burning, caustic.
Կիզական հուր, կամ հրատ. (Երզն. ոտ. երկն. Գանձ.։)
cf. Կիզում.
Զմթերս աներկիւղութեան յարգին արծարծեալ կիզէ։ Քչոցն ճարճատելոյն ի մէջ հրոյն. Զի այս նիւթ ի կիզելն (իլն) ձայն հանէ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
incentive;
caustic.
Կիզողական հուր, կամ զօրութիւն, կամ փորձութիւն. (Շ. եդես.։ Գր. հր.։ Լմբ. պտրգ.։ Զքր. կթ.։)
to burn, to set on fire, to set fire to, to fire;
— արեգական, to tan, to brown, to make swarthy.
ԿԻԶՈՒՄ ἑπυρίζω, κατακαίω incendo, uro, comburo. որ եւ ԿԻԶԱՆԵՄ, ԿԻԶԵՄ. Այրել. տոչորել. Խանձել. հրդեհել. լափել հրոյ. էրել.
cypress.
Զփայտն կիպարիս, յորմէ կենսաբեր խաչն. (Խոր. առ արծր.։ Անյաղթ բարձր.։ Միսայէլ խչ.։)
Մայրն, եւ կիպարին, եւ ձիթենին. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
hemicycle, semicircle, half-circle.
Եթէ դարձեալ պարտեսցի, զկիսաբոլորն գնոյն բացատրիցէ (այսինքն ի բաց տացէ)։ Պարտեալ՝ որպէս ասացաք, զկիսաբոլորն. եւ որ հալածէն, զկէսն գնոյն հատուսցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
half-sphere, hemisphere.
Բարձրագոյն քան զերկնից երկինս, եւ խոշորագոյն քան զներքին կիսագունդն. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Ի վերին կիսագնդին լինին. (Շ. բարձր.։)
Լուսին՝ մանգաղաձեւ, կիսագունդ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
half-luminous
Լուսին՝ մանգաղաձեւ, կիսագունդ, կիսալոյս. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
sharp, diesis;
cf. Կիսակատար.
half done, unfinished, imperfect, incomplete.
Զի բարձի գայթագղութիւն կիսակատար դաւանողացն զքրիստոս մարդ. (Խոսրովիկ.։)
half eaten.
Զայլսն լափատեն, եւ ձրձելով կիսակեր թողուն. (Փիլ. տեսական.։)
cut in two, in half;
cut off at the middle, divided in halves or in two, bipartite.
Գունդ կիսակտուր՝ հեցի օրինակաւ բարձրացեալ ի վեր, եւ կորացեալ. (Պիսիդ.։ եւ Վրդն. ծն.։)
half cut off.
թողեալ զդանակն ի մէջ ձկանն, եւ ոչ եհատ զնա բնաւ (ըստ բոլորին), այլ կիսահատ եւս թողեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ. (տպ. կիսամահ։))
half dead, faint;
swooned, fainted.
ἠμιθνής, ἠμίθνητος, ἠμιθανής semimortuus. որ եւ ԿԻՍԱՄԵՌ. Կիսակենդան. մերձ ի մահ. կէս մեռած.
half.
Թէ յաչաց կամ ի ձեռաց ունիցի ոք կիսամասն, զիարդ եւ իցէ զհարկաւոր կեանս հայթհայթէ. (Երզն. քեր.։)
Զկիսամասն տպտղոյն ճաշակելով (եւայ) .. . եւ ադամայ առեալ ի ձեռանէ նորա զկէս պտղոյն՝ եկեր. (Եպիփ. ծն.։)
cf. Կիսամարդ.
Ապտակեալ կամելով կուրացոյց. Քար արձաւեաց՝ կարծեցեալ կիսայր գոլ. (Նիւս. բն.։) cf. ԿԻՍԱՄԱՐԴ։
half burnt.
Քաղաք ձեր հրձիգք, զի կիսայրեաց թողան յայլազգեաց. (Ոսկ. ես.։)
mutilated (word).
Զանուանս անգամ զգրոյն չհամարձակի երկրորդել՝ որ ուսուցանելն կամիցի, այլ խեցխեղեփօք կիսանուն եւ բեկբեկելով. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
parsimonious, giving half.
Մի՛ կիսապարգեւ առներ զմեզ յերկնից բարութենէն։ Ոչ իբրեւ զկիսաձեւ, այլ իբրեւ զբարերար առատ մեծանուն. (Եղիշ. ՟Ը. եւ Եղիշ. ի խաչել.։)
cf. Կիսասեաւ.
Ոչ աձնչափ սեաւ. կէս սեւ, սեւսըւուկ.
ոմանք քաջասեւք են, եւ ոմանք կիսասեւք. տպ. սպիտակաձեւք. (Խոր. աշխարհ.։)
division.
