adamantine;
hard;
magnetic.
behold!
Որք ունին ակնարկութիւն յահա ասացեալս։ Ահա ասելի է։ Յորժամ ահա բաւական է մեկնիչ գոլ սովորականաց անուանց եւ բայից։ Քանզի ահա որ երդնու, յանհաւանութիւն կարծիս տայ. (Փիլ.։)
inseparable, indivisible;
inexplicable, inexpressible.
Կալայց զիս անմեկնելի ի բաւականին յուսոյ. (Պիտ.։)
incongruity, impropriety;
incapacity, insufficiency.
Առ ի լինել անյարմարութեան՝ բաւական է եւ մի աղի (քնարին) փոփոխել. (Սահմ. ՟Գ։)
forgotten;
— առնել, to bury in oblivion.
Ոչ եղեաք բաւական յիշել զբովանդակն ի կարգի, այլ եւ ո՛չ բնաւ գտեալ անյուշք՝ յապաղեալ մոռացաք ինչ. (Փարպ.։)
seamless;
not sewed;
incapable, unable, weak, feeble, impotent;
impossible;
— է, it is impossible.
cf. ԱՆԿԱՐ, ի, ից, աց.) ἁδύνατος. impotens, impos. Չունօղ զկար զօրութեան. անկարօղ. տկար. հիւանդ, կամ անձեռնհաս, անբաւական. գատըրսըզ. գուվվէթսիզ. գուտրէթսիզ.
to be unable, to be incapable, to be insufficient.
ἁδύναμαι. non possum, nequeo. Չկարել. անկարող եւ անբաւական գտանիլ. տկարանալ. յետնիլ.
plenitude, fulness, abundance.
Անկարօտն գոլ. լիութիւն. բաւականութիւն.
to this degree, in this quantity, so great;
so much, so.
Այսչափ ասել բաւական է. (Լմբ. ատ.։)
burning.
Մարմին նորա տուաւ յայրումն հրոյ։ Հոգւով դատաստանաց, եւ հոգւով այրման։ Լիբանան չէ բաւական յայրումն։ Մերձ է յանէծս, եւ վախճան նորա յայրումն. (Դան. ՟Է. 11։ Ես. ՟Դ. 4։ Խ. 16։ Եբր. ՟Զ. 8։)
infinite, unbounded, unlimited, innumerable, immense.
իբր անբաւական. այս ինքն անհնարին, որ եւ ԱՆՀԱՍ ասի. անարուեստ, կամ անհմուտ, իբր ոչ վերահասու.
to grow or increase excessively, to be immense.
Չլինել բաւական. ոչ բաւել, չզօրել, անկարանալ.
once, at one time;
even, notwithstanding;
այս —, this once;
այլ —, another time;
առաջին —, the first time;
մի —, only once;
բազում —, many times, often;
միւսանգամ, once more, over again;
առ — մի, at once, this time;
քանիցս —, every time;
how many times?
Մինչեւ Բառնաբաս անգամ խոնարհեցաւ։ Եւ հաց անգամ չժամանէին ուտել։ Զի եւ թաղելոյ անգամ չէին բաւական կենդանիքն. (Գաղ. ՟Բ. 13։ Մրկ. ՟Զ. 31։ Իմ. ԺԸ. 12։)
cf. Անդորրացուցանեմ.
Ծովքն ընդարձակեցան անդորրեցան, զի բաւական իցեն ընդունել զայլ ջուրս. (Եփր. ծն.։)
at day-break, at the dawn of day, in the morning;
— —, every morning.
Քաղէին այգուն այգուն իւրաքանչիւր ըստ բաւականի իւրում. (Ել. ԺԶ. 21։)
cf. Այժմեան.
Դուզնաքեայ ինչ բան բաւականասցի առ այժմուս. (Շ. թղթ.։)
that cannot reach or accomplish, incapable, unskilful.
