joy, mirth, contentment, pleasure, delight, gaiety, agree-ableness, satisfaction, complaisance, mildness.
χαρά, εὑφροσύνη gaudium, laetitia Բերկրանք, բերկրումն. բարկրութիւն, այսինքն ցնծութիւն, ուրախութիւն. խնդութիւն. խնտում, ցնծում.
Ի բերկրութեան լինել եւ յուրախութեան։ Միշտ խնդութիւն, համակ ցնծութիւն, յաւէտ բերկրութիւն։ Միով բանիւ պարառութեամբ բերկրութիւն զիրսն անուանեաց եւ ցնծութիւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
portage, carriage;
exigence;
tendency;
proneness, propension, inclination;
fertility.
Կենցաղոյս բերմունք։ Ի բերմանէ ընդունայնութեան. (Նար.։)
Ախորժակացն բերմամբք։ Յօգտակարագոյն բերմանէ։ Յանդուգն բերմամբ. (Պիտ.։)
cf. Բթացուցանեմ.
Վարժողքն պղերգագոյնք ... ոչ զքաջամիտսն ի կատարելութիւն յառաջեն ... այլ բթեցուցեալ (կամ բթացուցեալ) եւս՝ ընդունակս անչափն պատրաստեն կորստեան. (Պիտ.։)
talisman, amulet, phylactery.
Կախարդութեամբ, եւ հնարիւք բժժանաց։ Առանց ամենայն բժժանաց կատարին ի Քրիստոսէ բժշկութիւնքն. (Բրսղ. մրկ.։)
Պատրաստեաց կերակուր բժժանօք կախարդութեամբ։ Ճ. (՟Ա.։)
physician, doctor.
պ. պիզիշք սանս. պիզաճ. ἱατρός medicus Արհեստագէտ պահելոյ զառողջութիւն մարմնոց, եւ բուժելոյ ըստ կարի դեղովք զցաւս եւ զհիւանդութիւնս.
Ի հիւանդանալն իւրում ոչ խնդրեաց զտէր, այլ խնդրեաց բժիշկս։ Երթեալ իմ առ բժիշկս՝ ոչինչ օգնէին ինձ։ Կամ բժիշկք յարուցանիցեն։ Եւ յոյժ վշտացեալ ի բազում բժշկաց։ Ոչ պիտոյ է բժիշկ կարողաց, այլ հիւանդաց։ Ապաքէն ասիցէք առ իս զառակս զայս, բժիշկ՝ բժշկեա՛ զանձն քո։ Ղուկաս բժիշկ եւ սիրելի։ Բայց դուք ինձ բժիշկք մեղանչականք էք, եւ ողջացուցիչ չարեաց ամենեքեան.եւ այլն։
place of cure;
doctors shop;
medical book.
Բժշկարան հիւանդութեանց զանազան՝ զտեղիս զայս բացագործեալ. (Նիւս. թէոդոր.։)
to cure, to physic, to remedy, to dress.
Ո՛վ մտացի դու, եւ ու՞ր ուսար վիրօք զվէր բժշկել. (Լմբ. ատ.։)
Ոչ դեղք եւ ոչ սպեղանիք բժշկեցին զնոսա, այլ՝ քո տէր բանդ, որ զամենայն բժշկէ։ Ես եմ տէր՝ որ բժշկեմ զքեզ։ Հարկանեմ, եւ բժշկեմ։ Եհար, եւ ձեռք նորա բժշկեցին։ Բժշկելով բժշկեսցէ զնոսա։ Բժշկէր զամենայն հիւանդութիւնս, եւ զամենայն ախտս ի ժողովրդեանն։ Մատուցին առ նա զամենայն հիւանդս ... եւ զդիւահարս եւ զլուսնոտս եւ զանդամալոյծս, եւ բժշկեաց զնոսա։ Զհիւանդս բժշկեցէ՛ք.եւ այլն։
Բժշկեցաւ մանուկն։ Բազում անդամալոյծք եւ կաղք բժշկէին։ Յայնս երկա՛յք բժշկեցարո՛ւք։ Եւ ահա բժշկեալ իցէ արած բորոտութեանն ի բորոտէ անտի։ Բժշկեցաւ արածն։ Վէրք իմ սաստիկք, ուստի՞ բժշկեցայց։ Բժշկեա՛ զիս տէր, եւ բժշկեցայց։ Ասա՛ բանիւ, եւ բժշկեսցի մանուկն իմ։ Եկին լսել ի նմանէ, եւ բժշկել ի հիւանդութենէ իւրեանց. եւ նեղեալք յայսոց պղծոց՝ բժշկէին։ Որոյ վիրօքն բժշկեցաք. եւ այլն։
cure, attendance, recovery, dressing;
medicament, medecine, remedy.
