subaltern, inferior, subject, subordinate, serving;
sublunary, terrestrial.
Ի վերայ ստորակայ վառին. այսինքն դաստառակին սփռելոյ ի գետին. (Ճ. ՟Գ.։)
Վեհագոյնքն նախ ծանուցեալ դաս, եւ ի նոցանէ կարգաւորաբար ստորակայիցն դասաւորութիւն։ Ոչ ընդ սիրոյ ստորակայից՝ միշտ բեւեռել անլոյծ կապից. (Շ. հրեշտ. եւ Շ. այբուբ.։)
inferior, low;
lower part or end, bottom;
subterranean;
tartarus, hell;
— հայք, Lower Armenia;
— ասորիք, Coelesyria;
—ք երկրի, bowels of the earth;
ի —ս մտանել, to set, to go down, to disappear.
ՍՏՈՐԻՆՔ գ. Ստորին վայրք կամ իրք. սանդարամետք. եւ Վայրագոյն դասք հրեշտակաց եւ բնակիչք երկրի ընդ երկնաւ.
lower, lowest.
Միշտ վերնագոյնն մեծ իցէ քան զստորնագոյնն։ Կարգ ասէ զդասապետութիւն զբարձրագունից եւ ստորնագունից։ Ի ստորնագոյն կողմնն ստորնակին՝ նռնաձեւն. (Արիստ. աշխ.։ Նար. յովէդ.։ Փիլ. ել. ՟Բ. 119։)
drawn by four horses;
— կառք, coach and four.
Ո՛ որ չորեքերիվարեան որպէս կառաց գիր՝ զտարերս դասեալ, եւ կառավարելով զժամանակս. (Պիսիդ.։)
four;
— անգամ, four times;
ի չորս գնալ, to go upon all fours;
բարձեալ ի չորից, borne by four men;
որ օր — էին ամսոյն, on the fourth, on the fourth of the month.
cf. Չու առնեմ;
to die.
Չուեաց աբրամ, եւ գնաց բնակեցաւ յանապատի։ Խօսեա՛ց ընդ որդիսդ իսրայէլի, եւ չուեսցեն։ Չուէին որդիքն իմրայէլի։ Չուեցին (որդիքն իսրայէլի) յռամեսսեայ ... չուեցին ի բովթանայ ... չուեցին. եւ այլն։ Չուեաց յեսու եւ ամենայն իսրայէլ ընդ նմա։ Ի չուել քում յանդաստանացն եդովմայ՝ երկիր շարժեցաւ։ Չուել գնալ ի բետիղուա։ Չուէր գնայր անդրէն ի բանակն իւր։ Յարուցեալ չուեցաք ի գետոյն բերայ։ Չուեաց խաղաց գնաց յուդա։ Չուեաց եւ եկն ի պտղոմէոս, եւ այլն։
rare, curious, admirable, charming, superb, excellent.
Շինէ զչքնաղս ոմանս զզարմանալոյ արժանաւորս ըստ պիտոյից՝ ի միջոցաց քաղաքին լուալիս։ Գեղեցիկ եւ չքնաղ յօրինուածովք (դաստակերտ). (Խոր. ՟Ա. 25։ ՟Բ. 39։)
admirable, beautiful.
Զորոց տեսեալ զչքնաղակերպ պայծառութիւնն դասակարգութեանն. (Լմբ. սղ.։)
overseer, surveyor;
tutor;
cf. Պահայոյզ.
Բառ երկդիմի՝ ի դէպ եկեալ պէսպիսութեան յն. ընթերցուածոյ. τρεφόμενος , որ է Սնուցիչ. դայեակ. դաստիարակ. կամ συστρεφόμενος , որ է Համախմբօղ. գնդապետ.
to beg with submission, to implore, to supplicate, to pray or entreat earnestly, to solicit, to beg for, to adjure, to beseech, to invoke, to intercede;
պաղատանս —, to address the most earnest entreaties.
Առ աննուազ լիութիւն փրկչիդ Յիսուսի Քրիստոսի՝ պաղատիմ մարդասիրութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
the gaining or procuring one's livelihood;
subsistence, maintenance;
food, victuals;
means, way, remedy, expedient.
Այլոց այլ ուրեմն սփռեցելոց ի պաճարանս հարկաւորաց։ Պաճարանք եւ հանգամանք՝ յանհնարից, արդարոց, եւ մարդասիրաց գործոց բաղձասցի ոք գտանել։ Համեստ պարկեշտիցն՝ շատ եւ մեծ ի պաճարանս կենաց՝ պատճառք են պարկեշտութիւնն։ Մահաբեր դեղոց պաճարանս գտին. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
very luminous, glittering, dazzling, refulgent.
