cf. Լեզուային.
loquacity, talkativeness;
garruliby, flippancy.
լեզուանի գոլն. շատխօսութիւն. շաղփաղփութիւն.
Կատաղի լեզուանութիւն։ Բանք օրինութեան եւ լեզուանութեան։ Յուտան ի լեզուանութիւնս իւրեաց. (՟Բ. 89։ Վեցօր. ՟Թ։ Մխ. առակ.։)
indigo plant
cf. Լեղակենի.
indigotine.
gall;
bile;
gall, spleen, rancour, malice, wrath, choler;
bitter;
պարկ լեղւոյ, gallbladder.
• (-ղւոյ, -ղեաւ) «լեարդի լեղին» ՍԳր. Ագաթ. «դառն» Ոսկիփ. գրուած է նաև ղեղի (այսպէս օր. կրկնագիր Ագաթ. Յուշարձ. էջ 107, Եփր. ղևտ. էջ 214), լեղ՝ որ բուն արմա-տական ձևն է, և որից կազմուած են լեղա-նամ Կոչ. 260 (տպ. լեղեհամ), լեղախառն Մծբ. լեղութիւն Ոսկիփ. Վստկ. նաև ղեղա-ման «լեղիի պարկը» Կալիսթ. 172. ղեղաւոր Յճխ. առաջին ձևից է մեծալեղի Ոսկիփ։
• Peterm. 29 լտ. fel, bilis, հմմտ. յն. χόλος «լեղի, մաղձ»։ Տէրվ. Altarm. 26 հգերմ. gallan-, գերմ. Galle, հսլ. žluti, փարս. zāra, յն. χόλος, γολή, լտ. fel, fellis ձևերի հետ։ Հիւնք. յն. γλυϰύς «քաղցր, նշանակէ և երբեմն լեղի»։ Pat-rubány ՀԱ 1908, 246 լտ. lascīvus «խօլ, խենթուկ, աշխոյժ» բառի հետ։
• ԳՒՌ.-Վն. լեղի, Ջղ. լեղին, Ոզմ. լէղէ՝, Ագլ. Ալշ. Ախց. Ակն. Գոր. Երև. Խրբ. Կր. Հճ. Հմշ. Մշ. Ննխ. Պլ. Ռ. Սլմ. Սչ. Տիգ. լէղի, Զթ. լէղը՝, Ասլ. լէ՛ղի, Սեբ. լmղի, Տփ. լի՛ղի, Շմ. լըղի, Մրղ. լէօղիւ, լեղու, Մկ. լէղը, Ղրբ. լը-ղէ. բոլորն էլ ունին թէ՛ «լեղապարկ, մաղձ» և թէ «դառն» նշանակութիւնները. միայն Խրբ. տարբերում է լէղի «դառն» (ած.) և լէ-ղունցք «լեղի» (գոյ.), Շմ. լրղի (գոյ.) և ա-կու-լըղի (ած.), Տիգ. լէղի (ած.) և լէղmգ (զոյ.), Ղրբ. լղէ (գոյ.) և աղու (ած.)։ Նոր բառեր են լեղաճաք, լեղապատառ, լեղակը-տուր, լեղանալ, լեղուանալ, լեղաքամ, լեղի-մարխ, լեղնտրուկ, լեղուիլ, լեղվռթայ, անլե-ղի, յատկապէս յիշելի է լեղիճ Սվ. «լեղա-պարկ»։
որ գրի եւ ՂԵՂԻ. χολή fel, bilis Հիւթ կանաչ եւ ամենադառն ի փոքրիկ քսակ մաշկեղէն ընդ լերդիւ կենդանւոյ. cf. ՄԱՂՁ.
Լեղի իժի ի փորի իւրում։ Զլեղիս ձկանս։ Ետւն նմա ըմպել գինի ընդ լեղի խառնեալ. (Յոբ. ՟Ի. 14Մ Տոբ. ՟Զ. 7։ Մտթ.։ ՟Ի՟Է. 34։)
Խաղող նոցա խաղող լեղի. իմա իբրեւ զլեղի, եւ կամ լեղւոյն դառնութեան։ Զողկոյզ դառնութեան լեղւոյ. (Նար. ՟Հ՟Ե։ Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
Ետուն պէտս ըմպելոյ, այլ կերակրելոյ. (Ոսկիփոր.։)
bitterness
Դառնութիւն լեղւոյ, կամ որպէս զլեղւոյ.
Փոխանակ լեղւոյն՝ զոր արբեր վասն մեր, բարձցի ի մէնջ լեղութիւն թշնամւոյն. (Ոսկիփոր.։ Իսկ ռմկ. լեղութիւն է պարզապէս Դառնութիւն։ Վստկ.։)
to lose the hair;
to lose the nap, to wear out.
