. 58։)
Զատ որոշեաց ի նախարարաց զքահանայսն, եւ հեռացոյց ի նոցանէ բացագոյն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Եւ ի սմանէ զհարաւով բացագոյն՝ հովիտ իմն դաշտաձեւ։ Ճամբարն երուանգայ էր բացագյն ի քաղաքէ նորին. (Խոր. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 43։)
absent, distant, remote, far off.
որ եւ ԲԱՑԱԳՈՅ. ἁπών absens, distans եւ բայիւ διΐσταμαι disto Որ կայ ի բաց, բացակայ, տարակաց. հառաւոր. հեռի. օտար.
Բացակայ է ճանապարհ արդարոյն եւ անօրինին ի միմեանց. (Լմբ. առակ.։)
Ընդ սպիտակն հարկանին եւ ընդ սեաւն ... որ ուրիշ եւ բացակայ են գունովն. (Նիւս. կազմ.։)
to absent one's self, to go away.
ἁπέχω, ἁπέχομαι, διΐσταμαι abstineo, disto Ի բաց կալ, եւ հրաժարիլ. եւ լինել բացակայ, հեռի կալ կամ գտանիլ.
absence, rimoval, non-residence, distance.
Հեռակայութիւն, հեռակացութիւն. հեռաւորութիւն, եւ հեռի կալն.
Առանց անջատման եւ բացակայութեան՝ ի նոսա հնչելով. (Փիլ. ել.։)
Անձուկ միայն բացակայութեամբ հեռի լինելով խորան ի խորանէ. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
Կամքն հեռի գտանէր բացակայութեամբ յԱստուծոյ։ Գրելն՝ զբացակայութիւն նշանակէ, որպէս որ հեռի է ի մէնջ՝ գրով տեղեկանայ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Բացակայ.
ἁπέχων quod abest, τὸπάρροθεν longinquum Որ կայ ի բացեայ, հեռի, հեռաւոր, տարակաց, բացակայ.
Վաճառեսցեն զնոսա ի գերութիւն յազգ հեռաւոր բացական. (Յովէլ. ՟Գ. 8։)
Զորս յանդիման պատուել ոչ կարէին մարդիկ վասն հեռի բնակելոյ, զբացական տեսիլն՝ զնոյն օրինակ քանդակեցին. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 17։)
cf. Բացական.
Ծովք բազումք գտանին՝ հեռաւորք բացաձիգք ի միմեանց սահմանեալք վայրովք. (Վեցօր. ՟Դ։)
very or farther removed.
evidently, manifestly, intelligibly;
formally, expressly.
Բացայայտակի զկռապաշտիցն հոլանեցաք զյիմարութիւն։ Բացայայտակի ի գրեցելոց անտի բանից ծանեաք. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Բացայայտակի.
Բացայայտապէս տայ մեզ զայսր խորհրդոյ հաստատութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
to declare, to set forth, to explain, to utter;
to unfold, to clear.
Ընտանիս հաւատոց զաւազանաւն ծնեալսն բացայայտէ. (Ոսկ. գաղ.։)
Զհանդէս մտերմութեանն բացայայտեն երկրաւորացս եւ երկնաւորացն։ Զխնամոցն Աստուծոյ բացայայտել առ պէտս արարածոց։ Զյակովբ սիրէ, որ բարի բացայայտի. (Ագաթ.։)
Զի եւ Քրիստոսի ոչ բացայայտեալ եղեւ յարութեանն ժամ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զմարդկային բնութիւնն բացայայտեալ ծանուցանեն։ Բացայայտեսցէ մեզ զճանապարհս իւր, եւ գնասցուք ընդ նա. (Զքր. կթ.։)
կամ Պարզել, մեկնել, ի վեր հանել զծածկեալն.
Եւ բացայայտեալ եւս զմիոյ միոյ կարգացն զմեկնութիւնս. (Յհ. կթ.։)
Կամեցաւ բացայայտել զծածկոյթ հանդերձի նորա. (Ճ. ՟Զ.։)
declarative, determinative, significative, apodictical.
Զնոյն ասել՝ (Ստեփաննոս՝ պսակ) նահատակութեան է յայտնիչ. (Ճ. ՟Գ.։)
evidence;
explanation;
developement, disentanglement.
Վասն բացայայտութեան աստուածային խորհրդոց պատարագին. (Լմբ. պտրգ.։)
exception, abstraction.
ἁπόληψις exceptio, interclusio, separatio Ի բաց առումն, զատումն, որոշումն. որ ըստ տրամաբանից հակադրի առադրութեան, այսինքն մերձադրութեան.