book-keeper.
book-keeping.
pocketbook.
invoice, bill of parcels.
partner, associate;
correspondent.
Ընկեր հաշուի. հաշուակից.
Զաստուած արա՛ քեզ հաշուընկեր, եւ մի՛ զմարդ. (Լմբ. պտրգ.։)
to count, to calculate, to compute, to number;
to repute, to esteem, to think, to deem, to judge, to believe;
to pass for, to counterfeit;
յառասպելս —, to treat as fables.
λογίζομαι supputo, computo. Ի հաշիւ արկանել. համարել, որպէս թուել, ի համար բերել, քննել. խորհել. համրել.
Հաշուեսցի ընդ նմա քահանայն ի գնոցն մինչեւ ցտարին թողութեան. (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 23։)
Եգիպտացիքն զլուսնականսն հաշուին ծագմունս. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Ոչ հաշուեցայ ըզծախս վարձին. (Յիսուս որդի.։)
Նախ քան զժամանակս՝ զպասեքս հաշուի. (Կլիմաք.։)
Զիջի՛ր փոքր մի, հաշուեա՛ց զմիտսդ. (Ոսկ. ես.։)
Մի՛ միայն զտանջանսն հաշուիցիս, այլեւ զանբաւ ողորմութիւնն զմտաւ ածջիր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։)
Հաշուիցի զնա ի բաժին իւր ... ոչ հաշուի նա ի կողմ աստուծոյ. (Վրք. հց. ձ. (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։)
Այնպէս խրատեցաք զծառայակիցսն սիրել, մինչեւ ցնոցա բարութիւնսն մեզ հաշուել։ Քեզ զամենայն իշխանութիւն հաշուիս (իբրեւ արժանւոյ). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25. եւ 7։)
Մի՛ երբէք հաշուիցիմք, եթէ մեք զոք հաւանեցուցանեմք. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Լաւագոյն զշինուածս մարմնեղէնս քան զհողեղէնս հաշուէին. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զայսոսիկ թէպէտ առասպելս ոք, թէպէտ ճշմարտութիւն հաշուեալ համարեսցի. (Խոր. ՟Ա. 5։)
Մի՛ աննման ինչ զառաջնոցն համար հաշուել. (Եւս. քր.։)
Առ գործոյն հաշուելով զուգահաւասար վարկիւ. (Պիտ.։)
Հաւասար չարչարելոցն վկայիցն քրիստոսի հաշուեսցի. (Յհ. կթ.։)
consumption, decay, dwindling away, languor.
διακοπή intercisio, discissio, dissolutio. Հաշելն. հարուած. կոտորելն, եւ կոտորած. հաշիլն մաշիլն. ծիւրումն.
Հաշումն եւ մաշումն առանց բժշկութեան. (Առակ. ՟Զ. 15։)
Սո՛ւր սուր, սրեա՛ց, ջի՛նջ լեր, պատրաստեա՛ց ի հաշումն, կոտորեա՛. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 10։)
Ի հաշումն եւ ի մաշումն հոգւոց եւ մարմնոց։ Զհաշումն մաշման մեղաւորաց ցուցանէ. (Յճխ. ՟Ի։ Ագաթ.։)
Ի ցանկութեանն հաշման միշտ ընկալեալ զհաշումն. (Պիտ.։)
Տապք մարմնոյ, եւ այլ ինչ ախտք, եւ հաշմունք. (Անյաղթ հց. իմ.։)
conciliation, reconciliation, pacification.
Հաշտարարն գոլ. եւ Հաշտութիւն. քաւութիւն.
Տկար հաշտարարութիւն միջնորդացն. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
Ի հնումն հաշտարարութիւն ի ձեռն ահարոնեան տոհմին լինէր. (Ոսկիփոր.։)
Բուրումն խնկոցն հաշտարարութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to conciliate, to reconcile, to pacify;
to agree, to make up.
διαλλάττω, ἁποκαταλλάττω reconcilio, exoro. Երբեմն նոյն ընդ վերնոյն (=ՀԱՇՏԵՄ), որպէս Հաշտ առնել, կամ հաճեցուցանել զաստուած.
Հաշտեցուցանել զերեսս տեառն. (Զաք. ՟Ը. 22։)
Հաշտեցուցին զաստուած. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
Զաստուած հաշտեցուցանել հաճոյական աղօթիւք. (Խոսր.։)
Եւ երբեմն, որպէս Խաղաղել երկուստեք զխռովեալս. ի հաշտութիւն ածել. եւ խաղաղութիւն ի մէջ արկանել. հաշտեցընել.
Խօսել ի սիրտ նորա, եւ հաշտեցուցանել զնա ընդ իւր. (Դտ. ՟Ժ՟Թ. 3։)
Որ հաշտեցոյցն զմեզ ընդ իւր ի ձեռն քրիստոսի։ Քրիստոսիւ զաշխարհս հաշտեցուցանել ընդ իւր։ Հաշտեցուսցէ զերկոսին միով մարմնով ընդ աստուծոյ՝ խաչիւն իւրով. (՟Բ. Կոր. ՟Ե. 18։ Եփես. ՟Բ. 16։)
Խնդրէր հաշտեցուցանել զարքայն պարսից։ Ի հաշտեցուցանելն՝ վերստին խռովիմ։ Հաշտեցուցանել սոքօք ընդ մեզ զահաւոր զդատաւորն. (Խոր. ՟Բ. 35։ Նար. ՟Հ՟Ա։ Շար.։ Որք անխտիր բերին ի կրկին նշ։)
conciliatory.
Որ ոք եւ որ ինչ հաշտեցուցանէ. հաշտարար.
Հաշտեցուցիչք աստուծոյ ընդ մարդկան. (Խոսր.։)
Խնդրուածք հաշտեցուցիչք։ Բարձրելոյն հաշտեցուցիչ բանք։ Բարբառ հաշտեցուցիչ աստուծոյ ընդ մարդկան ազգի. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Հառաչման լալեաց քեզ հաշտեցուցչաց. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
cf. Հաշտումն.
cf. ՅԱՇՏ. καταλλαγή, εἱρήνη, ἁγάπησις , φιλία reconciliatio, pax, societas. Հաշտ առնելն եւ լինելն. հաշտելն. դարձ եւ բարեկամութիւն. խաղաղութիւն. հաճութիւն. սէր. միաբանութիւն.
