to soil, to dirty, to stain, to besmear with filth or grease, to befoul, to bedaub, to sully, to tarnish, to grease.
Տալ աղտեղանալ. աղտեղի առնել. աղտեղել. զազրացուցանել. շաղախել. պղծել. աղտոտել, կեղտոտել, մնտռել. քիրլէթմէք. պերպատ եթմէք. μολύνω, ῤυπαίνω polluo, inquino, sordido, maculo, conspurco, contamino
Եւ ապականել. արատել. անպատիւ առնել. խանգարել. աւրել, պզտիկ ձգել. պօզմագ. διαλυμαίνω, λυμαίνομαι violo, vitio, corrumpo, labefacio
Զառաջին մարդասիրութիւնն աղտեղացուցաք. (Վրք. հց. ՟Դ։)
cf. Աղտեղացուցանեմ.
cf. ԱՂՏԵՂԱՑՈՒՑԱՆԵՄ. ըստ ամենայն առման։ Իսկ կր. իբր ձ. cf. ԱՂՏԵՂԱՆԱՄ. μολύνω, ἑμμολίνω, σπιλέω եւ այլն.
Աղտեղեալ զկրակն՝ զձեզ առ անմիտս ունէին. (Փարպ.։)
soiled, dirtied, spotted, befouled, stained;
impure, filthy, obscene;
greasy, muddy, mucky, nasty, dirty.
Որ ի հրեշտակացն օրհնի, ի ձեռաց աղտեղեաց (այս ինքն յաղտեղի ձեռաց) ընկալեալ լինի. (Ոսկ. նոր կիր.։)
Պղծութիւն զայր ժանտագործ աղտեղի առնէ. (Առակ. ՟Ի՟Դ. 9։)
greasiness, dirtiness, foulness, stain, impurity;
turpitude, excess;
sweepings;
excrement;
տուն աղտեղութեան, privy, necessary;
անօթ աղտեղութեան, chamber-pot or utensil.
ῤυπαρία, ῤύπος, ἁκαθαρσία sordes, immunditia, impuritas, ἁσχημοσύνη turpitudo աղտոտութիւն, մնտռութիւն. քիր. փիսլիք. մուրտարլըգ. Աղտ. աղտութիւն. արատ. եւ աղտեղի եւ ամօթալի իրք, որք պղծեն զմարմին կամ զհոգի. աղբ. աղբեւք. անսրբութիւն. պղծութիւն.
Ի բաց թօթափեալ զամենայն աղտեղութիւնս։ Զի մի՛ ունիցի ինչ արատ կամ աղտեղութիւն։ Ծագեսցեն երեսք քո իբրեւ զջուր յստակ, մերկասցես զաղտեղութիւն։ Հանին արտաքս զամենայն աղտեղութիւնս՝ որք գտան ի տանն տեառն։ Փորեսցես նովաւ, եւ ածեալ ծածկեսցես զաղտեղութիւն քո. (Յկ.։ Եփես.։ Յոբ.։ ՟Բ. Մնաց.։ Օրին.։)
Զոգիս իւրեանց սրբութեամբ առանց աղտեղութեան պահել. (Ագաթ.։)
Լսել անգամ զաղտեղութեանցն ի՞բր առնոյր յանձն. (Պիտ.։)
Զսէր յեղաշրջեալ փոխէ ի յաղտեղութիւն։ Ցանկականիս բնական ներգործութիւնն՝ առ Աստուած սէրն է, եւ ո՛չ աղտեղութիւնն. (Լմբ. սղ.։)
miserable, wretched, sorrowful;
raging, violent.
Աւելորդ է, զի չէ՛ աղցաւոր։ Առ կեալ աղցաւոր հաց եւ ջուր են, իսկ առ ի բարի՛ կեալ՝ անախտութիւն եւ առողջութիւն։ Աղցաւոր համարեցաւ մասն ընդունել։ Աղցաւորացն դիւրագիւտք լինէին. (Փիլ.։)
Զխոնաւն ի վեր առաքէ իբրեւ հանգանակ աղցաւոր. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
evil, misery, grief, pain.
