lists, arena;
court of justice;
gallery, saloon;
exhibition;
scene, spectacle.
Առաջին արդ հանդիսարան լինիցի մեզ հասարակաց ամենեցուն ... դատել զայնոսիկ՝ որք յայլոց հանդիսարանացն փախչին. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
exciting to war, warlike, martial.
Ձայն արար փողն (զ)հանդիսարար նուագն. (Պտմ. աղեքս.։)
Նորին հանդիսարար սքանչելագործութեամբք հասից ի հրաշափառ վիճակս. (Պիտ.։)
to solemnize, celebrate with pomp or display;
to signalize;
to count, to enumerate;
թատերախաղ —, to play, to act, to perform;
անպարտելի —, to render invincible.
Հանել ի հանդէս եւ ի փորձ մրցման. երեւելի առնել բազմութեան. երեւեցուցանել. եւ Հանդէս համարոյ առնել.
pompous, solemn;
public;
combatant, athlete, champion.
Զհանգամանս չարին խափուցանել հանդիսաւոր յառաջադիմութեամբ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ. որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։)
cf. Հանդիսանամ.
exercise, to prove oneself.
ՀԱՆԴԻՍԵԼ. ἁγωνίζομαι Ի հանդիսի ցուցանել, մրցիլ. փորձ առնել.
to suffer, to support, to sustain;
to last, to endure, to resist;
to be able.
Ոչ հանդուրժէին տեսանել զնա հողեղէնքս. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Չկարէ հանդուրժել, իբր ի փայլականէ ի բաց փախչի. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
cf. Հան.
Զ՛րահաբ պոռնիկն եւ զազրագործն՝ ողորմեցայ նմա վասն հիւրընկալութեանն, եւ հանիկ ինձ արարի. (Եփր. ապաշխ.։)
ingeniously, wisely, judiciously.
foresight, insight, sublime science;
wisdom;
sagacity.
Արկանել զձեզ ի բովս խրատու հանճարագիտութեան։ Տեղեակ՝ առաւել փիլիսոփայական մտաց հանճարագիտութեան. (Ագաթ.։)
cf. Հանճարեղ.
cf. Հանճարեղ.
Յարկ եւ փողոց՝ տեղ վաճառոց, գոյր յօրինեալ հանճարաւոր. (Շ. եդես.։)
drawing or taking out;
extraction;
subtraction.
general, universal.
Հանրականաւն զմասնականսն հաւատարմացուցանէ. (Անյաղթ պորփ.։)
Ասացեալ հանրական տռփումն, յայտնէ եւ մասնականս, ասելով զաստուած գոլ հանրական եւ մասնական որպէս պատճառ, եւ ամենեցունց բաշխող. (Մաքս. ի դիոն.։)
mine;
— ոսկւոյ, երկա թոյ, ածխոյ, gold-mine, iron-mine, coal-mine.
Հանք, բոյսք, կենդանիք. (ըստ արաբ) մայատին, նապաթ, հայվան. (Ոսկիփոր.։)
to grow thin, to languish, to be consumed, to decay, to pine, to dwindle away.
state of a crippled person;
crippleness, lameness.
Որ վասն հաշմութեան մարմնոյ մատեան գտանել փրկութիւն. (Իգն.։)
to count, to calculate, to compute, to number;
to repute, to esteem, to think, to deem, to judge, to believe;
to pass for, to counterfeit;
յառասպելս —, to treat as fables.
Զիջի՛ր փոքր մի, հաշուեա՛ց զմիտսդ. (Ոսկ. ես.։)
propitiatory.
ἰλαστήριον, ἑπίθεμα propitiatorium, opertorium. եբր. քէֆէրէթ, քօֆէրէթ. Տեղի կամ գործի հաշտութեան. կափարիչ տապանակին, որ եւ Քաւարան եւ Քաւութիւն կոչէր.
conciliation, reconciliation, pacification.
Ի հնումն հաշտարարութիւն ի ձեռն ահարոնեան տոհմին լինէր. (Ոսկիփոր.։)
to conciliate, to reconcile, to pacify;
to agree, to make up.
Որ հաշտեցոյցն զմեզ ընդ իւր ի ձեռն քրիստոսի։ Քրիստոսիւ զաշխարհս հաշտեցուցանել ընդ իւր։ Հաշտեցուսցէ զերկոսին միով մարմնով ընդ աստուծոյ՝ խաչիւն իւրով. (՟Բ. Կոր. ՟Ե. 18։ Եփես. ՟Բ. 16։)
στενάζω ingemisco. Նոյն ընդ Հառաչել՝ որպէս արմատ նորին. Յոգւոց հանել կամ ելանել. հեծել. հեծեծել. (լծ. հագագ, ոգի. ոգել, եւ այլն) ... իսկ ոմանք շփոթեն ընդ Հաջել շանց.
