doubting, hesitating, of little faith.
Ոյր հաւատքն է նեղ՝ նուաղ՝ թեթեւ. ըստ յն. դիւրափոփոխ. εὑρίπιστος versatilis.
Բազումք են՝ որք զանունն ունին զհաւատոց, եւ նեղահաւատք են. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 23։)
fraudulent, malicious, sly, guileful, cunning, crafty.
Որ խորհի զնենգութիւն, կամ ունի զխորհուրդ նենգութեան.
Բազմապատիկ տանջեալ նենգախոհն այն (գող), ապաստանի ի սուրբ քաղաքն Երուսաղէմ. (Ճ. ՟Գ.։)
Հրամայէ ի նենգախոհաց որոշել. (Մաշկ.։)
shot, pierced or wounded with an arrow.
Նետիւ հարեալ.
Գազան վիրաւոր, թռչուն նետահար. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
Որք ի կարգն իւրեանց նետահարք լինին, եւ կամ հարուածս ի թշնամեացն առնուն. (Մխ. դտ.։)
arcane, secret or hidden sense or meaning.
Ներքին կամ բուն խորհուրդ, կամ Ունօղն զխորհուրդ գաղտնի.
Տո՛ւր զքեզ ներխորհրդումն բանի, եւ մի՛ զխորհուրդ բանին առ քեզ բռնադատեալ թիւրեսցես. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Հակառակ.
• տե՛ս Հակ։
• ԳՒՌ.-Մշ. նէրհագ, Երև. նէհրակ ընկնել «յամառիլ, հակառակ գնալ». միւսները տե՛ս անդ։
ἑναντίον contrarius, oppositus, adversus, adversarius. Տակեալ ի միւս կողմն. հակառակ, հակակայ ծայրէ ի ծայր. ընդդէմ. ընդդիմակ. եւ Հակառակորդ.
Զիա՞րդ ներհակք միաբանեսցին՝ բայց ի տարերց. (Սարկ. հանգ.։)
Ներհակացն գոլ ընդունական։ Ընդունական ներհակացն է (անհատն)։ Ոչինչ թուի համանգամայն զներհակսն ընդունել. (Արիստ. ստորոգ.։)
Բարւոյն կամ ներհակին քեզ պատահելոյ. (Շ. թղթ.։)
Իմաստունք շնորհս բղխեն, եւ անմիտք զնորին ներհակն. (Նախ. ժող.։)
Է՛ նոցա առ ամենայն բան զներհակն մերձ դնել. (Իգն.։)
Յամենայն ներհակս, որ են ախտք եւ առաքինութիւնք, գնեսցուք ներհակով առաքինութեան զժամ շարժելոյ ախտին. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Խափանեսցէ զամենայն ներհակս իշխանութեան. (Անան. եկեղ։)
Ներհակս ինձ զօրացուցի ապառումս եւ անկռուելիս։ Բազմահատուած էութիւն բնութեանս՝ ներհակք միմիեանց ի պատերազմի։ Ընդէ՞ր զինեցար ընդդէմ քո ներհակ. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Ե. ՟Խ՟Զ։)
contrary, incompatible;
antipathetical;
— բնութիւն, incompatibility.
Կրօղ կամ ունօղ զներհակութիւն ինչ.
Սէիր եւ հագար ընդդիմահարք միմեանց (եւ) ներհակակիրք. (Նար. խչ.։)
cf. Հակառակ.
ἑναντίος contrarius, oppositus. իբր Ներհակական. ներհակ. հակառակ. դէմ.
Ներհական մասանցն երեսաց առ ներհական մասունս լինիցի վերահասութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
Կիր ինչ ներհական ի ներհականէ լինիցի պատճառէ. (անդ։)
ներհականօքն զներհականսն բժշկել պարտ է. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Բայց է գոյացութեանցն՝ ոչինչ նոցա ներհական գոլ. քանզի նախկին գոյացութեանն զի՞նչ ինչ լիցի ներհական. (Արիստ. ստորոգ.։)
ներհական տարբերութիւնք, կամ պատահմունք. (Պորփ.։)
Ոչինչ է նմա ներհական։ Բարեաց պատճառ մի է. եթէ բարւոյ չար ներհական է, չարեաց պատճառ բազումք. (Դիոն. ածայ.։)
Ոչ է ներհական էութեան էութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Եւ զի ներհական խաւարի է լոյս, ուսման ինչ ոչ են պէտք. (Սարկ. քհ.։)
Վանել զներհական զօրութիւնս ոչ օծելոցն խաւարազգեստից. (Մաշտ.։)
cf. Հակառակութիւն;
ներհակութիւն գունոց, contrast of colours.
որ գրի եւ ՆԵՐՀԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. ἑπαναντιότης contrarietas, repugnantia, oppositio. Ներհակն գոլ. հակակայութիւն. դիմամարտութիւն. ընդդիմութիւն. հակառակութիւն.
ներհակութիւն քանակին առ ի տեղին թուի գոլ։ Է ներհականութիւն եւ յառընչոջն. ո՛րկէն, առաքինութիւն չարութեան ներհական է։ Գոյ եւ ներհակութիւն եւս ըստ որակին. հիզան. արդարութիւն անիրաւութեան ներհական է, եւ սպիտակութիւն սեւութեան։ Ընդունի առնելդ եւ կրելդ ներհակութիւն. (Արիստ. ստորոգ.։)
Փրկեաց զիս ի ներհակութենէ թշնամւոյն։ Մի՛ ներհակութիւն ինչ առներ ճանապարհիս, զոր ընտրեցի սիրով վասն տեառն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Զ։)
cf. Հմտութիւն.
Ներհմտութիւն քերականի, բայի քերթումըն քերթողի. (Շ. վիպ.։)
ἑμπειρία peritia, experientia. Խորին հմտութիւն՝ մանաւանդ փորձառական. վարժութիւն. կրթութիւն. տեղեկութիւն գիտութեանց. փորձ.
Գիտութիւն (է չորեքկին). հմտութիւն, ներհմտութիւն, արհեստ, մակացութիւն։ Հմտութիւն է միըոյ իրի անպատճառ գիտութիւն. իսկ ներհմտութիւն է ընդհանուր անպատճառ գիտութիւն. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։ թ Քեր. քերթ.։ Երզն. քեր.։)
Յոր իմաստունք՝ ներհմտութեամբ յայս վարժեցան. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Իւրաքանչիւր ցուցանելով զկորովութիւն արիական ներհմտութեան առ ի զինուցն մարտակցութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
endosmometer.
endosmose.
cf. Ներկուռ.