Բժշկութեան սկիզբն է արգելուլ զհիւանդութեանցն պատճառս, ոչ եւս թողուլ նիւթ հիւանդարարութեան. (Փիլ. լին. ՟Բ. 29։)
spot, stain;
sun-burning;
blot, blemish;
soil;
small pustule;
spotty, nasty;
— աչաց, web;
— ի մարմնի, mole, mark, spot;
—ք ագամանդի, flaws, specks in a diamond;
— դնել, —ս արկանել՝ կարկատել, ի — տանել, to blame, to find fault with, to accuse, to criticise, to censure, to calumniate.
big, coarse, aukward, rude, clownish, rough, rustic, wild, base, un-genteel, clumsy, heavy, impolite, dull, ignorant, brutal.
Զբիրտ եւ զյանդուգն հեթանոսաց այսպէս դիւրահաւանս առնել ձեզ, որպէս զյովանակ տրմուղ եւ զտեարս նորա. (Տօնակ.։)
Իսկ դու բիւրոց բիւրք արհամարհեցեր զպատուիրանն Աստուծոյ. (Մաշկ.։)
spot, soil, fault, ugliness, deformity.
Թէպէտ եւ էիր դու երբեմն ծնունդ իժից ծնեալ, բայց մերկացի՛ր դու ի քէն զառաջին մեղանչականն զկենացն բծկանութիւն. զի ամենայն օձք ... մերկանան զհնութիւնս իւրեանց. (Կոչ. ՟Գ։)
to produce, to cause;
to spread;
to pour.
եւ չ. ԲՂԽԵՄ կամ ԲԽԵՄ. Ծագել, ծագիլ՝ ըստ նմանութեան բազում իրաց. ի դուրս բերել, բերիլ՝ ո՛ր եւ է օրինակաւ. որում հանգէտ ընդհանուր նշանակութամբ չի՛ք յայլ լեզուս. զի ըստ տեղւոյն այլեւայլ բառք հանգիտանան։ Արմատն ի հյ. է՝ Բուղխ կամ բուխ՝ ի յանգս բարդութեան. (լծ. եւ ուղխ, ուխ. որպէս եւ բողբոջ, բոյս, բոյր կամ բուրումն. իսկ ի յն. բիղի. թ. բունղար, այսինքն աղբիւր. եւ յն. ֆի՛օ, վլասդա՛նօ. լտ. բու՛լլուլօ. թ. ֆիլիզ. եւ եւս թ. պուղ, բուխար. լտ. է պու՛լլիօ եւ այլն. որպէս տեսցի յառաջիկայս։)
ԲՂԽԵԼ. προσφέρω, ἑξάγω, ἁναφέρω, ἁνατέλλω profero, produco, educo եւ այլն. Յառաջ բերել, ի դուրս բերել.
to flow, to drop, to gush, to stream, to spout out;
to derive, to emanate, to come, to proceed, to arise, to spring from.
source, gush, eruption;
emission, spiration, proceeding, emanation.