Աղցից եւ հարկի տեղի է ոգին՝ ի հակառակացն միշտ լցեալ։ Գաղտուկ շոպեսցեն գողանալով՝ յաղցիցն բռնադատեալք. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)
Առ ի զմեծամեծսն եւ զգլխաւորագոյն աղցս կարեացն դիւրելոյ. (Պիտ.։)
beggar, mendicant, pauper;
poor, indigent, needy, necessitous, miserable, beggarly.
πτωχός, πένης, πενιχρός pauper, inops, mendicus Չքաւոր յաղխից կամ յաղցից. անինչ. տնանկ. ցականեալ. կարօտեալ. տառապեալ. մուրող. ախքատ, մուրացկան. ֆագըր. ֆուգարէ. տիլէնճի. տէրպետէր.
Ակն աղքատի մի առնուցուս, եւ մի՛ երեսաց աչառիցես կարօտի։ Ոչ չոգար զհետ երիտասարդաց՝ զաղքատաց կամ զմեծամեծաց։ Ոչ ոք մնաց բաց յաղքատաց երկրին։ Զաղքատս անյարկս տա՛ր ի տուն քո։ Մի՛ դարձուցաներ դու զերեսս քո յամենայն աղքատոյ։ Որ կատակէ զաղքատով, բարկացուցանէ զԱրարիչն նորա. եւ այլն։
Մեծատանց տալ պատիւ, եւ զաղքատօքն զանց առնել։ Գարշեցա՞ր յաղքատէն, գարշեսցի ի քէն՝ որ յաղագս աղքատին աղքատացաւ. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Թէպէտ եւ յանօթոց աշխարհիս աղքատ իցէ։ Ճոխ բոլորովին ընդ լաւագունին, եւ աղքատ ի հակառակէն. (Գր. հր.։)
Ոչ քահանայութեան աղքատ այն որ յամենայն իսկ քահանայութենէ առնոյր զպաշտօն. (Սեբեր. ՟Բ։)
Ի ձեռն մեր աղքատս բանի. (Լմբ. թղթ.։)
poorly, beggarly, like a beggar.
Ընկալա՛յք յաղագս աղքատսիրութեան բանս, մի՛ աղքատաբար, այլ առատապէս. (Ածաբ. աղք.։)
to grow, to get poor, to render one's self poor, to become impoverished.
πτωχεύω, πένομαι pauper sum, mendico Աղքատ լինել. տնանկանալ. եւ կրել կամ յանձն առնուլ զաղքատութիւն. ախքըտնալ. ֆագըր օլմագ՝ գալմագ.
Աղքատանայ զվերջին աղքատութիւնն. Համամ առակ.։
poor-house, almshouse, hospital for the poor.
Այրին զոր ինչ ունէր՝ զայն էարկ ի յաղքատանոցն, եւ ժառանգեաց զարքայութիւնն. (Ոսկ. ապաշխ.։)
poverty.
Աղքատանաց եւ տառապանաց եւ անշքութեան էր կենցաղն Յիսուսի. (Սկեւռ. յեսայ.։)
that loves the poor, charitable.
Առն աղքատասիրի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
love of the poor, charity
Առ յոյժ աղքատասիրութեանն։ Աղքատասիրութեամբ եւ առատաձիր բաշխմամբ. (Բուզ. ՟Գ. 4։ Մագ. ՟Ի՟Զ։)
hatred aversion to the poor.
Ատելն զաղքատս. անգթութիւն առ աղքատս. աղքըտի դէմ ատելութիւն.
to impoverish.
Աղքատացուցին ի ստացուածոցն առաքինութեան. (Լմբ. սղ.։)
Նա զփառսն իւր աղքատացոյց, դու գոնեա զինչսն քո նուազեցո՛. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
rather poor, poor.
Յետին կամ տառապեալ աղքատ՝ արժանի գթալոյ. խեղճ աղքատ, աղքըտիկ. սէֆիլ ֆուգարեճիք.
cf. Աղքատիմաց.