Միջամուխ ի հունն իրաց (որպէս յանցս գետոց). ներկուռ. հմուտ. հասու. իրազեկ. գիտակ. գիտուն. ծանօթ՝ որպէս ճանաչօղ, եւ ծանուցեալ.
Ի ներհունաց գովիս յաստիս, եւ անդ փայլիս որպէս յասպիս. (Կրպտ. ոտ.։)
Զի հրահանգից վարժարանի՝ չեմ տակաւին ներհուն (կամ ներկուռ) բանի։ Միայն ինքեանց ներհուն եղեալ որ յայն ազգէ գոլով սերեալ. (Շ. վիպ.։)
cf. Ներողակրօնութիւն.
fictitious.
Տրամախոհական. եւ Մտացածին.
զռասպելս եւ զբարբաջմունս սնոտիս ներտրամախոհական բանիւ պաճուճեն, եւ մանուածով բառիցն պատեն. (Շ. ՟բ. պետ. ՟Ժ։)
meditation, thought.
Տրամախոհութիւն. մտածութիւն.
Որ է ինձ սակաւ ինչ ներտրամախոհութիւն, սակս բազմազանութեան որ ի սմա մակացութիւն. (Մագ. խչ.։)
cf. Պանդուխտ.
• , ի հլ. «պանդուխտ» ՍԳր. Բուզ. Եւս. պտմ. գրուած է նաև նշդեհ Եփր. եբր. 29-488
• = Պհլ. *niždeh «պանդուխտ, տարաշխար-հիկ» բառից, որի հին ձևերը պիտի լինէին հպրս. *niždahyu-, զնդ. niždan'hu-, կազ-մուած niz «արտ-, դուրս» նախդիրով՝ dahyu-, dan'hu-, deh «գաւառ, երկիր, դեհ։ բառից։ Այս բառերը աւանդուած չեն իրան-եան գրականութեան մէջ, բայց կան ուրիշ մասնիկներով՝ զնդ. uz-dahyu-«տարագիր». antarə-dahyu-, ādahyu-«իր երկրում ապ-րող», սոգդ. *ntyw (=*an. dahyu-) «առ-սորական», իբր հյ. ան-դեհ։ Հյ. նժդեն իր ե ձայնաւորով մատնանշում է պարթևական բարբառային մի ձև, որ այլուստ ծանօթ չէ մեզ։-Հիւբշ. 203։
• Windisch. 21 դեհ բառից։ Böttich. ZDMG 1850, 359, 183 սանս. nir և dasya բառերից, որոնք վերի ձևերի հա-մապատասխաններն են։ Lag. Urgesch. 598 das արմատի տակ։ Նոյն, Btrg. baktr. Lex. 26, Տէրվ. Մասիս 1882 յու-նիս 24 վերի ձևով։ Հիւնք. պրս. նիսբ «չիք» և դեհ բառերից. յիշում է նաև նաշթա «անօթի, քաղցած»։ Ուղիղ մեկ-նութիւնը վերջին անգամ Meillet KEá 2. 233։
• ՓՈԽ.-Վրաց. ნიმდეხი նիշդեխի «նժդեհ» (տե՛ս Մառ, Հայ-վրաց. յարաբերութ. էջ 41)։
ՆԺԴԵՀ. παρεπίδημος peregre veniens, peregrinus, advena, hospes. Գրի եւ ՆՇԴԵՀ. Պանդուխտ. օտարական. տարաշխարհիկ. եկ.
Պանդուխտ եւ նժդեհ եմ ես ի միջի ձերում։ Պանդուխտ եմ ես առաջի քո, նժդեհ եւ անցաւոր, որպէս ամենայն հարք իմ։ Ընտրելոցդ նժդեհից՝ որ ի սփիւռս. (Ծն. ՟Ի՟Գ. 4։ Սղ. ՟Լ՟Ը. 13։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 1։)
Ազգն հեբրայեցւոց մինչեւ ի նժդեհս անգամ. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 7։)
Եւ որպէս Նժդեհական. պանդխտական.
Փութայր յօտարութեանց նժդեհ կենցաղոյս անկանել ի գաւառն հայրենի. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Պանդխտակից.
Նժդեհակից մեր եղեւ ի շնորհս յասոսիկ. (՟Բ. Կոր. ՟Ը. 19։)
thin, lean, meagre, gaunt, spare, skinny, scraggy.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «վտիտ, լղար» Նիւս. բն. Շիր. Յայսմ. Ոսկիփ. որից նիհարումն Սոկր. ա. 4. նիհարանալ, նիհարութիւն ԱԲ։
• -Պհլ. *nihār կամ *nēhār? հմմտ. պրս. [arabic word] nihār (կամ [arabic word] nahār, [arabic word] nāharl «պակասումն, նուազումն մարմնոյ, անօթու-թիւն»։-Հիւբշ. 203։
• ԳԴ պրս. նէհար, նահար, նիզար։ Եա-զըճեան, Արևելք 1884 նոյ" 16 դրաւ սանս. har, hր արմատից։ Տէրվ. անդ, դեկտ. 6 պարսկերէնից։ Հիւնք. պրս. նի-զար բառից։
• ԳՒՌ.-Կր. Տփ. նիհար, Սեբ. նիհարնալ։
Վտիտ. հիւծեալ. մաշեալ եւ նուազեալ յանսուաղութենէ.
Տեսանիցէ զերեսս ձեր նիհար, եւ սպանանէ զիս։ Հ. (մարտ. ՟Է.։)
Հեզ, նիհար. (Շիր.։)
Համք հիւթոցն, քաղցր, դառն, կծու, աղի, գէր, նիհար. (Նիւս. բն. (յն))
Թէ այծն գէր լինի ... թէ այծն նիհար լինի։ Թէ եզինքն գէր լինին, եւ թէ նիհար. (Ոսկիփոր.։)
to grow lean or spare, to become thin, to fall away.
to make thin or lean, to emaciate, to extenuate, to weaken, to attenuate.
leanness, thinness, emaciation, extenuation.
breath, puff;
destiny, fate, fortune;
վեհ —, high destiny;
վայելել ի —, to prosper, to lead a happy life.