Խնդրել զհաշտութիւն։ Խօսել ի հաշտութիւն։ Հաշտութիւն խաղաղութեան։ Զխաղաղութիւն հաշտութեան ի մէջ հաստատել։ Հաշտութիւն առնել։ Որով եւ զհաշտութիւնն իսկ ընկալաք։ Զի եթէ մերժումն նոցա հաշտութիւն աշխարհի է.եւ այլն։
Գաղտնի հաշտութիւն խօսեցեալ ընդ տիգրանայ. (Խոր. ՟Բ. 15։)
Ի հաշտութեան եւ ի հաւանութեան պահեալ նուաճէր. (Եզնիկ.։)
Զաստուծոյ ի բարկութեանն՝ իբրեւ ի հաշտութեան պարտ է գոհանալ. զի ի բարկութենէ անտի խոր հաշտութիւն ծնանի. (Գէ. ես.։)
Պատարագաւն զաստուած ի հաշտութիւն ածել. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
Զբաժանմանն իմ խտրոց քակտեսցես հաշտութիւն. իմա՛, հաշտեցուցիդ տիրապէս։
conciliation, rearrangement, peace;
propitiation;
cf. Կնքեմ;
ի — ածել, cf. Հաշտեմ;
— առնել, cf. Հաշտիմ.
cf. Հեծութիւն.
ՀԱՉԻՒՆ ՀԱՉՈՒՄՆ. Հաչելն. հեծութիւն. հառաչանք. շնչելն հագագի. ելք խոշո ձայնի ընդ հագագն.
Ո՛չ հաչիւն հառաչիւն, զոր ի ներքուստ ունէր. (Ոսկիփոր.։)
Զանկայուն կամացն, զհաչման հագագին. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Հանէ ի բերանոյն իբրեւ զծուխ զհաչիւն եւ զհառաչիւն. (Վրդն. սղ.։)
to cause to bark.
Զխիճս հեղեղատին իբրեւ զշունս կերպարանեալ հաջեցուցանէր. (Զքր. կթ.։)
barking, baying.
ՀԱՋՈՒՄՆ որ եւ ՀԱՋԻՒՆ. Հաջելն. հաջողութիւն ներգործութեամբ.
Ի ձեռն հաջմանն երեւեցուցանեն զկարելն։ Որպէս շունք ի հաջմունսն. (Պտմ. աղեքս.։)
Սնոտի շանց նմանեցուցանելով՝ վարելոց հաջմամբ. (Պղատ. օրին. ՟Ջ՟Բ։)
faculty of barking.
Կարողութիւն հաջելոյ, որ է յատկութիւն շան.
Պարտ էր հաջողութիւն շան եւ յայլ կենդանիս տեսանել. (Անյաղթ պերիարմ.։)
panting, out of breath, short-winded.
Յընթացս լինէր իբրեւ զձի հառաչակուլ. (Ուռհ.։)
sigh.
Հանէ ի բերանոյն իբրեւ զծուխ զհաչիւն եւ զհառաչիւն. (Վրդն. սղ.։)
Հառաչութիւնս եւ աղօթս մատուցանեն։ Զնոյն հառաչութիւնս առնել. (Կանոն.։)
Ուժգին արտասուօք եւ հառաչմամբ գտեալ զբժշկութիւն։ Հառաչումն յիս ի ներքս ընթանայ եւ ահրտօսր. (Խոր. ՟Գ. 7. եւ 68։)
Հառաչումն սրտի հեծութեան։ Ի յերգ հառաչման պաղատանաց. (Նար. ՟Է. ՟Ժ՟Բ։)
Հառաչումն կամաւոր ապաշխարութեան. (Մանդ. ՟Ժ՟Թ։)
cooperation.
κοινοπραγία cooperatio. Միաբան գործելն. գործակցութիւն.
Հոտոտելիք յերկուս ըռնգունս բաժանեալ՝ սպասեն հոտոցն՝ հասարակագործութեամբ. (Փիլ. լին.։)
introduction.
Խօսք կամ ճառ հանրական. ընդհանրական տեղեկութիւն. ներածութիւն.
Որովհետեւ բովանդակեցաք զհասարակախօսութիւնս, այսուհետեւ սկսցուք պատմել զաշխարհ առանձին. (Խոր. աշխարհ.։)
communism.
republic.
equality, parity;
— աւուր, equinox.
Հաւասարութիւն. միաբանութիւն. կցորդութիւն.
Հանդերձեալ էր առ հասարակաւորութիւն միաբանութեան եւ խօսից գալ. (Փիլ. լին.։)
Երկոքինն դիպեսցին հասարակաւորութեամբ միջին տրամագծին. (Շիր.։)
ՀԱՍԱՐԱԿԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. ἱσομηρία aequinoctium. որպէս Հասարակաւորութիւն. այսինքն հասարակօրութիւն. որ եւ Զուգաւորութիւն, իմա՛ զուգօրութիւն. այսինքն Հաւասարութիւն տուընջեան եւ գիշերոյ. հասարակած.
Գարնանային հասարակաւորութիւն. (Փիլ.։ Մամբր.։ Յհ. իմ.։ Արծր.։)
Ի գարնանային զուգաւորութեանն ... ի նոյն հասարակաւորութեանն. (Տօնակ.։)
Վարդապետք եբրայեցւոց՝ հասարակաւորութիւն տուընջեան եւ գիշերոյ դնեն զօրն զայն (չորրորդ), ասելով՝ եթէ յերկնաք միջակին իսկ էր ստեղծումն լուսաւորաց. (Շիր. զատիկ.։)
Զկնի երկնամիջակի հասարակաւորութեան. (Կամրջ.։)
Եւս եւ Հասարակիլն կամ կէս լինելն աւուրց, եւ այլն.
Ձմեռնային լինէր յեղանակի հասարակաւորութիւն. (Կաղանկտ.։)
community;
the public;
moiety.
Բաղդատականն է, որ հասարակութիւն ունի եզ առ մու. (Թր. քեր.։)
Ամենայնք յիրողութեանցն ոչ միայն հասարակութիւն ունին առ միմեանս, այլեւ զանազանութիւն. (Սահմ.։)
Այնոքիկ են հասարակութիւնքն, եւ յատկութիւնք տարբերութեան. (Անյաղթ պորփ.։)
Է ասէ գտանել ի մէջ մարդկան եւ անասնոց զայսպիսի հասարակութիւնս, զի հատահմանն ի ներքոյ են. (Լմբ. ժղ.։)
Հասարակութիւն կցորդութեան ունելով ընդ սկզբնատպին. (Նիւս. կազմ.։)
Ո՞չ բաժակն փրկութեան գոհութեան՝ հասարակութիւն արեան նորա, եւ ո՛չ հացն զոր բեկանեմք, հասարակութիւն մարմնոյ նորա. (Ասող. ՟Գ. 21։)
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ. որպէս Հաւասարութիւն.
Կիսաչափ ըստ հասարակութեան երիցն. (Փարպ.։)
Զյոլովութիւն շահից օրինին աննենգ հասարակութեամբ բաժանելոյ։ Զբարեաց բերել խնդալից կամօք զհասարակութիւն. (Պիտ.։)
Ի լնուլ ամաց երեսնից, որ է հասարակութիւն ընթացից կենացս. (Լմբ. պտրգ.։)
of public utility;
the common weal.
κοινωφελής communem adferens utilitatem. Որ է հասարակաց օգուտ կամ օգտակար.
Հարկաւոր օրէնք, եւ յոյժ հասարակօգուտ։ Այնք որ զհասարակօգուտն գործեն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. բագն.։)
equinox.