Զայս չնչին եւ աղքատիմաց բան. (Սկեւռ. ես.։)
poor in understanding, shallow, empty, witless.
Զայս չնչին եւ աղքատիմաց բան. (Սկեւռ. ես.։)
poverty, indigence, beggary, want, necessity, penury;
meanness.
Ոչ աղքատութեամբ կերիցես զհաց քո։ Ես ըստ աղքատութեան իմում պատրաստեցի։ Զաղքատութիւն եւ զնեղութիւնս մեր։ Աղքատութիւն զայր խոնարհ առնէ (կամ տնանկութիւն խոնարհեցուցանէ)։ Բեկումն ամբարշտաց, աղքատութիւն։ Զաղքատութիւն եւ զանարգանս ի բաց բառնայ խրատ. եւ այլն։
Մեծութեան եւ աղքատութեան պատճառք. (Եզնիկ.։)
Զվերջին աղքատութիւնն առաջի դնէ. (Սարգ.։)
Վերջին աղքատութեամբ մտաց վարակեալ. (Սարգ. յռջբ.։)
Առաքինութիւն կամաւոր աղքատութեան.
cf. Աղքատասիրութիւն.
ԱՂՔԱՏԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. φιλοπτωχία pauperum amor Սէր աղքատաց. գութ եւ խնամ առ աղքատս.
Առաւել եւս պատուական է աստուածութեանն աղքատսիրութիւնն յամենայն բարեգործութիւնս. (Փարպ.։)
of or belonging to prayers;
that prays to God.
Պարգեւէ աղօթական բանիցն զվճիռ մահուն. (Փիլ. յովն.։)
Աղօթական է բանս, եւ յուսոյ. (Լմբ. առակ.։)
Աղօթական զբանն՝ նոցա առաջի դնէ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
Ճոխացուցանէ պայծառապէս զամենայն աղօթական ժամակարգութիւնս. (Յհ. կթ.։)
Ձեռն իսկ է լեզու աղօթականաց, եւ նովաւ բուռն հարկանեմք զոտիցն Աստուծոյ։ Ո՛չ զաղօթականաց զգեցեալ զկերպարանս. (Ոսկ. մտթ.։ յորմէ եւ Մանդ. ՟Դ։)
Ի ձեռն աղօթական եղբարցդ ուխտաւորաց. (Շ. թղթ.։)
Դրդուեաց զաղօթականն զԻսահակ առ ի օրհնել զԵսաւ ո՛չ ողորմ, այլ՝ կարծիք ապաշխարութեան առ լաւն. քանզի ետես զնա՝ զի լայր. (Փիլ. լին.։)
cf. Աղօթկեր.
որ եւ ԱՂՕԹԿԵՐ, ԱՂՕԹԱԿԵՐ. Աղօթարար. աղաչաւոր. բարեխօս. պատգամաւոր. (զի քեար, քէրտէն պրս. է գործ, արարք, գործել, առնել. կերտել). իպատէթքեար. տուաճը. ելչի. πρεσβευτής orator, nuntius, legatus
Աղօթկեարս արձակէր՝ առաքել նմա թիկունս օգնականութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
that prays to God;
suppliant.
Ընկալեալ զամօթ պատկառանաց զաղօթկերին (Աբրահամու եւ Սառայի)։ Պատուիրէ իբր սիրելեաց՝ աղօթկերաց եւ հաւանողաց. (Փիլ. լին.։)
that prays to God, that addresses his prayers to God;
prayer-book.
Տայ եւ առնու զխաղաղութիւն աղօթամատոյցն, եւ ոչ եւս եպիսկոպոսն. (Խոսր.։)
Սաղմոսարան, կամ աղօթամատոյց ընթեռնուն. (ի գիրս Խոսր.։)
chapel, house of prayer.
ԱՂՕԹԱՆՈՑ որ եւ ԱՂՕԹԱՏՈՒՆ, ԱՂՕԹԱՐԱՆ. εὑκτήριον oratorium Տուն եւ տեղի աղօթից. եկեղեցի. տաճար. մատուռն. աղօթք ընելու տեղ, ժամ. տուա եէրի. նամազկեահ, իպատէթկեահ.