Ահա զմեծագոյն խոհականութեան բերեն իմն յինքեանս նսեհ. (Պիտ.։)
Ստորիջեալ ընդ լուսանցսն մանրամաղ փոշետեսակութիւն, վսամական սթափառումն ի սէ օդոյն զմիմեամբք հոլովեալ. (Մագ. ՟Լ։)
Նսիհ, բախտ բարի։
cf. Նսեհ.
• «բախտ բանալը, հմայութիւն», այս իմաստը յայտնի կերպով երևում է Ոսկ. ա. տիմ. էջ 28 դրուած հոմանիշների շարքից, «Զճակատագիրն՝ զոր ասեն և զխտիրս և զհմայս, զկիւսս և զնսիհս»։ Նոյն բառը նոեճ ձևով մէկ անգամ էլ ունի Պիտ. «Ահա զմե-ծագոյն խոհականութեան բերեն իմն լին-քեանս նսեհ», սրանից է կազմուած գեղեց-կանսիհ, որ նոյնպէս մէկ անգամ գործա-ծում է Պիտ. «Որ այսքանում գեղեցկանսիհ և վայելուչ կարգի զհակառակն փութացաւ հասուցանել խախտումն»։ Հին բռ. մեկնում է նսիհ «բախտնբարի», Բառ. երեմ. էջ 241 նսիր։ «բախտ բարի կամ շնորհ». նոր գրա-կանումն էլ ընդունուած է նսեհ «բախտ». որից աննսեհ «անբախտ»։
• ՆՀԲ՝ որ տեղեակ չէ Ոսկ. ա. տիմ. վկայութեան, իրար հետ միացնելով նսեհ, նսիհ և նիս՝ մեկնում է. «Թուի շունչ, շնչիւն, փչումն, ոգի և նմանու-թեամբ՝ բախտ, բաժին, որպէս նէֆէն, էսմէսի կամ նասիպ» (իմա՛ արաբ. na-fas «շունչ», թրք. esme-si «փչել-ը». ա-րաբ. nasīb «բախտ»), իսկ գեղեց--կանսիհ՝ մեկնում է «կա՛մ է գեղեցկա-նազ և կամ գեղեցկակերպ ևն». պրս. նէ-սէգ «կրեպ», նասիհ «կերպաս», նասիպ «բախտ»։ Peterm. 260 նսիհ կցում է նսիր բառին։
light sleep, drowsiness, sleepiness, dozing.
• «քուն, մրափ» Սիր. լդ. 1. Երեմ իգ. 31. Եփր. ծն. էջ 11. որից նիրհել ՍԳը. նիրհալ Եփր. թգ. 360. նիրհեցուցանել Դատ. և. 27. նիրհումն Յոբ. լգ. 13. Ոսկ. եզեկ Եփր. աղ. քաղցրանիրհ Ոսկ. եբր. դառնա-նիրհ Եփր. խոստ. գրուած է նըրհացեալ «քր-նած» Տիմոթ. կուզ, էջ 113։
• = Իրան. *niδra-ձևից, որ թէև աւանդուած չէ իրանեան գրականութեան մէջ, բայց են-թադրւում է հյ. նիրհ = սանս. [other alphabet] nidrā-«քուն», հինդուստ. nid, nind «քուն», nindasā «քնած», գնչ. nendir, lindr «քուն» ձևերի միջոցաւ։ Չայնական փոփոխութեան համար հմմտ. հայ. մուրհակ<իրան. muhr = սանս. mudrā-։-Հիւր». 204։
• Müller SWAW 38, 583, 592 սանս. nidrā ձևի հետ։ Նոյնը նաև Տէրվ. Al. tarm. 49։ Հիւբշ. Arm. Stud. § 221 կցե-լով սանս. բառին, կասկածում է հայե-րէնի բնիկ լինելու մասին, իբրև բնիկ՝
• ունենալու էր բառս *նիտր կամ *նիրտ ձևը. հաւանօրէն իրանեան փոխառու-թիւն է։ Հիւնք. նոր բառից։
Հոգք տքնութեան պահանջեսցէ (յն. (բարձցէ) զնիրհ. Սիր. ՟Լ՟Դ. 1։)
Նիրհեն զնիրհս իւրեանց. (Երեմ. ՟Ի՟Գ. 31։)
Արկ՝ ասէ՝ նիրհ ի վերայ ադամայ. հեբրայեցի՝ քուն ասէ. (Եփր. ծն.։)
Մի՛ տար նիրհ արտեւանաց, այսինքն մաքուր բրօք լինել որպէս անմարմին ի մարմնի. (Համամ առակ.։)
Սակաւ մի նիրհ առնոյր. եւ զայն եւս՝ յոտն կալով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Սփռի քուն, եւ նիրհ յաչաց։ Մինչդեռ զառաւօտին կատարէին պաշտօն ի յոտն կալով, նիրհ անկանէր մատթէ երիցու. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Նիրհիմ.
cf. Նիրհիմ.
to fall into a doze, to begin to nod, to doze, to nap, to be drowsy, to drop off to sleep, to take a nap or snooze;
— ի քուն թանձրութեան, to fall fast asleep or into a sound sleep, to be fallen into a deep sleep;
նիրհեալ ջրհորք, waterless or dried wells.
cf. Նիրհեցուցանեմ.
ՆԻՐՀԵՄ եւ ՆԻՐՀԻՄ, եցայ. ձ. νυστάζω dormito καθυπνόω obdormio, -isco. Նիրհ առնուլ. թմբրիլ ի քուն. ննջել. մրափել, բարեւտել.
Փոքր մի ննջիցես, փոքր մի նիրհիցես։ Ոչ նիրհեսցես, եւ ոչ ննջեսցեն։ Յերազանան յանկողինս իւրեանց, սիրեն զնիրհել։ Նիրհէր ի քուն թանձրութեան. յն. տարբերեալ լինէր խոր քնով։
Նիրհեաց անձն իմ ի ձանձրանալոյ. (Բրս. հց.։)
Ի հոտս իւղոյն նիրհէին (այսինքն թմբրէին). (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Ի բազում հոգոց եւ ի տրտմութենէն նիրհեցաւ ի քուն։ Յորժամ նիրհիս, ննջեսցնես։ Զի մի՛ երբէք նիրհեսցի յաղօթս. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ը. ՟Ժ՟Բ։)
Ի կայծականց վերայ նիրհին, անքուն որդանցն կեր լինին. (Յիսուս որդի.։)
ՆԻՐՀԵՄ, եցի. ն. ՆԻՐՀԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁφυπνόω . Տալ նիրհել. ննջեցուցանել.