Որոյ ձեռն ոչ հասանէ ի հոգալ զկարեւորս, կամ առնել ինչ. անբաւական. անկար. տկար. չատիկօղ.
person;
hypostasis, personality;
creature, being;
soul;
mind;
heart;
myself, thyself, himself;
անձամբ, personally;
անձամբ անձին, by one's self, personally;
զանձամբ դառնալ, to turn back;
զանձամբ արկանել, to put on, յանձին բերել, to imitate;
յանձին ունել, to accept, to approve;
չառնուլ յ—, to refuse, to deny;
սիրէ նա զ— իւր, he loves himself;
վասն անձին եւեթ տամ պատասխանի, I only answer for myself;
երգնում յ— իմ, թէ այդ այդպէս է, on my soul, it is so;
զգաստանալ յանձին, to revive, to recover one's senses;
փոյթ ունի նա վասն անձին, he takes care of himself;
անձին առնել, to commit suicide;
եռն յանձին հարկանել, to boast of, to flatter one's self, to prick one's self;
յ— առնել, to recommend, to confide;
յ— լինել, to commend one's self, to have confidence in, to confide in, to be committed.
Ոչ կարեմ ես յանձնէ առնել եւ ոչինչ։ Ոչ եթէ յանձնէ ինչ խօսիմ։ Ես գնեմ զնա անձամբ իմով։ Որ յանձնէ իւրմէ խօսի, փառս անձին իւրում խնդրէ։ Զայս ոչ յանձնէ ինչ ասաց։ Ուռն ոչ կարէ պտուղ բերել յանձնէ իւրմէ։ Ոչ եթէ յանձնէ ինչ խօսիցի։ Անձամբ յանձինս զվճիռ մահու ընկալաք։ Ոչ եթէ անձամբ բաւական եմք խորհել ինչ իբրեւ ի մէնջ։ Անձամբ յանձինս զանձինս չափեն։ Եւ ոչ եթէ անձամբ քո առնու պատիւ. եւ այլն։
cord, line, string, packthread, twine;
needlework;
sewing;
seam;
—ս հարկանել, to sew, to seam.
ԿԱՐ 2 (ի, իւ. եւս եւ ոյ. կարք, րից, րիւք.) գ. σθένος, δύναμις , κράτος, ἱσχύς vis, vires, potentia, posse νεῦρον nervus, (ջիլ). ὐπόστασις subsistentia, substantia եւ այլն. Իբրեւ արմատ չէզ. բայիս, Կարել (այսինքն կարենալ, կրնալ ), լծ. ընդ ճար. եւ թ. ջարէ. յն. գրա՛դօս. կարողութիւն. զօրութիւն. ոյժ. հնարաւորութիւն. հնարք. ձեռնհասն գոլ. բաւականութիւն.
force, vigour;
power;
means, faculty, capacity, ability;
— է, it is possible;
ոչ է —, it is impossible;
ըստ կարի, as much as possible;
ըստ կարի փութով, with all possible speed;
ըստ կարի նուազ, as little as can be;
իւրաքանչիւր ըստ իւրում կարի, every one according to his ability;
որչափ իկարի քում իցէ, as much as you can or as lies in your power;
ըստ իւրում կարի— զօրութեան իմոյ, to the utmost of my power, the best I can, all I can;
ոչ գոյ ի ձեռս մեր —, it is not in our power, we cannot;
իվեր քան զկար իւրեանց, beyond their strength.
ԿԱՐ 2 (ի, իւ. եւս եւ ոյ. կարք, րից, րիւք.) գ. σθένος, δύναμις , κράτος, ἱσχύς vis, vires, potentia, posse νεῦρον nervus, (ջիլ). ὐπόστασις subsistentia, substantia եւ այլն. Իբրեւ արմատ չէզ. բայիս, Կարել (այսինքն կարենալ, կրնալ ), լծ. ընդ ճար. եւ թ. ջարէ. յն. գրա՛դօս. կարողութիւն. զօրութիւն. ոյժ. հնարաւորութիւն. հնարք. ձեռնհասն գոլ. բաւականութիւն.
a cub or whelp of any wild beast;
— առիւծու, lion's whelp;
— շան, puppy, pup, whelp.
կորիւն առիւծու։ Կորիւն մի ի կորեանց։ Առիւծորսացաւ բաւական կորեանց իւրոց։ Կորիւնք անտառի.եւ այլն։
to sew, to join or unite with thread;
— հարեւանցի, to tack, to baste.
ԿԱՐԵՄ 2 (րացի, ացեալ.) չ. ԿԱՐԵՄ որ եւ ԿԱՐՈՂ ԵՄ, ե ղէ. δύναμαι, ἱσχύω possum, valeo. Ունել զկար բաւական առ ի գործել ինչ. ձեռնհաս լինել. ատիկել. զօրել. բաւել. ուժել. կարենալ. կրնալ. ատիկել.
powerful;
able, capable, clever;
healthy;
rich, wealthy;
— լինել, cf. Կարողանամ.
