to stir up, to excite.
ἑρθίζω excito. Հակառակ յարուցանել. գրգռել. զարթուցանել.
Զմիտս մեր հակառակեցուցեալ՝ ի բաց մերժել (իրաւամբք ի հրեշտակաց) զնիւթեղէն ախտաւորութիւնսն. (Դիոն. երկն.։)
cf. Հակառակեմ.
ՀԱԿԱՌԱԿՈՍՈԽ ԼԻՆԵԼ ἁντικατηγορέω . Հակառակիլ որպէս ոսոխ.
Դառնալ ի բամբասանս առ վրէժխնդրութեան հակառակոսոխ լինել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
adversary, antagonist, rival, enemy;
demon.
Պաշարին խումբք հակառակորդին. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
ὐπενάντιος, ἁντικείμενος, ἁντίδικος adversarius, inimicus, contrarius եւ այլն. Հակառակօղ. թշնամի. ոսոխ. սատան. սատանայ. Տե՛ս (Ծն. ՟Ի՟Բ. 17։ Ել. ՟Ի՟Գ. 27։ Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 27։ Ես.։ ՟Ի՟Զ. 11։ ՟Խ՟Ա. 11։ ՟Կ՟Զ. 6։ Իմ. ՟Բ. 18։)
Հակառակ կացից հակառակորդաց քոց. (Ել. ՟Ի՟Գ. 22։)
Հակառակ կլ ընդ հակառակորդս նոցա. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 26։)
Հակառակորդ աստուծոյ։ Հակառակորդ անձին իւրոյ՝ անձամբ անձին. (Եփր. թուոց.։)
Զորս տիրացեալս ինքեանց եւ հակառակորդս գիտեն։ Ո՞վ է հակառակորդն բարւոյն, եթէ ոչ սատանայ. (Խոսր.։)
cf. Հակառակութիւն.
Բանդ աստուած, որ խափանեցեր զհակառակորդութիւնս թշնամւոյն. (Մաշտ.։)
contrariety, opposition, resistance, hostility, adversity;
contestation, dispute, quarrel, contest;
combat, conflict;
— յուղել զիմեքէ, to strive for;
— կրել, to experience adversities;
եղեւ — մէջ նոցա, a dispute arose between them;
—ի ներքս անկեալ, in consequence of disagreement;
— ձիոց, horse-racing.
κατάστασις, νείκος, μάχη resistentia pugna ἁντιλογία contradictio φιλονεικία contentio, rixa եւ այլն. Հակառակելն. հակառակ կալն. ընդդիմամարտութիւն. թշնամութիւն. կագ. կռիւ. մաքառումն. վէճ. բանակռուութիւն.
Չարիս խորհել հակառակութեամբ։ Հակառակութեամբ հակառակ կացից նմա։ Զատելութիւն գրգռէ հակառակութիւն։ Երկոքին արքն, որոց հակառակութիւնն իցէ։ Ի հակառակութիւն ապստամբութեան։ Ո՛վ գայցէ ընդ քեզ ի հակառակութիւն։ Հա՛ն զժանտն յատենէ, եւ ելցէ ընդ նմա հակառակութիւն.եւ այլն։
Հակառակութիւնք տարերաց, կամ հերձուածոց. (Շ. թղթ.։ Նար. ՟Լ՟Ա։)
Առ այս չգոյր ինչ հակառակութիւն քահանայապետիցն.
cf. Նեռն.
ἁντίχριστος antichristus Դերաքրիստոս. նեռն. սուտ քրիստոս՝ հակառակ ճշմարտին քրիստոսի աստուծոյ մերոյ.
Զբանսարկուին կործանումն, եւ հակառակքրիստոսին զգալուստն. (Լմբ. յայտն.։)
contradiction.
Ասութիւն հակառակ նախասացելոյն յիւրմէ. այո՛ եւ ո՛չ ասելն զնոցին իրաց ըստ նմին բանի.
Եղիցի հակասութիւն այսպէս, ստորասութիւն եւ բացասութիւն ... զսորին այսորիկ զսմանէ։ Հակասութիւնք ըստ գոլ կամ ոչ գոլդ. (Պերիարմ.։ եւ Անյաղթ անդ։)
antiscii.
anti-concubine.
ἁντεραστής, ἁντεραστρία rivalis, aemules, pellex Նախանձընդդէմ տռփօղ, հոմանի.
Հակատռփող գոլով։ Ընդ որում նախանձաւորեալ հակատռփողն իւր արէսի եւ այլն. (Նոննոս.։)
antipodes.
ՀԱԿՈՏՆԱՅՔ ՀԱԿՈՏՆԵԱՅՔ cf. ԸՆԴԴԻՄՈՏՈՒՆՔ. Ոմանք երկբայաբար ունին զգոյացութիւն. որպէս անաստղ երկինն, եւ հակոտնայքն. հին տպ. հակոտնեայքն. (Սահմ. ՟Ա. 1։)
Հակոտնեայք. գլուխ նոցա ի վայր հանապազ ի ներքին կիսագունդն, եւ ոտքն վեր ի մեզ. (Լծ. սահմ.։)
declination, inclination;
decline, inclination, attachment;
inclination;
— ծրի խաւարման, obliquity of the ecliptic.
participating, sharing;
sociable, social;
Holy Communion;
—ս առնել, to share, to give a share, to acquaint with, to impart, to communicate, cf. Հաղորդեցուցանեմ;
— լինել, to participate in, to share in, to partake of, to have a share or hand in;
— չարեաց, accomplice;
— տալ, to administer the Holy Sacrament to;
— առնուլ, to communicate, to receive the Holy Sacrament.
ՀԱՂՈՐԴ μέτοχος, μετέχων, κοινωνός particeps, consors, socius եւ այլն. որ եւ ՀԱՂՈՐԴԱԿԻՑ. (Ի համ, որ լինի եւ հան հալ. συν, συλ- con, col- եւ այլն. եւ կամ Այլորդ, կից ընդ այլում. եւ կամ Աղակից, սեղանակից) Կցորդ. մասնակից. բաժանորդ. հաւասարորդ. զովող. ընկեր. եւ ընկերական. ... եւ ի յանգս՛՛ տաշ. պ. ի սկիզբն, հէմ՛՛
Հաղորդ կռոց եփրեմ։ Հաղորդ էի ես ամենայն երկիւղածաց քոց։ Հաղորդք են սեղանոյն։ Հաղորդս դիւաց լինել։ Փառացն հաղորդ։ Հոգեւորացն նոցա հաղորդ եղեն։ Սպանութեանն հաղորդք եղեն.եւ այլն։
Ամաչեցէ՛ք ի հաղորդէ եւ ի բարեկամէ վասն զրկանաց. (Սիր. ՟Խ՟Ա. 23։)
Սեղան զեղեալ, հաղորդք ուրախութեան պատեհագոյնք. (Բրս. գոհ.։)
Հաղորդս լինել՝ հաւասարորդ է լինել. (Խոսր. պտրգ.։)
Օձիւն խաբեաց զնախաստեղծին հաղորդն (այսինքն զլծակիցն). (Փարպ.։)
Աստուած զմարդն հաղորդ կենդանի ստեղծ. (Լմբ. ժղ.։)
Հաղո՛րդս արա եւ զմեզ տէր ընդ սրբոց քոց առաքելոց։ Անպատում պարգեւացն հաղորդ գտանիլ. (Շար.։ Ժմ.։)
Հաղորդ առնէին մարմնոյ եւ առեան տեառն. (Սոկր.։)
Ընդէ՞ր կարթիւ պատրանաց ածար հաղորդդ մարմնոյ կենդանարարին. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
Տուր միայն զկամսդ՝ իմ աւետեացս հաղորդ, եւ ա՛ռ զօրութիւն բարձրելոյն ի ծոցդ. (Շ. տաղ.։)
ՀԱՂՈՐԴ. գ. μετοχία եւ κοινωνία communicatio եւ communio Մասնակցութիւն. եւ սուրբ Հաղորդութիւն.
Ի հաղորդիցն եւ ի հաղորդեցելոցն օրհնաբանին անհաղորդաբար հաղորդեալքն. (Դիոն. ածայ.։)
Ո՛չ հաղորդի է արժանի, եւ ոչ թաղման քրիստոնէից։ Զխոստովանութեան, կամ զհաղորդի, կամ զթաղման. (Շ. թղթ.։)
Դու ի հաղորդն կոչես ճաշակել. (Լմբ. պտրգ.։)
Հաղորդ տալոյ (կարգն). (Մաշտ.։)
oblation at the Communion.
communicative;
communicable.
κοινωνικός communicativus, et communis Որ հաղորդէ զինքն եւ զիրս իւր այլոց, կամ ինքն հաղորդ գտանի այլոց. եւ Հասարակաց.
Միմեանց հաղորդականք լիցուք սիրով ըստ պիտոյից. (Լմբ. պտրգ.։)
Պա՛րտ է զպէտսն լնուլ հաղորդական սիրով. (Ոսկ. հռ.։)
Ի հաղորդական ի կեանսն։ Ի հաղորդական վարս. այսինքն ի միաբանակեաց կարգի. (Բրս. հց.։)
ՀԱՂՈՐԴԱԿԱՆ. Հաղորդեալն սուրբ հաղորդութեան. հաղորդ կամ սրբութիւն առնօղը.
Նոյն սահման եւ ի վերայ հաղորդականացն եղիցի. (Շ. ընդհ.։)
Բայց յեկեղեցականաց, եւ ի քահանայից, եւ ի հաղորդականաց. (Կանոն.։)
conductibility.
որպէս ռմկ. հեղ. այսինքն Անգամ. cf. ՄԻՒՍ ՀԵՂ.
Իսկ Փիլ. իմաստն., ուր ասի,
Հանգանակս ի մէջ արկանելով. ի լս. դնի հաղս։
Հաղ քան զհաղ յաւել լինել պատերազմ։ Թագաւորութիւնն հաղ քան զհաղ նորոգէր, եւ իրք ժամանակին հաղ քան զհաղ յառաջադէմ յաջողէին. (Բուզ. ՟Դ. 20։ ՟Ե. 1։)
cf. Հաղորդ.
