crucifer.
Անդարձ խաչհանքն, եւ դեւքն։ Յամօթն լիցին ընդ դեւսն եւ խաչհանունքն (տպ. խաչհանուքն). (Լծ. կոչ.։)
cf. Խաչահան.
Անդարձ խաչհանքն, եւ դեւքն։ Յամօթն լիցին ընդ դեւսն եւ խաչհանունքն (տպ. խաչհանուքն). (Լծ. կոչ.։)
mixed, confused, embroiled, complicated;
impure, obscene;
tie, bond, union;
copulation, pairing;
the rabble, the mob.
cf. Խառնակեաց.
Խառնակեցիկ կեանս դժուարինս դարձոյց ի յարդարութեան կեանս դիւրին. (Շ. մտթ.։)
trodden by impure persons, profaned.
Զոր օրինակ կոխեցին խառնակոխ յատակք մեհենից. Յն. տունք գայթագղութեան. կնմ դարչութեան. (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 8։)
goblet, cnp, howl;
banquet, feast;
crater;
recipient of the Word (Virgin Mary).
ԽԱՌՆԱՐԱՆ ՀԵՓԵՍՈՍԻ կոչին ըստ քերթողաց Ճեղքուածք ետնայ հրաբուղխ լերին, ընդ որս հուր եւ մոխիր ի վեր յորդեն. որպէս կրակարան դարբնոցի.
to mix, to mingle, to blend;
to join, to incorporate, to unite;
to combine, to amalgamate;
to confound, to confuse, to perplex;
to mix up, to season;
to intermix, to intermingle;
to intertwine, to interweave;
to adulterate, to taint, to tinge;
— բարեկամութիւն, to knit in friendship;
սէր —, to fall in love with;
— զկերակուրս, to lay the cloth, to spread the table, to serve up;
— զօղս ընդ ճարմանդս, to button;
to buckle;
to unite;
— զձեռն իւր ընդ ձեռն ընկերի, to take one another by the hand;
խելս —, to exert all one's powers of ingenuity;
— ի ծով, to sail in the open sea;
զխորս —, to swim in the sea;
— զանձն, to meddle, to intermeddle, to interfere, to interpose, to intrude.
Խառնել կամ խառնիլ ի գունդն քրիստոսի, կամ ի թիւ արդարոց, կամ ի սուրբ գառինս, կամ ի գունդ հրեշտակաց, կամ ընդ երկնային զօրութիւնս. (Ագաթ.։ Եղիշ.։ Շ. թղթ.։ Շար.։)
mixture, composition, compound;
temper or tempering;
paste, luting;
complexion, constitution, temperament, nature;
junction;
consanguinity, relationship;
conjunction, union;
the sense of feeling, touch;
tie, bond;
concert, harmony
Ոչ արար արժանի զաւակագործել զծնունդսն առաջին դարուց զխառնուածս ի բարի ստեղծմանէն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
composed, prepared, compounded;
seasoned.
Վասն հանդերձից դարձեալ հրամայէ, եթէ խառնուածոյ մի՛ զգենուցուն. (Եփր. ել.։)
grass, hay, forage;
food for cattle, pasture;
— or խառ, thorn;
—ի պտուղ, hips, haws.
պ. Խար, խօր. Կուր. ճարակ. բուտ. կեր. կերակուր կամ դարման կենդանեաց.
Ոչ գտաւ խար երիվարաց բազմութեան զօրուն դարման կերակրոց. (Ագաթ.) (ուստի Նշխար, նիշ կամ մնացորդ ուտելեաց. գուցէ եւ ոչխար՝ իբր որոճող զճարակ։)
fraud, knavery;
falsification, forgery, act of counterfeiting;
adulteration;
chicanery;
violation, rape.
ἕνεδρος, ἑπιβουλή insidiae κακία, κακοπραγία, maleficentia ἑπιτήδευμα, παραδιατριβή, ῤαδιούργημα, στραγγαλία, σπίλας, μεθοδεία dolus, versutia եւ այլն. Նենգութիւն. դաւաճանութիւն. խորամանկութիւն. դարանակալութիւն. չարութիւն. չարարուեստութիւն. չարագործութիւն. հիլլէ, տէք, տօլապ։ cf. (Թուոց. ՟Լ՟Ե. 20։ Ես. ՟Ծ՟Ը. 6։ Իմ. ՟Ե. 24։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 25։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 12։ Գործ. ՟Ժ՟Ը. 14։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 5։ Յուդ. 12։)
shaking, tottering, ruin;
perverseness, error, aberration.