ՀԱՍԱՐԱԿՕՐՈՒԹԻՒՆ ἱσημερία equinoctium. որ եւ ԶՈՒԳՕՐՈՒԹԻՒՆ. Հասարակած։ cf. ՀԱՍԱՐԱԿԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. (իբր հասարակաւրութիւն)
Ի գարնանային հասարակօրութենէ զշրջագայս ամսոյն թուել։ Զխոյն, յորում երեւեալ արեգակն ծնանի զգարնանային հասարակօրութիւն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 1։)
well-eared, well in the ear.
Կապեալ ծունր, ջովացեալ առլցեալ հասկաթուռ. (Ագաթ.։)
of which the ears are ripe.
Որոյ կամ ուր հասկն է հասուն կամ ատոքացեալ.
Զդաշտային հասկահասուն եւ ծառափթիթ անդաստանս. (Պիտ.։)
ripeness of ear.
Հասունութիւն հասկաց։ ատոքութիւն.
Հասկահասութիւնս սերմանց, եւ պտղածնութիւնս ծառոց. (Պիտ.։)
cf. Հասողութիւն.
Հասկանալն. հասողութիւն. խելամտութիւն.
Ընթեռնուլ զգիրս հասկացմամբ. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Հասողութիւն.
to cause to understand.
տալ հասկանալ. իմացուցանել. խելամուտ առնել. հասկըցնել.
Հասկացուցէ՛ք նոցա զծածուկ բանս սուրբ գրոց. (Շ. թղթ.։)
comprehension, understanding, intelligence, perception.
Իմացողութիւն. կատարեալ ճանաչումն, ըմբռնումն. հասկացողութիւն. հասու լինելն տիրապէս.
Զամենայն եղեալս ի հասողութիւն քեզ ածել։ Որչափ միտք եւ հասողութիւն բաւեցին. (Խոր. ՟Ա. 6. եւ 8։)
Բանին աստուծոյ մարմին լինելն ի վեր է քան հասողութիւն մտաց. (Խոսր.։)
Առաւել գիտացի զիս հեռի ի հասողութենէն. (Նար. երգ.։)
happening: lively, clever, intelligent;
— լինել, to arrive, to reach, to attain;
to seize, to take, to catch, to entrap;
to comprehend, to conceive, to penetrate, to discover, to recognize.
Որ ի վերայ հասանէ. որպէս Տիրօղ. զբռամբ ածօղ. ժամանօղ. եւ Իշխօղ. ձեռնհաս. վարի ի մեզ էական բայիւ. իբրու յն. κρατέω, καταλαμβάνω obtineo, deprehendo. ձեռք ձգել, ափ ձգել
Խաւար նմա ոչ եղեւ հասու. (Յհ. ՟Ա. 5։)
Յամենայն մօտաքաղաքս՝ յոր հասու իցեն։ Հասու եղեն հեբրայեցիք քաղաքին. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 8։ ՟Ժ՟Ե. 38։)
Ոչ եթէ հասու ինչ չիցեմք ի մեզ, եւ ձկտեցուցանեմք զանձինս. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 14։)
Հասու զօրութիւն նորա մինչեւ յանդունդս. (Կոչ. ՟Զ։)
ՀԱՍՈՒ. որպէս Վերահասու. հասկացօղ. իմացօղ տիրապէս. ըմբռնօղ. խելամուտ. հմուտ. տեղեակ. յն. բայիւ ἑπιγινώσκω agnosco.
Խօսօղք բազումք յաստուածայնոցն, այլ զօրութեան մտացն ոչ հասուք։ Զայլ ոմն ասելով յոյժ հասու՝ վարդապետ իւր եղեալ. (Խոր.։ ՟Բ. 89։ ՟Գ. 33։ եւ Փարպ.։)
Վերստին դատեալ՝ հասու լինել. (Գծ. ՟Ի՟Դ. 8։)
Որում ոչ հասու լինին միտք. (Յճխ.։)
Որպէս թէ ստուգիւ ինչ հասու ժամանակացն կարիցէ լինել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Մարդկօրէն ձեւացուցանէ զբանն, որով հասու կարասցուք լինել. (Խոսր.։)
Մարմնապէս ձեւացուցանէ զբանս առ ի հասու առնել զմեզ ամենագութ խնամոցն աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)
Անժամանակ ի հօրէ ծնունդն՝ ոչ քննելի մտաց մարդկայնոց, եւ ոչ հասու եղեալ անմարմին եւ երկնաւոր զօրութեանց. (Եղիշ. մկրտ.։)
ՀԱՍՈՒ ՍԵՐՄԱՆԻՔ. Կարծի որպէս Հասուն. այլ ի յն. դնի՝ ցրիւ. ցիրուցան. σποράδυν sparsim. (Վրք. ածաբ.։)
fund-holder.
pensioner.
ripe-minded, clever, intelligent.
(յորմէ Հասկանալ) Հասու. տեղեակ. հասուն մտօք. բանիբուն.
Ոչ զրոյց երեկ յայն աշխարհէն, եւ ոչ հասուկ մարդ յայն գաւառէն. (Մաշկ.։)
Գիտուն, եւ հասուկ ամենայն իրաց. (Ախտարք.։)
Հասուկ մարդ լինի այգւոյն տէրն. (Վստկ.։)
the arriving, arrival;
cf. Հասողութիւն.
Ձեռին հասումն։ Հասումն ուժոյ. (Նար. ՟Ղ՟Թ։ Արծր. ՟Դ. 4։)
Զի մի՛ մարդասիրութեան հասումնն՝ որ առ կարօտեալսն էր՝ խափանեսցի. (ՃՃ.։)
Մխիթարութեան ոչ հասումն. (Շ. յկ.։)
ՀԱՍՈՒՄՆ. Հասու լինելն մտօք. խելամտութիւն.
Զի եղիցի հասումն՝ պարտ է դիտելին պատկանիլ դիտելումն. (Սահմ. ՟Ա։)
Գիտութիւն աստ զէութիւն բնութեանն ասեմք գուշակեալ, եւ զհասումն ամենայնին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)
Ոչ տան թոյլ գեր ի վերոյ լինել քան զհասումն մտացն իւրեանց. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
Սրովբէիցն՝ թեւօք զերեսս յանհասին հասմանէ պարուրեալ. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Որոյ՝ միտք ի հասումն, եւ բան ի ճառել տկարանայ. (Սկեւռ. ես.։)
Եւ որպէս Հասանելն յարբունս.
Նախ կաթամբ տածէ զերախայն.. եւ ի հասմանն՝ կատարեալ կերակուր. (Ոսկիփոր.։)
ripe, mature, grown up;
wise, prudent, judicious;
— հասակ, ripe or advanced age;
— այր, man of mature age, a discreet sober-minded man;
— օրիորդ, marriageable young lady;
— խորհուրդ, միտք, mature judgment;
— խաղաւարտ, ripe imposthume;
— գործել, to ripen, to make ripe, to mature, to bring to maturity.