Հաղորդակից լինել բարութեանց եւ վշտաց սրբոցն, կամ աստուածեղէն բնութեանն. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 9։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 4։)
Մարդիկ՝ նորա հաւատոցն հաղորդակից. (Սհկ. կթ. եկեղ.։)
Հաղորդակից լինել չարագործաց, կամ մեռելութեան, կամ կենաց. (Յճխ. ՟Ի։ Նար. երգ.։ Շար.։)
Հաղորդակից նոցա լինել (ի հոգեւորս). (Յհ. կթ.։)
Գողոց հաղորդակիցս արար. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)
Երիցագոյնն հաղորդակցացն. այսինքն սեղանակցաց. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Ոչ միայն բանիւք, այլեւ գործովք կարգաւորել զհաղորդակիցս մեր. այսինքն զարս՝ զլծակիցս. συνοικών consors, conjux (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
to be in communication with, in correspondence with, to participate in, to share with, to impart to, to partake of.
Հաղորդակից կամ ձայնակից լինել.
Նոցունց հաղորդակցի ի գոհութիւն զբարեաց տուողէն. (Խոսր.։)
communication, participation, correspondence;
copartnership.
κοινωνία, μετοχή communicatio, communio Հաղորդութիւն՝ որպէս մասնակցութիւն, կցորդութիւն.
Աղաչանքն է հաղորդակցութիւն մտաց ընդ աստուծոյ. (Եւագր. ՟Լ՟Ա։)
Եւ որպէս Սեղանակցութիւն.
Զայնպիսիսն ի յընտրութենէ հաղորդակցութեանն։ Զընտրեալն (զկերակուր) երիցագոյնն հաղորդակցացն մուծանէր ի տունն, յորում հաղորդակցութիւնն լինէր. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
communicative.
Սիրօղ հաղորդել զինքն այլոց. ի բնէ հաղորդական.
(Աստուած) է հաղորդասէր, եւ ճշմարիտ թագաւոր եւ հայր. (Շ. թղթ.։)
pyx, box, sacred vase, ciborium.
Սրբատուփ. տուփն՝ յորում պահի սուրբ հաղորդութիւն.
Եթէ մուկն զհաղորդատուփն կտրէ (զփայտեղէն), եւ զհաղորդն ուտէ, քահանայն վասն անհոգութեանն տարի մի ապաշխարեսցէ. (Կանոն.։)
conductible;
cf. Հաղորդիչ.
conductibility.
communicable.
to communicate, to transmit, to hand down, to impart, to acquaint with, to inform;
to communicate, to administer the Sacrament of the Lord's Supper;
cf. Հաղորդիմ;
— զախտ, to infect with disease.
Զբեզ իմ փառացըն կցորդեմ, եւ հանգստեանըն հաղորդեմ. (Գանձ.։)
ՀԱՂՈՐԴԵՄ, եցի. չ. cf. ՀԱՂՈՐԴԻՄ. այսինքն հաղորդ լինել.
Մի՛ ոք օտար հաղորդեսցօ քեզ։ Եւ ոչ մի եկեղեցի հաղորդեաց ինձ յաղագս տալոյ եւ առնլոյ։ Մանկունք հաղորդեցին արեան եւ մարմնոյ. (Առակ. ՟Ե. 17։ Փիլիպ. ՟Դ. 15։ Եբր. ՟Բ. 14։)
cf. Հաղորդեմ.
μεταδίδωμι participo, participem reddo, facio Հաղորդ եւ մասնակից առնել.
Իւրոյն լուսոյ հաղորդեցուցանէ զնա։ Զայլս հաղորդեցուցանել իւրեանց մաքրութեանն։ Հաղորդեցուցանէ պարգեւին։ Զայսոսիկ նա ուսոյց ինձ, իսկ ես զքեզ հաղորդեցուցից այսոցիկ. (Դիոն.։)
Հաղորդեցուցանել որդիութեան, կամ բարութեան իւրոյ, կամ շնորհաց, կամ առատութեան սեղանոյ. (Կիւրղ. թղթ.։ Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ պտրգ։ Երզն. մտթ.։)
Ի քրիստոս հաղորդեցուցանէ զնոսա փորձութեամբն. (Լմբ. սղ.։)
ՀԱՂՈՐԴԵՑՈՒՑԱՆԵԼ κοινωνέω communico, christi corpus impertio Մատակարարել զսուրբ հաղորդութիւնն.
Հաղորդեցոյց զնոսա կենդանարար մարմնոյ եւ արեան. (Ճ. ՟Բ.։)
Մատուսցէ զպատարագն սուրբ. յորմէ եւ զմկրտեալն հաղորդեցուսցէ. (Շ. ընդհ.։)
communicating.
to communicate, to be communicated, to participate, to share, to be in communication with;
to conjoin, to have carnal connection with;
to be communicative;
to lead on, to be conducive;
cf. Հաղորդ առնում.
Մարմնոյ քո հաղորդեալ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
ՀԱՂՈՐԴԻՄ որ եւ ՀԱՂՈՐԴԵԼ. κοινωνέω participo, particeps sum, communico Հաղորդ եւ մասնակից լինել. կցորդիլ.
Ամենեքին՝ որ հաղորդեսցին նմա։ Ոչ հաղորդեալ ճանապարհի որոց գործեն զանօրէնութիւն։ Հաղորդեալք քրիստոսի չարչարանացն։ Ոչ նախանձու, զի այն ոչ հաղորդի ընդ իմաստութեան։ Ի պէտս սրբոց հաղորդեցարո՛ւք։ Ի հաղորդել ընդ նոսա հացիւ (այսինքն հացակից լինել) եւ այլն։ Հաղորդել նմին իրաց, կամ վտանգից, կամ ի բարութեանց. (Պիտ.։)
Ի գարշելի կռոցն հաղորդէր. (Ճ. ՟Բ.։)
Աչք հաղորդի արեգական լուսոյ։ Որք նմին հաղորդին հասարակութեամբ. (Շ. մտթ. եւ Շ. բարձր.։)
Մերթ՝ որպէս յն. συνέρχομαι coeo Առ միմեանս գալ լծակցաց. զուգիլ.
Վասն որդւոյ հաղորդեցաւ ընդ հագարայ, եւ ոչ վասն ցանկութեան։ Հաւանեցաւ հաղորդեցաւ ընդ լիայ. (Եփր. ծն.։)
Կին՝ որ կապեալ է ընդ առն, եթէ ընդ այլում հաղորդի, եղիցի պոռնիկ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
ՀԱՂՈՐԴԻԼ κοινωνέω, -ομαι communico, -or;
caelesti pabula reficior Ընդունել եւ ճաշակել զսուրբ հաղորդութիւն.
Հաղորդին հողեղէնք աստուածային խորհրդոյդ։ Զի եւ մեք հաղորդեսցուք սրբութեամբ. (Շար.։)
Ի ձեռն մարմնոյն քրիստոսի հաղորդեալք. (Աթ. ՟Ա։)
Հաղորդէր ի կենդանի մարմին եւ ի քաւիչ արիւն տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ի մարմին եւ յարիւն որդւոյն աստուծոյ հաղորդիս. (Մանդ. ՟Ա։)
Զմի մասնն մեծաւ երկիւղիւ հաղորդեցաւ. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ա.։)
Որ խաչեցին զտէրն յայնժամ, եւ որք զմարմին նորա անարժանութեամբ հաղորդին, ի միում տանջանս գնալոց են՝ ըստ բանի ելանելոյն պօղոսի. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
conductor, good conductor;
— թել, conducting wire.
communicant.
communication, participation, connection;
relations;
intercourse;
correspondence;
communion;
carnal communion;
սուրբ —, the Eucharist, the Lord's Supper;
զատկական —, pascal communion;
աղօթք յետ հաղորդութեան, post-communion.
κοινωνία, μετοχή, μετουσία communicatio, communio, participatio, societas Հաղորդն լինել. մասնակցութիւն. կցորդութիւն. հաղորդակցութիւն.
Հաղորդութիւն բանից, կամ հացի, հաւատոց, հոգւոյն սրբոյ, որդւոյ, կամ չարչարանաց քրիստոսի.եւ այլն։
Հաղորդութիւն ինչ առնել ընդ աղքատս (այսինքն մասնաւորել նոցա ինչ)։ Զհաղորդութիւն մի՛ մոռանայք։ Զի եւ դուք հաղորդութիւն ունիցիք ընդ մեզ.եւ այլն։
Աստուածայինն երանութիւն ի յիւր հաղորդութիւն ընդունի զնա. (Դիոն.։)
Առ մերձաւորութիւն հաղորդութեան կենդանական սիրովն. (Յճխ. ՟Զ։)
Հաղորդութիւն բարեկամաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Հաղորդութիւն մահու, կամ կցորդութեան. (Եւս. պտմ.։)
Կենաց հաղորդութիւն, կամ հաղորդութիւն կենաց. (Իմ. ՟Ը. 3. 16.)
Ծնաւ իբրեւ զմարդ մարմնով ի կուսէն աստուած բանն՝ առանց հաղորդութեան առն. այսինքն գործակցութեան. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։)
ՀԱՂՈՐԴՈՒԹԻՒՆ. κοινωνία communio εὑχαριστία eucharistia Սուրբ խորհուրդ հաղորդութեան. որ եւ Հաղորդ. եւ Գոհութիւն եւ Օրէնք կոչի. եւ Հաղորդիլն խորհրդոյս. Յիսուսի հաղորդութեանն։ Զաստուածայնոյն գոհութեան հաղորդութիւն։ Սրբոյն գոհութեան հաղորդութիւն լինի տուեալ ի նուիրողէն նոցա քահանայապետէ. Դիոն.
Տայր նոցա եւ ի կենդանարար հաղորդութենէն։ Տացէ նմա զհաղորդութիւն մարմնոյ եւ արեանն քրիստոսի. (Ճ. ՟Բ.։ Շ. ընդհ.։)
Ընկա՛լ զհաղորդութիւնն. (Մանդ. ՟Ա։)
Հաղորդ լինել քրիստոսի հաղորդութեամբ մարմնոյ իւրոյ։ Առանց ապաշխարութեան՝ հաղորդութեան արժանի ոք ոչ լիցի. (Խոսր.։)
Առ ճաշակ փրկութեան կենացդ հաղորդութեան։ Ի ճաշակումն հաղորդութեան կենացն հացի. (Նար. ՟Լ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)
Բաժակն օրհնութեան՝ զոր օրհնեմք, ո՞չ ապաքէն հաղորդութիւն է արեանն քրիստոսի. հացն՝ զոր բեկանեմք, ո՞չ ապաքէն հաղորդութիւն է ի մարմնոյն քրիստոսի. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Գ. 13.) այսինքն ընդունելութեամբ քրիստոսի՝ մասնակցութիւն ընդ քրիստոսի։
Հաղորդութիւն կոչէ, զի կցորդի նա մեզ, եւ մեք նմա. (Խոսր. պտրգ.։)
Հաղորդութեան յորջորջումն յայտ առնէ, թէ զանազանութիւն բազմութեանն ի մի անձնաւորութիւն գան սովաւ. (Լմբ. պտրգ.) այսինքն հաղորդելով քրիստոսի՝ լինին եւ հաւատացեալք մի մարմին ի քրիստոս։
sand-box tree.