Աղբերք՝ որոց բղխմունքն զայլոց կարօտութիւնս լնուլ։ Յորդութիւն բղխմանց. (Եզնիկ.։)
cf. Բղուկ.
ԲՂՈՒՂ որ եւ ԲՂՈՂ. ռմկ. բղուկ, բղիկ. Կարաս. թակոյկ. կուժ. ընդունարան մեղու, իւղոյ, գինւոյ, եւ այլն, մեծ կամ փոքր, քարեղէն կամ խեցեղէն.
luxury, licentiousness, incontinence, lasciviousness.
Ոչ խրատեցի զցանկութիւնն ողջախոհութեամբ, այլ մանաւանդ հակառակացն բերմամբ, հեղդութեան, բղջախոհութեան. (Շ. առ.։)
original, text.
Բայց զի ի բնագրին ոչ գտանի, մեզ անընդունելի է. (Արշ.։)
physiologist;
moralist;
apologist;
veridical, truth-telling.
Զայս աւանդութիւն ի բնախօս արանց լուայ. (Արիստակ. նաւակատ.։)
to philosophize;
to discourse of natural things.
Ասա՛ դու զանծնելութիւնն հօր, եւ ես զծնելութիւնն որդւոյ բնախօսեցից քեզ. (Առ որս. ՟Զ։)
that dwells together;
cohabitant.
Ընդունիցի՞ս բնակակից զոմն եւ կամ դրացի, որ յոյժ գոյ արիագոյն, եւ ոչ իցէ ողջախոհ. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
natural;
—, — իմաստասէր, այր, philosopher;
physician;
—ն, physics;
—ք արուաց, genitals;
—ք, — լոյս, օրէնք, light of nature, natural law.
Կիրքս՝ բնակա՛ն մարմնոյ եւ ոգւոյ կարիք։ Ես զբնականացն ասեմ, դու զանբնականսն ի ներքս մղես։ Բնականք ասին՝ ըստ բնութեան (այսինքն ի բնէ) ի եզ տրամադրեալք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
habitation, house, home, lodging, dwelling, chamber.
οἱκητήριον, κατοικητήριον habitaculum, domicilium Բնակետղ. տուն եւ տեղի բնակելոյ. որ եւ ԲՆԱԿՈՒԹԻՒՆ ասի. օթեւան. օթարան. ընդունարան. եւ Տաճար. տուն տեղ.
Լեառն դիտակ, եւ բնակարան վկայիցն։ Ի բնակարանս հրեշտակաց, եւ մարդկան քաւարան։ Զքեզ կոյս եւ մայր եւ բնակարան աստուածային ներմարդութեանն։ Զբնակարան անսկզբնակից որդւոյն։ Զմիածնի որդւոյ քո զբնակարան (այսինքն կրօղ յարգանդի)։ Այսօր զբնակարան հոգւոյն սրբոյ (այսինքն զընդունարան.) եւ այլն։ Բնակարան հաճութեան կամաց անեզն աստուածութեան։ Վերակարգելոց թուոցս այսոցիկ բնակարան բաղձալի. (Նար.։)
settled resident, natural
Եւ է ժամ, զի առողջութիւնն հիւանդութիւն լինի, յորժամ ցաւն բնակաւոր լինիցի. (Ոսկ. ես.։)
to inhabit, to dwell, to lodge, to reside, to make abode, to sojourn, to settle, to occupy;
—ի միասին, to cohabit.
Յորում առաւել բնակեաց բան նորա եւ աւանդութիւն. (Նար. առաք.։)
to lodge.
Զերրորդութեանն սրբոյ ի նոսա կոչեալ բնակեցուցանէ զօրութիւնն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
of the same nature or essence, consubstantial;
that dwells together, cohabitant.
Տե՛ս դու ինձ զբնակից եւ զհամապատիւ տէրութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ծ՟Ա։)
consubstantiality;
cohabitation.
