calculator of nativities, astrologer, genethliatic.
γενεθλιαλόγος genethlialogus. Որ գուշակէ եւ խօսի հայելով ի ժամ ծննդեան ուրուք. աստղահմայ. ախտարակայ.
horoscope;
ascendant, nativity.
ԾՆՆԴԱԲԱՇԽ ԾՆՆԴՈՑՔ. ԾՆՆԴԱԲԱՇԽ ԲԱԽՏ. ԾՆՆԴԱԲԱՇԽԱԿԱՆՆ. ԾՆՆԴԱԲԱՇԽՈՒԹԻՒՆ. cf. ԾՆՆԴԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. ըստ ՟բ նշ. այսինքն Աստեղաբաշխութիւն ախտարական. ախտարք. եւ Արհեստ աստղահմայութեան. եւ Դիրք աստեղաց ի ժամանակի ծննդեան ուրուք. եւ Կարգ ծննդեան կենդանեաց մտածեալ ըստ նմանութեան կենդանատեսակաց մտածելոց յաստեղատունս. γένεσις genitura, positus caeli tempore nativitatis եւ այլն.
genitor, parent;
engendering;
prolific, productive, fruitful.
Յաւուրս գարնանոյ ծննդագործ ժամանակին արմատանայ եւ բուսանի. (Ոսկիփոր.։)
lying-in, parturient, bringing forth a child;
possessing the faculty of reproduction, generative, fruitful, prolific;
fertile;
— մասունք or ծննդականդ, genital organs, the privy parts;
— կին, woman in childbirth.
Ամպ է ծննդական ջրոյ։ Պահելն ծննդական ժամանակացն զգեղեցկագոյն բոլորումն. (Արիստ. աշխ.։)
time for child-birth or delivery.
Կարգ եւ ժամանակ ծննդեան.
twin-born, twin;
coeval, of the same age;
innate, inborn.
childbirth, confinement, delivery, lying-in;
birth, nativity, filiation;
origin, rise, source;
generation, race, offspring;
infant or child;
fruit, production;
effect;
horoscope, nativity;
—ք, posterity, children, descendants;
խթումն ծննդեան, Christmas-eve;
— Քրիստոսի, Christmas, nativity of our Lord;
—ք or գիրք ծննդոց, Genesis;
վերստին —, regeneration, renewing;
միւսանգամ —, resurrection;
— մտաց, conception, conceit;
— լուսնի, new moon;
— փոխոյ, interest;
usury;
— կենդանեաց, brood, litter, covey;
մերձ ի —, near lying-in;
about to bring forth young;
կալ ի ծննդոց, to cease from bearing, to become sterile;
օր ծննրոց, anniversary of birth-day;
երկիր ծննդեան իմոյ, my native country or soil, birth-place, home.
Եւ ժամ իցէ ծննդեան լուսնի. (Վրդն. պտմ.։)
Եւ անդ լուսնին իսկ հասանէ ժամ ծընընդեան. (Երզն. ոտ. երկն։)
to assist a woman in lying-in;
to aid in bringing forth.
Յորժամ ծնուցանիցէք զկանայս եբրայեցիս. (Ել. ՟Ա. 16։)
lord of the sea;
sea-king;
admiral;
մեծ —, փոխան —ի, երորդ —, high, vice-admiral, rear-admiral;
ատեան, խորհրդարան —աց, admiralty-board;
նաւ —ի, flag-ship.
Որք ի կողմն ուրեք ծովակալք տիրեցին։ Զղակեդեմոնացւոց ծովակալս։ Զժամանակաց ծովակալացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to be master or lord of the sea;
to command a fleet or squadron of ships of war.
Ո՛յք եւ ո՛րչափ ժամանակս ծովակալիցին։ Լիդացիք ծովակալեցին, եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
submerged in the sea;
— լինել, to go to sea;
to stand out to sea.
Մինչ դեռ ծովամուխ էին. տայ զինքն մոլեալ ծովուն։ Բազմութիւն նաւաց, որ ըստ ամնայն տարւոյ ժամանակաց ծովամուխ լինին. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. նխ. ՟Բ։)
to cause to turn into a sea;
to inundate, to immerse.
Յեգիպտոսի գետոյն յորձանօք զեղման ծովացուցանելոյ ի ժամանակի զդաշտսն. (Փիլ. իմաստն.։)
bosom, lap;
cavity;
pocket;
— ծովու, gulf, the bosom or depth of the sea;
— գետոց, channel of a river;
— լերանց, cavern, grotto;
— կառաց, the interior of a carriage;
— անկեան, sinus.