ՀԱՃԱՐԻ ՀԱՃԱՐՈՒԿ Անուն ծառոյ.
Զհաճարի եւ զփիճի. զի ոչ են բազմոստք, եւ ոչ ընդդիմանալ հողմոց կարեն՝ ի խոր արմատս ոչ ունելով. (Մխ. առակ. ՟Ի՟Բ։)
Մուրան եւ ընկոյզն եւ նուշն, եւ քնարուկն, եւ հաճարուկն. (Ագաթ.։)
to content, to please, to satisfy, to humour, to gratify;
— զմիտս ուրուք, to condescend, to please, to humour;
— զախտս, to gratify the passions;
— զպարտս, to pay a debt;
ի — զնա, to oblige him, to satisfy him.
cf. ՀԱՃԵՄ. Հաճել, կամ առնել զի հաճեսցի. շարժել ի հաճութիւն հաւանութեան.
Զողորմածիդ կամս հաճեցոյց (ողորմիլ ինքեան). (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
Հաճեցոյց իրաւացի բանիւ. (Մխ. երեմ.։)
Որդի իմ սիրելի, որ հաճեցոյց զիս. (Լմբ. սղ.։)
Զձիս ոչ ոք գիտէ հաճեցուցանել, բայց յայնմանէ՝ որ մակացողն է ձիոյ. եւ ոչ զշունս ոք գիտէ հաճեցուցանել, այլ որսորդն. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
Մերթ՝ որպէս Հաճոյացուցանել.
Այս է, որ հաճեցուցանէ զմել աստուծոյ, հնազանդութիւնն. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
satisfactory.
Հաւանեցուցիչ. հաշտեցուցիչ. կամակատար.
Զի լիցի հաճեցուցիչ եւ բարեխօս ընդ արարիչ եւ ընդ արարածս։ Դա է որդին իմ միածին՝ հաճեցուցիչ անձին իմոյ. (Ագաթ.։)
Աստուածոցն գոլով հաճեցուցիչք. (Նոննոս.։)
agreeable, pleasant, pleasing, complaisant, grateful, acceptable;
— լինել, to please, to humour, to agree, to have pleasure;
զի՞նչ — է ձեզ, what do you think of it ?
որպէս — թուեսցի քեզ, as you please or choose, as you like;
—աչաց հայելոյ, comely to the eye;
— եղեւ նա աչաց իմոց, he or she pleased me;
—թուեցաւ նմա, it pleased him, he thought fit or proper, he approved of it;
—եւս էր նմա, he preferred;
արա նմա զինչ — է առաջի աչաց քոց, do with him as you will.
ἁρεστός, -ον gratus, placitus, -um. բայիւ εὑαρεστέω complaceo եւ այլն. Հաճելի. հաճոյական. կամակ. գովելի. ընդունելի. սիրելի. ցանկալի. սրտին ուզածը.
Կամքն աստուծոյ բարին եւ հաճոյն եւ կատարեալն։ Հաճոյ էր աստուծոյ եւ մարդկան։ Հաճոյ եղեւ ենոք աստուծոյ։ Հաճոյ աչաց հայելոյ։ Զբարին եւ զհաճոյսն առաջի տեառն աստուծոյ քոյ։ Զհաճոյս առաջի նորա արասցես։ Այր իւրաքանչիւր զհաճոյս աչաց իւրոց առնէր։ Առնեմք իւրաքանչիւր զհաճոյն առաջի իւր։ Եղիցին քեզ հաճոյ բանք բերանոյ իմոյ։ Հաճո՛յ լեր առաջի իմ։ Հաճոյ թուեցաւ բանն առաջի յաչս նորա, կամ ի միտս բազմաց։ Հաճոյ թուեցաւ արքայի իրքն։ Հաճոյ եղեւ նմա աղջիկն, եւ եգիտ նա շնորհս առաջի նորա։ Արարէ՛ք զնոսա, զինչ հաճոյ է առաջի ձեր։ Ժառանգութիւն իմ հաճոյ եղեւ ինձ.եւ այլն։
Եւ զհաճոյս նորա (յն. նմա) առնեմ հանապազ. (Յհ. ՟Ը. 29։)
Գնացին զհետ հաճոյից սրտից իւրեանց չարաց. յն. հաճելեաց, կամ ցանկալեաց. (Երեմ. ՟Թ. 14։)
Հաճոյ վարս ստացեալ. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Յառաջ քան զկատարեալ հաճոյ վարդապետութեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29։)
Քան զպատուականս անարգքն, եւ քան զհաճոյս՝ յանցաւորքն. (Խոսր.։)
Խօսելով յիս զարժանն եւ զպիտանիսն եւ զհաճոյսն քո. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
Ասէ փրկիչ քրիստոս ցհաճոյսն իւր եւ ցծառայս. (Մաշկ.։)
Ի հաճոյիցն՝ որք զլաւութիւնսն ցուցին, եւ ի դիմադարձացն։ Ընդ բարեգործսն նայեա՛ց, ընդ հաճոյսն, եւ մի՛ ընդ դիմադարձսն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։ ՟Գ. 11։)
ՀԱՃՈՅՔ գ. εὑδοκία beneplacitum Հաճութիւն. կամք.
Յիշեա՛ զմեզ ընդ հաճոյս ժողովրդեան քո. (Սղ. ՟Ճ՟Ե. 4։)
Որք զընթացս իւրեանց կատարեցին հաճոյիւք քո քրիստոս. (Շար.։)
Արժանի արդարեւ բոլորովին աստուծոյ հաճոյիցն գտեալ։ Ըստ համակամ հաճոյից ամուսին. ամուսին. (Պիտ.։)
Զարթուսցուք զմիտս մեր ի հաճոյս կամացն աստուծոյ։ Տացէ տէր ըստ հաճոյից յարմարել զառաջարկութիւնս. (Խոսր.։)
Մատուցանել ի հաճոյս աստուծոյ ի ձեռն յիսուսի քրիստոսի. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Դ։)
դիմազ. ՀԱՃՈՅ Է, կամ ԹՈՒԻ. դիմազ. ἁρέσκω placeo, placet δοκέω censeo, videor, visum est. Լա՛ւ երեւի, բարւոք թուի.
Որպէս հաճոյ է ձեզ, արարէ՛ք։ Զետեղեսցի՝ ո՛ւր եւ հաճոյ իցէ նմա։ Եթէ չիցէ քեզ հաճոյ, դարձայց անդրէն։ Որոց հաճոյ թուեսցի։ Հաճոյ թուեցաւ մեզ՝ առնուլ։ Հաճոյ թուեցաւ նոցա առնել այսպէս.եւ այլն։
will, pleasure, good will, willingness;
caprice, humour, fancy, whim;
ըստ —յս, at one's will or pleasure, according to, at sight, at discretion;
negligently, carelessly;
ըստ —յից նորա, according to his caprice;
գործել ըստ —յս, to do according to one's liking, fancy or humour, to follow one's own bent, to listen to nobody;
անձնատուր լինել ի —յս ուրուք, to abandon oneself entirely to another's caprice or discretion;
այր իւրաքանչիւր զ—յս առաջի աչաց իւրոց առնէր, every man did that which was right in his own eyes.
agreeable, pleasing.
εὑδόκιμος gratus, probatus եւ այլն. Հաճոյ, հաճելի. ընդունելի.
Վարս ունէիր աստուծոյ հաճոյական։ Խօսել բանս հաճոյականս ըստ ժամանակի։ Ողջակէզ կամ պատարագ հաճոյական։ Հաճոյական ծառայութիւն, կամ աղօթք, մաղթանք, խունկ. (Շար.։ Շ. բարձր.։ Մաշտ.։ Ճ. ՟Բ.։ Խոսր.։ Նար.)
Ոչ ինչ դանդաղեցաւ առնուլ իւր ժառանգորդ վասն առաւել հաճոյական փափագանաց. իբր հաճողական կամ յօժարակամ։
amiableness, affability.
kind, condescending, complaisant.
Կատարիչ հաճոյից. կամակատար. եւ հաճոյական.
Հաճոյակատար կամօքն խրատէ զամենեսին. (Ագաթ.։)
Ընծայիւք եւ հաճոյակատար օժտիւք. (Կանոն.։)
Հաճոյակատար աստուծոյ վարուք. (Յհ. կթ.։)
Աբէլ՝ հաճոյակատար կամացն աստուծոյ պատարագօքն քան զամենայն մարդիկ. (Տօնակ.։)
to consent, to approve.
Կամակից լինել հաճութեամբ. հաճիլ. հաւանել. մարդահաճոյ լինել.
Ոչ միայն որ գործեն ինչ չար՝ պատճառք են չարի, այլեւ որք հաճոյակիցք լինին գործելեացն. ապա ուրեմն անգործն՝ ամենայն դատարկի հաճոյակից լինի, թէպէտեւ ինքն ի մէջ ոչ իցէ. (Եփր. աւետար.։)
Հաճոյակից լինիս կաքաւողին. (Ոսկ. յհ.։)
Հաճոյակից գոլ այնոցիկ՝ որ զշփոթումն ասեն. (Շ. թղթ.։)
to please, to humour;
to like, to be pleased with, to consent.
εὑαρεστέω complaceo Հաճոյ լինել յաչս այլոց.
Հաճոյանալ, կամ հաճոյացեալ աստուծոյ. (Խոսր.։ Յճխ. ՟Դ։ Նախ. յոբ.։)
Դաշնաւորեցի՝ քեզ հաճոյանալ։ Հաճոյանամ յետին ռամկին, եւ թագաւորիչ մեծի յաչաց ելանեմ. (Նար. ՟Ե. ՟Հ՟Ա։)
Հաճոյացեալ ի նորա կամս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
ՀԱՃՈՅԱՆԱԼ որպէս Հաճիլ. հաւանիլ.
Ընդ որ հաճոյացեալ գուրգենայ։ Զնա հաճոյանայր կացուցանել իշխան տարոնոյ. (Արծր. ՟Գ. 12։ ՟Դ. 2։)
Որպէս հաճոյացաւ, թէ խնդրեցեր զիմաստութիւն. (Լմբ. իմ. ՟Է. 10։)
Զի հօր քո կամք հաճոյասցին՝ զարքայութիւն տալ ընդ նոսին. (Յիսուս որդի.։)
graceful, charming, genteel, nice, pretty.