Մի՛ նիրհեր զլուսանորոգ ակդ նկատող. (Բենիկ.։)
Նիրհեցոյց ի մէջ ծնգաց իւրոց. (Դատ. ՟Ե. 27։)
to render drowsy or sleepy, to send to sleep;
— յորորանի, to lull or rock t sleep.
ՆԻՐՀԵՄ ՆԻՐՀԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁφυπνόω . Տալ նիրհել. ննջեցուցանել.
Մի՛ նիրհեր զլուսանորոգ ակդ նկատող. (Բենիկ.։)
Նիրհեցոյց ի մէջ ծնգաց իւրոց. (Դատ. ՟Ե. 27։)
cf. Նիրհ.
νύσταγμα, -μός dormitatio, sopor. Նիրհելն. նիրհ. թմբրութիւն քնոյ.
Երազով, կամ զբաղմամբ գիշերականաւ ... նիրհմամբ յանկողնի. (Յոբ. ՟Լ՟Գ. 13։)
Վայրապար եւ անչափ նիրհումն ուստի՞ գայցէ։ Այսպիսի նիրհումն լինի, յորժամ դանդաղկոտ ոգին լինիցի ի պատուիրանս տեառն. (Բրս. հց.։)
Թօթափեա՛ զնիրհումն ի գլխոյ իմոյ. (Եփր. աղ.։)
Նիրհմամբ գիշերոյն. (Ոսկ. եզեկ.։)
Մի՛ քունն ինձ կորուստ լիցի, եւ մի՛ նիրհումնն ապականութիւն գործեսցէ. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Գլխածանրեալս, եւ ցնորիւք թմբրութեանն բանդագուշեալս, լքանելով յանվայելուչ նիրհումն. (Պիտ.։)
avaricious, grasping.
Այլ ոմն արծաթասէր եւ նիւթահաւաք. (Վրք. հց. ՟Բ։)
mean-spirited, low-minded.
Նկուն խորհրդով. յետսամիտ.
Մի՛ ոք նկնախոհ ի վայր գացի քան զթռչնոցդ երամս. (Պիտ.։)
low-sized, short, little.
Նկուն հասակաւ. կարճիկ. ցած. գլխակոր.
Սեխենի եւ մորենի, որք մարմնովք նկնահասակք եւ գձուձ են. (Պիտ.։)
alligator, cayman.
• , ի-ա հլ. «ծովային առասպելա-կան վիշապ, գետաձի, կոկորդիլոս» Եւս. քր. ա. 204. Ոսկ. մ. բ. 23. Եզն. որիր նհան-գանման Աղթամ. (հրտր. Կոստ. 111՝ սխալ տպուած)։
• = Պհլ. *nihang ձևից. հմմտ. պրս. [arabic word] nihang «կոկորդիլոս». սրանից է փոխառեայ նաև ասոր. [other alphabet] ︎ nihangá «կոկորդիլոս»։ -Հիւբշ. 205։
• Ուռեռ մեևնես նախ ՆՀԲ։ Böttich. Ru-dim. 47 սանս. nihākā «մի տեսակ մո-ղէս» և պրս. nihang։
պ. նէհէնք. (իբր նէհր խունգ. գետոյ ձի). ἰπποπόταμος hippopotamus, equus fluvialis, crocodilus, draco aquatilis, piscis homines comedens ἑρινύς furia. Ձիագետի. գազան ջրային, որպէս կրոկոդիղոս, վիշապ ձուկն, փոկ, եւ այլն.
Ի ձիակերպ գետոյ նհանգէ յափշտակեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ժանան՝ որ քան զնհանգս ծովականս գազանագոյն էր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
Զվիշապացն եւ զնհանգացն համբաւեն. վիշապք ասեն եւ նհանդք կեղծս ի կեղծս լինին։ Ոչ նհանգ ինչ անձնաւոր գոյ։ Նահանգք ինչ իցեն գետոց, եւ շահապետք վայրաց։ Ի վիշապի կերպարանս, կամ ի նհանգի իմն, եւ ի շահապետի. (Եզնիկ.։)
portraying faithfully;
traced, counterdrawn.
Պատկերահան, որ հանէ զնմանն օրինակին. եւ Անվրէպ հանեալ ըստ նմանութեան. նմանագործ.
Պատկերագործք նմանահանք ճշգրատգործք. (Ագաթ.։)
Նմանահան ճշգրտութեամբ յօրինեալ է եւ զփառազարդ պատկեր արքային Գագկայ. (Արծր. ՟Ե. 8։)
to trace, to counterdraw.
tracing, counterdrawing.
Պատկերահանութիւն. եւ Անվրէպ նմանեցուցանելն.
Ձեռն տայ նկարագրել զքարինս ճշգրտագործ նմանահանութեամբ. (Արծր. ՟Ե. 8։)
like, similarly, equally.
ὄμοισος, -σως consimilis, aequalis, -liter. Նման եւ հաւասար. յար եւ նման յիմիք կարգի.
Նմանահաւասար վեհին տիրեմք հողածին կենդանեաց. (Պիտ.։)
formed of the same material.
Նման ըստ հիւթոյն՝ նիւթոյն.
Ի նմանահիւթ տնկոյն մահացուի. (Նար. խչ.։)
to rise, to rise against, to revolt, to rebel, to mutiny, to rise in insurrection;
to reject, to despise;
— զոք, — ի ներքուստ ձեռին ուրուք, to shake off the yoke, to free or rid oneself from another's domination.
ἁθετέω rejicio, sperno, despcio, praevaricor, rebellor. եւս եւ ὐπερφονέω insolesco ἁτιμάζω dedignor ἑπιβουλέω insidias struo եւ այլն. Շկահել իբր շառաչմամբ՝ սիգալով՝ խրոխտալով. մերժել. անարգել. արհամարհել. անգոսնել. թօթափել զլուծ. ընդվզիլ. վտարանջել. ապստամբիլ. չսեպել. սայպել, թօթվել, գլուխ վերցընել.