ἑν ἠλικίᾳ եւ այլն. τέλειος, δυνατός aetate adultus, potens, perfectus. Իբրու Ի չափ կամ յարբունս հասեալ. առոյգ. զօրաւոր։ ձեռնհաս. բաւական.
Որդիք եւ եղբարք հասունք. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 9։)
Հասուն հասակօք։ Ի հասուն հասակ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Եզնիկ.։)
Հասուն արանց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Զհասունն սեղանակից առնէի, եւ անկատարիցն ստնտուս կոչէի, եւ սնուցանէի. (Վանակ. յոբ.։)
Մեռան առաջինքն, որոց իբրեւ հասնոց տուան օրէնքն. (Նախ. օրին.։)
Զի հասարակաց կազմեցեալ բուսոց ... ի ստեղծօղդ վերաբերեալ առ նոյն նիւթս կենաց հասուն ներգործէ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
ՀԱՍՈՒՆ. ὤριμος tempestivus. Հասեալ, հասունացեալ, եփուն. ատոք. հասած, եղած.
Բազումք յետոյ ապաշխարեցին ... որոմն էին, եւ ապա եղեն ցորեան հասուն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 4։)
Յորժամ ծառն զպտուղն ատոք եւ հասուն ի ծայրսն ունիցի. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
Որպէս զողկոյզ հասուն ի հնձանս, եւ իբրեւ զցորեան մաքուր յըշտեմարանս. (Հ. ապր. ՟Ժ՟Զ.։)
Նման է հասուն խաղողոյ. (Վրք. հց. ձ։)
Խակ մանկտոյն զհասունս ետ բարբառել. (Մեկն. ղեւտ.։ որ հայի ի ՟Ա նշ։)
to ripen, to grow ripe;
— պալարի, to come or draw to a head, to gather, to suppurate.
cf. Հասուն գործեմ.
maturity, ripeness.
to cause to arrive, reach or attain;
to bring, to refer;
to cook, to dress, to get ready, to prepare;
to ripen, to mature;
հասոյց ինձ անբաւ աշխատութիան այս բառգիրք, this dictionary has cost much labour.
ἅγω, διάγω, ἄπτω, ἁναφέρω, ἁποδίδωμι adduco, introduco, admoveo, reddo եւ այլն. Տալ հասանել. ժաման կացուցանել. տանել, ածել, բերել, ի դէմ եդեալ վայր, կամ նպատակ, կամ առ ոմն, եւ առ իմն. հասցընել.
Ածել հասուցանել յերկիրն հրէաստանի։ Հասուցանիցէ զնա առ հայր իւր։ Ի մեծութիւնս յաւագութիւնս հասուցանել։ Զփառս նոցա յանարգութիւն հասուցից.եւ այլն։
Աշխատութիւն հասուցանել մարդկան։ Զօրս ի ձեռն հասուցանել։ Ի նեղ մեծ զամուրն հասուցանէր։ Ցաւս յայլոց մարմինս տանջանօք հասուցանէր։ Սաստիկ հարուածս ի վերայ թշնամեացն հասուցանէր։ Ի տեառնէ զարժանի տանջանս ի վերայ չարագործին հասուցելոյ (այսինքն հասուցանելով տեառն, կամ հասուցանելով ըստ յն, ի կողմանէ տեառն։) Անմարդի զերուսաղէմ հրէից հասուցանել (յն. առնել, կամ կացուցանել). եւ այլն։
Զսահմանս ի հինսն մեր հասուցանէր յեզերս. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Վասն յառաւօտ լոյսս հասուցանելոյ գոհասցուք. (Խոսր.։)
Յանքոյթ նաւահանգիստն զնաւն եկեղեցւոյ հասուցանել. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)
Զայս եւ զայս նեղութիւնս հասուցէք յիս. այսինքն անցուցիք ընդ իս. (Լմբ. սղ.։)
Որոգայթս մահու կամ կապանաց նմա մարթասցէ հասուցանել. (Յհ. կթ.։)
ՀԱՍՈՒՑԱՆԵԼ. πέσσω pinso, elisco ποιέω facio եւ այլն. որպէս Հասուն եփուն առնել. եփել.
Առ որթ մի մատաղ, եւ փութացոյց հասուցանել։ Որ ինչ հասուցանելոց էք, հասուցէ՛ք։ Հասոյց զնոսա, եւ կերան։ Հասուցանիցեն զզենլիս։ Հինգ ոչխար հասուցեալ.եւ այլն։
Ջեռուցանել, եւ զկերակուրն հասուցանել. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Ջերմութեամբն իւրով հասուցանէ զկերակուր, մարդկան եւ անասնոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Երկինք հասուցանէ զպտուղս բուսոց եւ տնկոց. (Յճխ. ՟Է։)
Զոմանս հասուցանէ ի պտղո. (Լմբ. պտրգ.։)
Զկարակումն մօրից ցամաքէ, եւ զտհաս պտուղս հասուցանէ. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
strong-armed, having large and powerful arms, robust, vigorous, sturdy, stout.
Քաջաբազուկ. զօրաւոր բազկօք. յաղթաբազուկ.
Հայկ անձնեայ, եւ հաստաբազուկ. (Խոր. ՟Ա. 9։)
strong, robust, vigorous.
Հարուստ մի հաստ, այսինքն պինդ, տոկուն. կամ հարուստ պնդութեամբ. ուժեղակ. զօրաւոր. յաղթ. ըստ յն. հզօր. ἱσχυρός fortis, robustus.
Զկորուսեալն (ոչխար) ոչ խնդրեցիք, զհաստահարուստն աշխատ արարիք. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 4։ Մծբ. ՟Ժ։)
Հաստահարուստ անդամս ունէին. (Վեցօր. ՟Թ։)
Զհաստահարուստն նենգաւ կործանէք. (Եփր. աւետար. ըստ Լմբ.։)
to strengthen, to confirm.
having a solid ceiling.
Որոյ ձեղունն է հատատուն, ամրակազմ, անկործան.
Խորանարդ հաստաձեղուն հաստատութիւն. (Անան. եկեղ։)
stereography.
stereoscopy.
stereotomy.
like or similar to vipers.
Վառեալք զթոյնս իժանման չարութեանն ի հաւատացեալս քրիստոսի թափեսցես. (Յհ. կթ.։)
my, mine;
my own, mine, my family, friends, people.
Ստացական դերանուն՝ ի սեռականէ էականիս Ես, զոր տեսցես. ἑμός meus. իմս. որ ինչ իմ է, կամ ինձ անկ է.
Անձին իմոյ։ Ի տան հօր իմոյ։ Ի տան իմում։ Բանից իմոց։ Յանձնէ իմմէ։ Ես պօղոս գրեցի իմով ձեռամբ.եւ այլն։
Յորոց մի էր եւ իմն (այսինքն ոգւոյ չափ սիրելինանձին իմոյ) աստուածաշնորհ եւ յոքունց գերազանց՝ հրեշտակն ի մարմնի գրիգոր նարեկացի. (Լմբ. ատ.։)
չիցէ. ինձ իշխանութիւն յիմսս առնել զինչ եւ կամիմ։ Ճանաչեմ զիմսն, եւ ճանաչիմ յիմոցն. եւ այլն։
begotten, born of me.
