fickle-minded.
inconstancy, fickleness.
muscular.
scissors;
— մեծ, shears.
• , ի-ա հլ. «կտրոց» Յայսմ. փետր. 29. Գնձ. Վստկ. 81. որից մկրատել «մկրա-տով կտրատել» (նոր գրականում), մկրատք «խաղողի որթի ծիլ» Վստկ. 53։
• = Արաբ. [arabic word] miqrāδ «մկրատ», որ գալիս է ︎ qrδ «կտրել» արմատից. mi-fāl ձևով գործիքական անուն է և նշանա-կում է բուն «կտրելու գործիք, կտրոց» (տե՛ս Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 442, որ և էջ 392 ունի [arabic word] miqrās ձևը)։ Նոյնից են փո-խառեալ նաև վրաց. მაკრატელი մակրա-տելի, թուշ. მაკარტა մակարտա, մինգր მარვატელი մարգատելի (Kипաидзе, Гpaм минг. 1914, էջ 304) «մկրատ»։-Հիւբշ. 271։
• Ուղիղ մեկնեց նախ Schröder, The-saur. 46։ Նոյնը նաև ՆՀԲ, Petermann 25, Lag. Arm. Stud. § 1507. Հիւնո. ևն։ Patrubány ՀԱ 1908, էջ 186 յն. μιϰρο «փոքր» + հատ «կտրել»։
• ԳՒՌ.-Ղրբ. Մկ. Ոզմ. Ջղ. Սլմ. Վն. Տփ. մկրատ, Մրղ. մըկըրատ, Ախց. Կր. մգրատ, Ալշ. Երև. Մշ. Սչ. մգրադ, Տիգ. մգրmդ, Խրբ. մգրադ, մրգադ, Ագլ. մկրօտ, Ննխ. մուգրադ, Սվեդ. մգրուդ, Բբ. մոգադ, Զթ. մօգյօդ, մօգ-րոռ. Հճ. մmյգօդ, մmրգօդ, Ասլ. միրյադ, միրյա*, Սեբ. մնյադ։ Նոր բառեր են մկրա-տել (Ակն. մըյդէլ), մկրատուիլ «մազերը խուզել» (>Սչ. մըգրըդվել), մկրատայ (>Մէրտ մռղադա) «խեչափառ» (իր մկրա-տանման ճանկերի համար այսպէս կոչուած)։
որ եւ թ. մըգրաւ, մըգէսս, ագգաս. ψαλίς forfex. Կտրոց. գործի երկաթի երկճղի կարկնաձեւ՝ ի հատանել եւ ի ձեւել զկտաւս, զթուղթս, զգէսս, եւ այլն.
Զմորթն խզեալ մկրատաւ՝ արար պատան. (Հ. փետր. ՟Ի՟Թ.։)
Յանձեւ մկրատէ (այսինքն յոդ ձեւելոյ մկրատաւ), եւ յանկար ասղանէ՝ հանդերձ առաքէ (աբգար յիսուսի). (Գանձ.։)
to cut with scissors, to shear.
cf. Մկրտարան.
ՄԿՐՏԱՏՈՒՆ ՄԿՐՏԱՐԱՆ. βαπτιστήριον baptisterium, lavacrum. Տուն եւ տեղի մկրտելոյ, մատուռն՝ յորում կանգնեալ կայ աւազան մկրտութեան՝ մօտ առ մեծ եկեղեցին, կամ ի մէջ նորա ի կողմն մի.
Եթէ եկեղեցիս ունիմք, պարտ է եւ մկրտատունս առնել։ Մերձ ի տաճարն մկրտատունս շինեսցեն, եւ աւազանբ. (Կանոն.։)
Աւազան քարեղէն հաստատել մերձ յեկեղեցին ի մկրտատունսն։ Պարտ եւ արժանի է առ դրունս մկրտարանին կատարել. (Յհ. իմ. ատ.։)
baptistery;
font, baptismal font.
ՄԿՐՏԱՏՈՒՆ ՄԿՐՏԱՐԱՆ. βαπτιστήριον baptisterium, lavacrum. Տուն եւ տեղի մկրտելոյ, մատուռն՝ յորում կանգնեալ կայ աւազան մկրտութեան՝ մօտ առ մեծ եկեղեցին, կամ ի մէջ նորա ի կողմն մի.
Եթէ եկեղեցիս ունիմք, պարտ է եւ մկրտատունս առնել։ Մերձ ի տաճարն մկրտատունս շինեսցեն, եւ աւազանբ. (Կանոն.։)
Աւազան քարեղէն հաստատել մերձ յեկեղեցին ի մկրտատունսն։ Պարտ եւ արժանի է առ դրունս մկրտարանին կատարել. (Յհ. իմ. ատ.։)
to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.
Զմկրտութիւն արեանն ընդ քեզ մկրտեցան. (Գանձ.։)
Վասն արտաքին լուացման գրի.
(գրի եւ հնչի Մկրտել. բայց գտանի գրեալ եւ ՄԿՐԸՏԵԼ. որպէս լծ. ընդ Մխրճել, եւ ընդ մաքրոտել. βαπτίζω baptizo. ի յն. βάπτω . թ. պաթըրմագ. mergo, immergo, tingo, lavo եւ φωτίζω illumino (որ է լուսաւորել). ... Ջրով լուանալ եւ մաքրել. մխել ի ջուր ի լուացումն. կր. լուանիլ, մաքրիլ։ Անխտիր ասի զմկրտութենէ յովհաննու, եւ քրիստոսի, եւ զլոկ լուացմանէ, եւ զջրացանութենէ. եւս եւ զմարտիրոսութենէ.
Ես մկրտեմ զձեզ ջրով յապաշխարութիւն. բայց որ զկնի իմ գայ, նա մկրտեսցէ զձեզ ի հոգին սուրբ եւ ի հուր։ Եկի ես ջրով մկրտել, Նա է՝ որ մկրտէ հոգւովն սրբով։ Մկրտեցէ՛ք զնոսա յանուն հօր եւ որդւոյ եւ հոգւոյն սրբոյ. եւ այլն։
Միանգամ մկրտելոցն, որ ճաշակեցին յերկնաւոր պարգեւացն. (Եբր. ՟Զ. 4։)
Այսօր հուրն ի ջուրն մկրտի, եւ մկրտեալն՝ զնա սրբէ. (Ժմ. յն.։)
Վասն մարտիրոսութեան աս ի Շար.
Մկրտեցար արեամբդ քով։ Մկրտութեամբ արեան ընդ քեզ մկրտեցան։ Մկրտեալք արեամբ իւրեանց.եւ այլն։
Ե՛րթ լուա՛. եւ էջ նէեման, եւ մկրտեցաւ ի յորդանան եօթն անգամ ընդ բանին եղիսէի։ Մկրտէր ի բանակի անդ յաղբիւրս ջուրցն ըստ օրինի հրէիցն (յուդիթ), եւ իբրեւ մկրտէր, կայր յաղօթս։ Եթէ ոչ բռնալիր լուանան զձեռս, հաց ոչ ուտեն. եթէ ոչ նախ մկրտին, ոչ ուտեն։ Զարմացաւ, զի նախ ոչ մկրտեցաւ յառաջ քան զճաշ։ Ամենեքին ի մովսէս մկրտեցան՝ յամպն եւ ի ծովն։ Մկրտին վասն մեռելոց. եւ այլն։
Դառնութիւնն իսկ (մաղձի կամ լեղւոյ) արեամբ մկրտեալ՝ գոյն կարմիր ընկալաւ. (Պղատ. տիմ.։)
Անսովոր է կր. Մկրտիցուք. բայց առ հարկի գտանի եդեալ ըստ հին ձեռ. առ որոշելոյ ի ներգործականէս՝ մկրտեսցուք։
Արդ մկրտիցո՛ւք, զի յաղթիցեմք։ Մկրտիցո՛ւք այսօր, զի մի՛ վաղիւ բռնադատիցիմք. (Ածաբ. մկրտ.։)
to receive baptism, to be baptized;
to wash, to bathe or cleanse oneself;
— արեամբ, to be martyrized.
baptizing, christening.
baptism;
washing, ablution, purification;
martyrdom.