Տուն իմ տուն աղօթից ասէ. այս է՝ տուն հայրենի, եւ հարց աղօթանոց. (Համամ առակ.։)
Կացցէ առ դուրս աղօթանոցին. (Կանոն.։)
that offers up his prayers to God;
suppliant.
Ի մէջ աղօթանուէր սաղմոսացս՝ եւ խրատականս խառնել. (Լմբ. սղ.։)
that loves prayers.
Աղօթասէր. ջերմեռանդն աղօթական. ջերմեռանդ. իպատէթքեար.
small chapel, chapel.
Եկեսցեն յաղօթարանն առ քահանայսն. (Շ. թղթ.։)
ԱՂՕԹԱՐԱՆ ասի ռմկ. եւ Արեւելք. իբրեւ կողմն աղօթելոյ սովորաբար։
that prays to God;
that addresses God in prayer.
Որ առնէ աղօթս. աղօթական. աղօթամատոյց. աղօթաւոր, եւ ուխտաւոր. աղօթք ընօղ. տուաճը.
Եհաս առ նուաստս աղօթարար սուրբ թագաւորութեանդ։ Խոնարհ եւ աղօթարար։ Աղօթարար եւ աստուածազարդ քահանայիցդ. (Շ. թղթ.։ Ոսկիփոր.։)
Աղօթարար առաքինի. (Գանձրն.։)
to pray, to address one's self to God in prayer;
to supplicate;
to intercede.
Աղօթս առնել կամ մատուցանել առ Աստուած. յաղօթս կալ. աղաչել, պաղատիլ, խնդրուածս մատուցանել. աղօթք ընել. տուա էթմէք. նամազ գըլմագ. εὕχομαι, προσεύχομαι oro, precor
Առ դրունս ելէ՛ք եւ աղօթեցէք. (Պտրգ.։)
Եւ վասն այլոց ի մարդկանէ աղօթեցէ՛ք դառնալ առ Աստուած. (Ածազգ. ՟Գ։)
Յաղօթելն առ քեզ կեցուցիչ. (Նար. ՟Գ։)
Աղօթէիր ի վերայ քո քարաձիգ ժողովոյն։ Անսահման ժամանակաւ աղօթել միշտ առ Աստուած հոգւով եւ մտօք։ Աղօթելով զայս ասէր, Հայր անցո՛ յինէն զբաժակս. (Շար.։)
Փրկութիւն ի թշուառութեանց բազմաց աղօթեաց. (Նար. մծբ.։)
Աղօթէ Աստուծոյ զկործանումն, կամ զպատկառանս թշնամեացն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. թղթ.։)
obscurely, darkly, indistinctly, dimly.
Համառօտաբար եւ արդէն իսկ լուծաք, եւ ո՛չ աղօտաբար։ Աղօտաբար տեսանես զարեգակն. (Առ որս. ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Բ։)
Որ լսէն ծայրիւք լսելեաց, կարէ աղօտաբար իմն առնել զասացելոցն ընդունելութիւն. (Փիլ. ել.։)
Աղօտաբար սուղ ինչ առ աչս մատուցանէ զտեսաւորութիւնն։ Աղօտաբար զլոյսն ձգէ. (Եղիշ. մկրտ.։ Լմբ. պտրգ.։)
more obscure or dim;
very small or feeble.
Առաւել կամ յոյժ աղօտ. նսեմագոյն. մթագոյն. նուազագոյն. ἁμυδρότερος, ἁμαυρότερος obscurior
Լուսոյ յաւելուած առնելով զլոյս, աղօտագունիս զսաստկագոյնն։ Ցոյցք ասացելոցն ստուգապէս ոչ երեւէին նոցա յայտնի, այլ աղօտագոյն. (Ոսկ. յհ.։)
to grow dim, to become obscure, to grow dark;
to grow tarnished, to lose its lustre or polish;
to grow feeble, to be diminished.