Իմ ծնունդ յինէն ծընեալ. կամ նմանութեամբ Յինէն բուսեալ.
զիմածին գեղեցկահրաշն զարմ՝ քաղցրաճաշակ հայրախնամ գթով սնուցանէի։ Իմածին դեռածաղիկն համբակի։ ընդէ՞ր խամրես զիմածին դեռաբողբոջս զարմն, եւ զփշոցն փոխատուես տխրութիւն. (Պիտ.։)
intelligible, comprehensible, perceptible, conceivable;
intellectual, intelligent;
—ք, spiritual intelligences;
— է, it is to be understood, it means.
νοητός, νοερός intelligibilis, intelligentia percipiendus. Ըմբռնելի մտօք. ճանաչելի հոգւով. անկեալ ընդ տեսութեամբ մտաց, եւ ոչ աչաց. հոգեղէն աննիւթ.
Էակացն են ոմանք՝ որ իմանալիք են, եւ են՝ որ զգալիք. արդ իմանալեացն ծայր աստուածայինքն են, եւ զգալեացն՝ մարդկայինքն. (Սահմ. ՟Դ։)
Զհրեշտակացն իմանալի գոլ ասաց զբնութիւնն, այսինքն ո՛չ տեսանելիք եւ շօշափելիք գունակ մարդկան, այլ իմանալիք միայն. (Լծ. ածաբ.։)
Սիոն զգալի լեառն, եւ խաչս իմանալի, զի մտօք իմանի սորա խորհուրդ. (Շ. բարձր.։)
Իմանալօք գոհութեամբք, եւ մարմնատեսակաւ երկրպագութեամբք. (Դիոն.։)
Իմանալի ասէ զլռելեայնն եւ ի միտսեղեալն. իսկ մարմնատեսակ՝ զգլխոյն խոնարհումն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Խստութեամբ սրտի, որպէս խստորով ցանկան զիմանալին իւրեանց մարդ (այսինքն զհոգին սնուցանել). (Լմբ. ատ.։) (որ հայի ի յաջորդ նշ)։
յամենեցունց յայսցանէ ազատ են իմանալիքն. (Իգն.։ Իմանալին մարմնական ձայնիւ բարբառէր. Շար.։)
զայսոսիկ զվերասացեալսդ իմանալեօք տեսեալ ի հեռուստ ժամանակաց. (Շ. բարձր.։)
Իմանալեօքն տեսանեն զքաղցրութիւնն աստուծոյ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Աղօտ է եւ ի մոռացօնս դարձեալ իմանալւոյս տեսութիւն. (Լմբ. էր ընդ.։)
Իսկ ըստ նմանութեանն իմանալի է այսպէս. (Ագաթ.։)
Զոր եթէ զիսկն ոք նկատեսցէ, ունայնութեամբն է իմանալի. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
intelligent, skilful, clever;
well made, well constructed, skilfully made.
Որ իմաստութեամբ գործէ.
Կամ իմաստութեամբ գործեալ. կազմեալ.
Ո՛վ մշտաշարժ երկնի բնութեան, գնդաձեւ իմաստագործ ձեռուանցն բարձրութեամբ լայնացեալ. (Պիսիդ.։)
Զիմաստագործ արարչութեանն աստուծոյ ծանիցէ. (Երզն. քեր.։)
Իմաստագործ շինուած. (Նշ. Եզնիկ.։)
replete with wisdom, vevy learned, very skilful;
sententious, pithy;
sentimental.
Իմաստութեամբ զեղեալ, առլցեալ. իմաստուն.
cf. Իմաստազեղ.
լցեալ իմաստութեամբ հանճարով լի.
իւրոց սիրելեաց զիմաստալից միտսն առնն ծանուցանէր. (Փարպ.։)
sophist, pedant, sophister;
sophistical, pedantieal;
finespun, subtle.
Իբր յն. սոփեստէս. σοφιστής sophista. Այն՝ որ համարեալ է որպէս իմաստուն կամ իմաստասէր ոք եւ գրագէտ, ճարտասան, եւ այլն. եթէ իցէ արդեամք, եւ եթէ անուամբ եւեթ.
Իմաստակի ումեմն արտաքնոյ բարւոք թուեցաւ չար ասել ըզմահ։ արձագանք ... ըստ իմաստակի ումեմն օտարի զօդ վիրաւորեալ։ Դպիր կշտամբեալ, իմաստակ խելագար. (Նար.։)
Պիհրոն ոմն իմաստակ ի հնումն. (Շ. ամ. չար.։)
Մերթ որպէս իմաստակական. σοφιστικός sophisticus. Բազումք իմաստուն կարծեն զգտակն բանից իմաստակաց։ Կամի յանդիմանել զիմաստակ բարսն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
philosophical;
intellectual;
sensible;
sophistical.
ԻՄԱՍՏԱԿԱՆ որ եւ ԻՄԱՍՏՆԱԿԱՆ. որ կայցէ ինչ վայելչական իմաստնոց կամ իմաստասիրաց եւ իմաստութեան.
իմաստական արիականգործովք վաճառականապէս ընդ միոյն զհարիւրապատիկսն փոխանորդէ օգուտ. (Պիտ.։)
Տեսակք հաւաքմանցն ... եթէ առաւել է սուտն քան զճշմարիտն, լինի իմաստական. (Անյաղթ վերլծ. Արիստ.։)
to sophisticate, to play the pedant, to subtilize, to quibble.
Իմաստակութեամբ յարմարել զիրս. ճառել որպէս զիմաստա. ս.
intellectual, intellective;
sensible.
կրօղ իմաստութեան. իմաստուն ինչ.
արկ ի զկենդանութիւն ի փչել բերանոյ իւրոյ զկենդանական շունչն իմաստակիր մտաւորութեան՝ բանաւորութեան. (Ագաթ.։)
Իմաստակիր խոհականութիւն։ Իմաստակիր բանիւք. (Արծր. ՟Ե. 5։)
Ի ձեռն իմաստակիր եւ քաղցրահամ բոյր խօսից նուաճէր յինքն զամենեցուն սիրտ. (Կաղանկտ.։)
that studies the sciences, that cultivates wisdom, lettered, learned;
— հանճար, elevated genius.
Որպէս թէ Իմաստազգեաց. Իմաստութեան պարապեալ. բանիբուն. իմաստակիր.
cf. Իմաստազեղ.
զերկաքանչիւր դասս աշակերտելոցն յիմաստայեղց գիտութեաննվերադրիցեն արգասիս. (Պետ.։)
Զշինութիւն աշխարհի տնօրինէր իմաստայեղց մտօք։ Ըստ իմաստայեղց խորագիտութեանն. (Յհ. կթ.։)
Իաստայեղց անունն աթենացւոց. (Վրք. ածաբ.։)
Զիմաստայեղծ վերատեսուչ նահանգիս. (Ոսկիփոր.։)
Ծնունդ է արդար մտացն, որպէս ասացաք, եւ զաւակ իմաստայիղձ բանքն. (Լմբ. սղ.։)
cf. Իմաստնանամ.