βαπτισμός baptismus βάπτισμα baptisma. Մկրտելն, իլն. մխումն ի ջուր, լուացումն ջրով։ Երբեմն որպէս արտաքին լուացումն ըստ խտրանաց հրէից, կամ ջրացանութիւն.
Մկրտութիւնս բաժակաց եւ ստոմանաց եւ պղնձեաց եւ մահճաց։ Մկրտութեանցն վարդապետութեանցն վարդապետութեան։ Կերակրովք եւ ըմպելեօք, եւ պէսպէս մկրտութեամբք.եւ այլն։
Մկրտութիւնս բաժակաց եւ ստոմանաց եւ պղնձեաց եւ մահճաց։ Մկրտութեանցն վարդապետութեանցն վարդապետութեան։ Կերակրովք եւ ըմպելեօք, եւ պէսպէս մկրտութեամբք.եւ այլն։
Մկրտութիւն յովհաննու յապաշխարութիւն.
Տեսեալ զբազումս եկեալս ի մկրտութիւն իւր։ Մկրտութիւնն յովհաննու ուստի՞ էր.եւ այլն։
Սուրբ խորհուրդ քրիստոսական մկրտութեան. որ եւ ասի ԼՈՒՍԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ, ԿՆԻՔ.
Մի հաւատք, մի մկրտութիւն։ Թաղեցաք ընդ նմին օրինակի կեցուսցէ մկրտութիւնն.եւ այլն։
Ընդունէր ի նոցանէ զսուրբ մկրտութիւնն։ Մկրտութիւնս այս լիցի ինձ ի լուացումն մեղաց իմոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Կոչեմք մկրտութիւն (յն. վաբդիսմա ), իբրեւ ընդ նմին թաղեալք ի ջուրն զմեղսն. եւ լուացումն (յն. լուդրօն ) իբրեւ զմկրտութիւն (յն. է՛գբլիսին ). (Ածաբ. ի մկրտ.։)
Եւ որպէս Մարտիրոսութիւն կամ չարչարանք.
Մկրտութիւն մի ունիմ մկրտել (իլ)։ Կարէ՞ք ըմպել զբաժակն՝ զոր ես մկրտելոցն եմ, մկրտել.եւ այլն։
Մկրտութեամբ արեան ընդ քեզ մկրտեցան. (Շար.։)
Զի եւ մարտիրոսութիւն ինքնին գիտէ մկրտութիւն անուանիլ. (Կոչ. ՟Գ։)
subject to the nightmare.
suffocating, stifling, oppressive, sultry.
Որ ինչ տայ մղձկիլ. խեղդիչ. անմասն ի շնչառութենէ. խեղդղդօղ.
Հասուցին զբարձրութիւնն յողձուտ եւ ի մղձկուտ յօդն. որպէս ասէ, ուր ոչ կարեն ընթանալ թռչունք. (Վրդն. ծն.։)
Անցուցանել ընդ կենսաբեր օդդ՝ ելանել ի մղձկուտ ի վնասաբեր կայանս աստեղաց. (Պտմ. վր.։)
foggy, misty, cloudy, caliginous.
Միգապատ. բալուտ, մշուշ, մո՛ւթ. (լծ. հյ. աղօտ. կամ մղեղուտ. թ. պուլութ )
Ի մղուտ օդոյն մոլորեցան արքն. (Պտմ. առ լեհ.։)
obscurity, darkness.
Արծաթ՝ լուսափայլութեամբն, եւ անագ եւ կապար ըստ իւրեանց մղտագունութեանն. (Խոսր.։)
cf. Մթանամ.
Մղտացաւ օդս ընդ ամենայն աշխարհ. (Ժող. հռոմկլ.։)
Արեգակն՝ գիշերակն՝ գիշերաւ է ծածկեալ, ամպովս է թաքուցեալ. փոշւով է մղտացեալ, մրրկով է ալէկոծեալ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Ի շաղախմանէ մեղացն մղտացեալ մտացն՝ ոչ կարէ մաքրութեանն առաջի մտել. (Լմբ. ի տնտեսն.։)
dispelling darkness.
Փարատիչ մթութեան, եւ միգի եւ շամանդաղից.
Լուսակիրն՝ օրակշիռն՝ մղտափարատն՝ ակնապարար ականն արեւու. (Նար. յիշ.։)
pantomime.
musk-scented, musked, muscadine, muscadel.
musk bearing or producing, moschifer, ferous;
— այծեամն, musk, moschifer, musk-animal, Tibet-musk.
Որոյ պորտն ունի զմուշկ կամ զհոտ մշկոյ.
Ելանեն ի հայաստան գաւառ ի խորին խորշ լերինն մշկունեաց. ի սմա ասի այծեմունս մշկապորտս լինել. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
always.
speaking continually.
Որ միշտն բարբառի. անդադար ձայնիւ.
Մշտաբարբառ բարեաց բարեխօս. (Մաշտ.։)
always open.
Միշտ բաց. հանապազ բացեալ. անփակ.
Պատուհանք հրաշագեղք քաջավայելուչք՝ մշտաբացիկք, երկնածագ լուսովն գերափայլեալ. (Անան. եկեղ։)
Որ ի մեզ մտիցն պատուհանաց մշտաբացիկ թափանցանցութիւնք. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
producing, bringing forth constantly.
Որ միշտն պտղաբերէ. անպակաս բերիւք.
Ստեփաննոս՝ մշտաբեր այգկոյն բազմաբեր որթ. (Պրոկղ. ի ստեփ.։)
always eating, devouring, voracious, greedy, gluttonous.
Որ միշտ բուծանի եւ պարարի. մշտակեր. անյագ կերօղ զբուտ.
Մոլութեամբ ամենաբաղձ կերակրոց՝ իսր գազան մշտաբոյծ. (Նար. ՟Ձ՟Զ։)
perpetually burning;
inextinguishable.
Միշտ բորբոքեալ. լուցեալ. անշէջ.
Այս նիւթ ջահաւորական մշտաբորբոք անաղօտելի։ Հրափայլ եւ մշտաբորբոք եւ ահաւոր աստուածութեանն. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. յովէդ.։)
Գեհեան զմշտաբորբոք եւ զյարակէզ հնոցն անուանէ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Մշտաբուղխ.
ՄՇՏԱԲՈՒԽ ՄՇՏԱԲՈՒՂԽ. ἁένναος, ἁείναος perennis, semper fluens. Որ միշտ բղխէ՝ հոսի. մշտնջենաբուխ. մշտահոս. յաւէժական. անսպառ.
Աղբերք մշտաբուղխք հանապազ բղխեն. (Եզնիկ.։)
Մշտաբուխ աղբերց, եւ գետոց նորածնաց, եւ ուխից. (Փիլ. իմաստն.։)
Եդեմածին աղբիւրն մշտաբուղխ եռացեալ զուարժանայ. (Զքր. կթ.։)
Ոչ երբէք ժուժէին տեւել եւ մեկուսանալ ի մշտաբուղխ աղբերէ վարդապետութեան սրբոյն։ (Փարպ.։)
Փիւթագորեանք ասէին, երդուեալ յաւանդօղն մել զքառեակն՝ զմշտաբուղխ աղբիւրն բնութեան։ Մշտաբուղխ կոչէին զչորս զթիւսդ վասն չորից տարերցդ. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
Մերձ դնեմ սեղան բաւական, եւ խառնարան հոգեւոր մշտաբուղխ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Լուսինն ցուցանէ զմշտաբուխ արիւնն ի նոցին մարմնոց. (Ագաթ.։)
Ըստ որում ջուր մշտաբուխ է, այնպէս եւ հոգին. (Լմբ. պտրգ.։)
Որոց շարժութիւնն լինելութիւն ընկալեալ՝ մշտաբուղխ գոյացութիւն հնարեաց. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
flowing, gushing out continually, never failing, perennial.
ՄՇՏԱԲՈՒԽ ՄՇՏԱԲՈՒՂԽ. ἁένναος, ἁείναος perennis, semper fluens. Որ միշտ բղխէ՝ հոսի. մշտնջենաբուխ. մշտահոս. յաւէժական. անսպառ.