— նաւու, the keel of a ship;
գորք ամփոփման —ոյ նաւին, the hold of a ship.
Յորժամ ուռկան արկանիցի, ձուկնն հարթնու, եւ ի միջին ծոցն դիմէ։ Ի սուրբ ծոցն հաւատոց բնակեալ. (Սեբեր. ՟Գ։)
born in the bosom;
the Only Begotten Son.
Անժամանական առ ի հօրէ եւ անմարմին ծոցածին. (Շար.։)
smoke;
fume, vapor, exhalation;
tobacco;
սիւն, ստեղն ծխոյ, — ծառացեալ, pillar of smoke;
մրրիկ ծխոյ, clouds or masses of smoke;
ընդ — գալ, to be in tbe smoke;
—ս արձակել, to emit smoke;
— ծխել, ձգել զ—, to smoke tobacco;
— որ ընդ մէջ մօրուին եւ ըրջուաց ծխիցի, unpleasantness or discord engendered between step-mother & step-children.
family, hearth, home.
Չտեսանե՞ս եւ զմարմնոց իսկ զաչս, յորժամ հանապազ ընդ ծուխ գայցեն, այտօսր բերեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
fluctuation, undulation, wave, billow, surge;
agitation, trouble, vacillation, wavering;
care, anxiety, torment;
examination, question;
ընդ ծուփս մկանանց, on the surface of the waves;
ի ծուփս լինել, to be agitated;
ծուփ ի մտի դնել, to care, to be concerned, thoughtful;
ի ծուփս տարակուսանաց ընկղմել, to be in great perplexity, to be uncertain or undetermined what course to take, to remain in suspense.
Բայց զի՛նչ այսպիսի ի ծուփ եւ ի խնդիր ծախել զժամանակն վարդապետութեան. (Շ. բարձր.։)
sketch, outline;
project, draught, plan, design;
written, described, traced;
— դրական, graphical.
Կամ որպէս Գծագրեալ ի մարմնի, եւ ի կարգ ժամանակագրութեան.
lactiferous, yielding milk.
Կաթնաբեր աղբիւրք ստեանցն տարաժամ ցամաքէին. (Ոսկ. մտթ.։)
antipathetic.
Ի սահմանս՝ հակակիրք միմեանց լինին բառք եւ իրք. քանզի յորժամ սահման առաւելու բառիւք՝ նուազեն իրք (ամփոփեալք յուրոյն տեսակ). (Սահմ. ՟Դ։)
conductibility.
Հաղ քան զհաղ յաւել լինել պատերազմ։ Թագաւորութիւնն հաղ քան զհաղ նորոգէր, եւ իրք ժամանակին հաղ քան զհաղ յառաջադէմ յաջողէին. (Բուզ. ՟Դ. 20։ ՟Ե. 1։)
to communicate, to be communicated, to participate, to share, to be in communication with;
to conjoin, to have carnal connection with;
to be communicative;
to lead on, to be conducive;
cf. Հաղորդ առնում.
Որ խաչեցին զտէրն յայնժամ, եւ որք զմարմին նորա անարժանութեամբ հաղորդին, ի միում տանջանս գնալոց են՝ ըստ բանի ելանելոյն պօղոսի. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
agreeable, pleasing.
Վարս ունէիր աստուծոյ հաճոյական։ Խօսել բանս հաճոյականս ըստ ժամանակի։ Ողջակէզ կամ պատարագ հաճոյական։ Հաճոյական ծառայութիւն, կամ աղօթք, մաղթանք, խունկ. (Շար.։ Շ. բարձր.։ Մաշտ.։ Ճ. ՟Բ.։ Խոսր.։ Նար.)
cf. Համաբնեայ.
Յորժամ երկիր լսես՝ եւ կենդանեաց, համանուն է այսմ աշխարհի, եւ ոչ համաբուն։ Իրք երանութեանն զանազան են, թէպէտեւ անունն համաբուն. (Լմբ. սղ.։)
assembled, gathered together;
universal, general;
all together, unitedly;
sum.
Ակումբ առեալ ակն ունէին հօրն աւետեաց՝ համագումար ի վերնատունն յերեք ժամուն. (Տաղ.։)
equal, even, alike, similar.