Իմաստնասցի ամենայն գիտութեամբ աստուծոյ. (Վրք. հց. ձ։)
wisely, learnedly.
Իմաստութեամբ. խոհականութեամբ.
Կամ ա. Ճարտար արուեստայարմար.
Աշտարակօք՝ բարձր ահաւոր, իմաստապէս արուեստաւոր. (Շ. եդես.։)
Իսկ եթէ ընդէր, լուիցես իմաստապէս. (Վրք. հց. ՟Բ. հին ձ. ուր նորն եւ տպ. իմաստապէս։)
philosopher;
sage, man of science, of learning.
φιλόσοφος philosophus φίλων σοφίαν amans vel studiosus sapientiae. Սիրօղ իմաստութեան. փիլիսոփոս, փիլիսոփայ.
Առն իմատասիրի (յն. սիրողի զիմաստութիւն) ուրախ առնի հայր իւր. (Առակ. ՟Ի՟Թ. 13։)
Պիւթագորաս ... որ զինքն ոչ իմաստուն, որպէս առաջինքն, այլ իմաստասէր ասէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Նմանութեամբ ասի.
Առաքինք ի զգայութեանց եւ իմաստասէրք երկու են, տեսանելիք եւ լսելիք. (Փիլ. լին.։)
ԻՄԱՍՏԱՍԷՐ. հետեւօղ բարոյական իմաստասիրութեան, յորում մասին նշանաւոր էր առ հելլենացիս Սոկրատ. առաքին. ըզգաստ. իմաստուն. խոհական. հեզ եւ համբերօղ.
Իմաստասէրկոչեմ ես ոչ զայն՝ որ զամենայն գիտէ ... այլ որ անախտ կենցաղավարութիւն ստացեալ ունի յինքեան. քանզի կատարեալ իմաստասէր է՝ ոչ բազում ինչ գիտէ ... այլ որ անբիծ եւ անախտ կենցաղավարութիւն ստացեալ ունի յինքեան. քանզի կատարեալ իմաստասէր՝ ո՛չ որ բազում ինչ գիտէ, այլ որ զախտս կարող գոյ հնազանդեցուցանել. (Սահմ. ՟Ի։)
Հեզութեամբ ամնայնի տանել, որպէս վայե՛լ է ըստ աստուծոյ իմաստասիրի։ Իմաստասիրին պարզ եւ արժան է ազատամիտ լինել ի նախանձութենէ եւ ի դառնութենէ. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Ի սուրբն սոփիա գումարեալ կան բազմութիւն հոգելից իմաստասիրաց, որք անլռելի հրաշաձայն եղանակօք վերառաքեն զմաղթանս. (Ճ. ՟Ժ.։)
philosophically;
wisely, learnedly.
φιλοσόφως sicut philosophus Իբրեւ զիմաստասէր՝ ըստ ամենայն առմանն. որպէս փիլիսոփայ, իմաստութեամբ, եւ առաքինաբար.
Իմաստասիրաբար իմն խնամով տեղեկանալ մասամբն զբովանդակ երկրին զթնութիւն. (Պիտ.։)
philosophical.
φιλοσοφικός philosophicus. Սեպհական մաստասիրաց, եւ իմաստասիրութեան ըստ ամենայն առման. փիլիսոփայական, իմաստական, եւ առաքինական.
Ոչ գոլովամենեւին հմուտ իմաստասիրական բանից. (Սահմ. ՟Զ։)
Իմաստասիրականին եւեթ պարապեալ տեսութեանց բանի. (Պետ.։)
իմաստասիրական զգայութիւնք են (տեսանելիք եւ լսելիք), ի ձեռն որոց ստացեալ լինի ի մեզ բարի կեալն. (Փիլ. բագն.։)
Զորոց սղբութիւն իմաստասիրական հեզութեամբ տանէր սոսթենէս. (Ոսկ. գծ.։)
Հմտանալ յամենայն իմաստասիրականս (այսինքն յիրս իմաստասիրութեան) բառից եւ ոլորոկաց, եւ ապա համարձակել ի թարգմանութիւն. (Շ. բարձր.։)
to be philosophioal;
to be virtuous.
Յորժամ դու թշնամանես զնա եւ անարգես, եւ նա լռութեամբ համբերէ, դու խայտառակիս, եւ նա իմաստնասիրանա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
cf. Իմաստասիրաբար.
իմաստասիրապէս յեղյեղել ըզկոչումնդ անուանդ. (Նար. մծբ.։)
to study the sciences;
to philosophize, to reason philosophically;
to argue, to conclude, to infer;
to live or behave wisely.
φιλοσοφέω philosophor, dissero եւ այլն. Իմաստասիրութեան պարապել. քննել զիրս իմաստասէր մտօք.
առակ թուի ասացեալքս՝ բազմաց, որք իմաստասիրել ոչ կամին։ Յարմարագոյն է առ իմաստասիրել ամայութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 40. 41։)
Եթէ ապացուցի պէտս ունի, յայտ է թէ իմաստասիրէ. քանզի մայր ապացուցի իմաստասիրութիւն է. եւ եթէ ոք ասէ գոլ զիմաստասիրութիւն, դարձեալ իմաստասիրէ. զի ապացուցի պիտոյանոյ՝ որով ցուցանէ գոլ զնա. ապա ուրեմն ամենայն իրօք իմաստասիրէ, եւ՛ որ բառնայ զնա, եւ՛ որ ոչն բառնայ. (Սահմ. ՟Բ։)
ԻՄԱՍՏԱՍԻՐԵԼ. Մակաբերել. գուշակել. իմանալ ի միտ առնուլ.
Ի բիւրուցն արգասեաց չարաց չափ մի երեւեցուցի, զի նոքօք զայլսն իմաստասիրեսջիք. (Նար. ՟Զ։)
Իմաստասիրեցին ի կտաւոցն տեսլենէ զյարութիւն. (Սկեւռ. յար.։)
ԻՄԱՍՏԱՍԻՐԵԼ. Հետաքննել. խուզարկել. քաջ խորհել. խելամուտ լինել. եւ հնարել, հայթհաղթել.
Իմաստասիրել խոհականութեանս բանիւ ոչ զաշխարհի ընդարձակութիւն, այլ թէ որքան է լայնութիւն եւ երկարութիւն առաւելութեան սիրոյն քրիստոսի. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Զ։)
Զայս յորժամ իմաստասիրեսցես, յոժարութեամբ առնիցես զողորմութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
Յուսովն մերձեցիր առ աստուած, զնա տե՛ս, եւ նորա փառս իմաստասիրէ՛. (Լմբ. սղ.։)
Յետ այնորիկ ա՛յլ իմն պատրանս եւ խորամանկութիւնս իմաստասիրեն. (Նանայ.։)
ԻՄԱՍՏԱՍԻՐԵԼ. որպէս իմաստասէր իմաստութեամբ ճառել, խօսիլ, վարդապետել.