Աղբերք մշտաբուղխք հանապազ բղխեն. (Եզնիկ.։)
Մշտաբուխ աղբերց, եւ գետոց նորածնաց, եւ ուխից. (Փիլ. իմաստն.։)
Եդեմածին աղբիւրն մշտաբուղխ եռացեալ զուարժանայ. (Զքր. կթ.։)
Ոչ երբէք ժուժէին տեւել եւ մեկուսանալ ի մշտաբուղխ աղբերէ վարդապետութեան սրբոյն։ (Փարպ.։)
Փիւթագորեանք ասէին, երդուեալ յաւանդօղն մել զքառեակն՝ զմշտաբուղխ աղբիւրն բնութեան։ Մշտաբուղխ կոչէին զչորս զթիւսդ վասն չորից տարերցդ. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
Մերձ դնեմ սեղան բաւական, եւ խառնարան հոգեւոր մշտաբուղխ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Լուսինն ցուցանէ զմշտաբուխ արիւնն ի նոցին մարմնոց. (Ագաթ.։)
Ըստ որում ջուր մշտաբուխ է, այնպէս եւ հոգին. (Լմբ. պտրգ.։)
Որոց շարժութիւնն լինելութիւն ընկալեալ՝ մշտաբուղխ գոյացութիւն հնարեաց. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
eternal, immutable.
Որոյ բուն իսկութիւնն է միշտ մի եւ նոյն. ի բնէ մշտնջենաւոր եւ անյեղլի.
Զիա՞րդ փոփոխի բնութիւն մշտաբուն բարւոյդ՝ սակս սնոտի անձին իմոյ դառնութեան. (Բենիկ.։)
perpetually rolling or turning round.
in perpetual darkness, always in the dark.
Որ միշտն է որպէս ի գիշերի. որ կայ ի մթան՝ անմասն ի լուսոյ տուընջեան.
Ընդ աչացաւացն նեղելոց մշտագիշերն խարխափանօք. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
going or flowing continually.
Ակունք մեծամեծք, որք բղխեն յերկրէ՝ անդադար եւ մշտագնաց վտակովք. (Վեցօր. ՟Գ։)
Սահմանեաց զաղբիւրս, եւ զգետս մշտագնացս. (Մխ. այրիվ.։)
everlasting, perpetual, eternal.
ἁεί ὥν, ὁν qui semper est, sempiternus. Որ միշտ գոյ. մշտնջենաւոր.
Ի մշտագոյ յաւիտենին զերանականն վիճակեսցեն հանգիստն. (Դիոն. թղթ.։)
evergreen.
very tiresome, importunate, troublesome.
Միշտ դատօղ կամ դատեալ. եւ Միշտ աշխատ առնօղ այլոց վասն իւրոյ դատի.
Արա՛ ինձ անդորր ի մեղցաս աշխատութեանց. զի եւ քեզ լիցի հանգիստ ի շտադատս հեծութեանց ձանձրացուցիչս թախանձանաց. (Նար. հ։)
always running or flowing, falling continually.
Միշտ զեղեալ. մշտահոս. մշտաբուխ.
Ջերմագոյն եւ անընդմիջելի մշտազեղ արտասուօք. (Սկեւռ. լմբ.։)
always merry;
ever reviving.
Յարազուարճ. մշտադալար. մշտասաղարթ. մշտափթիթ. անթառամ.
Դրախտ քաջազուարթ սաղարթացեալ ծառովք լիապտղովք մշտազուարճ. յն. եւ մշտազուարճիւք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
Մշտազուարճ առաքինութեանն ծաղկօք նորափետուր զարդարեալ. (Խոր. վրդվռ.։)
Որոց անդն տօնել՝ մշտազուարճ եղեալ՝ հնչումն է անդադար. (Վանակ. յուրախ.։)
always bright or luminous.
ἁείφωτος semper lucens. Միշտ լուսաւոր. եւ միշտ անաղօտ.
Մեծս այս եւ բոլորափայլ եւ եւ մշտալոյս արեգակն. (Դիոն. ածայ.։)
Հանապազորդ վառումն լուսոյն զմշտալոյս պայծառութիւն արդարոցն ցուցանէ առ ի յաստուծոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Զհետ քրիստոսի հարսինն մշտալուսովն փութալ ի նշանակեալ նպատակ. (Խոր. հռիփս.։)
cf. Մշտագնաց.
ἁεικινήτος mobilis perpetuo. Որ միշտ խաղայ կամ շարժի եւ բերի. մշտագնաց. մշտաշարժ.
Մշտախաղաց եւ նուրբ հրային բնութեանն նմանութիւն իմն բերէ օդդ։ Վասն մշտախաղաց օդոյն ի բարձրութեան նոցա շնչելոյ. (Նիւս. կազմ. ՟Բ։ Վեցօր. ՟Թ։)
Ի շարժմանէդ մշտախաղաց անկայական, զանշարժելի շարժող բնաւիցս որ այժմ կան. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Մանկանցն բնականաբար շարժեալ ի գութ ծնողին, եւ հարկաւորաբար զբնութիւնն ունելով մշտախաղաց յայսոսիկ. (Անան. ի պետր.։)
Մեկնիչ հնոց եւ նոր կտակի՝ մշտախաղաց հոգւովն անմահի. (Գանձ.։)
Զառաջին մշտախաղաց շրջագայեալ կարգն կալեալ. (Յհ. կթ. (այն է շարժական տումարն, որպէս եւ անշարժն կոչի անխաղաց։))
always thoughtful.
Որ միշտ խորհի, եւ միշտ խորհեալ՝ որոճեալ՝ երկնեալ.
Զտռփումն մշտախոհ՝ զցանկ ըղձման քո տրամախոհական մտածութեան. (Մագ. ՟Ժ։)
speaking or singing continually.
well known.
Միշտ ծանուցեալ իբր նոյնպիսի. քաջածանօթ.
Զայրական սերտութիւն քո մշտածան յարակայութեամբ տեղեակ եմ. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
ever smiling, cheerful.
ever fruitful;
constantly producing.
Որ միշտն ծնանի զզաւակս.
Աւազանն՝ մշտածին որովայն հարսինն քրիստոսի է, որ է եկեղեցի։ Ի նմանէ ջրհեղեղ ջնջիչ, իսկ ի քէն աւազան մշտածին։ Մշտածին աւազանաւն հարսն քրիստոսի կոչիմք. (Ճ. ՟Գ.։ Գր. սքանչ.։ Ոսկիփոր.։)
Եւ Միշտ ծնեալ, անպակաս բուսեալ, վերընձիւղեալ.
Ունի մշտածին ինքնաւոր անարօրադիր բոյսս բիւրաստեղունս. (Նար. մծբ.։)
cf. Սերմնակաթ.
Մի՛ ասէ մերձենար ի բորոտն, եւ մի՛ հուպ լինիր ի մշտակաթն. (Եփր. կողոս.։)
Մշտակաթն պիղծ է. յոգիսդ իմացի՛ր զմշտակաթն, զիա՞րդ ցանկ վատնէ զսերմն բանին. (Ոսկ. տիտ.։)
Եւ նոցա զպատարագս եւ զօրէն բորոտին եւ զմշտակաթին եւ զտեռատեսին. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա. (տպ. զմշտկային։))
cf. Մշտագոյ.
Տախտակքն մշտակայ՝ տեառն մատին գիծն որ ի նմա. (Տաղ.։)
(Հիւսիսային աստեղք՝ սայլքն) մշտակայ երեւմամբ շրջագայանան. (Շիր.։)
որ եւ ՄՇՏԱԿԱՅՈՒՆ. ἁεί ἐστώς semper stans, sempiternus. Որ միշտ կայ ի նմին վիճակի. միշտ կայուն. յարակայ. մշտնջենաւոր. անշարժ. անփոփոխ.
Բղխումն եւ ծագումն մշտակայ լուսոյն. (Ճ. ՟Գ.։)
Անդ մշտակայ լուսովն զուարճանամք. (Նանայ.։)
(Հանցո՛ւք փառս) յանցեալն՝ յայժմուս, եւ յապագայ, երրորդութեանն մշտակայ. (Շ. խոստ.։)
Ընդ մշտակային. (Տօնակ.։)
Կանաչն զմշտակայ (վիճակ), եւ զանմահութիւն նոցա նշանակէ. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
cf. Մշտաբուխ.