Նշխահեաց մովաբ զԻսրայէլ։ Նշկահեաց արքայն Մովաբու զարքայն Իսրայէլի։ Արքայ Մովաբու նշկահեաց զիս։ Նշկահեաց եդոմ ի ներքուստ ձեռին Յուդայ։ Նշկահեաց զարքայն Ասորենստանի, եւ ոչ ծառայեաց նմա։ Յո՞ յուսացեալ նշկահեցեր զիս։ Նշկահեաց Սեդեկիա զարքայն բաբելացւոց. (՟Դ. Թագ.։)
Մի՛ եւս յաւելցեն վտարանջել՝ նշկահելով զնա. (Խոր. ՟Գ. 38։)
Նշկահեալ զկայսերբ՝ յղէ առ շապուհ. (Արծր. ՟Ա. 14։)
ՆՇԿԱՀԵԼ. լայնբար՝ Մերժել եւ յոչինչ գրել. կամ անպատուել եւ անարգել եւ առ ոտն հարկանել զոք, կամ զոր ինչ եւ է.
Նշկահեալ եւ ի բաց ընկեցեալ զազգն. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Արեգակն իբրեւ ետես զտէրն նշկահեալ, պակասեցաւ. (Կոչ. ՟Դ։)
Հաւատացելոյն աշխարհ ամենայն գանձիւք լի է նորա վասն նշկահելոյն՝ կոխելոյն՝ ի վերայ թռանելոյն. (անդ. ՟Ե։)
Մի՛ նշկահեր զմարմնաւորութիւն. քանզի փրկութեան է թելադրութիւն. (Ճ. ՟Գ.։)
Մի զՔրիստոսի շնորհսն մերով թերահաւատութեամբ նշկահեսցուք։ Մոռանսն զաստուծոյ դատաստանն, նշկահեն եւ զերկիւղ իշխանաց ... Մանուկն զքաղցրութեամբ խրատիլն նշկահէ, իսկ գաւազանին ցաւ երկեցուցանէ։ Նշկահեաց զայս սէր եւ զողորմութիւն, եւ գնաց յարեցաւ ի կուռս օտարոտիս. (Լմբ. սղ. Լմբ. առակ. Լմբ. ովս.։)
Արհամարհեաց զքաղց, նշկահեաց զմերկութիւն. (Գր. հր.։)
Յուսիկ իբրեւ զախոյեան նահատակ ի տղայութենէ տիոց նշկահէր՝ աներեւոյթ թշնամւոյն յաղթութեամբ սպառնացեալ. իմա՛ կամ ընթերցի՛ր, ի տղայութեան տիոցն շկահեր. կամ թէ զդէմ ունէր թշնամւոյն։
rebellion;
contempt, disdain.
Նշկահելն. արհամարհութիւն. ապստամբութիւն. շկահումն.
Վէճք, աղմուկք, շփոթմունք, նշկահմունք. (Ուռհ.։)
ornamented with cypress.
Նոճիւք ճահաւորեալ՝ զարդարեալ.
Զճիւղս ստեղնաձիգս նոճիաճահ ճոխն անտառաց. (Նար. խչ.։)
equally wonderful.
Նոյնօրինակ հրաշալի.
Անդ Մովսէս նախկին հայելի անորակ անմատոյց լուսոյն ... եկեալ ողջունէր նոյնահրաշ կերպիւ. (Խոր. վրդվռ.։)
arrived lately;
precocious, early, premature;
unexpected, sudden;
young, fresh.
Նոր հասեալ. նորեկ. եւ Նորոգ հասունացեալ. կանխահաս. նորատունկ. առոյգ. եւ Վաղահաս. յանկարծահաս. եւ Նորահասակ.
Եթէ՛ նախ բնակեալ իցէ, եւ եթէ եկ իցէ նորահաս. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Մի՛ ուտել ի նորահաս տնկոց. (Նախ. ղեւտ.։)
Ո՞վ պատմեսցէ տեառն իմում զնորահաս մահ ձեր. (Ճ. ՟Ա.։)
Կոտորեցէ՛ք ասէ անողորմ զնորահաս մանկունսն. (Շար.։)
young, tender.
νεοήλιξ, ἠλικία νεαζούσα juvenis, juvenilis aetatis. Մանկահասակ. ծաղկահասակ. առոյգ. տղայ. երիտասարդ.
Նորահասակ մանկանցն խօսել ետ, եւ ծերք եւ տղայք ի միասին երգեցին։ Նորահասակ աղջկունք։ Ընտրեալ զգեղեցիկսն եւ զնորահասակսն։ Պարտ եւ արժան է նորահասակացն խնդրելով եւ բարւոք յօժարութեամբ զառաքինութեան զկրօնս յինքն բերել. (Տօնակ.։ Ճ. ՟Ա.։ Ասող. ՟Բ. 2։)
Յամենեցունց ի բաց կացեալ ի նորահասակ սովորութեանց. յն. յորս նորն հասակաւ բերի. (Նիւս. ի սքանչ.։)
new-married, bride.
νεόνυμφος nova nupta. Նոր հարսնացեալ, նոր հարսն եղեալ. նոր հարս.
Իբրեւ զկին նորահարսն՝ մնացեալ յայրութեան։ Ոչ կարէր յիշել անդ կին նորահարսն զսէր փեսայի։ Նման իմն էր նորահարսն կնոջ։ Նորահարսունք յարանց բաժանեալք։ Եկեղեցիք մեր իբրեւ զնորահարսն զարդարեալ. (Լաստ.։)
Ոչ ընդ հեշտութեանցն կապեցաւ նորահարսին, եւ ոչ ի ստացուածոցս ագարակի պատաղեցաւ. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
Կին նորահարսն. (Երզն. մտթ.։)
newly converted;
neophyte, proselyte.
νεόπιστος, νεοπειθής, νεοκατήχητος nuper ad fidem veniens, recens institutus. Նորոգ եկեալ ի սուրբ հաւատս. նորադարձ. նորատունկ. մատաղատունկ.
Մատաղատունկ աստ ո՛չ զմանկութենէ ասէ, այլ զնորահաւատէն. մի՛ ասէ զնորահաւատսն յաւագ ինչ իշխանութիւն ածիցէք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Զարհուրեցուցին զնորահաւատս մարդկանն։ Զնորահաւատիցն ասէ։ Դուք նորահաւատք էք։ Զնորահաւատն Դաւիթ ըմբռնեալ խոշտանկէր. (Ագաթ.։ Սահակ. արմաւ։ Ճ. ՟Գ.։ Յհ. կթ.։)
Դառնել առ տիկինն զնորահաւատսն ասէ. (Մեկն. ծն.։)
Զի մի՛ զայնոսիկ՝ որ նորահաւատքն են, զանգիտեցուցից. (Եւագր. ՟Ի՟Ա։)
newly invented, modern, fashionable.