Ի փողոցս ելեալ՝ հաչեալ հառաչէին. (Յհ. կթ.։)
cf. Հաջիւն.
Ո՛չ հաչիւն հառաչիւն, զոր ի ներքուստ ունէր. (Ոսկիփոր.։)
cf. Հեծութիւն.
Ո՛չ հաչիւն հառաչիւն, զոր ի ներքուստ ունէր. (Ոսկիփոր.։)
cf. Հապ.
Ապա. եւ ապա. արդ. եւ արդ. այնուհետեւ. յետ այնորիկ. (ըստ յն. եւ) փէս, իմպի.
Հապա խօսել սկսան՝ որ եկեալ էին ի թագաւորէ անտի։ Հապա զօրաժողով լինէր ապողոնիսս։ Յառաջ ինքն նահատակեցաւ, հապա զօրքն միագունդ զկնի փողեցան. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 17։ ՟Ժ՟Զ. 6։)
cf. Հապճեպ տալ.
եւ չ. ՀԱՊՃԵՊԵԼ. Ճեպել. փութացուցանել, եւ փութալ.
to bark, to bay, to growl;
to howl, to yelp;
to cry out, to clamour, to brawl, to snarl.
Զնոցա հաջելոյն անփոյթ արարեալ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Հաջումն.
cf. ՀԱՋՈՒՄՆ։ Անյաղթ պորփ.։
cf. Հառաչանք.
Ամենեքեան առ հասարակ հեծեծելով երկնեցին՝ հառաչս ի վեր առ արարիչն առաքելով. (Եպիփ. ծն.։)
full of sighs.
Կտրատեն զձայնս հառաչալիր հեծեծանօք. (Ոսկիփոր.։)
finely-shaped, tall.
Հասակագեղն փաղփեալ դիմօք՝ սքանչելի երեւին տեսութեամբ. (Պիտ.։)
full grown, grown up.
Ոյր հասակն է լցեալ. հասեալն ի չափ կատարեալ մարդոյ.
cf. Հասակեղ.
Ունօղ զչափաւոր հասակ տիոց. չափահաս. եւ Ունակ բաւական բարձրութեան հասակի. հասակալից. հասակաչափ.
grown up;
of lofty stature, tall.
Զկողմանց հարաւոյ մարդիկն արար սեւ, եւ թանձրամարմին, եւ հասակեղ, եւ գէճ. (Ոսկիփոր.։)
to arrive at, to attain, to reach;
to catch, to take, to surprise;
to get, to obtain, to gain;
to be destined, allotted or obliged to;
to ripen, to become ripe;
to understand;
— ի վերայ, to comprehend, to conceive, to understand, to apprehend, to catch at;
to penetrate, to break into;
յեղակարծում, յանակնկալս ի վերայ —, to surprise, to catch;
to overtake, to come on like a thunderclap;
— ի պաշտօն, to obtain, to get hold of a place or post;
ի պատիւ —, to rise to dignities, to be promoted to high rank;
— զքաղաքաւ, to assault the city;
— ի վերայ իրաց աշխարհին, to assume the direction of, to take in hand public affairs;
— ի ցամաք, to disembark, to land, to arrive;
— վիրաց, to draw to a head, to gather;
եթէ զնա ոչ —նէ ինձ տեսանել, if I should not happen to see him;
թէեւ մեռանել ինձ —նիցէ ընդ քեզ, even were I to die with thee;
—նէ քեզ դարձեալ մարգարէանալ, you must prophesy anew;
գուցէ —նիցէ քեզ անձրեւ, lest the rain should surprise you;
ծերացեալ հասեալ յարս, old, among the elders;
հասեալ ժամ, present.