Ի ծագել լուսնի՝ պարտեցան (աստեղք) եւ ասեն. այսպէս ի սմանէ աղօտացաք. զի՞նչ եւ յարեգական ծագելն լիցուք. (Մխ. առակ. ՟Ե։)
Ձայն, որչափ հեռի են մարդիկ, աղօտանայ առ նոսա. (Լմբ. պտրգ.։)
Փոքր ինչ չարին աղօտացեալ, հայոց ոգի եւ շունչ առեալ. (Շ. վիպ.։)
to obscure, to cloud, to diminish the splendour of any thing or person, to eclipse, to extinguish;
to tarnish, to sully, to take away the polish from any thing;
to slander;
to enfeeble, to debilitate, to diminish.
Ստուերք հակառակասիրութեանն աղօտացոյց զիմանալի լոյս մտաց մեր. (Լմբ. պտրգ.։)
mill;
the teeth called grinders;
— ձերաց, hand-mill.
(ռմկ. ակռա, աղռա. լծ. ընդ աղօրի։) ազ տիշլերի.
growth;
cf. Աճումն.
Առաւել որպէս աճեցեալ մասն, կամ աչք բուսոց եւ տնկոց, եւ յաւելուած իրաց. բերք. ծնունդք. աճածը, աչքը. ֆիլիզ. պիթիմ. թարագգա.
Թէ ակներն արձակ լինի որթոյն, տե՛ս զբնաորթն եւ զուժովն, եւ անտի թող զաճն, մի աճ, եւ երկու։ Մի՛ թողուր՝ որ ծառն շատ բարձրանայ. զայլ աճն ի լայնքն տո՛ւր. (Վստկ. ՟Կ՟Զ. ՟Մ՟Ղ՟Բ։)
cf. Աճելական.
Էառ ճշմարտապէս զաճականն, զգայականն, եւ զբանականն. (Մխ. ապար.։)
to make haste, to use diligence;
to forward, to hasten, to press or push forward;
to prevent, to anticipate, to get the start.
(ի բառէն ճեպ. շտապ. ջափուգ, աճէլէ) ταχύνω, φθάνω , προφθάνω, προκαταλαμβάνω, σπεύδω accelero, anteverto, praevenio, festino, propero Ճեպիլ. փութալ. յառաջել. կանխել. վաղվաղել. երագել. նախաժամանել. արտորալ. էվէթլէմէք. թէզ տավրանմագ.
Աճապարեաց Դաւիթ, եւ ընթացաւ ի ճակատն։ Աճապարեաց սեմէի, էջ ընդառաջ արքայի։ Աճապարեաց ելանել ի կառս իւր, եւ փախչել։ Աճապարեցի փախչել ի թարշիշ։ Աճապարեաց Աբդիու, անկաւ ի վերայ երեսաց։ Եթէ ոչ վաղ աճապարեսջիք, եւս մեծամեծ ինչ քան զայս գործիցեն։ Աճապարեսցուք գնել ընդ նմա ուխտ. եւ այլն։
Աճապարէին հասանել յառաջ ի խելս կամրջին. (Ագաթ.։)
Մի՛ աճապարեսցէ այս վտանգ հիւանդութեան մեռուցանել զձեզ. (Յհ. կթ.։)
cf. Աճումն.
Եւ ոչ ըստ անդադար խառնիցն զբազմութեանն առնու աճելութիւն. (Պիտ.։)
Առանձնականք ի ծննդոց աճելութենէ։ Անպակաս աճելութիւն լրման թերութեան։ Զպակասն աճելութեան յարմարական դրութեանդ աղերսեմ շնորհել. (Նար. ՟Զ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. յիշ.։)
to grow, to increase, to be augmented, to grow tall or stout;
to make progress;
to vegetate, to sprout, to come up;
to be multiplied;
to be heightened, to grow upon or out of;
to grow dear.
αὑξάνομαι cresco, augeor Զարգանալ. մեծանալ եւ առաւելուլ իրաց իրաց, տնկոց եւ կենդանեաց՝ քանակաւ կամ հասակաւ. աճիլ, մենծնալ, երկննալ. պէօյիւմէք. արթմագ. ազմագ. իզտիատ պուլմագ.