(Յընդարձակ ճանապարհի) բազում խարխալանք, եւ վնասք. (Ոսկ. ՟Ա. 24։)
born of, or produced by fire, ardent, luminous, fiery.
Եւ ոչ խարուկածին բորբոքեալ բոցք (յն. աստեղացն արտափայլեալ բոցք) հանդարտէին լրջացուցանել զտխուր գիշերն. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 5։)
dark, murky, dim.
Լուսին յետ արեգական զնսեմ գիշերոյ զարդարէ, եւ առաքեալքն յետ քրիստոսի զերկիր խաւարաբորբ ի ճաճանչ լուսոյ ձգեցին. (Սարկ. տոմար.։)
cf. Խաւարիմ.
Որք աղտեղինն մեղօք, դարձեալ խաւարանան։ Խաւարանայ ոգին եւ սիրտն. (Ի գիրս. Խոսր.։)
war;
dispute, quarrel, sedition, fight;
— առնել, to dispute, to contest, to debate;
to fight, to come to blows.
Հաւանեցուցեալ զամենեսեան՝ դադարեցուցանէ զխազմն։ Այնուհետեւ գրգռէր խազմն. (Խոր. ՟Ա. 14. 28։)
snail;
suit of rooms or buildings.
Եղեւ ականջն ըստ օրինակի խալիզոնի՝ դրամբք շրջմամբ հնգօք. զի իբրեւ առ թագաւոր հանդարտութեամբ մտցեն բանք եւ ձայնք, եւ մի անզգուշաբար. (Ոսկիփոր.։)
to remove, to displace, to dislodge;
to move, to change;
to shake, to cause to totter;
to ruin;
to refute, to confute;
to emigrate;
— զոսկերս, to dislocate, to disjoint, to put out of joint;
— բանիւք, to tease, to annoy, to torment with idle gossip.
cf. Խահակեր.
Դադարէ խահարարացն ձեռն. (ՃՃ.։)
cf. Խաղաղ;
supplimentary vesper service;
certificate of poverty;
— Ովկիանոս, the Pacific Ocean;
— զոհ, peace-offering.
εἱρηνικός, εἱρηναῖος pacificus, pacatus. cf. ԽԱՂԱՂ. Անդորրական. հանդարտական. հանգստեան. հանդարտութեան. անխռովական. հանդարտ. հաշտ.
to be appeased, tranquillized, to grow calm.
εἱρηνεύω in pace vivo, pacem ago, habeo ἠσυχίαν ἕχω, ἡρεμέω quiesco. Խաղաղիլ. հանդարտիլ. անդորրանալ. հանգչիլ. խաղաղութիւն գտանել կամ ունել. հաշտ եւ ընտել լինել.
pacific, quiet.
Զխաղաղութիւն սիրելով, եւ իբրու արդարեւ ճշմարիտ խաղաղապահ է նա. (Փիլ. լին. ՟Գ. 8։)
mild, soft, gentle.
Ուր իցէ սիւք խաղաղ, կամ շնչումն օդոյ մեղմ եւ հանդարտ.
to pa cify, to calm;
to conciliate, to reconcile.
παύω. sedo, եւ այլն. խաղաղել. հանդարտել. զիջուցանել. հուզուր վէրմէք.
to pacify, to appease, to calm, to allay, to assuage;
to conciliate, to reconcile, to accommodate, to adjust;
to hide, to conceal, to keep secret.
Ոչ խաղաղեցայ, ոչ հանդարտեցի։ Խաղաղեցաւ երկիրն, եւ ոչ գոյն ուստեք նմա պատերազմ։ Խաղաղեցաւ թագաւորութիւնն յովսափատու. (Յոբ. Գ. 26։ Բ. մն. ԺԴ. 6։ Ի. 30։)
Խաղացք ջուրցն ցածնուցուն, եւ խաղաղեալ խորն հանդարտիցէ. (Եւս. քր. Ա։)
to become calm, to be pacified, tranquillized;
to be reconciled;
խաղաղեաց, be quiet, be tranquil, compose yourself.