Հաճոյ կամ բարի տեսլեամբ. բարետեսիլ, սիրուն. գեղեցիկ.
Հաճոյ ինձ թուեցեալ հաճոյատեսիլն աղաւնի. (Մագ. ՟Խ՟Ա։)
cf. Կամակատար.
Որ առնէ զհաճոյս այլոց, հաճոյակատար.
Որով խրատիս լինել արդար, եւ աստուծոյ հաճոյարար. (Շ. այբուբ.։)
to make pleasant.
Հաճոյ կամ հաճելի առնել.
Զի ոչ ճենճերացն հոտն անուշահոտութիւն էր աստուծոյ, այլ մատուցողացն մաքրութիւնն հաճոյացուցանէր. (Նար. երգ.։)
Ես զիս նմին մեռելութեամբ աշխարհի՝ հաճոյացուցանեմ։ Սիրեմք զօրէնս՝ որ զմեզ ապականելի կենացս կամաց հաճոյացուցանէ. (Լմբ. սղ.։)
satisfaction;
complacency, consent, willingness.
εὑαρέστησις placere Հաճոյ լինելն.
Յաղթօղ լինելն խորհրդոյն (այսինքն նպատակի) առ աստուածն հաճոյութեան. (Բրս. հց.։)
Կանոնացն հնազանդել ի հաճոյութիւն կամացն աստուծոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ոչ ոք կարէ աստ զինքն հաճոյ աստուծոյ գոլ վկայել. այլ անդ է տիրապէս հաճոյութիւնն. (Լմբ. սղ.։)
ՀԱՃՈՅՈՒԹԻՒՆ. εὑδοκία complacentia, placitum θεραπεία observantia, officium Հաճոյք, իբր Հաճութիւն. եւ Հաճոյական պաշտօն, ծառայութիւն.
Միակամութիւն հաճոյութեան։ Աստուծոյ հօր նոյն կամքն են եւ հաճոյութիւն. (Ոսկ. գաղ.։)
Արարէ՛ք զխորհուրդ ձեր պատարագ հաճոյութեան. (Եփր. ղեւտ.։)
Կամաւ իւր, եւ հաճոյութեամբ փառակցացն կատարեաց զմարմնաւորութեանն խորհուրդ. (Սկեւռ. յար.։)
Ինքն տէրն հաճոյութիւն կամաց անուանէր զդաւիթ. (Համամ առակ.։)
Զհաճոյութեան կամաց վեհին բերէ նպատակ։ Թախանձելով կացից առ ամենեցուն արարիչ, ոչ միայն արդարութեամբ, այլեւ նախնեացն գեղեցիկ հաճոյութեամբ. (Պիտ.։)
Որ առ մարմնոցն են եւ տրամախոհութեանցն հաճոյութիւնքն որո՞վք պատճառօք ողջասցին. (Պղատ. տիմ.։)
Յաղագս աստուածոցն պատուոյ, եւ նախածնից իսկ հաճոյութեան եւ այժմ ասացեալքս բաւական են. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
agreement, satisfaction;
accord, approbation, consent, complaisance, acquiescence, compliance;
desire, wish, pleasure, will;
—ք, grace, sweetness, loveliness, amiableness;
առանց քոյին հաճութեան, without your consent, in spite of you;
արա ընդ իս ըստ հաճութեան կամաց քոց, do with me according to your pleasure.
εὑδοκία beneplacitum το ἁρέστον placitum Հաճիլն. հաւանութիւն. բարեհաճութիւն. կամք հաճոյական կամ բարեհամբոյր. հաճոյք.
Յերկիր խաղաղութիւն, ի մարդիկ հաճութիւն։ Տէր որպէս զինու հաճութեամբ քով պսակեցեր զմեզ։ Արա՛ ընդ իս ըստ հաճութեան կամաց քոց։ Ըստ ամենայն հաճութեան աչաց քոց։ Ըստ հաճութեան իւրում, կամ ըստ հաճութեան կամաց իւրոց.եւ այլն։
Ի քոյդ հաճութիւն օրհնեալդ կամաց։ Ի հաճութիւն կամաց առաքչին մեռաւ։ Արարեա՛ միշտ յաղթօղ զխաբողին հաճութիւնս. (Նար.։)
Հաճութեամբ հօր եւ կամաւ եղեւ մարդ լինել որդւոյն. (Շ. մտթ.։)
Մակացողութիւնն (այսինքն վարժողութիւնն) ձիոց, ձիոյն հաճութիւնն է. եւ որսորդութիւն՝ շանց հաճութիւն է, եւ մշակութիւնն՝ է եզանց. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
ՀԱՃՈՒԹԻՒՆ. ἁρέσκεια, εὑχαριστία, θεραπεία gratia (qua placemus aliis), officium Հաճելի կամ ախորժելի գոլն. հաճոյկանութիւն. հաճոյանալն, կամ հաճելն զայլս.
Վասն բազմացն հաճութեան ջան յանձն առաք։ Սուտ հաճութիւն, եւ ընդունայն գեղ կնոջ գոյ ի քեզ։ Գնալ ձեզ արժանի տեառն յամենայն հաճութեան. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 28։ Առակ. ՟Լ՟Ա. 30։ Կող. ՟Ա. 10։)
Զհաճութիւնն ենովքայ առ աստուած. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Քեզ ի հաճութիւն, եւ մի՛ ի բարկութիւն։ Յոր խունկ հաճութեան մեծապէս հոտոտի աստուած։ Հաճութիւն (այսինքն հաշտութիւն) ի մէջ խռովութեան. (Նար.։)
Անբաւ է ասել ի հաճութիւն անհաւատիցն եւ տարացուցումն (կամ ի տարացուցացն). (Ոսկ. եզեկ. կամ Եպիփ. յար.։)
Այլոց հաճութեանց եւ մանկանց սննդեան. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
concord, agreement, good understanding, unanimity, intelligence.
ὀμολογία consensus ἁναλογία analogia Միաբանութիւն. ձայնակցութիւն. համեմատութիւն.
Շարադրութիւն ութերեկին համաբանութիւն ծնանի զերեսուն եւ զվեց թիւն. քանզի զնա համաբանութիւն պիթագորականքն կոչեն. վասն զի ի նմա յառաջնում աւելորդքն ընդ դարսն համաբանեցին. (Փիլ. լին.։)
of similar disposition, character or customs.
ὀμογνώμων, ὀμοήθης ejusdem sententiae, eorundem morum (գրի եւ Համբարոյ. Համաբարւոյ, Համաբարու) Համաձայն բարոյիւք կամ բարուք. սրտակից. համախոհ. համամիտ.
Միմեանց համակամս եւ համաբարոյս. (Փիլ. ել.։)
Համաբարոյք (կամ համբարոյք) աւազակաց. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Հաշտ՝ դիւրահաւան եւ համբարոյ։ Որք սադուկեցւոցն են խոստովանողակիցք եւ համաբարոյք. (Սարգ. յկ.։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։)
Համաբարւոյ միակամութեան ցուցակ. (Նար. ՟Խ՟Դ։)
homogeneousness, connaturality, consubstantiality.
Ի վերացեալն՝ որպէս Բնութենակցութիւն, եւ համաբուն գոլն. համագոյութիւն յատուած, եւ համատեսակութիւն ի մարդիկ.
Համաբնութեամբ ընդ հօր դաւանեմք զէութիւնն միածնին։ Տկարանայ բանն մեր զհամաբնութիւն հոգւոյն յայտնել. (Լմբ. հանգ. եւ Լմբ. իմ.։)
Միմեանց եւ դուք համաբնութեամբ ցուցէ՛ք զնոյն խոնարհութիւն. (Շար.։)
Մովսէս զհամաբնութիւն բարուց եւ զկամացն եւ զգոյացութեանց ցուցանելով զառն եւ զկնոջ՝ մի մարմին ճառեաց. (Աթ. ՟Ը։)
Ի թանձրացեալն, որպէս Բնութենակից. համագոյ. ունօղ զնոյն բնութիւն աստուածային, եւ Ունօղ զնոյնպիսի բնութիւն մարդկային.
Որդի համաբնութիւն է հօր, կամ հօր եւ հոգւոյ, կամ ընդ հօր. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Սկեւռ. աղ. եւ ես։ Երզն. մտթ.։ Զքր. ծործոր.։)
Սուրբ աստուած եւ տէր՝ հայր, եւ որդի, եւ սուրբ հոգի՝ համաբնութիւն. (Տաղ.։)
Համաբնութիւն մեզ (մարդկութիւնն քրիստոսի)։ Ապա ուրեմն համաբնութիւն մեզ է տէրունական մարմինն. (Բրս. թղթ.։)
Էակից էր հօր եւ հոգւոյն (ըստ աստուածութեան)։ համաբնութիւն էր ազգի մարդկան (ըստ մարդկութեան). (Զքր. կթ.։)
Եղբարս իւր զաշակերտսն անուանէ. զի համաբնութիւն եղեւ նոցա ըստ մարդկութեան. (Երզն. մտթ.։)
Մարդ մարդոյ ո՛չ օրինակ, այլ համաբնութիւն կոչի. այսպէս եւ սա (սուրբ հաղորդութիւնն) համաբնութիւն է աստուծոյ, եւ ոչ օրինակ։ Բանն (մեր ներքին) է առ նմա (առ հոգւոյ մերում) որպէս զհամաբնութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
universal, all, whole.
συνόλος universus Համօրէն. բոլոր բովանդակ. համայն.
Արարիչ եւ նախախնամօղ համաբոլոր կենդանեաց. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
Ծնար զարարիչն համաբոլոր բնութեան։ Այլեւ ի հեթանոսս շառաւեղագործեաց համաբոլոր տարածասփիւռ. (Թէոդոր. կուս.։)
cf. Համաբնեայ.
ὀμοφυής ejusdem naturae եւ connaturalis. Ի նոյն ի բնէ, կամ ի բնութենէ. բնութենակից՝ ըստ որում յաստուած. համագոյ. ունօղ զնոյն թուով բնութիւն. միասնական.
