cf. Վերագիր;
— անուն, surname.
Բացբարձական աստուածաբանութիւնքն գերագոյնք են եւ հզօրագոյնք յաստուած քան զվերադրականսն. եւ են վերադրականք, որպէս յորժամ ասեմք զաստուած թագաւոր, ի վերայ նորին դնելով զամենայն, եւ տէր, եւ բարի, եւ լոյս. (Վահր. երրդ.։)
to fly away, to take flight;
— յերկինս, to be borne to heaven.
Մարախ նախ քան զվերաթեւելն՝ լերկ. իսկ յորժամ վերաթեւեալ բարձրասցի, յայնժամ վաղվաղակի օդական է.(Ճ. ՟Ը.։)
to cry out, to exclaim;
to implore, to invoke.
Զաստուածային այեցլութիւն եւ զօգնականութիւն յամենայն ժամ վերակարդալ. (Յհ. կթ.։)
superintendent, overseer, intendant, inspector, director;
prefect, governor;
protector, defender, guardian.
Տէր վերակացու իմ, եւ եղջիւր փրկութեան իմոյ։ Վերակացու է ամենայն ապաւինելոց իւրոց։ Վերակացու է նոցա ի ժամանակս նեղութեան։ Ես վերակացու եղէց քեզ։ Վերակացու ճշմարտութեան։ Վերակացու լինի գնացից նոցա։ Վերակացու լիցի (կամ օգնական լինի) արդարոց. եւ այլն։
anametrisis.
Վերաչափութիւն առնելով ժամագիտականաւն. (Խոր.։)
to revere, to honour, to respect.
Անժամնակ աստուած, վերապատուեալ բարձրութեամբ, եւ փառաւորեալ մեծութեամբ. (Մաշտ.։)
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
Կին յորժամ բաց գլխով հանդիպի, վաղվաղակի վերարկու արկանէ գիսացն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։)
upper side or part.
Ի ժամանակի յորում վերնակողմն կողման չուեալ գնացեալ երթայր. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 23։)
the last;
ի —նսն, lastly, in the last place, after all.
մ. ՎԵՐՋԵԱՆՔ, Ի ՎԵՐԵԱՆՍՆ. Անագան ժամ. եւ Յետոյ. վերջոյ. ետքերը, ետքը.
to hold back, to deter, to withhold, to cause to loiter or while away.
posterior, ulterior;
last, extreme, final;
չորք —ք մարդոյ, the four last things, (death, judgment, heaven and hell).
ἕσχατος ultimus, extremus, summus ὔστερος posterior. (հակադրեալն բառիս Առաջի). Յետին ըստ կարգի ժամանակին. ի վերջէ դասեալն. ապագայ. հետագայ. վերջի, ետքի.
reform, regeneration;
epigram;
inscription;
title.
Յամենայնի վերտառութեամբ (կամ թեան), յորժամ ի հուր՝ ամենայն որ ինչ եղեւ՝ եկեալ փոփոխիցի. (Անյաղթ բարձր.։)
of six ages or epochs.
Յեօթներորդ դարուն հանգուսցէ զաշխատեալսն, որ աշխատեցան ի վեցդարեան իւրեանց ժամանակի, իբրեւ այն թէ ընդ նմա աշխատեցան յիւրեանց ժամանակի անդ։ Ընդ նմա աշխատեցան ի վեցդարեան ժամանակին իւրեանց. (Ագաթ.։ Նար. երգ.։)
six times as much, sextuple, sixfold.
Զերեկոյեան եւ զառաւօտի ժամն էին բազմութիւն ժողովւոյն վեցկին քան զայլոց ժամուցն. (Եղիշ. երէց.։)
cf. Վեցհազարեակ.
ՎԵՑՀԱԶԱՐԱԿ ՎԵՑՀԱԶԱՐԵԱԿ. Վեցհազարեան ամաց ժամանակ. վեց կամ վեցերորդ դար.
of six thousand years;
six thousand years.