κατατρίβομαι deteror. Մաշկիլ լերկանալ, կամ բրդգզիլ.
Ոչ կօշիկքն մաշեցան, եւ ոչ հանդերձքն լեշկացան. յն. մի բայ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Թ։)
brazenfaced, bold.
• «լպիրշ, լիրբ, աներես» Նոնն. էչ 22 «Այր ոմն Թերսիտէս, որ էր կաղ և խեդ աչօք, կորովի և լեպեշտի, լերկ և սրագլուխ և յառաջախօս» (այլ ձ. լպեշտի, ղեպեշտի)։ Ուրիշ օրինակ չկայ։
որպէս Լպիրշ. աներես լիրբ. յանդունգն. խենէշ. անառակ. առսըզ.
հոմերոս ի մերքս մուծանէ զայրոմն թերսիտէս անուանեալ, որ է կաղ, եւ խեդ աչօք, կորովի, եւ լեպեշտի, եւ լերկ, եւ սրագլուխ. (Նոննոս.։)
mountain-village.
գիւղ լեռնային.
Երկիր եպագ առաջի դիցն լեռնագիւղիցն դաբաղայ. (Եփր. մն.։) (քանզի եւ դաբաղ կամ ճէպէլ, եւ քուհ, նշանակէ լեառն)։
oreographer.
oreography.
cf. Լեռնակեաց.
ԼԵՌՆԱԿԵԱՑ ԼԵՌՆԱԿԵՑԻԿ. որ կայ ի լերին. բնակիչ լերանց. եւ Լեռնաբնակ միայնակեաց.
Ոչ միայն զքաղաքացիս, այլ եւ զվայրաբնակ լեռնակեացս. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)
Եւ երթեալ՝ լեռնակեաց սորամուտ ծակախիթեղեալ. (Կորիւն.։)
Ուր ջգնաւորն քրիստոսի ծակամուտ լեռնակեցիկ եղեալ. (Խոր. ՟Բ. 80։)
sojourn, retired life among the mountains;
զանձն լեռնակեցութեան տալ, to withdraw to the mountains;
to live a hermit's life.
Լեռնակեացն լինել. միայնակեցութիւն.
Զանձն տուեալ միայնաւորութեամբ լեռնակեցութեան. (Ագաթ. Կորիւն.։)
mountainous, alpine;
mountaineer, highlander.
Ὀρεινός. Montanus. լեռնական. ուր իցեն լերինք. լեռնոտ.
Երկիր լեռնային եւ դաշտական է. (Օրին. ԺԱ. 11։)
Կալէք զանցս լեռնային կողմանն. (Յուդթ. Դ. 6։)
Լեռնայինքն եւ դաշտայինքն (վայրք) բնակեալ էին. (Զաք. Է. 7։)
Ի բազում ամուրս լեռնային գաւառաց. (Եզնիկ. Գ։)
Երկիր լեռնային եւ դաշտային. (Խոր. Բ. 53։ Պիտ։)
Եւ բնակիչ լերին կամ լեռնակողմանց. լեռնցի. պաղլը.
Ամենայն թագաւորքն, որ լեռնայինք, եւ որ դաշտայինք։ Առ թագաւորս մեծի սիդոնայ ի լեռնայինսն. (Յես. Թ. 1։ ԺԱ. 2։)
Ընդդէմ կացին լեռնայնոցն. (Արծր. Գ. 10։)
Որպէս քաղաքացին եւ շինականն, լեռնայինն եւ դաշտայինն. (Բրո. մրկ։)
mountaineer;
աղջիկ —, mountain-lass, mountain-maid;
— մանուկ, mountain-lad.
akin, related, consanguinous;
— արիւն, relationship, consanguinity, ties of blood.
արմենակից. արեանառու. հարազատ զաւակ կամմերձաւոր.
Յաղագս լերդակից արեանն եւ նա յանձն իւր հաւասար չարչարի. (Լմբ. սղ.։)
soothsaying, (divination by the entrails of victims);
augury, omen.
ԼԵՐԴԱՀՄԱՅ ԼԻՆԵԼ. ԼԵՐԴԱՀՄԱՅՈՒԹԻՒՆ. ἠπατοσκοπέω jecur speculor, exta consulo ἠπατοσκοπία jecinoris inspectio. Հմայել դիտողութեամբ լերդին. սուտ գուշակութիւն զննութեամբ լերդի.