Նորոգ հանրեալ. նորագիւտ. նորագործ. նորաձեւ.
Նորահնար իմն չարի գտակ եղեալ. (Երզն. լս.։)
cf. Նորանշան.
παράδοξος inopinatus, admirabilus, mirus, excellens, egregius. Նորութեամբ հրաշալի. նորանշան. անակնունելի. հիանալի. հրաշափառ. խելքէ դուրս՝ վեր.
Սքանչասցու՛ք ընդ նորահրաշ յարութիւն Ղազարու. (Մամբր.։ Նանայ.։)
Նորահրաշ տեսլեամբ յարութեան քո տէր։ Նորահրաշ պսակաւոր։ Ի նորահրաշ նաւակատիս, եւ այլն. (Շար.։)
Այլ իմն յայտնի նորահրաշ տեսութիւն. (Եղիշ. դտ.։)
Կենդանի ոմն նորահարշ։ Նորահրաշ եւ գերապայծառ է տօնս. (Խոր. ՟Բ. 33։ եւ Խոր. հռիփս.։)
Նորահրաշ ցնծութեամբ. (Պետր. սիւն.։)
Զարթի՛ր եկեղեցի ի նորահրաշ հանդէսս. (Լմբ. տաղ հրեշտ.։)
Ի նորահրաշ արեգակնէ։ Նորահրաշ շուշան վերաբուսեալ ի փշոց. (Տաղ.։)
Ի նորահրաշ հիւրոցն ընդունելութիւն (Աբրահամու)։ Նորահրաշ ճոխութեամբ։ Ի նորահրաշ հանգստարանին. (Պիտ.։)
concert;
դահլիճ —դիսի, concert-room.
guest, invited person;
table, banquet;
carpet, mattress, couch, sofa;
bench, seat;
—ս —ս բաշխել, to divide tho guests, to form several banquets apart;
—ս արկանել, to offer chairs or seats.
Ադոնիա, եւ ամենայն բազմականք նորա, Հերովդի, եւ բազմականացն, Լցան հարսանիքն բազմականօք։ Ոմն ի բազմականացն։ Ոչ ոք իմացաւ ի բազմականաց անտի։ Մտեալ թագաւորն հայել զբազմականօքն.եւ այլն։
Նախ հոգայ զտունն, ապա զբազմականն. (Վրդն. ծն.։)
Ի բազմականսն ճեմէր. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
Դնէ բազմականս. (Վրք. հց. ՟Բ։)
ԲԱԶՄԱԿԱՆ. κλισία sella, locus sedendi, στρῶμα, στιβάς, τάπης stratum, stramentum, tapes եւ այլն. Բազմոց. նստարան. գահոյք. գահ. բարձ. ...
Բազմական ա՛րկ ինձ զապաշխարութիւն քո. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Մերժելով ի քոց բազմականացդ՝ ահա արկանես ինձ բազմականս առ հօրն հաւատոցն Աբրահամու. (Ագաթ. ։ Մի՛ բազմականս բարձրագոյնս կարգեսցուք։ Բազմեալք կամք պայծառք պայծառապէս ի վերայ բարձր բազմականի եւ ամբարձելոյ. Ածաբ. ծն. եւ Ածաբ. աղքատասիր.։)
Նկարակերտ կազմուածս բազմականաց։ Նկարակերպ կանաց ոստայնանկութեանց բազում բազմականս կազմեալ. (Յհ. կթ.։)
Ետես մսուր՝ բազմական ահաւոր խորհրդոյ. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
Բազմական էին դաւանեաց զերկին ... Մասն հատուածոց ի կենսակիրն փայտէ տէրունեան փառացն բազմականի։ Բանիւ քո սրբեա՛ զպատսպարանս բազմականիս. (Նար. խչ. եւ ՟Ղ՟Բ։)
Իբրեւ զնախածին զառաջին գահ թագաւորական բազմականին. (Պիտ.։)
Ոչ հիւանդաց բազմական ոսկի, եւ ոչ անմտաց բարեբախտութիւն օգտէ ինչ. (Ոսկիփոր.։)
that gives a feast or banquet.
Բազմականատուքն հարսանեաց պատրաստեսցեն զօժիտսն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
voracity.
Բազմակերութիւն եւ զմայլումն արբեցողութեան՝ գիտէ այլայլութիւն գործել խորհրդոցն. (Վանակ. յոբ.։)
in several shapes, diverse, various.
Բազմակերպ գունոց եւ ձեւոց տեսիլք. (Փիլ. քհ.։)
Բազմակերպ տանջանք. (Վրք. հց.։)
having many wives, polygamist.
Հասկահիւս լաստեալ բազմակին մանուածով, եւ յոքնական երակօք շարապատեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Է։)
Հասկահիւս լաստեալ բազմակին մանուածով, եւ յոքնական երակօք շարապատեալ. (Մագ. ԺԷ։)
Հասկահիւս լաստեալ բազմակին մանուածով, եւ յոքնական երակօք շարապատեալ. (Մագ. ԺԷ։)
of a great assembly, where there are many people;
in great quantity, many;
crowd;
assembly.
Իբրեւ զդիակունս բազմակոյտս ի հրապարակս անկեալք. (Յհ. կթ.։)
Ջահիւք եւ մոմեղինօք, եւ բազմակոյտ վշով. (Ասող. ՟Գ. 16։)
Չտայր խռովել ի բազմակոյտ ալեաց աշխարհական ծփանացն. (Վրք. ոսկ.։)
that has several sounds, that speaks several languages, resounding;
in various voices.
πολύφωνος multisonus որպէս Մեծաձայն. քաջահնչօղ. ձանը զօրաւոր՝ սաստիկ.
powerful, strong;
numerous, much, in several manners.
πολύχειρ multimanus, numerosus Որ իցէ բազում ձեռն, այսինքն չափ եւ թիւ զինուորական ուժոյ, կամ բազմութիւն արանց ուժաւորաց. բազմաթիւ. յոքնախումբ. յաճախագունդ. (որոյ ներհակն Սակաւաձեռն ասի). շատւոր.