Իբրեւ զարեգակն ի մէջ աստեղաց պայծառալոյս ցուցանի (սուրբ կոյսն) ի դասս սրբոց. (Ճ. ՟Ժ.։)
Transfiguration.
Դասաւորեա՛ պայծառացեալ ընդ սուրբս քո ... դասակարգեա՛ պճնազարդեալ պայծառակերպութիւն. (Խոսր.։)
cf. Պատանդ.
Ունիմք պանդանդ զքո մարդասիրութիւնդ. (Ոսկ. ղկ.։)
colleague, coadjutor;
fellow-servant, help-mate.
grand-father, grand-sire, granddad;
pope, pontiff.
Իններորդ դաս վերագոյն քան զամենեսեան պապիոս՝ նմանեալ քերովբէից (լս. ֆռանկ պապն). (Մխ. դտ.։) (Պապիոս գրէ եւ Ուռհ. վասն գլխաւոր առաջնորդի լատինացւոց ի Պաղեստին, զի էր փոխանորդ պապին։)
teacher;
mathematical master.
Տուօղ ուսման. դասատու ուսմանց, եւ ուսումնականութեան, այսինքն մաթէմադիգայի.
cf. Ուսուցող.
διδάσκων, διδάσκαλος docens, magister. Ուսուցանօղ, ուսուցօղ. վարժապետ. վարդապետ. կրթիչ. մանկավարժ. դաստիարակ. եւ Առաջնորդ. ուղեցոյց. վարպետ, սորվեցնօղ.
some one, some body, any one;
some, one, certain;
այր ոք, a man;
կին ոք, a woman;
ամենայն ոք, every one, every body;
իւրաքանչիւր ոք, each one, any one;
որ ոք, who, whoever, he that;
ո՞ոք, ո՞վ ոք, who ?
եթէ կայցէ՞ ոք այնչափ յանդուգն, is there any one bold enough ?
ոչ ոք, մի ոք, no one, no body, none;
ոչ սիրեմ ոք յարանցդ յայդցանէ, I love none of these men;
երթիջիր առ այր ոք, address yourself to some one else.
Մարդասէրն ոչ յումեքէ գարշի, զի բժի՛շկ է, եւ ոչ զոք անտես առնէ. (ՃՃ.։)
Ոմանք դուզնաքեայք ինչ են հեզք եւ մարդասէրք, եւ կէսք յոյժ դառինք եւ չարաբարք. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
ill-nature, wickedness, malignity, iniquity, malevolence;
immorality.
Ցուցանէ զայնպիսի մարդասիրութիւն առ այնքան չարաբարու ծառային բժշկութիւնն. (Նանայ.։)
Հետեւեալ լինի անիրաւութեանն՝ զրպարտութիւն, ամբարհաւաճութիւն, կեղծաւորեալ մարդասիրութիւն, չարաբարութիւն, եւ խորագիտութիւն. (Արիստ. առաք.։)
malefaction, misdeed, wicked deed, spiteful or ill-natured action, wickedness, malignity, malice.
Տանջէր զչարագործութիւնն որ ի սատանայէ, եւ հաստատէր զմարդասիրութիւնն՝ որ յինքենէ։ Որ ինչ անցք ընդ քաղաքս անցեալ է ի չարին բանսարկութենէ ի սկզբանէ չարագործութեամբն առ մարդս. (Արշ.) (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։
to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.
Եթէ չարակնելն չարամահ սատակէ, ո՞րչափ եւս առաւել նախանձն։ Զանդաստանս նորա չարակնէ՝ ըղձանալով ցասմունս եւ երաժշտութիւնս վասն նորա. (Մանդ. ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Գ։)
evil eye, malevolence, envy, jealousy;
immodest, lascivious glance.