ՎԵՑՀԱԶԱՐԱԿ ՎԵՑՀԱԶԱՐԵԱԿ. Վեցհազարեան ամաց ժամանակ. վեց կամ վեցերորդ դար.
cf. Վեցդարեան.
Ի վեցհազարեան ժամանակին կատարման՝ լինի վախճան կենաց աշխարհի. (Տօնակ.։)
cf. Վեցմատնի.
ՈՐպէս մարդն յորժամ ծնանի միագլխի, եւ վեցմատնի. (Ոսկիփոր.։)
six-fingered.
ՈՐպէս մարդն յորժամ ծնանի միագլխի, եւ վեցմատնի. (Ոսկիփոր.։)
of six days;
hexameron.
Զպատմութիւն երկրորդեաց ի վերայ վեցօրեայ ժամանակին. (Եփր. ծն.։)
scratch, incision, cut;
rippling, gentle motion;
— մետաղական, moire metallic, crystallized tin-plate;
rippling, waving gently, flowing, undulating;
—ս —ս, curling, rippling gently, playfully;
— —, — ի — խաղալ, to ripple, to undulate, to rise in small waves, to swell with a gentle breeze;
ալիք կուտակին —ք —ք, the surging waves accumulate.
Ի ժամանակի քաղցրաշունչ օդոցն, որ ճօճեալ ճեմեցուցանեն զվէտս վէտս ալեացն։ Յորժամ քաղցրաշունչ սողոխ վէտս վէտս զմկանունսն ճօճեալ. (Վեցօր. ՟Դ։)
course, current, flux, flow, stream;
abortion, miscarriage.
Եւ յայնժամ կալ հոսանուտ վիժանաց՝ ամանակիս շարժումն. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Վիճեմ.
Ի բազում ժամս ընդ միմեանս վիճաբանէին։ Վիճաբանէի ընդ սուրբ հարսն. (Հ=Յ. Վրք. հց.։)
cf. Վիճեմ.
Ի բազում ժամս ընդ միմեանս վիճաբանէին։ Վիճաբանէի ընդ սուրբ հարսն. (Հ=Յ. Վրք. հց.։)
share, inheritance, portion;
chance;
benefice, ecclesiastical dignity or state.
to dispute, to argue, to contest, to squabble, to wrangle, to discuss, to debate, to brawl, to quarrel, to attack, to fight.
Յորժամ վասն հօր վիճիցին, սկսանին ասել, մի աստուած հայր։ Ոչ հաւանեցաւ հրամանաց մերոց, այլ եւ վիճեցաւ, զանձն իւր անուանեալ քրիստոնեայ. (Սեբեր. ՟Դ։ Ճ. ՟Գ.։)
crushed under fallen rocks or stones.
Զոր եւ մրրիկ ծխոյ նմանեցուցանելով, զվիմափուլ. առ ի շարժմանէ՝ թեթեւ առ ի խոնաւուտ ժամանակի փոշւոյ՝ ըստ օրինակի ծախոյ յամպս ծառացելոյ. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Փափաքանք.
Ետ փառս Աստուծոյ, որ ի ժամանակս թագաւորութեան նորա զայսպիսի հոգեւոր կենաց փափաք ժառանգեաց յաշխարհիս Հայոց. (Փարպ.։)
to desire, to wish, to long for, to want;
—է տեսանել զքեզ, he desires to see you.
Որպէս փափագէ եղջերու յաղբերս ջուրց, այնպէս փափաքէ անձն իմ առ քեզ Աստուած։ Փափաքեաց անձն իմ ի ցանկալ ինձ յիրաւունս քո յամենայն ժամ։ Փափաքէ պատկերի մեռելոյ անշունչ տեսլեան։ Ցանկացարո՛ւրք բանից իմոց, փափաքեցարո՛ւրք, եւ խրատեսջիք.եւ այլն։
cf. Փափաք;
կատարել, լցուցանել զ—, to content, to satisfy;
որով ի — ածէ զնոսա, with which he excited desire in their hearts.