Ոչ խաղաղեցայ, ոչ հանդարտեցի։ Խաղաղեցաւ երկիրն, եւ ոչ գոյն ուստեք նմա պատերազմ։ Խաղաղեցաւ թագաւորութիւնն յովսափատու. (Յոբ. Գ. 26։ Բ. մն. ԺԴ. 6։ Ի. 30։)
Խաղացք ջուրցն ցածնուցուն, եւ խաղաղեալ խորն հանդարտիցէ. (Եւս. քր. Ա։)
peacefully, calmly, quietly, softly, gently.
Ήσυχῆ. quiete, placide. Խաղաղ. խաղաղութեամբ. հանդարտիկ. հեզիկ. րահաթ, սուս փուս.
peace;
calm, tranquillity, quiet, rest, repose;
pacification, conciliation;
— ընդ ձեզ, peace be with you;
— ոգւոյ, մտաց, peace of mind;
այր խաղաղութեան, angel or messenger of peace;
քաղցր՝ խորին՝ անդորր —, perfect peace, profound tranquillity, sweet repose;
— առնել, to make peace;
կեալ ի խաղաղութեան, to live in peace;
առնել — ընդ ումեք, to make one's peace with;
խաղաղութեամբ լինել ընդ ումեք, to be at peace with;
վայելել ի խոր՝ յանվրդով խաղաղութեան, to enjoy profound peace;
to live in comfort;
աղմկել զ—, to disturb, to break the peace;
աղաչել, խօսել ի -՝ ի հաշտութիւն խաղաղութեան, to sue for peace;
մերժել զբան խաղաղութեան, to refuse terms of peace, to reject means for reconciliation, to be opposed to conciliatory measures;
խաղաղութեամբ, peaceably, peacefully, in peace;
արարտասուահայց խաղաղութիւն, խաղաղութիւն ըղձիւք ըղձացեալ, the longed for peace;
խաղաղութիւն է ինձ, I am happy and contented;
խաղաղութիւն պարգեւեսցէ նմա Տէր, God rest his soul;
peace to his soul;
ե՛րթ ի խաղաղութիւն, երթայք խաղաղութեամբ, go in peace;
God be with you;
մնա՛, մնայք խաղաղութեամբ, goodbye! adieu!
Έιρήνη, γαλήνη. Pax, tranquillitas. ἡσυχία. quies. Խաղաղ եւ անխռով գոլն. հանդարտութիւն. անհողմութիւն. անդորրութիւն. ապահովութիւն. հանգիստ. ողջութիւն. առողջութիւն. լռութիւն. դադարումն. էմինլիք. հուզուր. ասուտելիք. սուլհ. սելամէթ. սազլըգ. ըռահաթլըգ.
Արդ արձակես զծառայ քո տէր ի խաղաղութիւն։ Երթ կամ երթայք ի խաղաղութիւն։ Դարձայց կամ դարձցիս խաղաղութեամբ. եւ այլն։
to embrace affectionately, to caress, to fondle;
to embrace the knees, to supplicate with weeping;
օձատիպ խաղապատեալ, interwoven, interlaced, entwined like serpents.
ամենայնիւհնարին զխանդաղատութիւն մանկանն. զի զլալն եւ զհեկեկալն խափանեսցեն. թեպետեւ նոքազխաղապատեալ զերեսն այսր անդր դարձուցանեն. (Եփր. զղջ.։)
cf. Խաղացք;
խաղացմունք շնորհաց, inspiration of the Divine Spirit.
Ի խաղացման, եւ ի դադարման։ Խաղացումն յորձանից գետոց։ Խաղացմունք գետոյ։ Գերազանցեալ քան զջրոցն յառաջադեմ խաղացմունս. (Պիտ.։)
some, a, an;
somewhat;
really, in effect;
մեծ — է ինձ, it is a great thing for me;
կամէի —, I could wish;
I would.
Նուազեալ յուխտէ իմմէ սակս յոքնակուռ ընթերցմանն։ Ի տեսւթենէ իմեմնէ դարձեալ լինիմ։ Ո՛չ ի թերութենէ իմեմնէ ի կատարելութիւն եկեալ. (Մագ.։ Սարգ.։ Վահր.։)
own work, sole agency, own action, own composition.