Եթէ այլ ումեք բարձրագոյն յայտնեսցի իմաստս, իմաստասիրեսցէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Ոչ ամենեցուն է յաղագս աստուծոյ իմաստասիրե՛լ. (Առ որս. ՟Ա։)
Գեր ի վերոյ զբնութիւնն իմաստասիրեն ի վիշտս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
that has lost his senses, mad, foolish.
Որոյ սպառեալ են իմաստք. անբաժ յիմաստութեան. անխելք.
wisely, learnedly, skilfully, sensibly, prudently, judiciously, ingeniously;
discreetly;
sentimentally.
σοφῶς sapienter. որ եւ ԻՄԱՍՏՆԱՊԷՍ. Իմաստնաբար. իմաստութեամբ.
to grow wise, to learn, to know, to be instructed;
to understand, to comprehend.
σοφίζομαι, σοφοῦμαι sapiens efficior Իմաստուն լինել. ստանալզիմաստութիւն. խելացի ըլլալ, խելք սորվիլ.
Եթէ իմաստնութիւն զինքն գոլ ասէ որդի, զիա՞րդ իմաստնանայր. եւ թէ պատահեաց նմա իմաստնանալն, եղիցի երբէք՝ զի ոչ այսպիսի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ի լուր համբաւոյ նորա իմաստնացան տըգետք. (Եղիշ. ՟Է։)
Երանելի առաքեալքն իմաստնացան, եւ իմաստնացուցին զլսողսն այսմ բանի. (Համամ առակ.։)
Կամ φρονέω sapio, sentio εἱδός εἱμι novi. Խելամուտ լինել. ի միտ առնուլ. իմանալ.
հեթանոսք.. որք վասն յարութեան ոչինչ իմանան, գործեն որ ինչ վայել է իմաստնացելոց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
Հանդիսանան պահել զպատուիրանս նորա, եւ իմասնանան ի բարիս. (Յճխ. ՟Ի՟Բ։)
Զո՞ր թողութիւն ունիցիմք մեք, որ յաղագս երկիւղին աստուծոյ ոչ կարեմք իմաստնանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
Զանմտութիւնս զայս ի բաց ընկեսցուք ի բաց ընկեսցուք, եւ իմաստնասցուք ի բարւոք կեանս մեր։ Զճշմարիտիմաստութիւն իմաստնասցուք ի կեանս մեր։ Որ զերկիւղն աստուծոյ ունի, զշնորհացն աստուծոյ իմաստութիւն իմաստնանայ. (Սարգ.։)
cf. Իմաստնաբար.
Հնչէր նովաւ զերգ սաղմոսին՝ իմաստնապէս ի տասնաղին. (Յիսուս որդի.։)
the seat of wisdom;
intellect, sense.
Ընդունարան իմաստութեան. խելքի տեղ, գլուխ.
Հոսեալի յերկնուստ զգոյիւ գագաթանս իմաստնարանի բազմակիս. (Նար. կ.) (կայ եւ ձ. իմաստարան. )
instructive.
σοφοποιός sapientem reddens. Իմաստնագործ. իմաստարար. իմաստնացուցիչ. այն ինչ՝ որով ոք իմաստուն գտանի.
Եթէ զաստուած պատճառ չարեաց կամիցին ասել, անկանին յիմաստնարար խորհրդոց. (Եզնիկ.։)
intelligent;
knowing, learned.
Իմաստուն. հանճարաւոր. իմաստաւոր. խելացի.
intellective, intellectual;
intelligent;
spiritual;
the mind, the intellect, the understanding;
—ք, the spirits of light, the Angels.
νοητός intelligibilis. Իմանալի. որ մտօք է տեսանելի, եւ ոչ աչօք. Եւ այս է յոյժ սքանելի եւ իմացական տեսութիւնք. Եղիշ. խաչել.։
Իմացական ի վեր քան զբան՝ աստուածախաչ, որ է գործի կենաց. (Անյաղթ բարձր.։)
Իմացական որ մտաց իմանի, այսինքն աստուածախաչ եղեալ գործի սպանման, եւ նոյն գործի կենաց. (Շ. բարձր.։)
Իմացական մաքուրնուիրօք, եւ մտաւորն պատարագօք. (Նար. խչ.։)
Չէ անտեղի զայս իմանալ՝ թէ կարգեցան, զարդ իմ պայծառ, ունել զխորհուրդ իմացական. (Շ. իմ. եղակ.։)
ԻՄԱՑԱԿԱՆ. νοητικός intelligendi vi praeditus, intellectualis Իմացօղ. իմացուն. որ իմանայ.
իմանալտայ՝ որոց միտս ունին իմացական. (Խոսր.։)
Ստեղծանէ իմացականս միտք զիս յաթոռ առաջնորդութեան. (Լմբ. սղ.։)
ԻՄԱՑԱԿԱՆՆ. գ. Միտք. իմացօղ զօրութիւն. Հաւատքն իմացականին է ներգործութիւն։ Հաւատամք իմացականիս գիտութեամբ. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Իմացականքն անայլայլելիք են ըստ էութեանն. (Նիւս. բն.։)
ինն են աստուածային դասք իմացականացն. (Մաքս. ի դիոն.։)
of quick apprehension, attentive, intelligent, discerning.
որ իմանայ. իմաստուն. բան հասկըցօղ.
full of happiness, very happy, joyful.
Լի բարեբախտութեամբ. բարեբախտիկ ամենայնիւ. բարերջանիկ.
Լիբախտիկանդրէն օգնականութեամբ ի խաղաղուտն դառնայցեն վայր։ Լիաբախտիկք ի կենցաղումս յօրանան փառօք. (Պիտ.։)
copious, abundant, fertile, fruitful.
Լի բերիւք. բազմաբեղուն.
open-mouthed, greedy, zager;
greedily, eagerly.
Լի բերանով. լեցուն բերանով.
Լիաբերան գոհութեամբ աստուծոյ կամացն հաւատայր տալ զգիւտկենաց. (Յհ. կթ.։)
superabundant;
brimful.
Լի եւ լի. լիուլի. անթերի. ընդարձակ.
Ճակատ իմ լիալիր եւ մաքուր ծրարեալ. (Կեչառ. աղեքս.։)
abundant, plentiful;
sumptuous;
festive, merry;
gluttonous.
Իսկ մեծատունն՝ փափկասէր, արբեցող, եւ լիախորտիկ. (Ոսկ. ղկ.։)
full of wisdom, sensible, prudent;
ingenious, skilful.
Լի հանճարով բազմահանճար. իմաստուն.
Թողլով իւր որդի բազմահարուստ եւ լիահանճար յիրս եւ ի բանս. (Յհ. կթ.։)
with a bountiful hand, liberal, generous.
Լի ձեռօք. առատաձեռն. լիաբուռն.