հարցումն հարցանել ի դրօշելոյ, լերդահմայ լինել. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 21։)
Լերդահմայութիւն, եւ մտադիւրութիւն։ Զլերդահմայութիւն ի ձեռն առեալ. (Նչ. եզեկ.։)
causing the mountains to tremble and quake.
Թնդեցուցիչ լերին. լեռը թնտացնօղ.
Լերինաթինդ խոր վէմ ի վա, ծփին ի նոյն շտապ յորձանաց. (Նար. տաղ.։)
whose body or skin is without hair.
Լերկամարմին փոքր հասակաւն իբր թեւօք իմն թռիչս արձակեն. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
cf. Թեւակոխեմ.
Յետ այսոցիկ ի մեծագոյնս կամեցեալ թեւաբերիլ ի յիմաստս կատարեալս. (Հ. կիրակ.։)
cf. Թեւաբուսիմ.
ԹԵՒԱԲՈՅՍ ԼԻՆԵԼ. ԹԵՒԱԲՈՒՍԻԼ. ԹԵՒԱԲՈՒՍԻԿ ԼԻՆԵԼ. πτεροφυέω pennas produco Բուսանել թեւոց. թեւաւոր գտանիլ. սկսանիլ թռչել. թեւս առնուլ. թեւանալ. թեւաւորւիլ.
Աստուծոյ ամենայն զօրութիւնքն թեւաբոյս լինին, վերին առ հայրն ճանապարհի ցանկացեալ. (Փիլ. ել.։)
Իբրու թեւաբոյս՝ իբրեւ ի յառաջադէմսն բերեալք. (Պիտ.։)
Արագիլ միանգամայն ընդ թեւաբուսիլն (հոգայ զծնողս)։ Թեւաբուսեալք հաւք՝ անդէն թռչին։ Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ՝ վերամբարձայածք շրջին. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
Ամենայն բանական բնութիւնս թեւաբուսեալ է թեւօք հոգւոյն. (Եւագր. ՟Բ։)
Ոչ կարելն արգելուլ զթեւաբուսեալս թեւօք հոգւոյն՝ ելանել ի վեր. (Լաստ. ընթերց.։)
Թեւաբուսիկ եղեալ արդարոցն երամք թռչին. (Շ. հրեշտ.։)
cf. Թեւաբուսիմ.
ԹԵՒԱԲՈՅՍ ԼԻՆԵԼ. ԹԵՒԱԲՈՒՍԻԼ. ԹԵՒԱԲՈՒՍԻԿ ԼԻՆԵԼ. πτεροφυέω pennas produco Բուսանել թեւոց. թեւաւոր գտանիլ. սկսանիլ թռչել. թեւս առնուլ. թեւանալ. թեւաւորւիլ.
Աստուծոյ ամենայն զօրութիւնքն թեւաբոյս լինին, վերին առ հայրն ճանապարհի ցանկացեալ. (Փիլ. ել.։)
Իբրու թեւաբոյս՝ իբրեւ ի յառաջադէմսն բերեալք. (Պիտ.։)
Արագիլ միանգամայն ընդ թեւաբուսիլն (հոգայ զծնողս)։ Թեւաբուսեալք հաւք՝ անդէն թռչին։ Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ՝ վերամբարձայածք շրջին. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
Ամենայն բանական բնութիւնս թեւաբուսեալ է թեւօք հոգւոյն. (Եւագր. ՟Բ։)
Ոչ կարելն արգելուլ զթեւաբուսեալս թեւօք հոգւոյն՝ ելանել ի վեր. (Լաստ. ընթերց.։)
Թեւաբուսիկ եղեալ արդարոցն երամք թռչին. (Շ. հրեշտ.։)
to fledge, to get feathered;
to be winged, to have wings;
to begin to fly, to spread the wings for flight.
ԹԵՒԱԲՈՅՍ ԼԻՆԵԼ. ԹԵՒԱԲՈՒՍԻԼ. ԹԵՒԱԲՈՒՍԻԿ ԼԻՆԵԼ. πτεροφυέω pennas produco Բուսանել թեւոց. թեւաւոր գտանիլ. սկսանիլ թռչել. թեւս առնուլ. թեւանալ. թեւաւորւիլ.
Աստուծոյ ամենայն զօրութիւնքն թեւաբոյս լինին, վերին առ հայրն ճանապարհի ցանկացեալ. (Փիլ. ել.։)
Իբրու թեւաբոյս՝ իբրեւ ի յառաջադէմսն բերեալք. (Պիտ.։)
Արագիլ միանգամայն ընդ թեւաբուսիլն (հոգայ զծնողս)։ Թեւաբուսեալք հաւք՝ անդէն թռչին։ Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ՝ վերամբարձայածք շրջին. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
Ամենայն բանական բնութիւնս թեւաբուսեալ է թեւօք հոգւոյն. (Եւագր. ՟Բ։)
Ոչ կարելն արգելուլ զթեւաբուսեալս թեւօք հոգւոյն՝ ելանել ի վեր. (Լաստ. ընթերց.։)
Թեւաբուսիկ եղեալ արդարոցն երամք թռչին. (Շ. հրեշտ.։)
growth of wings.