Միշտ կայլակեալ. մշտահոս. մշտաբուխ.
Բղխմունք հանապազահոսք՝ մշտակայլակք. (Նար. առաք.։)
very solid, firm, stable, enduring for ever.
Միշտ կամ հաստատուն կառուցեալ. անդրդուելի. անշարժ.
Մշտակառոյց հիմամբ անսասանելեաւ զսա հաստատէ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
annual;
accustomed;
established.
Որ միշտն կատարի ամ ըստ ամէ. սովորական. տարեւոր.
Զմշտակատար զսորա կենդանի յիշատակն. (Բուզ. ՟Գ. 11։)
continuous, quotidian.
Որ միշտն կրի՝ կայ՝ գոյ յիմիք կարգի. յարակայ. հանապազորդեան.
Վասն պատուիրանակատար մշտակիր հանապազորդութեան նորա. (Բուզ. ՟Դ. 7։)
Մշտակիր յարամնաց հանապազամուխ բեւեռեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
well-bent (bow);
—ք, skilful archers.
կապարճեալք ... եւ լիագիրկք աղեղամբք ձգէր նետս. (Արիստակ.։)
Լիագիրք եւ պղնդաձիրք նետողաց. (Մեսր. երէց.։)
Լիաձիրգք եւ լիագիրկք մտցեն անդր. նետիւք եւ աղեղամբ. (Ոսկ. ես.։)
who has unlimited authority, plenary powers;
— ոստիկան, minister plenipotentiary.
cf. Լայնալիճ.
Լիալիճ աղեղն ի նմանէ գեղապարիւր մարդոյն. (Կաղանկտ.։)
superabundant;
brimful.
Ճակատ իմ լիալիր եւ մաքուր ծրարեալ. (Կեչառ. աղեքս.։)
cf. Լրականութիւն.
Լիութիւն. առատութիւն.
Եւ երախտեաց բարձրելոյն ամենատուր լիակատարութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
full of wisdom, sensible, prudent;
ingenious, skilful.
Լի հանճարով բազմահանճար. իմաստուն.
Թողլով իւր որդի բազմահարուստ եւ լիահանճար յիրս եւ ի բանս. (Յհ. կթ.։)
with a bountiful hand, liberal, generous.
Լի ձեռօք. առատաձեռն. լիաբուռն.
Լիաձեռն զխայրեացն հատուցումն պտղաբերելոյն. (Պիտ.։)
skilful in archery;
well-bent (bow).
ἑκτείνων extendens. որ լիուլի քարշելով զաղեղն՝ ձգէ զգետ. եւ ՔՕաջ լարեալ (աղեղն). լիագիրկք, եւ լիալիճ. հաստաձիք.
Կապարճեալք եւ իաձիգք ... անկցին ի ներքս. (Եփր. աւետար.։)
abundant, copious;
generous, liberal.
Լի եւ առատ ձիրք. առատաձիր.
այս ծով մեծ՝ լիաձիր եւ յոքնատարած. (Նար. մծբ.։)
to be full, to abound;
to be filled with, to be satiated.
Եւ նա սովեալ՝ կարօտի ի նոցանէ լիանալ. (Լմբ. ժղ.։)
liberal, bountiful, munificent.
Առատապարգեւ. առատաձիր.
Ամենառատ տէր լիապարգեւ ի պէտս կարեաց փրկութեան. (Նար. գանձ հոգ.։)
Իսկ (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7.) ըստ ձ.
Զայնպիսի քաղցր տէրութիւն, եւ զայնչափ լիապարգեւօք։ ուղիղ եւս երեւի տպ. լի պարգեւօք. որպէս եւ յն. լի բարեօք։
abundantly, plentifully.
Լիով. առաւելապէս. եւ Ցյագ. եւ Անթերի. կատարելապէս. պօլ պօլ.
Լե՛ր պարգեւիչ հայցուածոց մերոց լիապէս ի քոյ առատ պարգեւացդ. (Բրս. քարոզ.։)
լիապէս բաւականութեամբ բաշխեալ ամենայնի։ Որ տաս լիապէս, այլ կարօտութեամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
Թերակատար, եւ ոչ լիապէս ծանուցանել, կամ ուսուցանել, կամ ցուցանել. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
extensive, spacious, vast.
Ընդարձակ սահմանաւ. որ իցէ շարունակեալ անընդհատ.
Ընդարձակ եւ մակագաւիթ կանոնաւ սփիռ տարածէր լիասահման եւ անխտրոց. (Նար. յիշ.։)
to fill up, to fill with;
to satiate, to fill to overflowing, to load with;
to satisfy;
to perfect, to finish, to ultimate.
Լի առնել. լնուլ. լցուցանել. առատացուցանել.
Սերմանել զերկիր, եւ զհասարակաց պէտս լիացուցանէ. (Խոսր.։)
Լիացուցանել զագահութեանն իւրոյ ինեւ ջանայր զուսումնասիրութիւն. (Յհ. իմ. ատ.) (որ հայի եւ ի ՟Բ նշ)։
Կամ Լիով յագեցուցանել. շատացուցանել.
Եւ Լրացուցանել. կատարելագործել.
to lick;
to lap;
to devour, to consume;
to destroy, to annihilate.
Արդ լիզանէ ժողովուրդս զամենայն՝ որ շուրջ զմեօք են, որպէս լիզանէ արջառ զդեղ դալար ի դաշտի. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 4։)
to lick up, to devour, to exterminate.
ԼԻԶԱՋԻՆՋ ԱՌՆԵԼ. Լիզելով կամ լափելով իմն ջնջել. բնաջինջ առնել. ծախել՝ վատնել. իսպառ կորուսանել՝ սատակել.
Սովովն եւ ախտիւն լիզաջլնջ արար զամենայն ազգս մարդկան. (Եւս. պտմ. 8։)
Եկն սաղմանասար, եւ լիզաջինջ արար զտասն ցեղս. (Գէ. ես.։)
cf. Լիզանեմ.
ԼԻԶԵՄ ԼԻԶՈՒՄ որ եւ ԼԻԶԱՆԵԼ. λείχω lingo, lambo. Նոյն ընդ լեզուլ. որպէս լեզուաւ սրբել՝ մաքրել, յինքն ձգել կամ ուտել. լիզել, լըզել. ... դաղմ. լիժու. յն. լի՛խօ. լտ. լի՛նկօ, լա՛մպօ. սանս. լեհ.
Զհողոտից քոց լիզեսցեն. (Եւս. ՟Խ՟Թ. 23։)
Ինձ զաճիւն լիզելոյ պատիժ ձաղանաց. (Նար. ՟Ի։)
Իբրեւ շուն լիզոյր զոտս տեառն իւրոյ։ Լիզուին զգարշապարս նորա։ Սկսաւ լիզուլ զնա. (ՃՃ.։)
Լիզէին զոտս նոցա։ Լիզէին զոտս ծառային աստուծոյ. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ի՟Գ. Հ=Յ. դեկտ. ՟Ա.։)
cf. Լիզանեմ.
ԼԻԶԵՄ ԼԻԶՈՒՄ որ եւ ԼԻԶԱՆԵԼ. λείχω lingo, lambo. Նոյն ընդ լեզուլ. որպէս լեզուաւ սրբել՝ մաքրել, յինքն ձգել կամ ուտել. լիզել, լըզել. ... դաղմ. լիժու. յն. լի՛խօ. լտ. լի՛նկօ, լա՛մպօ. սանս. լեհ.
Զհողոտից քոց լիզեսցեն. (Եւս. ՟Խ՟Թ. 23։)
Ինձ զաճիւն լիզելոյ պատիժ ձաղանաց. (Նար. ՟Ի։)
Իբրեւ շուն լիզոյր զոտս տեառն իւրոյ։ Լիզուին զգարշապարս նորա։ Սկսաւ լիզուլ զնա. (ՃՃ.։)
Լիզէին զոտս նոցա։ Լիզէին զոտս ծառային աստուծոյ. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ի՟Գ. Հ=Յ. դեկտ. ՟Ա.։)
gum;
ցաւել լնդաց, to have sore gumes.
οὕλον gingiva. գրի եւ ԼԻՆՏ. Միսն՝ որ յարմատս եւ ըստ մէջ ատամանց. լինտ.