Զերեքսրբեան օրհնութիւնս քաղցրանուագ երգեն ի փառս համաբուն տէրութեանն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Զիա՞րդ ոչ եղիցին միմեանց համաբուն, որք նորին բնութեան են. (Կիւրղ. գանձ.։)
Համաբուն անբաժին ինքնութեանդ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Կամաւ եւ հաճութեամբ համաբնիցն. (Գր. հր.։)
Ինքեան միայնոյ, եւ համաբնիցն յայտնի. (Սկեւռ. յար.։)
Երրորդութիւնն սուրբ՝ համաբուն է, եւ հաւասար։ Երկրպագելի եւ համաբուն հօր՝ սուրբ հոգի. (Լմբ. պտրգ.։)
Եւ որպէս Համաբնական, համագոյական.
Ի սուրբ երրորդութեանն համաբուն դաւանումն. (Լմբ. հանգ.։)
համաբնակից. Բնութենակից, որպէս ի մարդիկ. ունօղ զնոյն տեսակաւ բնութիւն. եւ Տնկակից. համանման. բնաւորական.
Հաւանեցուսցեն զքեզ՝ համագոյ եւ համաբուն ասել զտէրունական մարմին մարդկային բնութեանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Յորժամ երկիր լսես՝ եւ կենդանեաց, համանուն է այսմ աշխարհի, եւ ոչ համաբուն։ Իրք երանութեանն զանազան են, թէպէտեւ անունն համաբուն. (Լմբ. սղ.։)
Համաբուն հաւատով. (Լմբ. պտրգ.։)
Կապեալ զծայրսն ընդ միջոցս ծայրիցն՝ ըստ միոյ համաբնի սիրոյ լծակցեալս. (Դիոն. ածայ.։)
without wings.
ἅπτερος. non alatis. Որոյ ոչ գոն թեւք. գանատսըզ.
Կէսք թեւաւորք, եւ կէսք անթեւք. (Վեցօր. ՟Ե։)
Ոչ ոք զմարդոյ բնութիւն սահմանելով՝ ասիցէ, անթեւ, ոչ չորքոտանի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Թեւաւորին եւ անթեւին հասարակ ունէր զհրաման։ Առաքեալքն անթեւք. (Եղիշ. յես. եւ Եղիշ. դտ.։)
innumerable, immense.
Կամ ոչ անկեալ ընդ թուով, որպէս մի, եւ յաւիտեանն կամ անյաջորդն. հիսապա կելմեզ.
ἁναρίθμητος. innumerus, innumerabilis. Որոյ ոչ գոյ թիւ. անթուելի. անհամար. բազում յոյժ յոյժ. համրանք չունեցօղ. սայըսըզ. հադսըզ հիսապսըզ.
Անթիւ են որսացեալք ի նմանէ։ Անթիւ լիցի ի բազմութենէ։ Մոռացաւ զիս զաւուրս անթիւս։ Բազումս եւ անթիւս օտարացոյց. եւ այլն։
Եթէ ի վերայ անթուոյ եդի զձեռն իմ. (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 25։)
Ազգաց անթուոց. (Վրդն. սղ.։)
Դորա յանթիւ ճակատ մտեալ էր։ Անթիւ բազում սպառազէնս կոտորեաց. (Բուզ. ՟Ե. 36. 43։)
Աստուած՝ հոգի կենդանի է, հուր կիզելոյ, անթիւ. (Ագաթ.։)
Յանթիւ աւուրն ընտրութեան. (Նոյնն։)
Յանկէտ եւ յանթիւ աւուրն յետնում, որ ոչ ունի վախճան. (Խոսր.։)
Ութերորդի անթիւ դարուն՝ որ յաւիտեան, որում ոչ ամք՝ եւ ոչ ամիսք են թըւական. (Շ. իմ. եղակ.։)
uncircumcised.
Ոչ թլփատեալ. եւ ամենայն այլազգի՝ առ համեմատութեամբ եբրայեցւոց թլպատելոց. ἁπερίτημητος, ἁκρόβυστος. incircumcisus, praeputiatus.
Արուն անթլփատ սատակեսցի։ Ամենայն անթլփատ մի՛ կերիցէ ի նմանէ։ Տալ առն անթլփատի։ Յայլազգեաց անթլփատից։ Անկանիցիմ ի ձեռս անթլփատից։ Թողուլ զորդիս նոցա անթլփատս. եւ այլն։
Նմանութեամբ՝ իբր անհաւան. անհաւատ. անհնազանդ.
Ամաչեսցէ սիրտ նոցա անթլփատ։ Անթլփատ են ականջք նոցա։ Ամենայն ազգք անթլփատք են մարմնովք, եւ ամենայն տունն Իսրայէլի անթլփատք սրտիւք. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 41։ Երեմ. ՟Զ. 10։ ՟Թ. 26։)
too late;
unseasonable;
unforeseen, unexpected.
παρὰ καιρόν. praeter tempus, ἅκαιρος. inopportunus. Որ ինչ լինի արտաքոյ դիպող ժամու. տարաժամ. յառաջ քան զժամանակն կամ անագան. տարադէպ. պիվագթ, մահալսըզ.
Է՛ ինչ՝ որ բարի է. իսկ յորժամ իցէ անժամ, ոչ եւս հաճոյ է Աստուծոյ. (Բրս. հց.։)
Անժամ բարկութիւն. (Տօնակ.։)
Անժամ հարսանիք (պատանեկաց). (Կանոն.։)
Անժամ կոչումն մեծարանաց. (Արշ.։)
Ոչ ըստ իրաց ինչ կարգի, այլ ըստ նոցա անժամ հակառակութեանն էին իրքն. (Ոսկ. գաղ.։)
Ամբաստանէ զանժամ պահս նոցա։ Յանժամ ժամանակի իսկ եկն. (Ոսկ. ծն. եւ Ոսկ. մտթ.։)
Եւ ոչ պաղատանս ընդունի, քանզի անժամ է ժամանակն. (Մանդ.։ եւ Եփր.։)
Ընդդէմ անժամ աղաչողիս՝ մի՛ պատճառեր ըզդրանց փակին. (Յիսուս որդի.։)
Անժամ ծախելով զինչսն՝ ի ժամու ոչ ունին տալ։ Անժամ եկի. (Մխ. առակ.։)
Մի՛ անժամ եւ տարաժամ զբերանն ածել. (Նեղոս.։)
Անժամ ելանիցէ ի կենցաղոյս աստի. (Ոսկիփոր.։)
Մերձեցաւ ի կերակուրսն անժամ. (Բրս. հց.։)
Անցեալն զաւուրբք. եւ Քօսողն յանդէպ ժամու.
Եթէ անցանէ ընդ սահմանեալ կէտն, ո՛չ է կենդանի, այլ որպէս զանժամ ոք ցաւօք եւ հեծութեամբ. (Լմբ. սղ.։)
Զի թէ արտաքոյ արդեօք տօնիս զբան պատմութեանս ձգեցի, անգոսնեցէ՛ք որպէս զանժամ եւ շատախօս. (Աթ. համբ.։)
that cannot arrive;
not arrived, slow, tardy.
Սուրհանդակ անժաման. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
Որ ոչն ժամանէ. եւ անձեռնհաս. չի հասնօղ, ուշ մնացօղ, չատիկօղ. եէթիշմէզ.
Հոգային վասն իմ, այլ անժամանք էին ի նեղութեանցն. (Ոսկ. փիլիպ.։)
not limited or subject to time, eternal;
unseasonable.
որ եւ ԱՆԱՄԱՆԱԿ. ἅχρονος. tempore carens. Անսկիզբն եւ յաւիտենական, որ ի վեր է քան զամենայն ժամանակս. ատենի տակ չինկնօղ. զէմանսըզ. էպէտի.
Անժամանակդ Աստուած. (Շար.։)
Անժամանակն ըստ աւուրց։ Անժամանակ տէրութեամբ։ Զդէմս ձեր գրել շնորհօք որդիք էութեան, թէպէտեւ ոչ անժամանակք. (Նար.։)
Ասաց (Նեբրովթ) զինքն՝ հնագունիցն լինել անժամանակ Բէլ (Բահազ չաստուած). այլ անժամանակն Բէլ ծախի ժամանակաւ ի Հայկայ. (Արծր. ՟Ա. 2։)
Ըստ քերականաց՝ ոչ յայտնօղ իւրեւ զժամանակ ինչ, որ սեպհական է բայի։ Հին քեր.։
Մինն ծնօղ եւ յառաջառաքօղ. ասեմ, անախտաբար եւ անժամանակ, եւ անմարմնապէս. (Առ որս. ՟Գ։)
Հանապազ եւ անժամանակ ի հայրականն ծոց է Որդի. (Ոսկ. յհ.։)
Անձրեւք անժամանակք եւ անպիտանք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Հոտ քաղին անժամանակ իմն նախաբուրական պատահեաց մեզ. (Մագ. ՟Լ՟Դ։)
Անկեալ ի պղերգութիւնս, եւ անժամանակ զուարճանալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Անժամանակ ձեռնամուխ լինին, ոչ գիտելով՝ թէ ամենայնի ժամանակ է. (Մխ. առակ.։)
Նշանակէ քարինք զտղայքն, որ անժամանակք էին (այս ինքն դեռահասակ). (Ոսկիփոր.։)
cf. Անժամանակ.
Անժամանակականն փեսայի. (Նար. կուս.։)
unsonably;
eternally.
Անժամանակաբար ծնօղն Աստուած։ Որդի համագոյ Հօր՝ ի նմանէ յառաջ եկեալ անժամանակաբար. (Կիւրղ. գանձ.։)
Որդի եւ Հոգի ի պատճառէ անժամանակաբար։ Ծնեալն ի Հօրէ անմարմնապէս եւ անժամանակաբար. (Շ. թղթ. եւ Շ. բարձր.։)
Եւ առանց անցանելոյ ժամանակի. ի վայրկենի.
Շարժութիւնք եւ ձայնք սուրբ են. եւ գրեթէ անժամանակաբար հնազանդին կամաց խորհրդոյն. (Նիւս. բն.։)
Ի վերայ անմարմնոցն եւ իմացականացն անժամանակաբար եւ առանց հեղգութեան կատարելագործին. (Մաքս. ի դիոն.։)
Ի պտուղ ծառոյն անժամանակաբար մերձեցաւ. (Շ. թղթ.։)
cf. Անժամանակաբար.
Հողմունս զնոսա անուանելն՝ զսրբութիւն նոցա ցուցանէ, եւ յամենայն գրեթէ անժամանակապէս զթափանցիկն արարողութիւն. (Դիոն. երկն.։)
cf. Անժամանակ.
cf. Անժամանակ.
heirless.