Լիաձեռն զխայրեացն հատուցումն պտղաբերելոյն. (Պիտ.։)
skilful in archery;
well-bent (bow).
ἑκτείνων extendens. որ լիուլի քարշելով զաղեղն՝ ձգէ զգետ. եւ ՔՕաջ լարեալ (աղեղն). լիագիրկք, եւ լիալիճ. հաստաձիք.
clawed, armed with claws, or talons.
πληρής ὁνύχων plenus unguibus. Լի մագլօք. որոյ բազում են մագիլք, կամ եղնագունք.
Արծուին մեծ՝ լիամագիլ. (Եզնիկ. ՟Ժ՟Է. 3։)
to be full, to abound;
to be filled with, to be satiated.
πληροῦμαι impleor, repleor. Լի լինել. ճոխանալ, յագենալ. եւ Լրանալ. լեցուիլ.
Լցան լիացան երանեցան։ Լցեալ լիացեալ եւ ուղերձեալ. (Նար. առաք. եւ Նար. խչ.։)
heaped up, running over, full to overflowing;
complete, perfect.
Լի եւ պատարուն. լի ուլի. առատ. զեղուն. լիակատար. անթերի.
Յաստուածեղէն եւ յարտաքին հրահանգս անթերի եւ լիապատար էր. (Շ. բարձր.։)
Լուսինն յերկեակ եօթնեակս ուռճացեալ, լիապատար (կամ լիապարար) լուսով լցեալ՝ զբոլոր գիշերն լուսաւորէ. (Անան. ի յհ. մկ.։)
Լիապատար էական աստուածութեան նորա. (Լմբ. հանգ.։)
Զանազանք են շնորհք բարեաց հեղեալ յարարչէն աստուծոյ ... եւ այն՝ առատապէս, եւս եւ լիապատար ըստ մեծաձեռնութեան արարչին. (Խոսր.։)
Եղիցուք իբրեւ զքրիստոս, ըստ կար մերոյ մաքրութեան, եւ լիապատար (կամ՝իապարար) սիրով. (Լծ. ածաբ.։)
liberal, bountiful, munificent.
Ամենառատ տէր լիապարգեւ ի պէտս կարեաց փրկութեան. (Նար. գանձ հոգ.։)
Զայնպիսի քաղցր տէրութիւն, եւ զայնչափ լիապարգեւօք։ ուղիղ եւս երեւի տպ. լի պարգեւօք. որպէս եւ յն. լի բարեօք։
abundantly, plentifully.
Լե՛ր պարգեւիչ հայցուածոց մերոց լիապէս ի քոյ առատ պարգեւացդ. (Բրս. քարոզ.։)
լիապէս բաւականութեամբ բաշխեալ ամենայնի։ Որ տաս լիապէս, այլ կարօտութեամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
Թերակատար, եւ ոչ լիապէս ծանուցանել, կամ ուսուցանել, կամ ցուցանել. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
extensive, spacious, vast.
Ընդարձակ սահմանաւ. որ իցէ շարունակեալ անընդհատ.
to lick;
to lap;
to devour, to consume;
to destroy, to annihilate.
Արդ լիզանէ ժողովուրդս զամենայն՝ որ շուրջ զմեօք են, որպէս լիզանէ արջառ զդեղ դալար ի դաշտի. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 4։)
to lick up, to devour, to exterminate.
ԼԻԶԱՋԻՆՋ ԱՌՆԵԼ. Լիզելով կամ լափելով իմն ջնջել. բնաջինջ առնել. ծախել՝ վատնել. իսպառ կորուսանել՝ սատակել.
cf. Լիզանեմ.
ԼԻԶԵՄ ԼԻԶՈՒՄ որ եւ ԼԻԶԱՆԵԼ. λείχω lingo, lambo. Նոյն ընդ լեզուլ. որպէս լեզուաւ սրբել՝ մաքրել, յինքն ձգել կամ ուտել. լիզել, լըզել. ... դաղմ. լիժու. յն. լի՛խօ. լտ. լի՛նկօ, լա՛մպօ. սանս. լեհ.
Իբրեւ շուն լիզոյր զոտս տեառն իւրոյ։ Լիզուին զգարշապարս նորա։ Սկսաւ լիզուլ զնա. (ՃՃ.։)
Լիզէին զոտս նոցա։ Լիզէին զոտս ծառային աստուծոյ. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ի՟Գ. Հ=Յ. դեկտ. ՟Ա.։)
Որպէս հրոյ զօրութիւն յորժամ զ՝ի նա անկեալ նիւթ ծախեսցէ, զնա իբր լիզէ, եւ ինքն շիջեալ աներեւոյթ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Այժմ լիզուն նոքա զամենայն երեսս երկրի. (Յուդթ. ՟Է. 4։)
gum;
ցաւել լնդաց, to have sore gumes.
Ջարդեցին զմսուր բերանոյ լնդաց նորա։ Փքոցոյց լնդօք. (Ագաթ.։)
Ատամանց ըստ կարգի դասեալք՝ բուսանելովի լինդսն։ Զի մի՛ քանցեսցի քերեալ խստաւ կերակրովն լնդացն փափկութիւն. (Նիւս. երգ. եւ Նիւս. կազմ.։)
Անճաշակ անկիրթն լնդաց ծասքողական մանրեալ ատամամբք խուզման. (Սկեւռ. լմբ.։)
future, coming, inevitable;
the future, time to come.
μέλλων, -οντα futurum, -ra. Ուղղականն ապառնի ընդունելութեան Լինել բային. որպէս Այն՝ Որ հանդերձեալ է լինել. ըլլալու, ըլլալիք.
Եւ μελλόντων, ἑσομένων futurorum. Յոքնակի սեռականն ձայնիս Լինելի. որպէս լինելիք, լինելեաց կամ լինելւոց. այսինքն Հանդերձելոց. ըլլալիքներուն.
Այս սովորութիւն իմն է մարգարէիցն, իբրեւ զեղելոց՝ զլինելոցն պատմեն (այսինքն զլինելեաց). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
plentifully, abundantly, copiously, fully;
completely;
amply, largely;
diffusely.
πλήρης, πεπληρώμενος, πληρέστατα plenus, plene, plenissime. Լիապէս. լիութեամբ. առատապէս. լիուլի. լման. պօլ պօլ, պիր թամամ.
Ունիցին զուրախութիւն իմ լիով յանձինս իւրեանց. (Յհ. ՟Ժ՟Է. 13։)
Ի քարընկէց բարկութենէ թափեսցի լիով կարկուտ. (Իմ. ՟Ե. 23։)
Լիով իմացուցանել, կամ վայելել, կամ հարկել, կամ կատարել, կամ յանձին բերել. (Եղիշ. ՟Գ։ Պիտ.։ Խոր. ՟Բ. 29։ Տօնակ.։ Գանձ.։)
Եւ եղեն երկու չոկանքն սպանանելոյ, եւ մի չուաննն լիով ապրեցուցանելոյ. (Կիւրղ. թագ.։)