Ըստ բնութեան փափագումն ածէ զնոսա։ Գնալն անդր՝ փափագման էր. իսկ ոչ մտանելն՝ տեսակ հանդիսի եւ երկիւղի։ Ծարաւիքն յորժամ բանժակ մի ջուր ցուրտ գտանիցեն, փարատին յիւրեանց փափագմանէ. (Ոսկ. յհ.։)
bride's man, paranymph.
Էր ժամանակ ինչ հեռանալոյ փեսային, եւ փեսաւերին, եւ հարսնդ համբերեցեր։ Զփեսաւէրացն խանդաղատական արձակէր ձայն. (Խոր. ՟Գ. 68։ եւ Խոր. հռիփս.։)
moulting;
ժամանակ փետրափոխութեան, moulting-time.
to put or shoot forth, to cause to blow or blossom, to deck with flowers.
Ի ժամանակ գարնայնոյն բուսանին եւ փթթին։ Փթթեալ ողկուզոյ, եւ ազնիւ գինւոյ. (Ագաթ.։ Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Զկնի սուղ ժամանակի թուփդ այդ փշալի ծաղկեալ փթթի վարդուք. (Պտմ. վր.։)
particle, fragment, grain.
Ի ժամ սոսալի պատարագին փթրանքն, եւ ի բաժակէն նոյնպէս անկանելն. (Պիտառ.։)
to dry up, to fall to dust.
Ի ժամանակս սովոյն, յորում ամենայն երկիր առ հասարակ երաշտացեալ փթրէր. (Ոսկ. ի յհ. մկ.։)
cf. Փիլիկկոն.
Երէց ոմն ի մերոցս՝ եւ սա իւր կանգնեալ փիլիկուան. եւ լինէր՝ յորժամ նոքա քար եդեալ ի պարսատիկս մեքենային՝ եւ ձգէին ի քաղաքն, երէցն լիւր քար դէպուղիղ նոցա քարին արձակէր. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
spotted, stained, sullied, dirty;
unclean, impure, obscene.
Արտաքս վազեալ փիծդ այդ (ցանկութիւն ) գարշատեսիլ ամենեցուն՝ յայնժամ ապա ծանակ երեւութանայ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
elephant;
— մատակ, she —, female -;
գոչիւն փղի, trumpeting of the —, cf. Ժանիք.
Թէպէտեւ քան զփիղ երկայնաժամանակեայ իցէ. (Փիլ. լին.։)
mullein, shepherd's-club, torch-weed, verbascum.
Արջ յորժամ վէրս առնու յանձին, երթայ խլէ զարմատ մի, որ անուանեալ կոչի փղոմոս. բնութիւն արմատոյն այնորիկ ցամաքեցուցիչ զօրութիւն ունի. դնէ ի վերայ վիրացն. (Վեցօր. ՟Թ։)
scarab, dung-beetle.
Փնդռունք յորժամ մեռանիմ ի գունդ աղբոյն զինքեանս թագուցանեն. (Ոսկ. եզեկ.։)
to grow thorny, to bristle with thorns;
to have one's hair stand on end from terror, to be horror-struck.
Փշացեալ կայ մինչեւ ցայսօր ժամանակի առանց պտղոց. (Ճ. ՟Ա.։)
loan, borrowing;
anthem, response, antistrophe, antiphon;
— առ —, —ն ի —, by turns, reciprocally, alternatively, mutually;
խնդրել —, to ask in loan;
— տալ, to lend, to make a loan;
— առնուլ, to receive as a loan, to borrow;
ընդ —ս մտանել, to be overburdened by loans, to be obliged to beg;
—ով կեալ, to live upon trust, or upon credit.
δάνειον, δάνος, δανεισμός mutuum, mutuatio, foenus, foeneratio χρῆσις, χρέος usus, debitum, commodatum, commodatio. Ինչ մի առեալ՝ անդրէն հատուցանելի. դրամ տուեալ ումեք առ ի պէտս՝ պայանաւ յետս առնլոյ ըստ ժամանակին անթերի. կամ աւանդ. յանօթ տուեալ ինչ. (Փոխ.)
to transpose, to transfer, to transport, to displace;
to remove;
to copy;
to translate;
to depart from this world, to die.