Առ սոցա չարակնութիւն եւ դառնութիւն զայն ասացից։ Բարերար եւ մարդասէր է աստուած, զչարակնութիւնն յինքենէ ի բաց հալածեալ. (Փիլ. իմաստն.։)
measure;
that by which any thing is measured;
extent, dimension, measurement;
quantity, dose;
measure, bounds, compass;
mediocrity;
moderation;
rule, proportion, measure;
reach, value, capacity;
boundary, limits, end;
measure, time;
cadence, metre, foot, measure, rhythm;
age of discretion, manhood;
measured, regular, moderate;
middle, moderate;
even, to, about, as, by, with;
— ինչ, some, a little;
—ով, with measure or moderation, moderately;
in verse;
—ով բան, բանք —աւ, verse, poetry;
— հասակաւ, middle-sized;
ի — հասեալ, of age, grown up, formed;
ըստ —ու, in proportion;
ձեօք —, as much as you;
արեամբ —, to blood-shed;
ի — հասանել, to arrive at or to be in the flower of manhood;
to become of age, to be grown up, adult, marriageable;
ի — աւուրց հասանել, to be getting old;
ի —ու ունել զանձն, գիտել զ— անձին, to conduct oneself with moderation, to restrain, to regulate oneself, to be master of oneself;
ի —ու ունել, to confine within due limits, to limit, to keep within bounds, to restrain, to repress;
զ— առնուլ, to measure, to prove, to weigh;
to try, to feel;
զամենայն ինչ առնել —ով եւ կշռով, to do all by weight and measure;
անդր քան զ— անցուցանել, անցանել ըստ —, to go rather too far, beyond bounds, to outstrip, to carry to excess;
— դնել, — եւ սահման դնել, to place limits to, to moderate, to restrain;
կալ ի —ու, to restrain oneself;
to keep one's temper;
ծախս առնել ըստ —ու եկամտիցն, to spend in proportion to one's income;
չկալ ի —ու, to make a bad use of, to misuse;
առնուլ զ— հանդերձի, to take the measure for a coat;
ճանաչել զ— անձին, to know one's ability;
զառն — ոչ գիտել, to know not a man;
not to know mankind, to be ignorant of human nature;
ուխտել երդմամբ —, to confirm on oath;
բրել զտեղին իբրեւ առն —, to dig a hole to a man's depth, to excavate the earth to the depth of a man's height;
ունի սա — ժամանակի առաւել քան զինն հարիւր ամաց, it has lasted for more then nine hundred years;
ունի — ժամանակի հարիւր ամաց, it is a period of a hundred years, it is a century;
հինգ հարիւրով —, about five hundred;
cf. Հինգ;
միտք նորա —ով, person of shallow intellect or weak mind;
առաւել քան զ—ն, very much, immeasurably, exceedingly, extremely, excessively;
միջովք — եւ բարձիւք —, from the loins to the thighs;
զհասարակ — գիշերաւ, about midnight;
գալով — բանին քոյոյ, when your word shall be proved true;
լրացեալ է —ն, the measure is heaped up;
the cup is full.
Եւ բնութեամբ ի չափ (յն. մինչեւ ի բնութիւն) եկն յաղագս մարդասիրութեանն, եւ ճշմարտապէս էացաւ, եւ այր եղեւ գերագոյնն աստուած. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Սանդարամետք;
cf. Սանդարամետային.
Զարհուրեալ դողային դասք սանդարամետիցն. (Շար.։)
ice, frost;
glazed frost;
crystal;
frozen;
հատոր սառանց, piece or block of ice.
Որոց անդաստան լիճն եղեւ, ծաղիկն հրով պայծառացաւ, խնձորն սառամբ պարարտացաւ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
deaconship, deaconry;
service, ministry.
διακονία diaconatus, ministerium. Աստիճան՝ գործ եւ դաս սարկաւագաց. պաշտօն. սպասաւորութիւն.
whirring, flapping the wings, flying about, hovering, soaring.
Ի սաւառնաթեւից յարաթռելոց սրովբէից։ Սաւառնաթեւիցն՝ առաքելոցն համանմանեալ՝ դասուց. (Շար.։ Շ. գանձ վերափոխ.։)
cf. Սաքրիմ.
Գոչմամբ զարհուրեալ սանդարամետիցն հոյլք, սարսեալ սաքրէին յանդնդասոյզ խաւարն. (Շ. տաղ.։)
to be in, or to wear mourning, to mourn;
to afflict oneself, to be sorrowful, to regret, to be moved, to bewail, to lament, to deplore.
Եւ քերցն ըզգացելոց (իմա սըգացելոց) որպէս մարդասէր վշտակից եղեալ. (Գանձ.։)
axle, axis, pivot.
Փրկութեան բաժակ խրատուցն՝ արդարեւ սեռն եւ անապակ է, սուրբ եւ յստակ. եւ խառնեալ. սեռն յարդարութիւնն է, եւ խառնեալ ի մարդասիրութիւն. (Սեբեր. ՟Թ։)
clean, pure, clear, limpid;
sincere, true, simple.
Փրկութեան բաժակ խրատուցն՝ արդարեւ սեռն եւ անապակ է, սուրբ եւ յստակ. եւ խառնեալ. սեռն յարդարութիւնն է, եւ խառնեալ ի մարդասիրութիւն. (Սեբեր. ՟Թ։)
seed-loosing (the earth).
Անդաստան, որ միշտ սերմանի, եւ սերմանակորոյս լինի. (Խոսր.) (տպ. սերմնակորույս)։
gleaning, gathering or picking up seeds;
babbler, tale-bearer, telltale;
— լինել, to criticize, to find fault with, to censure.