Զլինտս ատամանցն վնասեն. (Համամ առակ.։)
Ատամանց ըստ կարգի դասեալք՝ բուսանելովի լինդսն։ Զի մի՛ քանցեսցի քերեալ խստաւ կերակրովն լնդացն փափկութիւն. (Նիւս. երգ. եւ Նիւս. կազմ.։)
Անճաշակ անկիրթն լնդաց ծասքողական մանրեալ ատամամբք խուզման. (Սկեւռ. լմբ.։)
genesis, genealogy.
Բան յաղագս լինելութեան, այսինքն արարչագործութեան, կամ ստեղծման, ծննդոց, սերնդոց. ազգաբանութիւն. իբր յն. γενεαλογία generis recensio.
future, coming, inevitable;
the future, time to come.
զլինելոցս նախատեսեալ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Յառաջագէտ է ամենայն լինելոց. (Կոչ. ՟Դ։)
Այս սովորութիւն իմն է մարգարէիցն, իբրեւ զեղելոց՝ զլինելոցն պատմեն (այսինքն զլինելեաց). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
being, origin, generation, creation, birth;
ի — ածել, to create, to produce from nothing, to call into existence;
յանէութենէ or յոչէից ի — գալ, to be created, to exist.
Լինելն. եղանիլն. ստեղծումն. արարչութիւն. որ եւ ասի ԱՐԱՐԱԾՔ. γένεσις (որ է եղանութիւն). եւ γέννεσις creatio եւ genesis, generatio, ortus. Գոյաւորութիւն. ծնունդ. ծագումն.
Ամենայն իրի անհնար է առանց պատճառի ի լինելութիւն հասանել։ Հոգի է ամենեցուն գերագոյն որչափ լինելութեան հաղորդեալ են, եւ անմահ իսկ, եւ իշխան ամենայն մարմնոյ. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Պատմօղ լինելութեան երկնի եւ երկրի։ Երկին թէպէտեւգեղեցկութեամբ եւ մեծութեամբ առաւելեալ ցուցաւ քան զերկիր, այլ ոչ եթէ լինելութեան սորա է պատճառ. (Պիտ.։)
Ի լինելութիւն գալ յանէութենէ. (Երզն. մտթ.։)
Որ յետ նախակարգ յօրինուածոյն առաջնաստեղծ լինելութեանն. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Փառաբանութիւն անմարմնոցն ի լինելութենէ անտի իւրեանց սկսեալ. (Շ. հրեշտ.։)
Յետ գալստեան անակայ, եւ լինելութեան սրբոյն գրիգորի. (Խոր. ՟Բ. 71։)
Իմ է օրն լինելութիւնն յովհաննու (մկրտչի) պատմէ. (Կիւրղ. ղկ.։)
ԼԻՆԵԼՈՒԹԻՒՆ. Ըստ բնախօսաց՝ Ծնունդ կամ եղանութիւն հակակայ ապականութեան.
Շարժութիւն, աճելութիւն, եւ այլն. (Արիստ. ստորոգ.։)
Եւ լինելութիւնքն լնուն զտեղի ապականելոցն, եւ ապականութիւնքն թեթեւացուցանեն զլինելութիւնսն. (Արիստ. աշխ.։)
Արիստոտելէս զայլոց զլինելութիւնն՝ այլում ապականութիւն գոլ ասէ. եւ զայլոց ապականութիւնն՝ այլում լինելութիւն. (Նիւս. բն.։)
Թաղկեալ կօշկացն լինելութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
համեմատէ ընդ ամենայն լինելութիւն արարածոց. (Շ. բարձր.։)
Ի վերայ բոլորն ստորակաց լինելութեանց։ Ամենայն ի ներքոյ երկնիս լինելութեամբք։ Ամենայն բարի եւ գեղեցիկ լինելութիւնք իմանալեաց եւ զգալեաց։ Քան զբնաւ երկրաւոր լինելութիւնս. (Պիտ.։)
Արարիչ ամենայն լինելութեանց. (Պտրգ.։)
to be;
to exist, to live;
to consist;
to become, to turn, to make one's self;
to happen, to take place, to occur, to chance;
to come to pass;
— առն, to marry, to be married, cf. Ամուսնանամ;
— ընդ կնոջ ընդ միմեանս, to have commerce with, to be in intimate relation with;
— ընդ ումեք, to stay with, to live together;
— ուրեք, to sojourn;
to dwell;
— բերկրութիւն ուրուք, to be the joy or happiness of;
— այր, to become a man, to arrive at man's estate;
— քահանայ, to be ordained priest;
զի՞նչ լինիցի ընդ իս, what shall I do ? what will become of me ? ի ցնծութիւն եւ ի հիացումն եղեւ աշխարհի, he was the glory and admiration of the whole world;
են նորա երկու որդիք, he has two sons;
իցեն այսոքիկ որպէս եւ են, whatever it may be;
քաւ եւ մի լիցի, God forbid ! արանց եւ կանանց լինէին, they married and were given in marriage;
որ ինչ լինելոց է եղիցի, happen what may ! ողջ լիք or լերուք, adieu! good bye! farewell!
Դարձեալ աներեւոյթ լինիւր. (Յիշատ. սարգ.։)
(որպէս թէ լինեալ)) γίνομαι fio, sum, factum est. Եղանիլ. (յորմէ ի փոխ առնու լինիմն զկատարեալն եւ զապառնին, եղէ, եղէց. լծ. եւ յն. ղինօմէ) այս ինչ կամ այսպիսի ինչ գոլ, գտանիլ, գոլ. ըլլալ.
Սուրբ կամ անսուրբ լինել։ Գերի լինել։ Համր՝ կարօտ լինել.եւ այլն։
Լինիցիք իբրեւ զաստուած։ Անիծեալ լիջիր։ Առ քեզ լիցի դաղձ նորա։ Վասն լինելոյ դոցա մարմին։ Բարի լիցի ինձ վասն քո։ Անթիւ լիցի ի բազմութիւն։ Որ ինչ ցայսմ ոչ եղեւ ինձ, ա՞րդ լինիցի. (Եւայլն։)
Արար նա գաւառապետս, զի եղիցին դարմանել զաղքատս. (Եփր. մն.։)
ԼԻՆԵԼ. իբր Ստեղծանիլ, կամ լինելութիւն.
Ի սոցանէ ասեն լեալ զնահապետութիւնս մանաւազեանց։ Զանգեղ տունն ասէ ի պասքամայ ումեմնէ հայկակայ թոռանէ լինել։ Զմանկունս թողուլ անթլփատս յորժամ լինիցին. (Խոր.։)
Ի բեթղեհէմ ասաց լինել նմա մարգարէն. (Շ. մտթ.։)
ԼԻՆԵԼ. որպէս Կալ. բնակիլ. Դադարել. գտանիլ ուրեք. կենալ.
Անդ լինջիր ցորժամ ասացից քեզ. (Մտթ. ՟Բ. 13։)
Յետ զհնգետասան ամ լինելոյ ի խոր վիշապին։ լինիցին ի դիպահոջ. (Յհ. կթ.։)
Ընդ աջմէ իմ լիցիս ի վտանգի ծանրութեանն. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)
ԼԻՆԵԼ. Գործիլ. կատարիլ.
Պետք են ընչից, եւ առանց սոցա անկատար է լինել ինչ յարժանեաց. (Պիտ.։)
Զբարիս՝ որ ի նմանէ լինելոյ էր առ նոսա. (Շ. մտթ.։)
Անկանիլ ի տանջանս անվախճանելի, որ քաւ եւ մի՛ լիցի լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։)
Եւ եղեւ ըստ աւուրսն այնոսիկ։ Եւ եղեւ եւ այլն։
Եթէ կամին՝ եւ դեւք բարի լինին. եւ եթէ կամին՝ եւ հրեշտակք չար լինին. (Եղիշ. ՟Բ։)
Կարելի է բանական կենդանւոյ ամենեցուն յամենայն ժամ լինել զի՛նչ եւ ամեսցի. (Յհ. իմ. ատ.։)
ԼԻՆԵԼ. Պաղատիլ. դեգերիլ. ճառել.