Կէս կամ փոքրիկ ենթամնայ՝ դնելի ի վերջ տողին, ուր անկատար մնայ, բառն. զոր օրինակ. ա-ռա-ւօտ. առ-նել, ա-սել. ե-ղեւ. ճա-նա-պարհ եւ այլն։ Իսկ մեծ կամ կատարեալ ենթամնայն դնի ի ձեռագիրս՝ ի ներքոյ բարդ բառից, որոյ մասունքն են նշանական. զոր օրինակ, բարձ--ընտիր, նոր--ընծայ. եւ այլն։
Ի վերջո տողին պարտ է կիսենթամնայ դնել ի ներքոյ։ Օրինակ եւ ձեւ կիսենթամնային։ Կիսենթամնայս զտառսն ի հոգսն կցէ. որպէս կատարեալ ենթամնայն զկատարեալ բառսն. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)
mule, half ass.
Խառնուրդ կենդանւոյ ի հնարից մարդկան. այն է ջորի, ոյր հայրն է սովորաբար էշ, եւ մայրն ձի.
Ուրուք շարաբարձեալ ի վերայ կիսիշոյ. (Մագ. ՟Ե.)
Զի՞նչ օգուտ բերէ ինձ ելանել ի վերայ կիսիշեաց (տպ. կէսիշաց) նստել. (Կանոն.։)
cube.
Երկայնութիւն նորա, եւ լայնութիւն նորա եւ բարձրութիւն միաչափ՝ կիվոս. (Յայտ. ՟Ի՟Ա. 16։)
cf. Կետոս.
ԿԻՏՈՍ որ եւ ԿԵՏՈՍ. κῆτος cetus. այս ինքն վիշապ ձուկն մեծ.
dotting, pointing;
embroidery;
enamel.
Նմանութիւն ոսկւոյ արասցուք քեզ հանդերձ կիտուածովք արծաթոյ. (Երգ. ՟Ա. 10։)
citron, lemon, lime.
կիտր. վարունգ, խիար. որպէս թէ ասել՝ պտուղ, ըստ ձեւոյն որպէս զվարունգ։
sunday eve, saturday night.
Երիկունն կիրակմտի։ Կիրակմտի, լոյս զուարթ. (Տօնացոյց. ձ։)
Կիրակամտի ասա՛։ Գանձ կիրակմտի։ Ժամուս նազելի՝ սուրբ կիրակմտի՝ ի մուտս արեւի. (Գանձ.։)
sunday, the Lord's day.
Ամէն կիրակի՝ տէրունի ասի, զի սուրբ եղիցի. (Գանձ.։)
use, employment.
ԿԻՐԱՌՈՒԹԻՒՆ ԿԻՐԸՆԴՈՒՆԱԿՈՒԹԻՒՆ ԿԻՐԸՆԿԱԼՈՒԹԻՒՆ. Յանձն առնուլն զկիրս մարդկայինս. տնօրէնութիւն բանին աստուծոյ.
well-bitted, soft-mouthed, docile, subdued, tractable.
Որպէս Ընդել ձի. կէմէ կելիր։ Առ որս.։
pass, defile, narrow passage;
straits, channel;
neck, isthmus;
առնուլ, ունել զ—ս, to hold or defend a pass, to be master of the communications, to hold the roads, to close the passage.
διάβασις transitus διέξοδος exitus δίοδος via κρύφος occultum locus եւ այլն. Անցք նեղ՝ ի ցամաքի եւ ի ջուրս. ճպհ անձուկ. հուն. նեղուց. խորշ. նեղուց տեղ, նեղ ճամբայ. կեչիտ.
joint, conjunction, union;
kick, kicking;
— բանից, composition, texture;
— ճանապարհի, place where four roads meet or cross, cross-road or cross-street;
— անդրեաց, group of statuary;
կիցս արձակել՝ ընկենուլ, to kick, to fling out or kiok up the heels.
kicking, vicious, apt to kick.
Ջորի խեռ, ձի կիցընկեց (կամ կիցսընկէց). (Կանոն.։)
cuckoo.
ԿԻՒԻՒ գրի եւ ԿՒԻՒ. ռմկ. եւս, կիվիվ, կամ կիւ, կամ կիվկիվ. Թռչուն խայտափետուր, եւ թագ ի գլուխ, որ դնէ զբոյն ի մարգագետինս, եւ ի լսել զոտնաձայն՝ թռչի ճռուողով, որով ի յայտ գայ բոյնն.