Կամ թռչնոց մազեղ թեւաբուսութիւն ստեղծեալ. (Դիոն. երկն. Շ. հրեշտ.։)
winged, furnished with wings, plumed, fledged.
Թեւազգեցեալ՝ ել ի լուսեղէն բանակսն. (Ճ. ՟Բ.։)
Լինին թեւազգեցիկք ի սրովբէագոչ դասսն. (Ճ. ՟Բ.։)
Եւ եղեալ թեւազգեցիկք, ի վեր ի սուրբ սեղանն թռուցեալ բնակէին. (Փարպ.։)
Թեւազգեցիկք եղեալ՝ ի վերին օդս վերացան. (Տօնակ.։)
to be plucked;
to be put to shame.
πτερορρόεω pennas amitto, defluvium pennarum Թափիլ թեւոց կամ ի թեւոց.
Եւ մի՛ թեւաթափեսցի վասն բարձրութեան թռչմանն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Թռչունք թեւաթափեալք անկանին յերկիր. (Վրդն. ծն.։)
well feathered.
Լի թեւովք.
Արծիւ թեւալի, բազէ սխրալի։ Անիւք թեւալի՝ յարաշրջելի. (Գանձ.։)
cf. Թեւասքօղեմ.
Ծածկեալ զինքն թեւօք. թեւասքօղեալ.
Սրբասաց սերովբէքն հրեղէն բերանօքն թեւածածուկ եղեալ փառաւորէին. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
Թեւածածուկ լինէին. (Տօնակ.։)
Թեւածածուկ ահիւ կային քերոբէքն. (Վրդն. ծն.։)
flutter, flapping of wings.
to burn ones feathers
Կիզանիլ թեւոց. թեւերը էրիլ.
Յոր թռչուն ոչ վերանայ. եւ թէ ձկտի, թեւակիզեալ անկանի. (Վրդն. պտմ.։)
of the same party;
allied;
— լինել, to take wing;
առնուլ զոք իւր —, to take aid.
Որ որպէս թէ թեւակցի այլում, այսինքն մօտ է ի թեւ զօրուն, կամ քերեալ անցանէ.
Երթայր այնուհետեւ անհոգս՝ որպէս թեւակից զօրուն պարսից. (Փարպ.։)
Եւ Որ կցէ ինքեան նոր թեւս. Թեւաբուսիկ.
Ապա թեւակից եղեալ արմաւն (փիւնիկ հաւ), վերանայր յերկինս. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Թեւակոխեմ.
effort, eagerness, alacrity, earnestness, assiduity;
inclination;
application;
occupation, study.
ԹԵՒԱԿՈԽՈՒԹԻՒՆ ԹԵՒԱԿՈԽՈՒՄՆ. ἑπιτήδευμα, ἑπιτήδευσις studium Ջանք. փոյթ. ճիգն. բերումն. ձկտումն. կրթիլն. նկրտիլն. ուսումնասիրութիւն. պարապումն.
Անծնունդ ի բարի թեւակոխութեանց։ Նա մատուցանէ բազմուսմանց զհանճարս ըստ իւրաքանչիւր ոք թեւակոխութեանց. (Փիլ. լին.։)
Առաջին հրահանգացն թեւակոխութեամբք. (Սարկ. քհ.։)
Թեւակոխութիւն գովելի, կամ վնասակար, կամ ցնորական, կամ անտեղի, եւ այլն. (Մագ.։)
Թեւակոխումն է ներշրջանական հանճարոյ խրատուն բազումուսումնութիւն սիրեցեալ։ Որ չարութեանցն է թեւակոխումն կամաց. (Փիլ. լին.։)
cf. Թեւակոխեմ.
Լուսաւորեալ, եւ թեւակուռ թեւամուխ եղեալ Աստուածատուր հրամանացն որպիսութեանց. (Ագաթ.։)
to join, to unite wings;
to assist each other.
Թեւակից լինել. կցիլ թեւոյ ընդ թեւոյ.
Թեւք չորեցունցն ընդ միմեանս թեւակցէին. (Եզեկ. ՟Ա. 9։ յն. ունէին զմիմեանց։)
cf. Թեւակուռ՞՞՞լինիմ.