Զհետ նոցա կրթել բազմաձեռն գնդաւ. (Խոր. ՟Գ. 25։)
Իմաստուն խորհրդով բազմաձեռն զօրութեան յաղթէ։ Խոհականագոյն իմաստութեամբ բազմաձեռն կարէ հերքօղ լինել զօրութեան. (Պիտ.։)
Զնորուն իսկ զվկայն բազմաձեռն մարդկամբք քարկոծեալ սպանանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9. յն. բազում ձեռօք քարկոծեալ։)
hand, power, great number of people.
Բազմաձեռնութեամբ ի սպանումն միմեանց խորհէին. (Նիւս. ի սքանչ.։)
multiform.
cf. Բազմալար.
Բազմաղի քնար. (Եփր. համաբ.։)
polypetalous, branchy, ramous, full of boughs.
Գտանիցէ անդ ծառ մի բազմաճեղ։ Իբրեւ զծառ բազմաճիւղ եւ տերեւաշատ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է. ՟Ը։)
Կղզի կամ երկիր բազմաճիւղ. (Խոր. աշխարհ.։)
that has many claws or fangs.
πολύς ὅνυξι multis unguibus Որ ունի բազում եւ ահաւոր մագիլս. ճանկերը շատ, կամ մէնծ.
that is well or in several ways woven, that has many turnsand windings, tortuous.
πολύπλοκος multis nexibus implicitus որ եւ ԲԱԶՄԱՄԱՆԻ, եւ ԲԱԶՄԱՄԱՆՈՒԱԾ. Բազմօք մտնեալ, հիւսեալ, ոլորեալ, բազմահիւս. եւ Գալարեալ. մանուածքը՝ ոլորքը՝ կռինճը շատ. ոլոր մոլոր.
Բազմաման եւ շաղապատ՝ որպէս օձին շարժումն, այնպէս եւ հեշտ ցանկութեան։ Առ իւրաքանչիւր մասն՝ բազմաման է եւ յոքնապատ. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Բազմաման.
Ծածկի ի բազմամանուած խորհրդոց. (Ճ. ՟Է.։)
having many children.
Քանզի ի բազմամանկութենէ մի (այսինքն զմին) մատուցանել Աստուծոյ՝ իբրու զխայրիս ինչ որդւոց՝ հրաշափառագոյն ոչ ինչ է։ Բազմամանկութիւն, քաջամանկութիւն, ծերութիւն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
that is formed of several parts;
diverse, various, multifarious.
Հանգիցէ ի վերայ նորա հոգի Աստուծոյ, որ բազմամասն (է) ըստ արդիւնսն գործելոյ. (Սեբեր. ՟Է։)
Իսկ ես անհամեմատս յամենայնի բազմամասն սոցին առաքինութեանց օրինակաց. (Շ. ատ.։)
Զերծանել ի բազմամասն՝ չարին որսորդական հնարից. (Սարկ. քհ.։)
Բազմամասն եւ բազմօրինակ բանիւք խօսեցան. (Վահր. յայտն.։)
cf. Բազմամասն.
Խոհերս բազմամասնե այս։ Զերծումն բազմամասնեայ մահուն։ Բազմամասնեայ յաճախութեան մեծիդ երախտեաց։ Զբազմամասնեայ գումարս դասուց յանուն քո ժողովելոցս։ Բազմամասնեայ շնորհիւ լցեալք։ Բազմամասնեայ օրինակ կերպից ի նոյն տեսութիւն բոլոր էութեան. (Նար.։)
state of an inhabited town;
great population.
Առաջինքն ի դիցն՝ սկիզբն աշխարհի եւ բազմամարդութեան. (Խոր. ՟Ա. 8։)
Ճշգրտեսցէ ոք յազգին բազմամարդութիւն։ Հայր ո՛չ միոյ, այլ՝ բազմութեան. եւ բազմութեան՝ ոչ ըստ մասանց, այլ՝ բազմամարդութեանն ազանց. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. լին.։)
Փթթեալ էր եւ ծաղկեալ բազմամարդութեամբ ժողովն հրէից. (Լծ. կոչ.։)
Որ ի ժողովի՝ բազմամարդութեամբ զուրախականսն ոչ փափագէ գտանել. (Յհ. իմ. ատ.։)
peopled;
of great concourse, numerous;
tumultuous.
Հեզութիւն՝ պատկառէ ի մէջ բազմամբոխ հրապարակաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Ամենայն հրապարակք բազմամբոխ ժողովրդոց. (Ագաթ.։)
Բազմամբոխ ատենի հարցանել. (Փարպ.։)
Զխաղաղասէր շինութիւն մարդաշատութեան, հոծ բազմամբոխ լիութեամբ պարարտութեամբ. (Ագաթ.։)
Ըստ դիպելոյ աշխարհիս հայոց բազմամբոխ դարուց, երբեմն խաղաղութեան, եւ երբեմն սաստիկ եւ անբաւ շփոթմանց. (Փարպ.։)
Ի դէպ էր հպարտացուցանել զնոսա բազմամբոխիցն տսիլ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
old, aged, ancient, of old date.
πολυετής multos annois habens, longaevus, annosus Բազում ամաց, հինաւուրց ոք, եւ ինչ մի յերկարաձիգ. տարիքը շատ, շատ տարւան, հին.
Ծերունիս ո՛չ զբազմամեայս եւ զհինսն համարին։ Բազմամեայ չարութիւն մարդկան՝ ի ծննդենէ մինչեւ ցծերութիւնն ձգտեալ. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լին.։)
Մի՛ հայիր տէր ի բազմամեայ ամբարշտութիւնս իմ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Բազմամեայն (ցաւ) անբժշկելի է. (Վրք. հց. ՟Դ։)
burdened with many sins, great sinner.
Որպէս տէր ոք խնամակալ, որ ի բանտէ զբազմամեղս հանել կամիցի. (Ոսկ. ես.։)
abounding in silk.
Աշխարհն ... քրքմաւէտ, եւ բազմամետաքս. (Խոր. ՟Բ. 78. կամ 81։)
wise, learned.
Առատ մտօք. հանճարեղ. մտացի. հնարագէտ. շատ խելացի.
longevity.
Կարեն եւ այլ եւս տակաւին բազմամութեան թերեւս հանդուժել։ Ծերութեամբ պատուեալք, ո՛չ բազմամութեամբ՝ երկայնութեամբ ժամանակաց, այլ՝ կատարեալ թուոցն ելիւք. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ել.։)
who has had many wives or husbands;
polygamist.
Զսադուկեցւոց բազմամուսինն, զոր նենգութեամբ հարցանէին. (Յիշատ.։)
polygamy.