Արօր եւ կիւիւ ի կղզիս հանեն զձագս՝ աներկեղ սնուցանելով. եւ ասեն ի թռչելն (զձագս), ահա այսուհետեւ անպարտ եմք, բաւական էք զձեզէն զգուշանալ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Խ՟Գ։)
to swallow;
to devour;
to ingulf, to absorbe;
զօդ՝ զշունչ or ոգի to breathe, to take breath;
— զբանս, to listen eagerly.
jaw, jawbone.
Մարդ եւ ձի զներքին կլափն շարժեն զներքին կլափն, այլ զվերինն. (Անյաղթ պորփ.։)
Զճակատն ի վեր պարզիցէ, եւ զկլափն ի խոնարհ ձգից է. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
to prick;
to sting;
to nip, to bite;
to pique.
Յորժամ ոտն կծիցէ կամ ձեռն։ Լեզուին կծել. եւ ըմպանին կըծել. (Եզնիկ.։)
cf. Կծանեմ.
Յորժամ ոտն կծիցէ կամ ձեռն։ Լեզուին կծել. եւ ըմպանին կըծել. (Եզնիկ.։)
cf. Կծանեմ.
Յորժամ ոտն կծիցէ կամ ձեռն։ Լեզուին կծել. եւ ըմպանին կըծել. (Եզնիկ.։)
cf. Կծանեմ.
Յորժամ ոտն կծիցէ կամ ձեռն։ Լեզուին կծել. եւ ըմպանին կըծել. (Եզնիկ.։)
stingy, saving, scurvy, niggard, beggarly, paltry, shabby, mean, sordid, penurious, parsimonious, avaricious, covetous;
filthy, dirty, impure, unchaste.
Հազարապետ գողամիտ. մերձաւոր կծծի, բաշխօղ ժլատ. (Նար. ՟Ժ՟Զ։)
shabbiness, meanness, avarice, stinginess, penu-riousness, sordidness, parsimoniousness, sordid avarice;
impurity, foulness.
Յարդար վաստակս յորժամ ձեռն գողոց մերձենան ի կծծութիւն ինքեանց, եւ այլն. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Կծծանք.
Յարդար վաստակս յորժամ ձեռն գողոց մերձենան ի կծծութիւն ինքեանց, եւ այլն. (Շ. ընդհանր.։)
to wind, to coil up, to make into a clew or coil;
to bind, to narrow, to contract, to straiten.
Մի՛ կծկիցես զձեռն քո յեղբօրէ քումմէ կարոտելոյ. (Օր. ՟Ժ՟Ե. 7։)
shrinking, contraction, shortening, shrivelling;
squatting;
cramp.
Արձակէր զնոսա յաներեւոյթ կապանացն, եւ յանհնարին կծկութենէն տանջանացն. (Բուզ. ՟Գ. 3։)
scowling, lowering, gloomy, sullen, austere.
Ոյր յօնքն են կկզեալ, կամ կոկոզացեալ. բարձրայօն. ընքուիները կծկած կամ լարած.
to sit squat, to squat down, to sit on one's heels.
Կկուզ նստիլ. միջով չափ կորանալ իբրեւ կուզ, եւ հանգչել ի վերայ ոտից՝յեցեալ անձամբ յանձն. կկզել, կըկզիլ, պպզիլ.
weaver's shuttle.
ԿԿՈՑ ԿԿՈՑԱՅ, ի, իւ. κερκίς radius textorius. գրի եւ ԿԿՈՒՍ. Գործի կկելոյ՝ ի ձեւ երկայն եւ գոդեալ մակուկի. մագոգ. մեքիւք, մեքիք.
Կոյսն վարդենի ի ձեռին ունէր զկըկոցս (կամ զկկոց, կամ զկկուս) ոստայնին. եհար յաչս իւր, եւկուրացոյց զերկոսեանն. (Հ. մայ. ՟Թ.։)
to grow hollow, to sink in;
կկոցեալ աչք, hollow, sunken eyes;
ի դուրս կկոցեալ աչք, startingeyes.
ԿԿՈՑԻԼ. σκαφελίζω . Կկոցաձեւ լինել, կամ ըստ յն. մակուկաձեւ լինել տկար աչաց՝ փոս գործելով.
cuckoo.
κόκκυξ coccyx, cuculus, avis clamans κόκκυ cuccu. Թռչուն՝ որպէս ազգ ինչ կաքաւու, նման հաւփալի, այսինքն վայրի աղաւնոյ. ռմկ. կուկու. պրս. քիւքիւ, կիւկիւ. թ. էօկյիք. կամ գուգու գուչի, էօյկէ. զի ստէպ ձայնէ կու՛ կու. կամ գու՛ գու՛ գու՛, այլ եթէ ոք տացէ զայս ձայն, ինքն փոխէ զձայնն, եւ ասէ, բի՛ բի՛ բի՛, կամ պի՛ պի՛ պի. ուստի կոչի թուրքերէն նաեւ իպիպիկ.