ԹԵՒԱՄՈՒԽ ԼԻՆԵԼ. Մխիլ իբր թեւօք. թեւակոխել. միջամուխ լինել.
Թեւակուռ թեւամուխ եղեալ աստուածատուր հրամանացն որպիսութեանց. (Ագաթ.։)
Թեւամուխ միջամուխ յաստուածատուր հրամանացն հանգամանս. (Կորիւն.։)
cf. Թեւապարեմ.
protection, patronage;
cf. Թեւածութիւն.
Եւ որպէս Հովանաւորութիւն.
Ոչ յիշեցի զբարեաց քոց թեւարկութիւն. (Բենիկ.։)
to fledge, to get feathered.
Թեւաւոր կամ թեւազգեաց լինել, թեւաւորւիլ.
Դառնայ յորդն, եւ զկնի այնորիկ թեւաւորի. (Տօնակ.։)
the being winged or feathered.
Թեւաւորութիւնն ցուցանէ զվերամբարձականն սրութիւն. (Դիոն. եւ Շ. հրեշտ.։)
Սիրամարգք, որք զպայծառ եւ զզանազան թեւաւորութեանն՝ զօրէն ոստայնից տեսանելով, եւ ամենագեղեցիկ տեսիլ ցուցանէ տեսողացն. (Փիլ. լիւս.։)
small wing, pinion;
fin;
little arm.
cf. Թզաչափ.
Որպէս Թիզ մի. թզաչափ.
Եւ ոչ թզեան մի երկիր վարոյ՝ տեղի կայր նորա. (Ոսկ. հերոդ.։)
Արար իւր սուր թզեան. (Կիւրղ. դտ.։)
fig-tree;
—ք, orchard of fig-trees.
συκή, συκέη ficus Ծառ՝ որ բերէ զթուզ. թզի ծառ.
Կարեցին տերեւս թզենւոյ. (Ծն. ՟Գ. 7։)
Եւ ասեն ծառքն ցթզենին. ե՛կ թագաւորեա՛ ի վերայ մեր. եւ ասէ ցնոսա թզենին. (Դատ. ՟Թ. 10։)
Իբր ի սաստիկ իմն ի մրրկէ վաղահասուկ թզենեաց. (Խոր. ՟Գ. 40։)
condition, clause, hypothesis, supposition.
mulberry-tree.
ԹԹԵՆԻ կամ ԹԸԹԵՆԻ μόρον morum, -us (որպէս թէ մորենի) Տունկ՝ որ բերէ զթութ (անոյշ կամ թթուաշ) թութ ալաճը Գաղիան.։ Կամ συκάμινος sycomorus Մոլաթզենի.
Ասիցէք թթենւոյս այսմիկ. (Ղկ. ՟Ժ՟Ե. 6։)
cf. Թթուաբար.
oxygen.
oxydable.
cf. Թթուաբեր;
—ք, acid fruits in general, lemons, oranges, limes.
Իբր զնռնենիս թթուենիս, եւ նշենիս դառնենիս. (Վեցօր. ՟Է։)
entering, hiding in holes and secret places;
lonely, solitary;
— լինել, to enter, to nestle, to creep into, to hide in, to kennel, to live retired, to lead a retired life, to withdraw into solitude.
Վիմասոյզ սորամուտ երամս կաքաւացն եւ սալամբացն. (Փարպ.։)
Լեռնակեաց միայնակեաց սորամուտ ծակախիթ եղեալ. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Մարդիկ սորամուտք եւ քարագնացք ելին ի գլուխ ապառաժոտ լերին. (Ուռպ.։)
to flow, to run out, to leak;
to creep into a hole;
— աչաց, to become weak, to have the sight fail or grow dim, to water, cf. Վատեմ, cf. Ծիւրեմ;
սորեալ աչք, hollow, sunken eyes.
διαρρέω perfluo καταρρέω defluo, scaturio. Ընդ սորա բերիլ՝ հոսիլ՝ ծորիլ՝ թորթորիլ որպէս ջուր. կաթել. քամել. սորորել. ջրի պես վազել.
Այս իմ մեղք, որք սորեն յետոյ զկնի իմ (իբրեւ աւազ ընդ փսիադ ծակ). (Վրք. հց. ՟Ժ։)
Եռացին որդունք ընդ աչս նորա եւ ի վայր սորեցին ընդ ըռնդունս նորա. (Եղիշ. ՟Է։)
ՍՈՐԵԼ. որպէս Սորամուտ լինել. εἱσδύνω subeo, ingredior.