Համազոյգ ժամանակաւ. (Աթ. առ եպիկտ.։)
concord, unanimity, agreement, union, consent;
համակամութիւն ընդ կամացն աստուծոյ, obedience to God's will, resignation, trust in God.
Յորժամ մի մարմինն այրն եւ կինն առ միմեանս համակամութիւն ունիցին. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Է։)
utterly destroying, exterminating;
— քանդումն, utter ruin, extermination;
— կորուստ, total loss;
— պատուհաս, exterminator.
Ի ժամանակս համակործան պատուհասին. (Երզն. քեր.։)
cf. Հասակակից.
ὀμῆλιξ ejusdem aetatis, aequalis Հասակակից։ հաւասար տիօք. ժամանակակից. տարեկից.
Յակոբոս երէց էր քան զքրիստոս ըստ ժամանակաց մարմնոյ, կամ համահասակ։ Ի համահասակ մանկունսն։ Առ համահասակն եւ առ համագործն ի տենչանաց սրտին վերագրի. (Լմբ. էր ընդ եղբ. Լմբ. առակ. Լմբ. սղ.։)
cf. Համախմբեմ.
Դասք առաքելոցն սրբոց համահաւաքեալ ի վայրկեան ժամանակի առ ի բոլոր ազգաց, ուր էին վիճակեալք. (Դիոն. թղթ. ՟Ժ՟Ա։)
Համահաւաքեալ ի բովանդակութիւն լրման ժամանակաց. (Արծր. ՟Ա. 1։)
brief, short, abridged, concise, succinct, summary;
peremptory;
—, —ս, —աբար, succinctly, briefly, summarily, precisely;
peremptorily;
compendium, abridgement;
final or irrevocable sentence;
— հատանել, to cut short;
— ասել, ասացից, եւ — իսկ ասացեալ, in short, in a word.
Օր տարաժամ ի համառօտս երբի. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
Համառօտ ասէ, քանզի ոչ ըստ օրինի մարմնաւոր դատաւորաց ի դատել յերկարի ժամանակն կամ քննութիւնն, այլ համառօտ եւ կարճ բանիւ ունի լուծանել զսահման դատաստանին։
Վկայէ սոցին եւ ժամանակագիրն կաստովր, յորում համառօտս զժամանակացն հատանէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Կաթողիկեայ;
cathedral, basilic.
Ասի եւ զնիւթական եկեղեցւոյ, այսինքն զտաճարէ, որ իցէ աթոռանիստ. մայր ժամ գմբէթով.
threshing-floor, barn-floor;
corn-sheaves, rick, stack;
Halo;
արկանել, հոսել, սրբել զ—, to winnow.
Հասցեն ձեր կալք ի կութս։ Հասցեն կալք կթոց. իմա՛, ժամանակ կալոյ, կամ կասեկոյ։
compound, combined.
Յորժամ լուիցես, թէ կեանք է, մի կալակառոյց կցկցելով ինչ համարիցիս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
possession, domain, land, estate, landed property, fief;
farm, arable land;
possession, occupancy, holding;
dominion, empire, power;
— որովայնի, costiveness, constipation of bowels.
Տասն միայն առն կալուածոց (ժամանակի իշխանութեան) այնչափ բիւրս ամաց համարեցան։ Դատաւորացն կալուածոց (ժամանակ)։ Ամենայն յիշատակս կանգնեաց զիւրաքանչիւր ազգաց կալուածոց (այսինքն տիրելոյն). (Եւս. քր. ՟Ա։)
to take, to layhold of, to seize;
to arrest;
to subjugate, to rule over;
to succeed.
Դնէ զօրէնս ի քաղաքի յամենայն ժամ կալօղն ( այսինքն իշխօղն). (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Յայնժամ սոքա կալեալք (կր), կալուլ կարծեն. (Պղատ. տիմ.։)
lane, narrow way, pathway, footway or footpath.
Որպէս անձաւք անբաւահայեացք, յորժամ գնայ ոք ընդ նա նրբուղի կածանաւ. (Տօնակ.։)
cf. Կեղակարծ.
Պատիր պտղովն կաղակարծելի բաժամտութեամբն. (Թէոդոր. խչ.։)
calends, first day of month or year;
new-year's day;
շնորհաւոր -! a happy new-year to you, & many of them.
assembly, meeting;
academy, body, company, society;
— բանասիրաց, academy of belles-lettres;
ակմբահոյլ դիցն —, Olympus.