Ծառք յարմատոց աճեն, եւ փառք ի հեզութենէ. (Եղիշ. ես.։)
Որդն յառաւել աճելն՝ թռուցեալ վերանայ ի բարձունս. (Կլիմաք.։)
Աճել պատառոյ ի բերանն. (Կանոն.։)
Թուով առաւելուլ. բազմանալ. սերիլ. շատնալ. չօզալմագ. քեսիր օլմագ.
Ի բազմութիւն աճեցեալք (էրէքն՝) լցին զանտառն. (Խոր. ՟Բ. 38։)
Ոչ վասն ցանկութեան առաւել քան թէ ըստ աստուածային ձայնին զաճեցէ՛քն կատարելով. (Պիտ.։)
Ուռճանալ. զարգանալ. յառաջադէմ լինել. յորդել. թէօրէմէք. սէրփիլմեք.
vegetable, vegetative.
Աճեցական, եւ կերակրական։ Աճեցական զօրութեամբն զգայականն առ նմա բուսաւ. (Նիւս. կազմ. ՟Թ։)
vegetation.
Ծնչութիւն, եւ կենդանարարութիւն, եւ աճեցողութիւն. ուր վերջին բառդ կայ եւ ի յն. այլ ի մեր օրինակի պակասի։
Աճեցողութիւնն հոգեւորական գոյ ի նոսա. (Շ. հրեշտ. առեալ ի Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։)
Շառաւիղաց ընդունելով աճեցումն. Զանազան բուսոցն աճեցմունս։ Լուղակացն աճեցմամբ. (Պիտ.։)
Նովին աճեցմամբ՝ առաւելութեամբ քո ողորմութիւնդ աւետարանեսցի. (Նար. ՟Լ՟Է։ )Իսկ ի ՟Ղ՟Գ. սուրբ միւռոնն կոչի աճեցումն տղայոց, իբր աճեցուցիչ։
grown, augmented.
ԱՃԵՑՈՒՆ որ եւ ԱՃՈՒՆ. αὑξανόμενος, ηὑξήμενος crescens, vegetus Ունօղ զաճեցումն. աճեցեալ. ուռճացեալ. զարգացեալ. յառաջադէմ. ծլած ծաղկած, մենծցած, մեծցօղ. գատտ չէքէն, նապիթ.
Աճեցուն հասակաւ։ Աճեցունս օրըստօրէ գործելով զբարեփառութեանցն իշխանութիւն. (Պիտ.։)
Աճեցուն արարի զգունդն Բելիարայ։ Զամենայն առ ինքն վերաբերեալ (խմորն՝) աճեցուն առնէ։ Զի բազմասցի առաւել աճեցուն եղեալ յաճախ տըւչութիւն անսահմանելի քոյդ սքանչելեաց. (Նար.։)
to increase, to make to grow, to augment, to enlarge, to heighten, to make stout, to multiply;
to exaggerate;
to make dear, to raise the price of.
αὑξάνω, αὕξω crescere facio, incrementum do, augeo, amplifico, cumulo, πολυωρέω mutiplico, τρέφω nutrio, alo Տալ աճել՝ ըստ ամենայն առման. զարգացուցանել աճմամբ. ուռճացուցանել. եւ ճոխացուցանել. բազմացուցանել. որ եւ ասի՝ մեծ առնել, բազում առնել. աճեցնել, մեծցընել. պիւյիւթմէք. արթըրմագ. իզաիատ վերմէք.
Իբրեւ զերկիր՝ որ աճեցուցանէ զծաղիկս իւր։ Ես տնկեցի, Ապողոս ջուր ետ, այլ Աստուած աճեցոյց։ Աճեցուցից զքեզ յոյժ։ Օրհնեցից զնա, եւ աճեցուցից զնա, եւ բազմացուցից զնա յոյժ։ Յաւուր յայնմիկ աճեցոյց Տէր զՅեսու առաջի ամենայն ազգին։ Եւ Տէր աճեցոյց զ Յովբ.։ Աճեցուսցէ զքեզ Տէր Աստուած քո յամենայն գործս ձեռաց քոց՝ ծննդովք որովայնի քոյ, եւ արդեամբք երկրի քոյ, եւ ծննդովք անասնոց քոց։ Աճեցուցեալ զվարսս. եւ այլն։
cf. Աճական.