Սորեցին յայրս, թափեան յանտառս. (Երեմ. ՟Դ. 29. յորմէ եւ Յհ. կթ.։)
ՍՈՐԵԼ ԱՉԱՑ. ἑκλείπω deficio. պակասիլ ջրոյ կամ լուսոյ աչաց. վատիլ. ծիւրիլ. պակսիլ.
տացէ քեզ տէր սիրտ տրտմեալ, եւ աչս սորեալս։ Առ ի սորելոյ աչաց իւրոց, եւ մաշելոյ զանձն նորա։ Ցիռք ի դաշտս ծծեցին զօդս իբրեւ զվիշապս, եւ սորեցին աչք իւրեանց, զի ոչ գոյր խոտ. (Օր. ՟Ի՟Ը. 69։ ՟Ա. Թագ. ՟Բ. 33 ։ Երեմ. ՟Ժ՟Դ. 6։)
cf. Սուինաւոր.
որպէս Սըւնաւոր. Կրօղ զսուին.
cf. Սուսերակիր.
ՍՈՒՍԵՐԱԿԱՑ ՍՈՒՍԵՐԱԿԻՐ. Որ կայ սուսերաւ առ արքայի. զինակիր՝ սուսեր ի ձեռին.
Սուսերակաց թագաւորին. (Վրք. հց. ձ։)
Սուսերակիր թագաւորին կայ հանապազ առ նմա. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Սուսերամարտիկ.
Որ սրով մարտնչի.
Բազմութիւն զօրաց աղեղնաւորաց եւ սուսերամարտից. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. այլ ձ. սուսերամերկից։)
with naked sword;
cf. Սուսերաձիգ.
σπωμένος ῤομφαίαν trahens gladium. Որ մերկեալ ունի կամ մերկէ զսուրն ի պատենից. սուսերաձիգ. թուր քաշօղ.
Չորեքհարիւր հազար արանց սուսերամերկաց։ Քսան եւ հինգ հազար արանց սուսերամերկաց։ Ութ հարիւր հազարարանց զօրու սուսերամերկաց. (Դտ. ՟Ի. 2. 15. 17. 46։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Դ. 9։)
Իբրեւ զայր մի սուսերամերկ։ Դաշտն, եւ այրն սուսերամերկ՝ բանն աստուծոյ յաշխարհս. (Կամրջ.։ Վանակ. հց.։)
cf. Սուտակասպասու;
սուտակասպաս լինիմ, cf. Կեղծաւորանամ.
κέρκωψ (իբրու շարժող զձետ. պոչ խաղցընօղ ). κόλαξ caudatus, astutus, versutus, fraudulentus, adulator, assentator. Որ սուտակ սպաս առնէ այլում, որ չնորհուկս բարբառի. քծնօղ. շողոքորթ. մարդելոյզ. մարդահաճոյ. կեղծաւոր. հրապուրիչ. պատրօղ.
Բանք սուտակասպասաց կակուղ են։ Սուտակասպասն լեզուաւ. (յն. մի բառ γλωσσοχάριτων linga blandiens. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 22։ ՟Ի՟Ը. 23։)
Ի սուտակասպաս բարեկամէ եւ յերկխօսէ զգոյշ լեր. (Սիր. ՟Զ. 13։)
Եւ ոչ ի սուտակասպասից պատրեցաւ. (Ոսկ. եփես.։)
Մինչեւ յե՞րբ ոչ հասեր ի վերայ խաբօղ սուտակասպասից. (Մագ. ՟Ծ՟Բ։)
Իբրեւ չէրուրուք ընդ նմա բանս եդեալ, նա յանձնէ սուտակասպաս լինէր. (Եղիշ. ՟Գ.)
Եկեալ առ հերովդէս՝ սուտակասպաս լինէին. (Ոսկ. գծ.։)
sharp, pointed, piercing, cutting, trenchant;
penetrative, acute, perspicacious, keen, subtle, lively;
sharpness;
sharply;
acute accent;
— ձայն, sharp sound, shrill voice;
— ազք, ակն, keen sight;
— ականջ, sharp ear;
— համ, acrid savour;
— ցաւ, acute pain;
— ունկն կալջիր խրատու հօր քոյ, be most attentive to your father's advice.
Սուր տէգ նիզակի։ Սուր սայր սուսերի. (Եփր. ծն. եւ Եփր. ել.։)
ὁξύς, ἡκανημένος acutus, praeacutus եւ velox. Սրեալ. սայրասուր. հատու. բարկ. բարակ. նուրբ. եւ Արագ յոր եւ է կարգի. արագընթաց. արագալուր. արագատես. արագամիտ. կտրուկ.