ԱՆԺԱՌԱՆԳ գրի եւ ԱՆԺԱՌԱՆԿ. Ոյր չկայցէ արու զաւակ՝ ժառանգ զկնի իւր. անզաւակ. անորդի. ἅπαις. ժառանգ չունեցօղ. էվլատսըզ. վարիսի օլմայան.
Յարու մանկանէ անժառանգ վախճանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Անժառանգ առնէին զաշխարհս ի նախարարաց. (Ղեւոնդ. ՟Թ։)
Անժառանգ գոլով. (Վրդն. պտմ.։)
Անժառանգ էի, անծին, ամուլ. (Ոսկ. ես.։)
Եւ հանեալն ի ժառանգութենէ. եվլատլըգտան՝ միրասընտան տիւշէն.
Տէրն մեր արեամբն իւրով գրեաց զհրէայսն անժառանգս. (Շ. բարձր.։)
to deprive of heirs;
to disinherit.
Անժառանգ՝ անորդի կացուցանել. ազգովին ջնջել.
Անժառանգել զանձն իմ խորհեցան յորդւոց ի մարդկանէ. (Սղ. ՟Լ՟Դ. 13։ (յն. անզաւակութիւն։))
sorrowful, grave, serious (in countenance).
ԱՆԺՊԻՏ գրի եւ իբր ռմկ. ԱՆԺՄԻՏ. ἁμειδής. tristis, tetricus. Որ չունի զժպիտ. անծաղր. խոժոռ. տխուր. կիւլմէզ. չէհրէսիզ.
Ցնորք անժպիտք խոժոռադիմացն երեւէին. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։) Անժմիտ. խոժոռ, կամ անծաղր. (Հին բռ.։)
nit.
Մանրիկ սերմն ոջլոյ եւ նմանեացն. սիրքէ.
Անիծք անկերպաւորք. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Չարչարեալ լուով, ոջլով անծով, կծով։ Փոքր տարր զանիծն ասէ։ Անիծք ծնանին անկերպք, զի ոչ ճանաչի վերջք կամ առաջք, գլուխ կամ ոտք. (Լծ. նար.։)
that bears a curse;
that curses.
Ըստ նմանութեան անիծաբեր օձին. (Երզն. մտթ.։)
Անիծաբեր երկիր, կամ մարդիկ, կամ կեանք, մեռելութիւն, կամ փուշք. (Անան. նին.։ Լծ. ածաբ.։ Սարգ. յկ. ՟Դ։ Մագ. ՟Ձ՟Ե։ Նար. ՟Ձ՟Գ։)
to curse, to imprecate;
to detaste, to loathe, to abhor, to forswear, to deny upon oath.
καταράομαι, ἁράομαι. maledico, execror. որ եւ ՆԶՈՎԵԼ. Անէծս հանել. ընդ անիծիւք արկանել. հակառակն օրհնելոյ. անիծել. լանէթ օգունմագ. պէտտուա էթմէք. իլէնմէք.
Յերկրէ՝ զոր անէծ Տէր Աստուած։ Ոչ եւս յաւելից անիծանել զերկիր։ Ե՛կ եւ անէ՛ծ ինձ զժողովուրդս զայս։ Անիծանելով անիծէ՛ք զբնակիչս նորա (կոտորմամբ)։ Անէծ զօրն իւր։ Անիծից զօրհնութիւնս ձեր։ Անիծեալ լիցի, կամ լիջիք։ Անիծեա՛լ Քանան։ Անիծեա՛ք սրտմտութիւն նորա. եւ այլն։
Թէ չար է անէծս առնուլ յօտարէ, ապա անձամբ զանձն անիծանել՝ կրկին չարաչար. (Նար. կ.։)
Օրհնեսցէ զպտուղ երկրի քո, որ Ադամաւն անիծաւ. (Արշ. ՟Կ՟Թ։)
Տրական խնդրով.
Մի՛ անիծաներ այլոց։ Ի մտի քում մի՛ անիծաներ թագաւորի. (Ժղ. ՟Է. 23։ ՟Ժ. 20։)
Անիծանէ թշնամեացն։ Անիծանէ դիւացն առաջի Աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Անիծանեմ.
Զի՞նչ անիծեցից, զոր ոչ անիծանէ Աստուած. (Թուոց. ՟Ի՟Գ. 8։)
Եւ ոչ զօրն իւր անիծեաց. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
Յայնցանէ էիք՝ զորս անիծէիք։ Անիծեսցէ Տէր Յիսուս։ Անիծեցին եւ արտաքսեցին. (Մագ.։)
Մի՛ անէծք ընդ անիծողսն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Անիմաստ.
μή νοοῦν, ἁνόητος. non intelligens, insanus. Որ չիմանայ եւ չառնու ի միտ. անմիտ. տխմար. ահմագ. սէօզ ազնամազ.
Ասեն, թէ անիմայիցն վայրապար աւանդեն զսրբազանսն աւանդութիւնս. (Դիոն. եկեղ.։)
Անիմայք էին ամենեւին, եւ ոչ ունկն դնէին ասացելոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
Ճշմարտութեանն անիմայք. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Ո՛վ կոյրք եւ անիմայք. (Հ=Յ.։)
Զխնդրողսն յԱստուծոյ խելս բարիս, եւ զինքեանս անխրատս գոլ, անիմայ ասեմ. (Ոսկիփոր.։)
Առանց իմանալոյ. անբանաբար.
Անիմայ զօրէն տղայոց ի մէջ ումանցս դանդաչէք. (Երզն. մտթ.։)
unintelligible, inconceivable, incomprehensible.
ἁνόητος. qui intelligi non potest, intelligibilis, ἁπερινόητος, qui mente comprehendi nequit, incomprehensibilis. ԶԱստուծոյ ասի որպէս անպարիմանալի, անբովանդակելի. անհասանելի. ֆէհմ օլունմազ, լաեուֆհէմ.
Որ անիմանալիդ ես յէութեան։ Որ դասուց երկնաւորաց անիմանալի. (Շար.։)
Զայլոց իմանալեաց փոքր ի շատէ, այլ ոչ տիրապէս ծանուցելոց. անգիտելի. դժուարիմաց. խորին. խելք չհասնելու, խելքէ վեր. անզլաշըլմազ, ագըլ էրմէզ.
Անիմանալի պարգեւ. (Խոսր.։)
Հնարք անիմանալիք։ Ընտրութեամբ անիմանալեաւ. (Նար.։)
Հնար իմանալոյ զանիմանալին ոչ այլ ինչ է, բայց հաւատալ ասացելոցն ի Գիրս Սուրբս. (Շ. ընդհ.։)
Յանիմանալի տեղւոյ գայցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)
Զոր լուեալ մարդկան՝ անիմանալեօք մտօք՝ յայլ եւ այլ իրս իմանային, (Նար. երգ.) կա՛մ է անիմայ, չիմացօղ. եւ կամ մթին եւ անյայտ մտօք։
foolish, senseless, insipid;
irrational, absurd.
ἅσοφος, παράφρων. insipiens, demens. Հեռի յիմաստութենէ. անմիտ. անխոհեմ տգէտ. իբր անբան. անխելք. ագըլսըզ ֆիքիրսիզ, սէֆիհՇ
Մի՛ իբրեւ անիմաստք, այլ իբրեւ իմաստունք. (Եփես. ՟Ե. 15։)
Զիա՞րդ ոչ են յոյժ ամբարիշտք եւ անիմաստք, որք արարած ասեն զորդի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Միջնորդ անիմաստ։ Անիմաստին յառաքինութիւնն՝ պատահէ հպարտանալ. (Լմբ. ատ.) եւ (Լմբ. սղ.։)
Այնպիսի իսկ են միշտ անիմաստացն ոգիք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
Առնել զբանաւոր արարածն ի մէջ անբան անխօս՝ անիմաստ արարածոց. (Ագաթ.։)
Երգեսցե՛ս մի՛ անիմաստ լեզուաւ միայն, այլ ի միտս քո. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Եւ յիմարական. տխմարական. անխորհուրդ.
Զանիմաստ պատուհաս մահու յանձինս կրեալ. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 12։)
Զյիմար եւ զանիմաստ յարձակմունսդ ընկրկեա՛։ Ո՛չ անիմաստ է գիտութիւն. եւ եթէ ոչ անիմաստ է, իմաստական է. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Անիմաստ պատճառս յօդեն ընդդէմ ճշմարտութեանն. (Սարգ. ՟ա. պետ. 4։)
Ի ճշմարտութիւնն հաւատացեալք, զի անհաս է եւ անիմաստ (թերեւս՝ անիմաց). (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)
ՅԱՆԻՄԱՍՏՍ. Առանց իմանալոյ. յանզգայս.
Ինքեանք յանիմաստս առ խարխափս եկին ածին ի դուրս սրբոյն. (Բուզ. ՟Դ. 11։)
that does not love wisdom, ignorant;
unphilosophical.
ἁφιλόσοφος. Օտար յիմաստասիրութենէ՝ անձն կամ գործ. իմաստութիւն չսիրօղ, իմաստութենէ դուրս.
Սակս ոչ խնդրողացն զսա անիմաստասիրաց անձանց. (Մագ. ՟Լ։)
Զանիմաստասէր բարս առաջնոցն մերոց. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Անիմաստասէր բարուցն անխորհրդութիւն. (Արծր. ՟Ա. 15։)
Զեպիկուրեայ զանիմաստասէր հեշտութիւնն. (Առ որս. ՟Ա։)
Անիմաստասէրք՝ հոտոտելիք եւ ճաշակելիք, յաղագս կելոյն միայն եղեալք։ Ծանր է եւ անիմաստասէր իմն հրամանդ. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
incomprehensible;
insensible.
Անիմաց եղեալ՝ հաւասար անասնոց գտաւ. (Խոսր.։)
Բերի ընդ աշխարհական զբաղմանցս խաւար՝ անիմաց ի լուսոյն Աստուծոյ. (Լմբ. ժղ.։)
Անիմանալի. որ ի վեր է քան զմիտս.
Անիմաց է յամենայն արարածոց. (Ագաթ.։)
Անիմաց յամենայն իմացականացս մնացեալ. (Ասող.։)
Հրեշտակաց անիմաց է. (Խոսր.։)
Զանտեսն աչաց, եւ զանլուրն ականջաց, եւ զանիմացն սրտից. (Տօնակ.։)
Զգալուստ քրիստոսի ոչ անիմաց եղեալ. (Աթ. սղ.։)
pennyless, poor;
nothingness
Ոյր ոչ գոն ինչք՝ գոյք՝ մեծութիւն. չքաւոր. աղքատ. անստացուած. բան չունեցօղ. ֆագըր, ֆուգարէ, եօխսուլ. ἁκτήμων, ἅπορος. inops, pauper.