Հասանել խնդրոյն, քաւութեան, թողութեան, փառաց, բարւոյ, արդարութեան, կամ տանջանաց, ապականութեան. (եւ այլն։ Արծր.։ Նար.։ Սարգ.։ Շ. թղթ.։ Իգն.։ Անյաղթ բարձր. եւ այլն։)
Գարին հասեալ պարարեալ էր. (Եփր. ել.։)
common, ordinary, usual, trivial, vulgar, low;
common, public;
equal, alike;
half, semi, demi;
in common, together, equally, generally;
appellative;
— անուն, common gender;
— բայ, deponent verb;
—, —օր, noon, noon-tide, midday;
ի — աւուրն, զ— աւուրբ, at noon;
ց— օր, till noon;
— գիշեր, midnight;
— տարի, one year with another;
— տեղիք, the common places, general topics;
—աց կեանք, common life;
թշնամի —աց, the common enemy;
միտք, կարծիք, —աց, common sense;
—աց հաւանութեամբ, with one accord;
օգուտ —աց, the public interests;
իրք —աց, public affairs;
ծախիւք —աց, at the public expense;
—աց վարել կեանս, to live in common;
—աց ունէին զինչս, they had every thing in common.
Չէին ասէ հասարակ եւ միաբան վկայութիւնք։ Չէ հասարակ՝ բնաւ չհպել ի խորհուրդն, եւ հպել եւ յանցանել. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եփես.։)
Իսկ (Ոսկիփոր.)
Զայնպիսիսն լացցուք ե՛ւ առանձինն ե՛ւ հասարակ ամենեքին. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Գ։)
common, public;
cf. Հասարակ.
յոգ. սեռ. եւ տր. բառիս Հասարակ. փոխանակ ածականի՝ ըստ յն. κοινός, -ον communis, -ne. (զոր յետինք թարգմանեն Հասարակ) Ամենեցունց. բոլորեցուն. բնաւից, բոլորից անխտիր, կամ հաւասարութեամբ. լրութեան կամ լրման. ամմէնուն, բոլորին, հասարակի.
Ի հասարակաց հաւանութենէ։ Ի հասարակաց համարուէ։ Վասն օգտի հասարակաց։ Զհասարակաց օգուտ ի մէջ մատուցանել։ Զհասարակաց օդն ձգեցի յիս։ Ըստ հասարակաց հաւատոց։ Վասն մերոյ հասարակաց փրկութեանն։ Էր նոցա մենայն ինչ հասարակաց։ Ունէին զամեայն ինչ հասարակաց եւ այլն։ Քաղաքականն առ քաղաքավարութիւն՝ ո՛չ յատուկ, այլ զհասարակացն դարմանել հարկէ. զի հասարակացն շաղկապէ, եւ յատուկն օձտէ զքաղաքն. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
to cooperate.
cooperation.
moiety;
equator;
զ—աւ գիշերոյ, at midnight.
Օդս՝ որ է ի մէջ գնդին երկնից, փակեալ կայ. եւ ունի զաշխարհ ի հասարակածի. (Եզնիկ.։)
common, public, general;
ordinary;
communist.
equality, parity;
— աւուր, equinox.
to equal, to divide in two parts, in halves;
to share, to part equally, to portion out;
to accomplish;
— զսէրն ընդ ամենեսին, to love impartially, to be large-hearted;
մի —եսցեն զաւուրս իւրեանց, they shall not live out half their days.
Հասարակեցաւ մահն յաղքատսն եւ ի փարթասն։ Ի մէջ երից տասանցն հասարակի հասակն ընդ ծերութիւնն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
to be divided into halves, to be equally divided;
to be half way;
to share in, to partake of;
to be complete, accomplished;
—կեցաւ մահն յաղքատս եւ ի փարթամս, death overtook both poor and rich;
—կէ գիշերն, it is midnight.
participating equally, partaking, sharing;
equal;
companion, fellow, partner;
—ս առնել, to equalize, to equal, to compare;
to appraise, to estimate;
—ս մեզ արարեր զդոսա, yon have made them equal unto us.
community;
the public;
moiety.
Այնոքիկ են հասարակութիւնքն, եւ յատկութիւնք տարբերութեան. (Անյաղթ պորփ.։)
Ո՞չ բաժակն փրկութեան գոհութեան՝ հասարակութիւն արեան նորա, եւ ո՛չ հացն զոր բեկանեմք, հասարակութիւն մարմնոյ նորա. (Ասող. ՟Գ. 21։)
Կիսաչափ ըստ հասարակութեան երիցն. (Փարպ.։)
of public utility;
the common weal.
noon.
Որ ի հասարակօրին արեւելեան՝ ապելիոդ կոչեսցի։ Որ ի հասարակօրին յարեւմտէն ելանէ, զեփիւռոս կոչեն. (Արիստ. աշխ.։)
meridian;
equinoctial.
Դեւն ոչ միայն տուընջենային, այլեւ հասարակօրեայ. (Ոսկիփոր.։)
Իսկ (Ոսկիփոր.)
equinox.