Սահման արդարութեանէ՝ առաքինութիւն բաշխման ըստ արժանաւորութեան, կամ ինքնագործունեութեան հոգւոյն մասանց. (Մաքս. ի դիոն.։)
self-adorned, simple, natural;
— շնորհք, ingenuous grace;
— բանք, unaffected words
ինքեամբ զարդարեալ ի բնէ. բնական.
that speaks to himself;
that soliloquizes.
Ճառս եւ ինքնախօսս բանաստեղծս յարդարեալ. (Յհ. կթ.։)
spontaneousness, voluntariness, free will.
ինքնակամութիւն ստեղծուածոյն, եւ պատրանք բանսարկուին զմահն եւ զապականութիւնի մերումս յարդարեանց բնութեան. Յորպիսի եւ յորքանս յինքնակամութենէն սայթաքեալ եկն յանարգութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
perfect, complete, absolute.
Ինքնակատար իմաստութիւն (աստուծոյ)։ Ինքնակատար պետութիւն, եւ ամենայն քահանայապետութեան պատճառ։ Զպարգեւեալս նոցա միշտ աստուածագործականսն գիտութիւնիս յինքնակատարէ եւ իմաստագործութենէ աստուածապետութենէ։ Ոչ ինչ է ինքնակատար, այլ կարօտ բոլորովին կատարման, բայց միայն արդարեւ անկարօտն եւ նախակատարն. (Դիոն. երկն.։)
cf. Ինքնահաճ.
Ինքնահաճոյ արդարեւ ի միտս եւ ի բանս եւ ի գործս զիս գորովեալ. (Յհ. կթ.)
Ի տարակուսանս եւ յանյուսութիւն ազգ մարդկան հատեալ լինի, այլ եւ յինքնահաճոյ արդարեւ գործս. (Խոր. Ա. 3։)
self-admiration, self-conceit, presumption, vanity, arrogance.
Իսկ եթէ ի կողմանէ աղջկանն առանց օրինացն սահմանի ինքնահաճութեամբ փորձի ոք դարձուցանել. (Մխ. դտ.։)
self-glorious, boastful.
եւ ԱՆՁՆԱՊԱՆԾ, ԻՆՔՆԱՊԱՐԾ. Պանծացեալ եւ վստահ յանձն իւր. որպէս յանձնապաստան, հպարտ, եւ որպէս արդար անստգիւտ ի խիղճ մտացն.
rebellious, disobedient, refractory, contumacious, factious, seditious;
—ք, conspirators;
ժողով, միաբանութիւն —աց, conspiracy.
(իբր հյ. ի բաց ստամբակեալ, ստահակեալ. կամ որպէս յն. աբօսդա՛դիս. աֆէսդիգօ՛ս այսինքն բացակացեալ) ἁποστάτης, ἁφεστικός. rebellis, apostata, desertor, τύραννος. tyrannus. Վտարանջեալ. ընդվզեալ. անհնազանդ գլխոյ իւրոյ. դիմադարձ. հեստեալ. անսաստ. բռնաւոր. բռնակալ. գլուխ քաշօղ.
Որոշեցից ի ձէնջ զամպարիշտս եւ զապստամբս։ Որ ապստամբ եղեն յարդարութեանց քոց։ Քաղաքդ այդ յաւիտեանս ժամանակաց ապստամբ է, եւ այլն։
to rebel, to revolt, to mutiny, to conspire;
— ի հաւատոց, to apostatize, to abjure religion.
Որպէս յիմ արդարութեանցն ոչ ապստամբեցի (այսինքն ոչ ի բաց կացի). (Լմբ. սղ.։)
that saves, preserves, delivers.
Ոչ ես մատնիչ, այլ ապրեցուցիչ։ Ապրեցուցիչ, դարմանիչ. (Նար. ՟Ձ՟Բ. եւ ՟Ի՟Է։)
to the right, on the right side;
յ— դասու, to the right.
δεξιός, -ον. dexterus, -rum. Որ կայ ի կողմն աջոյ. աջ դիւնը. սազ դարաֆտաքի.
cf. Յաջող.