Կանայս առնէին, եւ արանց լինեյին. (Մտթ. ՟Ի՟Դ. 38։)
ԼԻՆԵԼ ԸՆԴ ԿՆՈՋ, կամ ԸՆԴ ՄԻՄԵԱՆՍ. Խառնակիլ ըստմարմնոյ.
Միթէ ամոն եղբայր քո եղեւ ընդ քեզ։ Էր ի ցանկութեան մեծի լնել ընդ նմա։ Կամէին լինել ըստ նմա։ Լե՛ր ընդ մեզ. (՟Բ. Թագ. 20։ Յուդթ. ՟Ժ՟Բ. 16։ Դան. ՟Ժ՟Գ. 11. 20. 38։)
Յայտ է ի վավաշոտիցն, յորժամ լինին ընդ միմեանս։ Զընդ միմեանս լինելն՝ խառնումն ասեմք. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Դ։)
ԼԻՆԵԼ. Անխտիր կազմէ զկրաւորական ամենայն բայից ներգործականաց. զոր օրինակ.
Առեալ լինի արծաթն ի չար ծառայից։ Ի քննութենէ մարդկան տուեալ լինի։ Խնդրեալ լինէր։ Ծանուցեալ լինիս։ Դատեալ լինիմ. եւ այլն. (մծբ։ Խոր.։ Նար.։)
Ամենայնքն պայծառացեալ լինէին վայրք. (Պիտ.։)
Թշնամանալովն զնոսա՝ ի քրիստոս լինի մեղուցեալ թշնամանչն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ի դրանց մահու յաստուծոյ ողորմութեանցն զփրկիւթիւն գտեալ լինէին. զփրկութեան վայելս առեալք. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 10։)
Զգտնեալ լինէր կոյսն մանուկ զտիեզերասաստ բռնաւորն. (Խոր. հռիփս.։)
Սա զաստուած գուշակեալ լինի. (Շար.։)
Որ պատուէ զխաչն քրիստոսի, զնոյն ինքն պատուեալ լինի զքրիստոս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զձեռն ի ցփսիսն արկեալ լինէր ամիրապետն։ Յհ. (կթ.։)
Զահեղ դատաստանին արհավիրս աստէն եղիցուք լուծեալ։ Ի կամս մեր մեզ թողեալ լինի. (Նանայ.։)
Ճարպ մեռելոտւոյ եւ գազանաբեկաց լինիցի յամենայն գործ, բայց ի կերակուր մի՛ ուտիցի. (Ղեւտ. ՟Է. 24։)
Ի ՄԵՂՍ կամ Ի ԳԱՅԹԱԿՂՈՒԹԻՒՆ ԼԻՆԵԼ. որպէսՀամարեալ լինել, գրիլ. կամ Լինել ի կործանումն, այսինքն կործանման պատճառ լինել. եւ այլն. տե՛ս առընթեր գոյականացն։
Լինին ասել։ Լինին նախատել զիս, եւ ասել։ Լինին այնուհետեւ բազում չար գործել։ Եթէ էր նա իջեալ վաղվաղակի, լինէին նոքա ասել, եթէ զինչ է եւ այլն. (Եփր. ել.։)
plentifully, abundantly, copiously, fully;
completely;
amply, largely;
diffusely.
πλήρης, πεπληρώμενος, πληρέστατα plenus, plene, plenissime. Լիապէս. լիութեամբ. առատապէս. լիուլի. լման. պօլ պօլ, պիր թամամ.
Ի քարընկէց բարկութենէ թափեսցի լիով կարկուտ. (Իմ. ՟Ե. 23։)
Լիով իմացուցանել, կամ վայելել, կամ հարկել, կամ կատարել, կամ յանձին բերել. (Եղիշ. ՟Գ։ Պիտ.։ Խոր. ՟Բ. 29։ Տօնակ.։ Գանձ.։)
plenty, abundance, fulness;
repletion;
riches;
կեալ ի լիութեան, to live in abundance;
ի —, in abundance, profusely;
ի — բաւականի, sufficiently, enough.
πλήρωμα, πλησμονή plenitudo. Լի գոլն. լիր. բովանդակութիւն. անպակաս լրութիւն. յորդառատ առաւելութիւն. բովանդակութիւն. առատութիւն. ճոխութիւն. լիք ըլլալը.
Ի լիութեան հացի։ Ոչ ծանիցի լիութիւնն երեսաց սովոյն։ Լցցին շտեմարանք քո լիութեամբ ցորենոյ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 49։ Ծն. ՟Խ՟Ա. 40։ Առակ. ՟Գ. 10։)
Հնչեսցէ ծով լիութեամբ բռան միոյ (կամ բուռն մի) հանգստութեամբ՝ քան զլիութիւն երկուց բռանց ջանալով եւ յօժարութեամբ ոգւոյ. (Ժղ. ՟Դ. 6։)
Արմտեացն լիութիւն. (Պիտ.։)
Կարօղ է եւ զքաղցութիւն իւր դարձուցանել ի լիութիւն. (Շ. մտթ.։)
Յորժամ ծագէ արեգակն ի լիութեան լուսնի, խոնարհի մտանել լուսինն. (Վեցօր. ՟Զ։)
full, copious;
abundant;
fully, plentifully, abundantly.
Լիուլի առատութեամբ ձեռաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)
Յետ բղխելոյ՝ լիուլիկացեալ, եւ ոչինչ պակասեալ. (անդ. 13։)
Սոքա յամէն թղթոյն պօղոսի լիուլի ուրանան. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 27։)
stuffing;
any thing used to fill up a vacancy;
knuckle-bones;
dice;
— խաղալ, to play at knuckle-bones.
ἁστράγαλος, κύβος talus, cubus, alea. Ոսկրն՝ որ լնու զմիջիայլոց սրունից եւ ոտից, եւ լինի խաղալիկ տղայոց. ... եւ Քուեայ. զար.
տայցէ նմա ճակգարանս, որ է լից ոսկրեայ, եւ կոճ որով տղայքն խաղան. (Կեչառ. աղեքս.։)
Կէսք ի մէնջ ի լիցս ընթանան, եւ կեսք ի տապելուղունս. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Լող.
Ի վերայ մկանացն ի լիւղ անցանէր ընդ գետն եփրատ։ Անկեալ էր (ի ծով), եւ ի լիւղ երթայր. (Ագաթ.։ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Ընդ ծայրագոյն ալէկոծութիւնն առանց վշտի լիւղել. (Կլիմաք.։)
vexation, torment, oppression, ill usage;
anguish, sorrow, affliction, trouble.
μάστιξ flagellum σκυλμός vexatio. Խոշտանգանք. տանջանք. չարչարանք. հարուած գանից. Վիշտ. Նեղութիւն՝ որ աշխատ առնէ զոք. տագնապ.
Գիտել զամպարշտի զուրախութիւն, եւ զլլկանս եւ զծփանս։ Ո՞ կացուցանէր ի վերայ մտաց իմոց լըլկանս. (Ժղ. ՟Է. 26։ Սիր. մերթ. ի խորշակէ. Եզնիկ.։)
Զո՞ր չարչարանս եւ զլլկանս թողին թշնամիք ժողովրդեանն աստուծոյ. (Եփր. վկ. արեւ.։)
Լլկանօք եւ քերականօք զարեան վտակսն հոսեցին. (Շար.։)
to vex, to torment, to oppress, to torture, to maltreat;
to afflict, to trouble, to molest;
to be possessed by devils;
to violate, to deflower, to dishonour;
to ravish.
μαστιγόω flagello σκύλλω vexo παρενοχλέω perturbo, molestiam fero ταπεινόω humilio եւ այլն. (արմատն է Լլուկ, ի յանգս բարդութեանց). Խոշտանգել. տանջել. չարչարել. նեղել. աշխատ կամ նկուն առնել. չարչըկել.
Լըլկեսջիք զանձինս ձեր։ Լլկեաց զնոսա եգիպտոս։ Յոյժ լլկեաց զնա (դեւն)։ Զի՞ լլկեցեր զիս՝ ելանել ինձ։ Ոչ ոք իցէ՝ որ լլկիցէ զնա. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Զ. 29։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ը. 15։ Երեմ. ՟Խ՟Զ. 27։)
Այնու՝ որովկարծէին, եթէ լլկեցաւ ժջշմարտութիւնն, առաւել պայծառանայր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
Եւ Բռնաբարել՝ ապականել զաղջիկ կամ զկին. որ եւ ասի ՏԱՌԱՊԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. ըստ յն. խոնարհեցուցանել.