Ի կաճառս առաքինութեան ժամանէ. (Լմբ. սղ.։)
felt, made of felt.
Սքեմ է նոցա կաճէ դիպակաւ. եւ յորժամ վախճանի արքայն, նոքա են՝ որ զդագաղսն եւ զգահոյսն բառնան. (Մխ. դտ.։) (ուր ի լս. եդեալ է յումեմնէ, ապրիշում։)
or.
Սէր հարկաւորեալ՝ կամից կատար կամ, կամ ժամին հասեալ պատերազմի նօր. (Նար. տաղ յար.։)
Սէր հարկաւորեալ՝ կամից կատար կամ, կամ ժամին հասեալ պատերազմի նօր. (Նար. տաղ յար.։)
will, desire;
— է ինձ, I will, I intend;
cf. Կամք;
cf. Կոր.
Սէր հարկաւորեալ՝ կամից կատար կամ, կամ ժամին հասեալ պատերազմի նօր. (Նար. տաղ յար.։)
Սէր հարկաւորեալ՝ կամից կատար կամ, կամ ժամին հասեալ պատերազմի նօր. (Նար. տաղ յար.։)
cf. Կրկին;
binary;
binary scale.
Շաբաթն եօթն օր է, եւ ամիսն՝ երեսուն օր. եւ յորժամ զամիսն շաբաթ առնես, լինի չորս շաբաթ, եւ բ օր եւ այն կոչի կրկնակ։ հոռի ամսոյն կրկնակն բ լինի՝ մնացեալքն ի նաւասարդէ. նոյպէս եւ հոռի ամիս զիւր յաւելուածն (նոյնչափ), որ լինի դ օր, զայն սահմի ամսոյ մատուցանէ. նոյնպէս եւ զյլսն իմասցիս. զի երթայ ըստ կարգի, մինչեւ լինիցի շաբաթ (եօթնեակ ամբողջ չորիցս). ապա ի մին դառնայ. (Սարկ. տոմ.։)
twice given.
Ձրի բժշկութիւն, կրկնաձիր առողջութիւն (հոգւոյ եւ մարմնոյ)։ Որ կրկնաձիր նշանաւս այսու (ժամահարի յետ սրբոյ խաչի) նետս արձակեցեր հեռաձիգս ձայնաւորականս. (Նար. ՟Գ. եւ ՟Ղ՟Բ։)
to double, to redouble, to increase;
to fold, to plait, to turn down or in;
to tell or say again, to repeat, to reiterate;
to reply, to rejoin, to resume;
ստէպ — զբանն, to inculcate;
— ցաւոց, to relapse.
Կրկնեալն, այսինքն է պատասխանեալ. քանզի ոմանք ի թարգմանացն այսպէս եդին։ Բայց կրկնեալ յիրաւի եւ ի բարիոք ժամու ասացաւ. վասն զի իբրեւ ի մրցմանաց ի տեղ դնէ զպատասխանիս ... պատասխանէ ճգնութեամբ. (Իսիւք.։)
cf. Կրճիւն.
Ձեռնագէտական է, յորժամ պարզելով զձեռս, վասն կրճմանցն (կամ կորճմանցն) որ ի նոսա, ասիցեմք, այս ինչնմա կայ եւ մնայ. (Նոննոս.։)
cf. Կրպակաւետ.
Զանարատ գինին զորոյ շնորհս կրպակաւորացն ջուր ոչ ժամացոյց։ Կաթն ընդ գինի խառնելով, ո՛չ ջուր ըստ կրպակաւորացն սովորութեան. (Նիւս. երգ.։)
cf. Կրսեր.
Երկերիւր եւ հինգ միջոցաւ յատ նեէմեայ կրցեր է ժամանակն անտիոքայ եպիփանեայ. (Նախ. ՟ա. մակ.։)
younger;
— յոյժ քան զժամանակս նորա, much prior to his time.
to kick, to kick out, to fling out the heels;
to be refractory, to kick against the pricks.
Յորժամ կցածիցես իբր զէշ, եւ եղջիւր ածիցես իբրեւ զցուլ։ Իշացուլք իսկ են ոմանք ի մարդկանէ, որք ... եղջիւր ածիցեն ... վազեն, եւ կցացեն։ Պակաս ի՞նչ իցեն ի մարտէ իշավայրիցն, զմիմեանս խածատելովն, կամ կցացելովն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Գ. 6։ եւ Ոսկ. յկ. ՟Ա. 3։)