Ոչ մանկունքն ծնեալք ի բազմամուսնութիւն կնոջն՝ կարեն զհայրն ճանաչել, եւ ոչ նա ի նոսին պահէ զգութն ամբողջ՝ այսու կասկածանօք. (Լմբ. առակ.։)
that wanders;
tortuous, devious.
Զիա՛րդ զբազմայածեան լեզուս ի յօրհնեալն բան մխեցից. (Նար. կ.։)
cf. Բազմամեղ.
Ու՞ր եւ բազմայանցիցն ... հառաչ. (Սկեւռ. լմբ.։)
plentiful, abundant.
Յորմէ անկեալն զանազան եւ բազմայեղանակ հիւանդութեամբ ախտացաւ. (Բրս. չար.։)
Կարգել մի ըստ միոջէ զիրս եւ զգործս, զբազմայեղանակ դիպմունս Հայաստան աշխարհիս. (Փարպ.։)
active, very diligent.
Յայնժամ երկրագործք մեր բազմայորդոր էին ի վաստակս ձեռաց. (Յհ. կթ.։)
Բազմայորդոր փութով հաւանեցարո՛ւք ի շնորհավաճառութիւն այսր աւուր. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
who has many husbands;
populous (town).
πολύανδρος femina, quae saepius nupsit Մակդիր կնոջ՝ որ լեալ է բազում արանց հետ զհետէ. որ եւ ասի ԲԱԶՄԱՆԿՈՂԻՆ. շատ մարդու կնիկ եղած.
that has many joints;
false;
Piecemeal.
Որով խորտակի բազմայօդ՝ ի վերայ շրջեալ մարդկային բնութեանս չարութիւն, զոր նաւս թարսշայ մարգարէն անուանէ. (Նիւս. երգ.) յն. բազմահե՛րձ. πολυσχιδῶς
to increase, to grow in great numbers, to shoot, to multiply, to enlarge;
to abound, to overflow.
Եւ բազմացաւ ձայն կանչողին՝ փոխան սրբոյ ժամահարին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Բազմացաւ ջուրն։ Բազմանայր յոյժ յոյժ։ Բազմացան չարիք մարդկան ի վերայ երկրի։ Վասն բազմանալոյ անօրէնութեանն։ Ողորմութիւն ձեզ, խաղաղութիւն եւ սէր բազմասցի։ Եկեղեցին՝ մխիթարութեամբ հոգւոյն սրբոյ բազմանայր. եւ այլն։ Որպէս եւ յայլ գիրս ասի.
Բազմանալ բանից, ողջունի, դիականց, մեղաց, կառաց, փրկութեան, քահանայութեան, (այսինքն քահանայից,) գոչման, աղաղակի.եւ այլն։
that abounds in materials;
that contrives in several ways.
Իբրեւ զիւղն քահանայական բազմանիւթ. (Վրդն. ել.։)
ԲԱԶՄԱՆԻՒԹ. πολύπλοκος valde implicatus, versatus Որ նիւթէ զբազում ինչ. բազմահնար. նենգաւոր. չարարուեստ.
Զխորհուրդս բազմանիւթաց յիմարեցոյց. (Յոբ. ՟Է. 15։)
provided with many pictures;
various
prostituted, whoremonger;
prostitute;
cf. Բազմայր.
πολύγαμος quae pluribus nupsit Բազմայր. կին եղեալ արանց բազմաց. շատ հեղ կարգըւած կնիկ.
Որոյ բազում են անկուածք.բազմամանուած. բազմահիւս. բազմապատիկ.
that has many significations, equivocal, ambiguous;
that has many marks.
Լոյս, կեանք, ճանապարհ, հովիւ, բազմանշան եւ այլատարազ տեսութեամբ։
cf. Բազմանշան.
Լոյս, կեանք, ճանապարհ, հովիւ, բազմանշան եւ այլատարազ տեսութեամբ։
cf. Բազմաճաճանչ.
Ի նորոգել զարարածս բազմանշոյլ շնորհօք եւ լուսաւոր աւազանաւն. (Յճխ. ՟Զ։)
that is composed of, or has many tunes;
harmonious, melodious.
Բազմանուագ ձայնիւք (կենդանիք) զերաժշտականացն վերաթուեն նուագ. (Սհկ. արմաւ.։)
that has many names.
Զբազմանուն զամենազօրն (Աստուած,) զմիադիմի հաստատութիւնն ... (որ) կոչի բարերար, արդար, ամենակալ եւ այլն. (Կոչ. ՟Զ։)
Բազմանունք են (կամ բազմանուն կոչին) որք սահմանաւ հաղորդին, եւ անուամբ տարբերին. (Դամասկ.։)
trembling;
mutable.
Ի տեղւոյ ի տեղի շրջին բազմաշարժ աչօք՝ շուրջ հայեցուածովք խնդրեն զտենչալին. (Ոսկ. ի զաքէոս.։)
thas has many tracks or turns;
tortuous.
Բազմահետք եւ բազմաշաւիղք եղաք. (Յհ. իմ. ատ.։)
laborious, that loves work, that has worked much;
laborious, painful, heavy, difficult, hard;
laboriously, with much difficulty and work.
Բազմաշխատ քրտամբք փայլէր։ Բազմաշխատ քրտամբք երկոց զհարկաւոր պէտս մարմնոցնվճարէին. (Յհ. կթ.։)
very wicked.
Զտեղի թատերցն զժողովն բազմաչար։ Ի մի՛տ առ զբազմաչար հնարս թշնամոյն։ Հեռանալ ի բազմաչար ախտից. (Մանդ.։)
that has suffered much.
Բազմաչարչար նահատակ, կամ վկայ. (Շար.։ Յայսմաւ.։)
immense, vasty.
Խմոր եղեւ նա հաւատոյ քարոզութեանն, եւ միացոյց ի հացն կենաց զբազմաչափ բնութիւնս մարդկան. (Պրոկղ. ոսկ.։)
furnished with many eyes.
Կոյր է բազմաչեայն, որ ի սնոտիսն բազում աչօք հայի. (Նիւս. երգ.։)
cf. Բազմաչեայ.
Յաճախք ի գիտութիւն իմաստալից ըստ բազմաչեան գոլոյ։ Բազմաչեան գոլ, եւ ի թիկանց կուսէ ունել զաչս. (Շ. հրեշտ.։)