Զի՞նչ է հաղորդութիւն սոցա առ իրեարս, եւ բնակցութիւնն, եւ միաբանութիւն։ Պատուեա՛ զբնակցութիւնն, պատկառեա՛ ի սկզբնատպէն. (Առ որս. ՟Է. ՟Ժ՟Ա։)
Անճառելի է խնդութիւնն (յերկինս), եւ ընդ հրեշտակս բնակցութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
of the same country, native;
countryman, compatriot.
Պանդուխտ է իմատակութիւն՝ ըստ բաղդատութեան բնաշխարհիկ իմաստութեան. (Փիլ. լին. ՟Գ. 19։)
all, total, entire;
— ոչ, ոչ —, — սիկ ոչ, not, none, never, nothing;
—, — իսկ, totally, entirely, absolutely;
ընդ —, everywhere;
throughly.
Բնաւ իսկ կտրեալ եւ օտարացեալ էր։ Իսկ դու բնաւ իսկ արքայութիւն. (Նար.։)
Իսկ դու ընդէ՞ր բնաւ պատմես զարդարութիւն իմ. յն. լոկ, ընդէ՞ր. (Սղ. ՟Խ՟Թ. 16։)
to custom or habituate one's self.
Բիծ յետոյ ի հիւանդութենէ բնաւորեալ. (Փիլ. քհ.։)
Բնաւորեցան գոլ յանհատսն։ Յանբան կենդանիսն բնաւորեցաւ տեսանիլ։ Ամենայն սահման բնաւորեցաւ ի սեռէ եւ ի բաղկացուցիչ զանազանութեանց լինել։ Տղայքն բնաւորեցան յեօթներորդում ամսեանն հանել ատամունս, եւ յութն ամին փոփոխել. (Սահմ.։)
naturally, originally, radically.
Ի բնուստ անդուստ հրաշապէս ունի զթարգմանութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
roundness, rotundity, circle, orb.
Խորհրդով իմն իմաստութեամբ արարեալ է քնարն (սարդի, այսինքն ոստայնն) յաղէպնդութենէն, եւ ի ձեւոյն բոլորակութենէն. (Փիլ. լիւս.։)
shoot, sprout, scion;
bud, germ.
Ոչ դուզնաքեայ ինչ անաճ երեւեցուցեալ բողբոջ։ Զսերմանեացն ընծիւղել ի դուրս զբողբոջս, եւ զամենայն բուսոցն բերս։ Զտնկոցն արձակելով բողբոջս։ Բոլոր բողբոջոց եւ ծաղկանց երփն երփն նմանութիւնս ի վերայ իւր նկարեալ. (Պիտ.։)
blood-colour.
Է՞ գունեղ թաթաւեալ ի բոսոր, սաղարթուն կարմրորակ իբր խնձոր, հարսն ազնիւ դու արեամբ քօղաւոր. (Շ. տաղ.։)
cf. Բովանդակ
Մասամբ են ընդունակ չարութեան ... եւ ո՛չ բովանդակապէս. (Շ. ամենայն չար.։)
to be able;
to suffer;
to wait, to expect.
Եւ Հանդուրժել. տոկալ. համբերել. տանել. բերել. φέρω fero, suffero
mow-worm;
moth, wood-fretter.
Գիւտք որովայնի՝ բոտոտք ճապուկք շարժողականք ... որդունք աղեաց ... անիծք ... զազրաթորմիք. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
to be inflamed, kindled, to flame, to crackle;
to be in a passion;
to be mad.
Ասի եւ զբորոտութենէ, որպէս Ի վեր եռալ. ի վեր երեւիլ. ըստ յն. ի դուրս ծաղկիլ. ἑξανθέω effloresco, emergo
leprosy.
λέπρα lepra Բոր. ախտ բորոտութեան, եւ գոլն բորոտ կամ բորոտեալ. որոյ այլ եւ այլ տեսակք ճանաչին՝ Պիսակութիւն, Ուրկութիւն, Գոդութիւն, Քոսոտութիւն, եւ Ելեփանդականն հիւանդութիւն.
flame;
fury;
— արձակել, to flame.