Աճական. աճօղ, աճեցուն, եւ ուռճացեալ. բեղնաւոր՝ առոյգ. ըստ յն. նաեւ աճեցուցանօղ. αὑξητικός, ἑπακμάζων, γόνιμος crescens, vigens, vegetus, faecundus, augens, auctrix
Զզարգալին եւ զերիտասարդականն հասակ (հրեշտակաց՝ իմա՛) զմեղս աճողականին կենդանական զօրութիւնն։ Իսկ զգօտիսն՝ զաճողականացն նոցա զօրութեանց պահպանութիւնն։ Հուր՝ զանխլաբար աճողական իւր՝ առ ընդունօղսն նիւթսն յայտնելով զիւր մեծութիւնն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։ յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)
cf. Աճումն.
ԱՃՈՂՈՒԹԻՒՆ. Աճողական գոլն աճումն. զօրութիւն եւ ներգործութիւն աճելոյ. առուգութիւն. αὕξησις, τὸ ἁκμαῖον augmentum, vigor
cf. Աճումն.
ԱՃՈՂԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Աճողական գոլն աճումն. զօրութիւն եւ ներգործութիւն աճելոյ. առուգութիւն. αὕξησις, τὸ ἁκμαῖον augmentum, vigor
growth, augmentation, increase, enlargement, progress, extension, amplification, multiplication;
exaggeration;
augment;
vegetation.
ԱՃՈՒՄՆ որ եւ ԱՃԵՑՈՒՄՆ. ԱՃԵԼՈՒԹԻՒՆ. Աճելն՝ ըստ ամենայն առման. առաւելութիւն, եւ յաւելուած՝ բուսոց, հասակի, սերնդոց, պատուոյ եւ այլն. αὕξησις incrementum, augmentum աճիլը, մենծնալը, շատնալը. իզտիատ. զիյատէթ. թարագգա.
Յաճումն եւ ի փառս տեղւոյն։ Ամենայն մարմինն աճէ զաճումն Աստուծոյ։ Զաճումն մարմնոյ գործէ. (Բ. Մակ. ՟Ե. 16։ Կող. ՟Բ. 19։ Եփես. ՟Դ. 16։)
Սերմանք աճման։ Ի հասակ աճման համբառնալ. (Նար.։)
Զիս յարմարեա՛ Տէր ընդ նոսին՝ առնուլ աճումն ըստ բոլորին. (Յիսուս որդի.։)
bushy, thick, full of branches.
Որոյ ճիւղքն են աճուն կամ ուռճացեալ. աճումնաձիգ. տալլը պուտագլը.
Ծառս աճունաճիւղս. (Նար. խչ.։)
horn of plenty.
ԱՄԱՂԹԵՂՋԻՒՐ գրի կարճելով եւ ՄԱՂԹԵՂՋԻՒՐ. Անուն միոյ ի դստերաց Յովբայ։ (Յոբ. ՟Խ՟Բ. 14։) Այլ ըստ քերթողաց՝ եղջիւր ամաղթեան, որպէս թէ եղջիւր ամաղթեայ՝ այծոյ կաթնատուի Արամազդայ, նշանակ առատութեան կամ ճոխութեան. եւ ըստ եբր. եղջիւր ծարրոյ՝ որպէս անօթ սնգուրի, նշանակ գեղոյ. ἁμαλθαίας κέρας amaltheae cornu, amalthea
Ամաղթեղջիւր. առասպել հեթանոսական ստեղծ զամաղթեայ պատմութիւնն, որ այծ էր՝ ասեն. որոյ մի եղջերն խզելոյ՝ ի բաց բղխել ի խոր տեղւոյն զամենապտղութիւնն. (Նիւս. երգ.։)