σπερμολόγος frugilegus, semina colligens եւ garrulus, nugator եւ disseminans verba. Որ քաղէ յանդաստանաց զարկեալ սերմանիս, կամ ի ճանապարհաց զանկեալ հատս. որպէս ազգ ագռաւու, կամ թռչուն, կամ աղքատ ոք։ Նմանութեամբ՝ կրկտօղ բանից, շաղակրատ. ունայնաբան. բանորսակ. պարսաւագէտ. բանսարկու.
cf. Ստրջումն.
Յանցեաք՝ ոչ իբր զպատողն մեր՝ կամաւ, կամ առանց ստրջանաց։ Ստրջանօք իմաստնացեալ՝ յիրաւունս օրինացն դառնայ։ Զանարգանսն եւ զստրջանսն, որ յետ մեղացն լրմանն։ Կատարումն նորին՝ տրտմութիւն եւ ստրջանք է ի զդաստ միտս. (Լմբ. ստիպ.։)
to sing the Trisagium, to sanctify, to hallow, to laud.
Քերովբէից դասքն գովէին, եւ սերովբէք սրբաբանէին. (Գանձ.։)
of holy assembly.
Սրբագունդ դասք առաքելոց. (Նար. առաք.։)
to consecrate;
to deify, to idolize.
ἰερόω, ἁφιερόω, -ομαι sacro, consecro, dedico, initio. Ընդ սրբազանս դասել. նուիրագործել. եւ Հեթանոսաբար՝ ձօնել. եւ Աստուածացուցանել.
cf. Սրբաբան.
Ընդ սրբասաց զօրսն։ Զդասս բոցեղէնս՝ զուարթունս սրբասացս։ Արարեր քեզ սրբասացս զսերովբէսն եւ զքերովբէսն. (Նար. յովէդ.։ Մաշտ.։ Ճշ.։)
cf. Սրոբէ.
ՍՐՈՎԲԷ կամ ՍՐՈԲԷ. որ եւ ՍԵՐՈՎԲԷ. σεραφίμ seraphim. Ասի եւ ՍՐՈՎԲԻՄ, կամ ՍԵՐՈՎԲԻՄ. իբր յոգն. ըստ եբր. սէրաֆ, սէրաֆիմ. այսինքն կիզանօղ. վառեալ. Վերին դաս զուարթնոց՝ յառաջին կամ յերկրորդ կարգի.
cf. Սրովբէախումբ.
Ընդ վեցթեւեան սրովբէագունդ դասս. (Շար.։)
cf. Սրովբէախումբ.
Ընդ վեցթեւեան սրովբէագունդ դասս. (Շար.։)
where the seraphim assemble;
chorus of seraphim.
Ընդ վեցթեւեան սրովբէագունդ դասս. (Շար.։)
seraphic.
Սրովբէական երգս։ Ըստ սրովբէականն գերունակութեան։ Սրովբէականացն երրեակ դասուն. (Պտրգ. աթ.։ Մագ. յիշ. ոտ. խչ.։ Յհ. կթ.։)
resembling a seraph.
Ի սրովբէատիպ դասէ քահանայիցն զգիտութիւնն ընդունի. (Լմբ. պտրգ.։)
to do wonderful things, to work miracles;
to do miraculously or wonderfully well.
Զայս՝ հռչակեալն նիկողայոս սքանչելագործեաց։ Սքանչելագործէր զօրութեամբն քրիստոսի։ Սքանչելագործօղ սուրբ յակոբ նման յիսուսի։ Եւ յուդաս զսքանչելագործելն ունէր. (Ճ. ՟Գ.։ Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ի՟Դ.։ Գանձ.։ Խոսր.։)
plane-tree, platane;
white poplar.
Այր սէգ եւ զդաստ եւ սօս ի գնացս ոտից։ Բազում երիվարս սօսս եւ ահապարանոցս պատրաստեալ. (Յհ. կթ։)
stately, lofty, haughty, proud;
clear (colour);
— երիվար, high-mettled, prancing, fiery or spirited horse.
Այր սէգ եւ զդաստ եւ սօս ի գնացս ոտից։ Բազում երիվարս սօսս եւ ահապարանոցս պատրաստեալ. (Յհ. կթ։)
battle array.
Ո՛վ սուրբ դաս, ո՛վ վահանակցութիւն անքակ։ Ի պատերազմունս ճակատուն՝ որ յառաջին վահանակցութեան անկեալ լինի, նոյնժամայն լնուն զդասն, որպէս զի մի վահանակցութիւն նոցա կարեալ եղիցի պակասելովն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)