Մի՛ խոտորիցիս յաջ, մի՛ յահեակ ... եւ սակայն զբնութեամբ աջողն գովէ. քանզի զճանապարհս ասէ՝ որք յաջմէ են, գիտէ տէր ... Եւ զիա՞րդ գովէ զաջողն, եւ բաց տանի դարձեալ յաջողէն յայնմանէ. յա՛յտ է, յերեւելոյն աջողէ, եւ յոչն եղելոյ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
curtain, veil, net;
pretext;
nuptial couch;
gynaeceum;
bed-curtain;
pavilion, sail of a ship;
մտնկունք —ի, young persons that accompany the bridegroom, paranymphs;
— պարզել՝ վերացուցանել, to sail;
իջուցանել զ—, to strike sail.
Ընդարձակեցեր թշուառացելումս զառագաստն անջրպետարան ելիցն ողորմութեան. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)
to veil, to cover with a veil or curtain;
to cloak under a pretence, to mask;
to set sail, to make sail, to sail.
to expose to public notice;
to conceal, to hide;
to dissemble, to play the hypocrite.
Ած զնա առ ադամ։ Առ այր քո դարձ քո։ Մտին առ նոյ ի տապան անդր։ Դարձաւ անդրէն առ նա ի տապան անդր։ Առ զնա անդրէն առ իւր (այսինքն առ ինքն) ի տապան անդր։ Եկին առ նա։ Մատեան առ նա եւ այլն.
Զանձինս առ իմաստունս, կամ առ արդարս ունել։ Զայնպիսի առ պատուականս ունիջիք, եւ այլն։
Առ կշիռ աստուծոյ արդարութեանն՝ եւ արդարքն եւս պատժապարտք են. (Ոսկ. ես.։ )
Առ այսոքիւք. իբր՝ Եւ եսւ, դարձեալ. (Յհ. իմ. ատ.։ Խոր.։ Առ որս. եւ այլն։)
Զի՞նչ է յարդ առ ցորենով։ Արդարացաւ ապստամբութիւնն իսրայէլի առ ապստամբութեամբն յուդայ. (Երեմ. ԻԳ. 28։ Գ. 11։)
Զայլ եւս զառ եւ զկահ եւ զկազմած խաղացուցանել ի բաբելոն։ Յառէ եւ յաւարէ պատերազմին զմեհեանն բեղայ զարդարէր. (Եւս. քր. Ա։)
Առին զառն եւ զամենայն աւարն, եւ դարձուցին զամենայն գերութիւնն։ Թափեցին զամենայն առն եւ զգերութիւնն. (Ուռհ.։)
to allegorize, to make use of parables;
to confront, to compare, to resemble;
to expbse to public censure.
Առակս ասէ առցես ի սրտի քում, եւ այնու ածցես զնա ի հաւանութիւն արդար լինելոյ։ (Լմբ.)
Որոց առակեալ իցեն ճանապարհք իւրեանց. (Սղ. ՟Լ՟Զ. 7.) իմա՛ ըստ յն. բացեալ եւ յաջողեալ, կամ ընդարձակեալ. բայց Լմբ. իմանայ՝ նշաւակեալ, նախատեալ ի բերան ամենեցուն։
peculiar, singular, special;
insulated;
solitary, lonely, obscure;
specific;
— յատկութիւն, speciality;
particularly, especially, expressly;
singularly, specifically, narrowly;
apart, in reserve, secretly, aside, separately, solitarily.
Էդ՝ առանձին է արդարեւ աստուծոյ. (Առ որս. ՟Ե։)
Զատանէ իւր հօտ առանձինն, եւ ոչ խառնէր զնոսա ի խաշինս լաբանու։ Արկին (հաց) իւրաքանչիւր առանձինն։ Կոծեսցի երկիր ըստ ազգս ազգաց առանձինն. ազգ տանն դաւթի առանձինն, եւ կանայք նոցա առանձինն։ Մեք առանձինն էաք։ Իբրեւ եղեւ առանձինն։ Խուսեաց ի տեղի անապատ առանձինն եւ այլն։ Որպէս զգինի ոք առանձինն ըմպիցէ, եւ դարձեալ զջուր առանձինն. եւ այլն։
Հանդարտի առանձին յանապատի. (Վրք. հց. ՟Գ։)
peculiar, singular;
lonely, solitary;
own.
Պարտ է իւրաքանչիւր մասին առանձնականաւ զարդարիլ առաքինութեամբ. (Սահմ. ՟Ժ։)