Եթէ չկարիցես անինչ եւ առանց կարասւոյ լինել, տաջի՛ր աղքատաց յընչիցն զոր ունիցիս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 20։)
Միայնակեաց անինչ՝ ըմբիշ է մերկ. (Նեղոս.։)
Անինչ կրօնաւոր՝ տէր է տիեզերաց. (Կլիմաք.։)
Անինչ վասն այն պարտ է լինել, որպէս զի փափաքս ազատեսցի յաշխարհէ, եւ ի վեր յառեսցի. ապա թէ ոք անինչ է, եւ անդր ոչ փափաքէ, նանիր աշխատի. (Լմբ. սղ.։)
Ո՞ւր է պակասութիւն անընչիդ եւ աղքատիդ. (Մանդ. ՟Դ։)
Անընչին ոչ հակառակել ընդ փարթամին. (Պիտ.։)
Ի մանկութենէ իւրմէ անինչ եւ միայն ընթանայր. (Վրք. հց. ՟Է։)
ԱՆԻՆՉ. Որ չէ ինչ. ոչինչ. անգոյ.
Սովոր ես զանինչսն յինչ ածել, եւ յոչնչէ ի լինելութեան արարածոցս. (Ագաթ.։)
insubordinate;
not subject.
Իբր ոչ խնամարկեալ՝ հպատակելով ջանիւք. անխնամ. ἁνεπιμέλητος. curae expers.
Բժիշկք հոգ տանելով բոլորումն, եւ ոչ փոքր ինչ թողուլ անարուեստ եւ անհպատակ. (Նիւս. բն.։)
not haughty, humble, unpretending.
ἅτυφος. minime fastosus. Հեռի ի հպարտութենէ եւ ի փքացմանէ. խոնարհ. ցածուն.
Անհպարտս եւ անանձնգովս ուսուցանէ մեզ լինել։ Ազատ կինն զանպերճն զանհպարտն զանպարծն զարդ ունիցի. (Ոսկ. մտթ. եւ Եբր.։)
Քաղաք պարսպեալ են միտք անհպարտք. (Նեղոս.։)
Պահել զհոգիդ քո սրբութեամբ, եւ անհպարտ խոնարհութեամբ. (Շ. այբուբ.։)
inevitable, indispensable, necessary;
irrevocable;
indispensably, necessarily, inevitably, irrevocably.
որ եւ ԱՆՀՐԱԺԱՐԵԼԻ. ἁπαραίτητος inexorabilis, inevitabilis Ուստի չէ՛ մարթ կամ չէ պարտ հրաժեշտ տալ. անխուսափելի. հարկեցուցիչ. հարկաւոր. անփոփոխ. անհնարին. գաչընմազ. փէք իգթիզալը.
Պարտ էր ի վերայ նոցա անհրաժեշտ կարօտութեանն գալ։ Անհրաժեշտ շառաչմամբք հալածեալք. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 4. 16։)
Անհրաժեշտ իշխանութիւն Արարչին. (Անան. նին.։)
Ոչ փոփոխի կենդանի երանութիւնն, անհրաժեշտ պայծառութիւնն։ Յանհրաժեշտ բարութիւնսն. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
Որպէս պատահումն գունոյ յէութիւն մարմնոյ՝ անփոփոխ իմն եւ անհրաժեշտ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Անհրաժեշտ դաւանութեամբ. (Շար.։)
Այն ճգունք՝ բարեպաշտաց անհրաժեշտք են. (Նսիւք։)
cf. Անկիրթ.
Անկիրթ. անվարժ. անփորձ. թէրպիյէսիզ.
Հեթանոսք անվարժք եւ անհրահանգք՝ յովանակի նմանեալ։ Ոչ եմք անհրահանգ այսպիսի չարեաց. (Ոսկ. ծաղկզրդ. եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Քան զամենայն ծանունս ծանրագոյն՝ մարդ անհրահանգ։ Մեծատուն անհրահանգ եւ առանց խրատու։ Ո՛չ բարւոք է, որք հրահանգեալ իցեն՝ ընդ անհրահանգս խօսել. (Ոսկիփոր.։)
without permission or licence.
Յանհրաման սեղանոյ անտի (կանգնելոյ). (Եղիշ. դտ.։)
Անհրաման բնութեամբ (վարեալ երկիր). (Փիլ.։)
Յարձակին յանհրամանն որպէս ի հրամայեալ, եւ ոչ հրաժարեցուցեալ. (Սարկ. հանգ.։)
Սովորութեանց՝ զոր ունին անօրէն եւ անհրաման, կանոնս եւ ապաշխարանս սահմանեմք. (Մխ. դտ.։)
Յանհրաման կարգել յեպիսկոպոսութիւն զմեծն Իսահակ. (Խոր. ՟Գ. 50։)
without voice;
mute, without sound;
consonant.
ἅφωνος. voce destitutus, mutus. Պակասեալ ի ձայնէ. անշշունչ. անմռունչ. անբարբառ. ձան չունեցօղ՝ չհանօղ. սէսսիզ, սէտասըզ.
Այնչափ ազգ ձայնից են յաշխարհի, եւ ոչինչ անձայն է. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 10։)
Զանձայն զանմռունչ կուռսն յարգէր. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 19։)
Զլեզուն հատանել, ապա անձայնս ի բաց տանել եւ անբանս. (Ածաբ. կիպր.։)
Իբրեւ զորոջ անձայն. (Առ որս. ՟Գ։)
Առնուին դատաւոր զանձայնն։ Անձայն ունէին դատաւոր. (ՃՃ.։)
Գրաւորական անձայն տառիւք. (Յհ. կթ.։)
Անձայնից կամ անզգայից նմանօղ լինելով. (Նիւս. կուս.։)
Անձայն ասեմք զողբերգակն՝ որ վատաձայնն է. (Թր. քեր.։)
Առանց ձայնի կամ հնչման կամ խօսելոյ.
Անձայն եւ անբարբառ անկեալ դնէր ի սաստիկ հարուածոց. (Աթ. անտ.)
Անձայն հնչողիս։ Անձայն աղաղակեն. (Նար. յիշ. եւ Մծբ.։)
Իջցէ որպէս զանձրեւ ի վերայ գեղման՝ անձայն. (Իգն.։)
Անձայն լռութեան փոխադրել կարծեցին զանլռելի իմաստութիւն Աստուծոյ. (Համամ առակ.։)
Ըստ քերականաց՝ դժուարաւ հնչելի քան զայլ բաղաձայնս.
Գրաւորական ձայնի տառիցն՝ ե՛ն որ ձայնաւորք են, եւ են՝ որ կիսաձայնք, եւ են՝ որ անձայնք. ձայնաւորի նմանեաց միտքն, եւ կիսաձայնի՝ զգայութիւնս, եւ անձայնի՝ մարմինս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 117։)
indefatigable, diligent;
indefatigably, diligently.
Անձանձիր կալ յաղօթս. (Խոսր.։)
Զգործս իւր գործեսցէ անձանձիր։ Անձանձիր պատերազմեցան. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ի՟Բ։)
Կացէ՛ք դուք յաղօթս անձանձիր (տպ. անձանձրոյթ). (Մծբ. ՟Դ։)
cavernous.
Դադարէին յանձաւախիտ ամրոցս մայրեացն Գարդմանաց. (Յհ. կթ.։)
handless;
without succour.
ἅχειρ, ἅχειρος, ἅχειρης. manibus carens, mancus. Որոյ ոչ գոն ձեռք. ձեռնատ. եւ անգործ ձեռօք. էլսիզ.
(Զկուռս) անոտս անձեռս ի վերայ ուսոց իւրեանց կրեն. (Թղթ. բարուք.։)
that cannot be taken in hand, extremely difficult;
untractable.
Յոր ἁνεπιχείρητος, ἅληπτος. qui nequit assequi, qui non prehenditur. չէ մարթ ձեռն արկանել կամ հասուցանել. ոչ ածելի զբռամբ. անըմբռնելի. անհպելի, անհնարին. ել վուրուլմազ. տօգանըլմազ. դութուլմազ.
Ամենեւին անհասանելին՝ անյուսալի է, եւ անձեռնարկելի. (Ածաբ. ծն.։)
Մկրտութիւն՝ կնիք անձեռնարկելի. (Բրս. մկրտ.։)
Զանձեռնարկելին ամենեւին, եւ զանըմբռնելին ի մահուանէ բնութիւն, այս ինքն զԱստուածութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Վերամբարձութիւն անձեռնարկելի։ Ոչ երբէք ելանէ ըստ բան քո իր անձեռնարկելի. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Հ՟Զ։)
Ո՛չ է պարտ անհաս եւ անձեռնարկելի իրաց պատմօղ լինել։ Պարգեւս անձեռնարկելիս խոստանայր. (Լաստ. ՟Ի՟Ե։)
Թէպէտ եւ ինձ յոյժ ծանունք են, եւ անձեռնարկելիք. (Նանայ. յռջբ։)
Պէսպէս պտուղ առաքինութեանցն՝ անձեռնարկելի էր սատանայի. (Լմբ. սղ.։)
Բարկացողն՝ անձեռնարկելի խրատտուաց. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Խոնարհութիւն շտեմարան անձեռնարկելի է գողոց. (Կլիմաք.։)
Մերով բնութեամբ անձեռնարկելի էր հպել ի նորայն բարձրութիւն. (Շ. մտթ.։)
Ինձ յոքունց տարացոյց վկայս կացուցանել ո՛չ է անձեռնարկելի. (Մագ. ՟Ի՟Ա։)
untameable, savage, wild
ԱՆՁԵՌՆԸՆԴԵԼ որ եւ ԱՆՁԵՌՆԸՆՏԵԼ. ἁτίθασσος, ἁτιθασσότατος. non mansuetus, intractabilis. Ոչ ընդելեալ ընդ ձեռամբ. ոչ ընտանի. վայրենի. եապանի. վահշի. ալըշմամըշ.
Կենդանեացն այլք մարդասէրք եւ սննդակիցք, եւ կէսք անձեռնընդել եւ ազատք. (Առ որս. ՟Է։)
Զօրէն շանց վայրենեաց եւ անձեռնընդելից։ Յընդելեաց եւ յանձեռնընդելից յանասնոց յանբաւ կոյտս։ Զանցուցանելով եւ զվայրենագունօքն եւ զանձեռնընդելիւքն՝ զառիւծուք եւ զկոկորդիլոսիւք։ Վայրենեացն եւ անձեռնընդելեացն. (Փիլ.։)
Զանձեռնընդել չար գազանիդ։ Զանձեռնընդել վայրագիդ։ Ոչ միշտ վայրաբնակ լինելով՝ ընդ անձեռնընդելսն հաւասարէ։ Եւ յերկրէն անգամ առ ի ընդոստումն երկիւղի անձեռնընդելիցն յառնել. (Պիտ.։)
helpless, without succour.