Որպէս զածելի սուր։ Որպէս սուր սուսեր։ Իբրեւ զսուսեր։ Սուր քան զսուսեր վարսավիրայից. (Սղ. ՟Ծ՟Ա. 4։ ՟Ծ՟Զ. 6։ Ես. խթ. 2։ Եզեկ. ՟Է. 1։)
Մանուկ սուր գտայց ի դատաստանի. (Իմ. ՟Ը. 11։)
Սուր սուսերաւ սաստից։ Քաջ սուր մանգաղաւ եւ գերանդեաւ։ Որ սուսերաց ըզսուրն (լինել) տայ. (Նար. ՟Ի՟Զ։ Փարպ.։ Յս. որդի.։)
Եւ էր սուր ցաւ անբժշկլի. (Ոսկիփոր.։)
Ժանտ ախտս գործեն, սուր հիւանդութիւնս (կամ սրածութիւնս) մինչեւ հարկանիլ մարդ եւ անասուն առ հասարակ. (Շիր.։)
Սուր գնացս ունէին, փախչէին։ Սուր են ընթացք նորա քան զքերովբէիցն։ Սուր է բնութեամբ, եւ արագ ընթացիւք. (Պիտ. Եփր. ծն.։)
Անուանեցաւ թաթար, որ ասի սուր եւ թեթեւ. (Մաղաք. աբ.։)
Թերեւս, զի արագ լսիցես. այլ չիցես սուր ականջօք քան զէշ. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Սուր ունկն կալջիր հայրութեան խրատոյն խորհրդոց. (Եւագր. ՟Ժ։)
Սրովք աչօք իսկ տեսի, եւ ի միտ առի գիրն, ոչ եթէ համբաւովք տեղեկացեալ. (Ստեփ. սեւան.։)
Սուր եւ արագատես միտք։ Սուր՝ մտածութեան՝ ակամբ տեսանել։ Միտս սուրս ստասցին. (Փիլ. ել.։ Պրպմ.։ Իգն.։)
ՍՈՒ՛Ր. ὁξύς acutus. Ըստ երաժշտաց՝ է մակդիր ազգոյ եւ նուրբ ձայնի կամ լարի. որ եւ սոսկ. բարակ. լերկ.
Լուր, երանգն՝ սուր. (Պղատ. տիմ.։)
Բնութիւն որպէս յարմարումն (այսինքն ներդաշնակութիւն՝) բաղկացաւ ի ծանուէն եւ ի սրոյ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 55։)
Չորեքաղեանն քնար ի չորից լարից. զիլ՝ որ է սուր. եւ պամ՝ որ է ծանր. եւ այլն։ Սուրն համեմատի հրոյն, զի տաք է եւ չոր. (Երզն. քեր.։)
ՍՈՒՐ. մ. ὁξέως, ὁξύ acute, argute. Սրատես կամ սրամիտ գոլով, եւ սրունկն լինելով.
Յայտնագոյն քան զձայն՝ զգործոցն ճշմարտութիւն, այնոցիկ՝ որ սուր կարեն տեսանել, յանդիման կացուցանէ. (Փիլ. լիւս.։)
ընդդէմ բախիցէ ոք ի սուր լսողաց անտի. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։ 7)
to kill, to slay, to put to death, to take away life, to assassinate, to massacre, to slaughter, to cut the throat of, to behead, to execute;
— զմիմեանս, to kill each other;
— զկրակ, to put out, to extinguish, to quench fire;
cf. Ընթադրութիւն.
σφάττω, σφάζω, φονεύω , κτείνω, καίνω, ἁποκτείνω interficio, occido, neo, macto եւ այլն. Զենուլ. խողխողել. գլխատել. սրով ծախել. զոհել. մեռուցանել. ի մահ մատնել. (ոմանք ի գրչաց ստէպ գրեն որպէս ռմկ. Սպանել) սպանել, մորթել, մեռցնել .... եբր. զապախ։ Ասի զանասնոց. տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Բ. 1։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 5։ Օր. ՟Ի՟Ը. 31։ Ես. ՟Ի՟Բ. 13. եւ այլն։ Եւ զմարդկանէ. տե՛ս Սղ. ՟Լ՟Զ. 15։ Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 28։ Գծ. ՟Ե. 30. եւ այլն։)
Սպանանիցիք ասէ վասն իմ. (Ոսկ. մտթ.։)
Զկրակն դո՞ւ սպաներ։ Զկրակ ո՞ կարէ սպանանել. (Եղիշ. ՟Ը։)
Սպանեցէք զայնպիսի ճոխ կրականի։ Սպանէք զմոգեանն. (Փարպ.։)
Եսպան. (Եղիշ. յես. Եղիշ. դատ. եւ այլն։)
Սո՛ւր սրեա՛ց, եւ զայրացի՛ր, զի սպանցես զսպանումն. այսինքն սպանանելով սպանցես. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 10։)
to serve, to wait on, to assist;
to administer, to bestow, to confer;
— փառաց ուրուք, to serve to a person's glory;
— հրամանի, to fulfil, accomplish or execute an order or command.