ԿԱՐՈՂ կամ ԿԱՐՕՂ. δυνατός, ἱσχύων potens, valens, validus, fortis . Որ կարէ. ունօղ զկար առնելոյ ինչ. բաւական. առողջ. զօրեղ. ուժեղ. հզօր. բաւական. առողջ. զօրեղ. ուժեղ. հզօր. զօրաւոր. եւ Ճոխ. կրցօղ, կարողութիւն կամ ճար ունեցօղ, ուժը տեղը. եւ ունեւոր.
power, authority;
might, strength, force;
faculty, capacity, ability;
reach;
competence, means, resources, wealth;
—ք, faculties.
δύναμις potentia δύνοτης facultas ἑξουσία potestas. Կար. զօրութիւն. բաւականութիւն. ձեռնահասն գոլ. ոյժ. եւ Հնարաւորութիւն. Ճար. եւ Գոյք.
to take or acquire knowledge of, to inform oneself, to know;
to be acquainted, to become or get acquainted with, to make the acquaintance of.
Եւ մեզ եւ ո՛չ թղթով բաւականացար ծանօթանալ. (Խոր. ՟Գ. 57։)
cuckoo.
Արօր եւ կիւիւ ի կղզիս հանեն զձագս՝ աներկեղ սնուցանելով. եւ ասեն ի թռչելն (զձագս), ահա այսուհետեւ անպարտ եմք, բաւական էք զձեզէն զգուշանալ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Խ՟Գ։)
to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.
Կշռեա՛ ինձ արժանն բաւականութեամբ. կարգաւորեա՛. (Առակ. լ. 8։)
to be well instructed, informed, versed, experienced.
earth-born.
Զի՞նչ է մարդ, կամ որդի մարդոյ ... զի ոչ՝ հողածնելոցս զվայելս երկրի բաւական համարեցար, այլեւ զերկնիցդ փառս խոստացար. (Լմբ. սղ.։)
cf. Ճշմարտիւ.
Ճշմարտապէս բաւական ես. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
consequently, in consequence, of course.
Իմաստնոյն մի բան բաւական է՝ զիւրն բերել զկնի հետեւաբար. (Մագ. ՟Գ։)
hairiness.
Ունելն զբաւական հերս գլխոյ. յորդութիւն հերաց.
sufficient, enough;
capable, able;
— է, it is enough, sufficient, it suffices;
— համարիլ, to be content, to content oneself;
— լինել յամս, to be adult, of age;
երբեք — ոչ ասէ, he never says, hold! enough!.
to astonish, to surprise, to amaze, to astound, to enchant, to charm to admiration, to strike with amazement.
Ո՜վ մեծի խորհրդեանս եւ զարմանալեացս, որ բաւական է հիացուցանել եւ զյոյժ թանձրագոյնս մտօք. (Իգն.։)
satisfaction;
complacency, consent, willingness.
Յաղագս աստուածոցն պատուոյ, եւ նախածնից իսկ հաճոյութեան եւ այժմ ասացեալքս բաւական են. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
nationality;
relationship;
homogeneousness.
Զմերձաւորսն արեամբ բաւական վարկան համազգութեամբն միայն ունել զհաղորդութիւն սիրոյ առ իրեարս. (Շ. ընդհ.։)
to take, to layhold of, to seize;
to arrest;
to subjugate, to rule over;
to succeed.
rhapsodically.
Գիտացին ոչ լինել բաւական այն նշանագրօք ստոյգ հոլովել զհեգենայ բառից հայկականաց հագներգաբար մուրացածոյիւն այնուիկ գծագրութեամբ. (Խոր. ՟Բ. 52։ Փարպ.։)
persecuted, expelled, fugitive;
— առնուլ, տանել, արկանել, to persecute, to pursue, to expel, to chase, to give chase to, to thrust or push back or aside, to scatter, to dislodge, to drive out or away, cf. Հալածեմ, cf. Վարեմ, cf. Քշեմ;
— լինել, երթալ, to be persecuted, driven away, expelled, to flee, to flee away, to take to flight.
fidelity, loyalty;
good faith, honesty, plain-dealing, sincerity;
confidence, security;
certitude, certainty, assurance.
proximity, neighbourhood, contiguity;
approximation;
familiarity;
affinity, alliance by marriage;
relationship, kindred;
copulation.