Առ ի չածելոյ առն զուստէր իւր կամ զդուստր զբոցով մեղքոմայ. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 11.) յն. ընդ հուր։
brilliancy, lustre, brightness.
Անդ երրորդութեանն բոլոր գերակայ փառացն բոցածագումն. (Խոր. վրդվռ.։)
cf. Բոցաճաճանչ.
Որում ոչն հանդուրժէին բոցանշոյլ սերովբէքն. (Շար.։)
owl.
Բու հրեշտակ առաքեաց առ արծիւ, եւ խնդրեաց զդուստր նորա հարսն, ասելով. դու տուընջեան քաջամարտիկ ես, եւ ես գիշերոյ. պատշաճիմք ի խնամութիւն. (Մխ. առակ.։)
cf. Բուժակ.
Զհիւանդութիւնսն, որչափ մեծագոյն վիշտս ոչ ունին, ոչ է պարտ բուժականաւն գրգռել. (Պղատ. տիմ.։)
to cure, to heal, to physic;
to deliver;
— զծարաւ, to quench or slake thirst.
Հազիւ յերկիւղէն բուժեալք՝ ընդունին զնա ի նաւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
chyst;
bladder;
bubo;
carbuncle.
ռմկ. բշտիկ. լտ. բուսդուլա, pustula φλύκταινα Խաղաւորտ, պալար. ուռոյցք. պղպջակ.
fist;
hand;
violence, force, tyranny;
tyrant, usurper;
impetuous, furious, fiery, spirited, energetic, unruly, vehement, vigorous, angry, enraged, tyrannical, predominant, powerful;
violently, ardently;
with violence;
— մի, a handful;
— առնել՝ լինել՝ ի վերայ դնել, to force, to offer violence;
— հարկանել, to undertake;
ի — արկանել, առնուլ, զբռամբ, ածել, արկանել, ընդ բռամբ ունել, to take, to grasp, to arrest;
to rule, to conquer, to subjugate;
— հարկանել զօձեաց, to take by the nack;
ի բռին ունել, դնել զոգի or զոդիոն, to risk, to hazard, to expose one's self to peril;
ի — գալ, անկանել, to be taken, seized, arrested;
— դէպ or դէպ ունել, to aim at.
Բուռն հարկանել առաքինի վարուց, կամ հնազանդութեան, կամ բանից. (Ճ. ՟Թ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Է։ Ոսկ. լս.։)
Զյանդուգն զբուռն արքայն սաստիկ զփարաւոն. (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 4։)
to spring, to grow, to pullutate, to bud, to shoot, to take root, to appear, to vegetate, to sprout out;
to grow again.
(լծ. յն. ֆիօ, վօ՛օ, եւն) φύω, φύομαι , ἁναφύω, ἁναφύομαι, παραφύομαι, βλαστάνω, ἁναβλαστέω, ἁνατέλλω pulluo, germino, nascor, orior եւ այլն. Տալ զբոյս իւր ի դուրս. ընձիւղիլ. բողբոջիլ. բուսնիլ.
full of victuals, splendid, magnificent entertainment or fare.
Զբազմախորտիկս զճաշոյ կազմածս ընդունայն է՝ յառաջ քան զայնոսիկ, որ զծախսն տան, դնել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
unhealthy, that is subject to many maladies.
Մարդկայինս բնութիւն ի սկզբնուստն յաստուածայնոցն բարութեանց անմտաբար սահեալ՝ զբազմախտեան զկեանս ընդունի, եւ զապականացուցիչ մահու վախճան։ Ի բազմախտեանն այլայլութիւն մոլորեալ։ Զնիւթեղէն եւ զբազմախտեան այլայլութիւն ցանկացեալ. (Դիոն. եկեղ.։)