Որ չունի զձեռնկալու. անօգնական. ձեռք բռնօղ մը չունեցած.
Անձեռնկալ կապեալ եղկելիս ի տարակուսի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
that cannot reach or accomplish, incapable, unskilful.
Ուր ոչ հասանէ ձեռն. cf. ԱՆՁԵՌՆԱՐԿԵԼԻ.
Բնակութիւն քո երկնից երկինք են՝ աներեւոյթ անձեռնհաս ձեռին մարդոյ. (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 8։)
Յանձեռնհասն բարձրութենէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Տեսանէին անձեռնհաս զգանձն, եւ զինքեանս ի խոր աղքատութեան. (Սկեւռ. լմբ.։)
Անձեռնհաս ի յափշտակողաց. (ՃՃ.։ Իսկ Նար. ՟Կ՟Զ.)
Անձեռնհաս տագնապ". իմա՛ անհնարաւոր։
Որոյ ձեռն ոչ հասանէ ի հոգալ զկարեւորս, կամ առնել ինչ. անբաւական. անկար. տկար. չատիկօղ.
Ոչ միում ումեք յայսցանէ անձեռնհաս է Աստուած. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)
unformed.
ἁσχημάτιτος. figura vel forma carens. Անբաժ ամենեւին ի նիւթական ձեւոյ եւ ի կերպարանաց մարմնոյ.
Անձեւն եւ անշօշափելին. (Առ որս. ՟Է։)
Անշօշափելւոյ եւ անձեւին Աստուծոյ։ Յանձեւսն իմացութիւնս. (Դիոն.։)
Անփոփոխելի պատկեր՝ ի մեր կերպարանութեան՝ անձեւ էութեանն Հօր. (Լծ. ածաբ.։)
Անձեւ անորակ. (Սկեւռ. աղղ։)
Կամ չեւ եւս ձեւացեալ. ձեւանալի այլով իւիք. կամ անձեւ ըստ ինքեան. ἁσχήματος. nonfiguratus.
Նախաստեղծեալն լոյս անձեւ գոլով՝ ձեւացաւ ի չորրորդում աւուրն յարեգակն եւ ի լուսին եւ յաստեղս. (Մաքս.։)
Նոյն իսկ է լոյսն, թէեւ յայնժամ անձեւ էր. (Դիոն.։)
Անձեւ նրբութիւն հրոյն՝ ձեւոյն երկաթոյն քանակի. (Ոսկիփոր.։)
Ոչ ձեւացեալ ի ցոյցս մարդկան. անկեղծ. անպաճոյճ. non fucatus.
Հերացն կտրել ցուցանէ զմաքուր եւ անձեւ կեանսն. (Դիոն.։)
Տձեւ. տգեղ. անշուք. անշնորհ. անվայելուչ. անյարմար. անպատեհ. յոռի. պիչիմսիզ. եօրտամսըզ. պէդ. ἁσχήμονος. deformis, tuepis.
Զի եւ ոչ ծածկէին զիւրեանց զամօթն, եւ զանձեւ տեսութիւնն. (Բրս. բարկ.։)
Անձեւ խայտառակութեամբ յայտնապէս պատկառեցուցանել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Պա՛րտ է այսպիսեացս անձեւ հարցմանց ոչ առնել սկիզբն. (Պրպմ. ՟Ի՟Է։)
Յանտպաւորական նմանութեան անձեւ օրինակաց. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
Անձեւն անդէմ է։ Անձեւն եւ անդէմն եւ անկերպարանն. (Խոսրովիկ.։)
to lose shape, to become deformed.
ԱՆՁԵՒԱՆԱԼ Տգեղանալ. անշքանալ, եւ տգեղ ինչ գործել. ἁσχημονέω. deformor, indecore perago.
Մերկացեալ յառաքինութեան զգեստուց, եւ անձեւացեալ ի մեղացն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Ձայնս անվայելուչս արձակել, եւ ի կապեղայս ուտել, եւ այլ մերձաւոր այսոցիկ անձեւացեալ. (Բրս. հց.։)
unproductive, unfruitful;
ungrateful, unthankful.
ἁχάριστος. ingratus. Որ փոխան ձրից չառնէ ինչ հատուցումն գո՛նէ շնորհակալութեամբ. անճանաչօղ ձրից. ապաշնորհ. ապերախտ. էյլիք թանըմազ նամքեօր.
Ամենայն բարեօք լցեալք ի նմանէ՝ անձիրք առ տուիչն երեւեցան։ Անձիրս լինել ի վերայ երախտեաց. (Ճ. ՟Գ.։)
Յագահութեան բագին՝ չտեսանես թեւս թռչնոց խանձատեալս, եւ ո՛չ անձիր եւ ճենճեր ոխեալ, այլ զմարդկան մարմինս խորովեալս. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը.) իմա՛ ըստ յն. բուրումն անախորժ եւ ճենճեր ի վեր յորձանս իմն առեալ։
narrow;
desirable.
ἑπιπόθητος. desiderabilis, optatus. Արժանի անձկալոյ. կարօտով սիրելի. ցանկալի. բաղձալի. տենչալի. կարօտալի. կարօտով փափաքելի, սիրուն. արզուլայաճագ. միւրատ էտէճէք.
Կենացն անձկալեաց։ Յանձկալի երեսաց։ Մասին անձկալեաց լուսոյ արժանի ցուցեալ. (Նար. ՟Ե. ՟Ժ՟Թ. ՟Խ՟Բ։)
Կամ կարօտով լի. սրտառուչ. մեծափափաք. հասրէթլի. ահիզար էտէրէք.
Անձկալի խնդրուածք. (Յճխ. ՟Գ։)
Անձկալի փափաքումն. (Մագ. ՟Ե։)
Անձկալի սրտիւ ակն ունել գալստեան Քրիստոսի յերկնից, (Մաշտ.։)
cf. Անձկալի.
Լայնական հնարք, անձկական պայման։ Որքան անձկականն գիծ առ լայնականն ծիր. (Նար. ՟Գ. եւ Մծբ.։) (Կարէ նշանակել եւ կարօտական, տենչողական։)
cf. Անձկայրեաց.
Անձկով կարօտեալ. կարօտով անձկացեալ. ըղձափափաք. արզուլու. հասրէթլի.
Անձկակարօտ տարփմամբ սիրոյ. (Շ. տաղ.։)
to desire, to wish;
to aspire to, to sigh for, to long for.
Անձկամ եւ ոչ տեսանեմ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Գթալն սրտին է, եւ անձկալն՝ հոգւոյն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)
burning with desire, sighing after.
Անձկով այրեցօղ կամ այրեցեալ. կարօտով սիրտը էրօղ կամ էրած.
Բազում անձկայրեաց տրտմութեամբ, եւ ծանրաթախիծ հոգով (կամ ոգւով) պաշարեալ. (Բուզ. ՟Գ. 11։ եւ Կորիւն.։)
to be narrow;
cf. Անձկամ.
ԱՆՁԿԱՆԱՄ որ եւ ԱՆՁԿԱԼ. ποθέω, ἑπιποθέω. desidero, concupisco. Անձուկ ունել կամ կրել. կարօտանալ. ցանկանալ. փափաքել. հասրէթ չէքմէք, արզուլամագ, միւրատ էթմէք.
Ի մեկնել նորա՝ անձկանայ առ նա։ Անձկացեալ եմ տեսանել զձեզ։ Անձկացեալ են առ ձեզ վասն առաւել շնորհացն Աստուծոյ՝ որ են ի ձեզ։ Անձկացեալ եմ առ ձեզ ամենեսին գթովքն Քրիստոսի Յիսուսի։ Ինքն իսկ յոյժ անձկացեալ է տեսանել. (Իմ. ՟Դ. 2։ Հռ. ՟Ա. 11։ ՟Բ. Կոր. ՟Թ. 14։ Փիլիպ. ՟Ա. 8։ ՟Բ. 26։)
Յորժամ յափշտակեսցէ զանձկացեալս իւր։ Այժմ տեսանես զՔրիստոս, առ որ անձկացեալն էիր. (Ագաթ.։)
Ընդ նեղ դուռն անձկացեալ ճանապարհին, (Շար.) է երկդիմի, այս ինքն նեղ, անձուկ. կամ ցանկացեալ, ցանկալի։
well formed, elegant, handsome, beautiful.
Գեղեցիկ եւ վայելուչ անձամբ. աղուոր. տիլպէր.
Զոր առեալ անձնագեղոյն։ Անձնագեղացն պարսից. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Գ. 65։)
Զանձնագեղս արտաքոյ այլոցն տրոհեալ։ Զանձնագեղս եւ զվայելուչ երիտասարդն զԱշոտ. (Յհ. կթ.։)
that condemns himself.
Սխալեալ անձնադատ։ Անձնադատ գերի։ Ընկա՛լ զխոստովանութիւն անձնադատ բանիս. (Նար. ՟Գ. ՟Ի՟Ը. ՟Հ՟Ա։)
cf. Անձնդիւր.
Չէ՛ այն արուեստ հատակաց, այլ անձնադիւրաց. (Ոսկ. եբր.։)
Մի՛ սովորեսցիս լինել անձնադիւր եւ փափկակեաց. (Յհ. գառն.։)
voluntary, with good will;
free;
— կամօք, willingly.
Կարգեաց զբանաւորս, զխօսունս՝ իմաստունս անձնակամս. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
Կանխէին անձնակամ կամօք ի պահս եւ յաղօթս. (Ագաթ.։ որ ի Ճ. ՟Բ.) գրի ԱՆՁՆԱԿԱՆ.
Եւ անձնահաճ. ինքնահաւան. ինքնագլուխ.
Յանձնակամ մարդկանն գնալոյ ծնաւ զպառակտումն։ Ազատեսջիք ի ծառայութենէ անձնակամ գործոցն խաւարի. (Ագաթ.։)
Պերոզ անձնակամ եւ անհաւան։ Ըստ հպարտ եւ անձնակամ բարուց իւրոց. (Փարպ.։)
Անտէրունչք եւ անձնակամք. (ՃՃ.։)