Մանաւանդ ի մերձաւորութիւնդ անուանէ ամենեւին հրաժարիմք. զի չէ բաւական նշանակել զմիութիւնն (այսինքն զֆիզիգական միաւորութիւն). (Պրպմ. ՟Խ՟Ե։)
one, only, sole;
alone;
only, solely;
— մի, each, every one, each one.
Բե՛ր ինձ արտասուս. եթէ մէն մի կաթեսցէ, բաւական է մկրտել զքեզ երկրորդ անգամ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
noon, noon-tide, midday;
the south;
meridian;
southern, meridional;
half, semi;
— ջերմն, intermittent fever.
Եւ այս բաւական է ստածումն միջօրեայ ջերմանն). (Մխ. բժիշկ.։)
necessary, useful, advantageous;
—ք, necessaries, the needful;
ոչ ումեք է —, it is useful to no one;
ոչ եւս իմիք է —, it is no longer good for anything.
Միջնորդեալ բաւականաբար երկաքանչիւրոցն կողմանց բնակչացն՝ յանկարօտ պիտանացու ացն ընդունելութիւն. (Պիտ.։)
cf. Պիտանամ.
Հրամանն աստուածային բաւական է ունել զեզր ջրոյ անծանօթ ծօվու՝ ոչ պիտոյացեալ երկցի. (Խոր. աշխարհ.։)
to sum, to number, to count;
to calculate, to compute;
to esteem, to repute, to judge;
to presume, to suppose, to reckon;
to attribute;
to pass for, to be reputed or deemed;
լաւ —, to prefer;
պատուական —, to appreciate;
մեծ ինչ —, to value, to esteem, to repute, to rely on;
առ ոչ ինչ —, not to keep any account of, not to care about, to have little esteem for, to despise;
— զանձն, to look upon oneself as, to believe, deem or account oneself, to think that one is;
ընդ մի — զիմն ընդ ումեմն, to mistake;
երանելի զանձն —, to think oneself happy;
—իմք եթէ, —րեսցուք այնպէս թէ, let us suppose that;
մի —իք թէ, do not believe that.
Համարեցաւ զընդոծինսն իւրիւր ՟Յ՟Ժ՟Ը։ Ոչ կարէր համարել, քանզի ոչ գոյր թիւ։ Համարեցան հազար այր ի ցեղէ։ Եօթն եօթներորդս համարեսցիս քեզ։ Սկսանիցիս համարել։ Համարեսցի նմա քահանայն զարծաթն յայլ եւս ամսն (որ եւ սեպել)։ Համարից զամս վաճառին իւրոյ։ Իւրաքանչիւր ըստ բաւականի իւրում համարեսցի յոչխարն. (համրելով սեպուիլ)։ Համարիցի զծախսն։ Համարեսցի զթիւ գազանին.եւ այլն։
to elevate, to raise, to lift up, to take up;
— զձեռն, to stretch forth or raise the hands;
to raise the hand against;
to rebel.
Թէ եւ ոչ զերեսս բաւական իցեմ համբառնալ ի վեր առ քեզ աստուած։ Զդէմսն համբառնայցէ. (Նար.։)
to rise up, to ascend, to mount, to go up;
to raise oneself, to rise, to get up;
— մտօք առ աստուած, to raise the heart to God;
հակառակ, ընդդէմ —, to revolt, to rise, to rise against, to rebel;
ի մտաց —, to grow proud;
դատախազ —, to accuse of, to charge with, to arraign, to impeach.
Թէ եւ ոչ զերեսս բաւական իցեմ համբառնալ ի վեր առ քեզ աստուած։ Զդէմսն համբառնայցէ. (Նար.։)
cf. Հայթհայթանք.
Որ ինչ գտանէր ի ձեռին ուրուք հայթայթանք, ընդ անձին իւրոյ ոչ լինէր բաւական գնոյ. (Ղեւոնդ.։)
invention, expedients, means, shift, device, way;
provisions, food, victuals;
relief, solace;
pretext, subterfuge, pretence;
— կենաց, subsistence, means, necessities of life;
cf. Հնարք.
Որ ինչ գտանէր ի ձեռին ուրուք հայթայթանք, ընդ անձին իւրոյ ոչ լինէր բաւական գնոյ. (Ղեւոնդ.։)