Լլկեցեր զնա։ լլկեաց զկին ընկերի իւրոյ. Լլկեցին զնա։ Պղծութեամբ զդաշտանն լլկէին ի քեզ. (Օր. ՟Ի՟Ա. 14։ ՟Ի՟Բ. 24։ Դտ. ՟Ժ՟Թ. 25։ Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 10։)
that which vexes, torments, oppresses, troubles.
Լլկիչ եւ հալածիչ զկրօնիցս մերոց հակառակսն ասէ. (Երզն. մտթ.։)
Ոչ եւս ապաստան լինիցին ի լլկիչսն ( ի սուրբ գիրս ՝ ի զրկիչսն) իւրեանց. (Ոսկ. ես.։)
cf. Լլկանք.
Ծերութիւնն ըստ ամենայն լլկութիւնս անցեալ, զբնաւ չարիսն ի բաց թօթափէ. (Ոսկ. եբր. ՟Է։)
Զբորոտս սրբել, եւ զամնայն ցաւս, եւ զլլկութիւնս (այսահարաց) հալածել. (Ագաթ.։)
cf. Լլկանք.
Ի վիշտս, կամ ի լլկումն. (Զենոբ.։)
that bears the yoke;
obedient, submissive.
Սահման արջառոյ, բջողական, լծաբարձ չորքոտանի կճղակահերձ. (Ոսկիփոր.։)
Առաւել՝ Բարձօղ զքաղցր լուծն քրիստոսի, կամ զլուծ խոնարհութեան. առաքինի. հլու. պատուիրանապահ.
Սուրբեւ ամբիծ. ի տղայութենէն լծաբարձ, եւ բարեպաշտ. (ՃՃ.։)
Յառաջին տիոցն լծաբարձ լինել պատուիրանաց տեառն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Արդարք՝ որ յառաջին տիոց լծաբարձք լծոյն քրիստոսի. (Գէ. ես.։)
Որպէս եզն հեզութեամբ եւ խոնարհութեամբ լծաբարձ եղեալ. (Երզն. մտթ.։)
lever;
balance;
— քառաթեւին, arms of the cross;
— կշռոյ, beam of an assaying balance;
— թեքեալ or արմկնաձեւ, crook or elbow -;
— արգելիչ, detent -.
lever.
μοχλός, διωστήρ, φορεύς vectis, repagulum ψαλίς forfex. Որպէս թէ լուծ փոքր կամ բարակ. Երկայն ձող. Բանալիք. նիգ. խոյակ. սըրըգ, դըրգազ, սիւրմէ, քիլիտ, մագաւչամա (եւ որ ինչ նման է սոցին)
Հատինողկոյզ մի խաղողոյ, եւ բարձին զնա լծանօք. (Թուոց. ՟Ժ՟Գ. 24։)
Արասցես զլծակսն յօղամանեակսն։ Կայցեն լծակքն անշարժք անդստինի նմա։ արկցես զլծակսն ընդ օղսն, եւեղիցին լծակքն յերկոցունց կողմանց սղանոյն առ ի բառնալոյ զնա։ Զսրահակն, եւ զլծակսն. (Ել. ՟Ի՟Ե. 13. 1ձ։ ՟Ի՟Է. 7։ ՟Լ. 5։ ՟Լ՟Է. 28։ ՟Լ՟Թ. 35։)
պանծալի լծակօք ամբառնալեաց նոր տապանակիդ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Եդեալ ի լծակս կշռոց զողորմութիւնն։ Ունիս զլծակ կշռոցն, եւ դիւրես զարդար կշիռն։ Ի լծակսկշռոց զողորմութիւնն։ Ունիս զլծակ կշռոցն, եւ դիւրես զարդար կշիռն։ Ի լծակս կշռոց եդեալ զերկունս. (Ածաբ. աղքատ.։ Սեբեր. ՟Է։ Յհ. կթ.։)
Զամենայն ուրուք զկենցաղ՝ մտացն լծակաւ կշռէր։ Լծակօք իմն կշռէր՝ նախ զիւր, եւ ապա զամենեցուն կենցաղս. (Խոր. ՟Ա. 23։ Յհ. կթ.։)
Դիցէ զգործս իմ ի մէտն (ի մի ի նժարից), եւ զձեր գործսդ ի միւս մէտն, եւ ինքն ստուգութիւնն բարձցէ զլծակսն. (Վանակ. յոբ.։)
Եւ թեւք խաչի. խաչափայտ.
to quarrel (among yoke-fellows);
to fall out with one's companions, to make a quarrelsome household;
to litigate, to contend, to dispute.
ԼԾԱԿՌԻՒ ԼԻՆԻՄ. եղէ. ԼԾԱԿՌՈՒԻՄ. ζυγομαχέω contendo, litigo, rixor cum proximis . Որպէս թէ ընդ նովին լծով կռուել ընդ միմեանս. Բանակռիւ լինել ընդ մերձաւորս. հակառակիլ առն ընդ եղբօր. կագել. մաքառիլ. վիճել. մարտնչել.
Եւ ոչ յաղագս անուանց լծակռիւք լինիմք, ցորքան ի նոյն միտս ասացուածքն բերեցին։ Ընդ միմեանս լծակռիւ լինին։ Ոչ լծակռիւ լինէր առտարողսն (ի խաչ հանել)։ Կամ թէ յաղագս այսոցիկ լծակռիւք լինիցին. (Ածաբ. յայտն.։ Ածաբ. պենտեկ.։ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Դ։)
Բազումք են որ յաղագս քրիստոսի լծակռիւ լինին. (Ոսկ. եբր.։)
Ոչ միայն ընդարմանայ ձեռնդ ... այլ եւ լծակռուիս յաղագս յոլովոյ։ Անհնարին է՝ որք յառաջնումն լծակռուին, եւ այլն։ Հաւատալ պարտ է ասէ, թէ է՛ աստուած. ոչ խուզել եւ ոչ լծակռուել թէ զի՛նչ է. (Բրս. սղ.։)
Ոչ դադարեն ի լծակռուելոյ յիսուսի քրիստոսի. (Բրս. տեառնընդառաջ.։)
cf. Լծակռուիմ.
ԼԾԱԿՌԻՒ ԼԻՆԻՄ. եղէ . ԼԾԱԿՌՈՒԻՄ. ζυγομαχέω contendo, litigo, rixor cum proximis. Որպէս թէ ընդ նովին լծով կռուել ընդ միմեանս. Բանակռիւ լինել ընդ մերձաւորս. հակառակիլ առն ընդ եղբօր. կագել. մաքառիլ. վիճել. մարտնչել.
Եւ ոչ յաղագս անուանց լծակռիւք լինիմք, ցորքան ի նոյն միտս ասացուածքն բերեցին։ Ընդ միմեանս լծակռիւ լինին։ Ոչ լծակռիւ լինէր առտարողսն (ի խաչ հանել)։ Կամ թէ յաղագս այսոցիկ լծակռիւք լինիցին. (Ածաբ. յայտն.։ Ածաբ. պենտեկ.։ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Դ։)
Բազումք են որ յաղագս քրիստոսի լծակռիւ լինին. (Ոսկ. եբր.։)
Ոչ միայն ընդարմանայ ձեռնդ ... այլ եւ լծակռուիս յաղագս յոլովոյ։ Անհնարին է՝ որք յառաջնումն լծակռուին, եւ այլն։ Հաւատալ պարտ է ասէ, թէ է՛ աստուած. ոչ խուզել եւ ոչ լծակռուել թէ զի՛նչ է. (Բրս. սղ.։)
Ոչ դադարեն ի լծակռուելոյ յիսուսի քրիստոսի. (Բրս. տեառնընդառաջ.։)
yoke-fellow war, dispute among persons subject to the same authority;
a quarrelsome household;
controversy, dispute, quarrel;
law-suit.