Մարդանալովն՝ զիւրն ոչ փոխադրեաց, քանզի անփոփոխելի էր։ Եւ յորժամ եղեւն ընդ մեզ, զիւրն ոչ փոխադրեաց։ Ոչ փոխադրեացաւ բանն ի մարմնոյ բնութիւն. (Պրպմ. ստէպ. եւ ՃՃ.։)
instead of, in place of;
in exchange or in return for, as a reward for;
— նորա, in his place;
— ընդ, instead of;
— զի, whereas;
for as much as, since, because;
անձն քո — անձին նորա, your life shall be surety for his;
ասել —ուրուք, to say in a person's name.
Հայրն ի ժամանակի յորում գնացեալ երթայր, ցոյց նա զփոխանակն իւր։ Յորդէգիրս առեալ ժառանգ իւր անձին փոխանակ կացուցանէ. (՟Բ. Մակ. Թ. 1. եւ ՟Ժ՟Դ. 26։)
substitute;
lieutenant;
vicar;
successor;
exchange, barter, compensation;
—աւ, by turns, alternatively, reciprocally, mutually;
— արքայի, vice-roy;
— բդեշխի, vice-consul;
proconsul;
— հանդերձից, change of clothes, changes of raiment;
արարի — քո զեգիպտոս, have given Egypt as your ransom.
Հայրն ի ժամանակի յորում գնացեալ երթայր, ցոյց նա զփոխանակն իւր։ Յորդէգիրս առեալ ժառանգ իւր անձին փոխանակ կացուցանէ. (՟Բ. Մակ. Թ. 1. եւ ՟Ժ՟Դ. 26։)
transitorily.
Շարժումն է գնդատեսակ, յորժամ փոխանցաբարնորգործէ. որպէս ի ջրոց ձկունք եւ թռչունք, եւ գնւնզանն մովսիսի յօձ, եւ այսպիսիքս։ Շարախառնապէս ներգործէ անձն, եւփոխանցաբար, յորժամ ընդ իմանալեաց իմանի. (Մաքս. ի դիոն.։)
moveable, strolling;
transitive.
Այս մինչ ի վեց մասն աշխարհիս փոխանցական, մասունք ժամուց որք անդ լինին եօթնեւտասան. (Երզն. ոտ. երկն.։)
successive.
Իսկ ի յերկրորդ մասինըն ժամք երկոտասան՝ տիւք եւ գիշերք միմեանց լինին փոխատրական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
recompense.
Ոչ արժանի են չարչարանք ժամանակիս առ ի փոխարէնատրութիւնն Աստուածայ. (Վրք. հց. ձ։)
to change, to convert, to transform, to modify;
to remove, to displace, to transfer, to transport;
to succeed;
to translate;
— զհրամանս or զիրաւունս տեառն, to transgress God's commandments;
— զհանդերձս, to change one's clothes;
— զշապիկ, to shift one's shirt or shift;
— զբնակութիւն, to shift one's quarters, to remove;
— զկարծիս, to alter or change one's mind;
— զպատիժ (ամոքել), to commute a punishment;
— զաչս յերկինս, to raise the eyes to heaven;
— ի հայ լեզու, to translate into Armenian;
cf. Լեզու.
Ես եմ Տեր Աստուած ձեր, եւ ոչ փոխիմ։ Սիրտ նորա ի մարդկանէ փոխեսցի։ Եօթն ժամանակք փոխեսցին ի վերալ նորա։ Ցամաքայինքն ի ջուրս փոխէին։ Փոխեալ իցէ մազն ի սպիտակ, եւ այլն։
Ի քրոնիկոն ժամանակական կանոնսն փոխեցայց։ Փոխեսցուք աստի եւ յեբրայեցւոց ժամանակագրութիւն։ Ի միւս եւս վկայ սոցին իրաց փոխեսցուք, որ է դիոդորոս. (Եւս. քր. ՟Ա։)