Ասեմ զլծակռուութիւն (կամ զլծակռութիւն) եղբայրական, որով եւ՛ աստուած անպատուի, եւ՛ մարդն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
to place under the same yoke, to harness together;
to conjoin, to join, to league, to unite, to confederate;
to couple, to pair;
to unite in marriage.
եւ չ. ԼԾԱԿՑԵՄ ԼԾԱԿՑԻՄ, եցայ. ձ. συζεύγνυμι, -μαι conjungo, -or. Առնել կամ լինել լծակից (ըստ ամենայն առման). զուգել. զուգակցել. կցորդել. հաւասարել. ընդ միմիանս կապել, իլ. միացուցանել, միանալ.
Լծակցեցաւ մարմին ընդ հոգւոյ յարարչէն ի պէտս բարեգործութեան. (Խոսր.։)
Յարեալ լծակցի ընդ սմին եւ ահաւոր բարբառ։ Ընդ երկրագործութեան լծակցի երբեմն եւ չարաչար վտանգ անբերութեան. (Պիտ.։)
Ընդ յիմարութիւն շատխօսութիւն լծակցէ. այսինքն լծակցի, լծակից է. (Ածաբ. ժղ.։)
conjunction, junction, union, tie;
marriage;
conjunction, syzigy;
substitution of letters having similar sounds.
միաբանելն՝ իբրու երիվարաց ոմանց լծակցութիւնք ի միասին. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Անասնայինն լծակցութեամբ երկրասիրաբար գետնակոխ սայլիւք. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Հերայ որպէս վերատեսուչ գոլով լծակցութեան. (Նոննոս.։)
Մարմնակցութեանն լծակցութեամբ օրինադրեալ անլուծանելի։ Զլծակցութիւնն ոչ արձակեաց։ Աղտեղացուցանեն զգործ ամուսնութեան, եւ զլծակցություն առնեն իւրավի. (Մխ. դտ.։)
Բարձրագոյն քան զլծակցութիւն ամուսնութեանն ամբարձելո. (Պիտ.։)
ԼԾԱԿՑՈՒԹԻՒՆ. Որպիսի՛ եւ է կապակցութիւն։ ընտանութիւն. գործակցութիւն. կապ, եւ ընկերութիւն. միաբանութիւն.
Ի բաց պատառեսցէ ի խաւարային լծակցութենէս։ Զլծակցութիւնս, եւ զերկպառակութիւնս (կամ զսիրելութիւնս). (Առ որս. ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
Ընչասիրութիւն լծակցութիւն է կռապաշտութեան. (Եզնիկ.։)
Լծակցութիւն իմանալեաց կամ զգալեաց ի մարդն. կամ սրտի ընդ բերանոյ, կամ հոգւոյ ընդ մարմնոյ. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)
Համոզեալ ի մէջ նոցա՝ զվայելուչ եղբայրական լծակցութիւն պատրաստեալ ի մէջ նոցա, ջանահնար լինէի (Յհ. կթ.։)
ԼԾԱԿՑՈՒԹԻՒՆ. Ըստ քերականաց՝ Լծորդութիւն բայից, կամ լծորդ գոլն տառից, որք փոխանակեն զտեղի իրերաց ի յունական բայս. (զոր հայ թարգմանն եւ մեկնիչք յայլ եւ այլ միտս ձգեն)
yoked;
that draws.
Լծաձիգ խոնարհման նուաստութիւնս. (Պիտ.։)
unharnessed, detached;
separated, divorced.
Արձակ ի լծոյ. լծնկէց. Ի վերայ իւրաքանչիւր գործոց լծարձակ մատուցեալ։ Չարեաւն չարչարանօք լծեալ զվաստակսն՝ լծարձակ առնիցէ. (Եւագր. ՟ժ։)
partial divorce, separation.
Աղտեղազուզանեն զգործ ամուսնութեան, եւ զլծարձակութիւն աձնեն իւրովի, եւ ոչ ըստ օրինադրութեանն սահմանի. (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
to yoke;
to couple, to join;
— զկառս, to harness the horses to a carriage, to get a coach ready, — զերիվարս, to match two horses;
to put horses to a coach;
— զանձն յինչ, to apply oneself to;
to substitute one letter for another.
Չէր աղքատ ի կառաց՝ որ զհողմս լծեալ ի համազգեաց երիվարաց լծին. (Եզնիկ.։)
եւ զտարերաց,
Կարօտացաւ բազում օրինակս ընդ միմեանս լծել։ Երկուս կարգս առաջի դնէ, եւ ընդ միմեանս լծէ զնոսա. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Կամի, զի ընդ օրհնեալն եւ այս լծեսցի։ Կցորդեալ մարմնով լծեսցուք եւ զիղձս հոգւոց. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Ոչ եթէ ընդ հարկաւ զվարս եւ զգնացս լծէ. (Երզն. մտթ.։)
Շաբաթն վասն պատուոյ նորա լծիցի ընդ աւուրսն. (Եփր. ծն.։)
ԼԾԵԼ. Ըստ քերականաց՝ Կցել տառ ընդ տառ, կամ դնել ի տեղի իրերաց՝ մանաւանդ իլծորդութեան բայից առ յոյնս.
Րէ եւ ռայ լծին փոխանակ միմեանց։ Զոյն երկբարբառ ասէ, զի ընդ ւիւնի լծի ի բազում տեղիս։ Յորժամ եչ եւ այբ բազում անգամ լծին ի բազում տեղիս. (Երզն. քեր.։)
contumacious, rebellious, stubborn, wilful, disobedient.
Զլծընդդէմ զհակառակորդն զհեղգութիւնն ընդ մէջ կտրել մարթասցուք. (Եւագր. ՟Ժ։)
that shakes off the yoke, disobedient, refractory, froward, rebellious;
— լինել, to shake off the yoke, to obtain liberty;
to be refractory.
Որ ի բաց ընկենու կամ թօթափէ զլուծ. վտարանջօղ. անհնազանդ. ապստամբ.
Մի թուիցիմք այնուիկ լծընկէցք։ Լծընկէց եւ հակառակ խրատուց. (Յհ. կթ.։ Շ. բարձր.։)
Յայնպիսի հպարտութենէ՝ լծընկէցս լինիմք. (Լմբ. պտրգ.։)
capable of bearing the yoke (oxen).
Ունեաք զբազում անդեայս՝ լծկան, եւ կթան. (Առաքել պտմ.։)
Աստուած օրհնէ՛ ձեր դասական, եւ ըզլծկան եւ ըզկթան. (Ոսկիփոր.։)
cf. Լծաբարձ.
Դուք էք լծնբարձք լռանիստ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
united under the same yoke;
joined, associated, allied;
equal, matched;
cf. Լծակից.
Որ ի դրութիւն դիմակացն քառակուսեան լծորդացն. (որպէս մասանց աշխարհի, տարերաց, քառաթեւ խաչի եւ այլն) (Նար. խչ.։)
Ըստ քերականաց՝ Տառք մօտաւորք ձայնիւ, որք փոխան իրերաց մտանեն ընդ լծով լծորդութեանց բայից առ յոյնս, երբեմն եւ ի մեզ. կամ որք դնին երբեմն ի տեղի միմեանց յոր եւ իցէ բառս ըստ այլեւայլ լեզուացն յատկութեան.
Գնչուք եւ թոթովատք ոչ կարէին ընտրութիւն առնել լծորդացն առ միմեանս ի խօսս իւրեանց, յաղագս մերձաւորութեան լծորդացն առ միմեանս, որպէս բենի, մենի, պէի, եւ փիւրի. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Լծորդութիւնս ձեռնտու ի գիւտս ստուգաբանութեան՝ փոխելով զլծորդն, մինչեւ հանդիպեսցիս ստուգութեան անուանն։ Ծախելով զբոլոր բաղձայնսդ ի լծորդսն, կամի արդ եւ զձայնաւորսդ ի նմին դասու լծոդացն շարել. (Նչ. քեր.։)
Լծորդք են՝ բամփ. գկքխ. գտթ. զսցձ. ժչշ. ծճջ. լղն. րռ։ Եւ լծոդացս զրոյցքս՝ անհմտաց սորին պատերազմ եւ անհաւատալի կարծին. (Երզն. քեր.։)
germane, uterine.
Որպէս թէծննդակից. Հարազատ. Եղբարք. քորք.