διακονέω famulor, inservio, ministro եւ administro. Սպաս տանել. սպասահարկել. պաշտել. ծառայել. արբանեկել. եւ Հոգալ. մատակարարել. տնտեսել. տնօրինել.
Որդի մարդոյ ոչ եկն սպասաւորիլ, այլ սպասաւորել. (Կիւրղ. գանձ.։)
Հրեշտակք սպասաւորեն զօրէնս, եւ խօսին նոքօք։ Սպասաւորին մեծամեծքն մեծամեծօքն, եւ փոքունք փոքումբք. (Պիտառ.։)
Զծառայի կերպարանս առեալ, եւ եկեալ՝ ոչ ի սպասաւորիլ, այլ՝ ի սպասաւորել բազմաց. (Մեկն. ղկ.։)
Մինչ մանուկն էր՝ սպասաւորէր զջորիս եղբարցն. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Զինչ շնորհս որ տայ քեզ աստուած, ի պէտս կարօտելոց սպասաւորեա՛ զայն. (Նեղոս.։)
Ամենեցուն սպասաւորէ հաւատս. (Լմբ. ստիպ.։)
Կենդանեօքն փառաւորեալ սպասաւորի։ Ի հրեշտակաց սպասաւորեցան։ Սպասաւորեալդ ի հրեշտակաց. (Պիտ.։ Նար. յովէդ.։ Շար.։)
Բանք ի մտաց յառաջ եկեալք, եւ լեզուաւ սպասաւորեալք՝ յասողէն առ լսողն փոխին. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Առանց կամաց իւրոց սպասաւորէ արարածոցս արեգակն։ Սպասաւորեմք սուրբ ոսկերաց նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ե՛կ հրեշտակ, սպասաւորեա՛ սքանչելեացս. (Ոսկ. յաւետիս.։)
Արագագոյն սպասաւորեսցէ սուրն, եւ յուղարկեսցէ զմեզ ի քրիստոս. (Ճ. ՟Բ.։)
Սպասաւորելով լինէր կամակատար. (Խոր. ՟Ա. 33։ 3)
cf. Սպրդիմ.
ՍՊՐԴԱՆԵԼ. Որպէս Սպրդիլ.
Առ սակաւ սպրդանէ մտանել ի սիրտս մեր. (Եփր. աւետար.։ 1)
cf. Ստադիոն.
stomach;
belly;
ոչ գոյ յիս — կերակրոյ, I have a weak digestion;
— իմ ցաւէ, I have the stomach-ache.
ՍՏԱՄՈՔ ՍՏԱՄՈՔՍ. Բառ յն. սդօ՛մախօս, իբրու բերան. στόμαχος stomachus, ventriculus, orificium. Պարկ ի մէջ կրծոց կախեալ զորկորոյ ի վայր, ընդունարան եւ եփարան կերակրոց. որոյ ստորին կողմն կոչի խախացոց.
Սակաւիկ մի եւ գինի խառնեսջի՛ր վասն ստամոքսի եւ ստէպ հիւանդութեանց. (՟Ա. Տիմ. ՟Է. 23։)
Սիրտ եւ ստամոք։ Գործարանք են կերակրականին՝ բերանն եւ ստամոքն եւ որովայնն։ Գործեալ կերակուրն առաքի յորովայնն ի ձեռն ստամոքին. քանզի ստամոքսն ոչ միայն գործարան է կարօտութեան, այլ եւ ճանապարհ կերակրոյն. (Նիւս. բն.։)
Ծանրացաւ ստամոքս իմ, եւ ցաւագնիմ։ Ոչ ունիմ ինչ առողջութիւն ստամոքսի։ Ոչ գոյ յիս ստամոքս կերակրոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Դ։)
Ճանաչել զոյժ հիւանդին, եւ ապա տալ զդեղն. զի մի՛ ծանրացուցեալ զստամոքսն՝ նողկտայցէ. (Շ. թղթ.։)
Չարիքն փոխանակ մաղասոյ եղծանիցեն զմտացն ստամոքսն. (Լմբ. պտրգ.։)
Լայնաբար, որպէս Արտաքին կողմն ստամոքսին. լանջք. կուրծք. փոր. որովայն.
Լանջքն ուռուցեալ մինչեւ ի ստամոքն իջին։ Հրացեալ շամփրովք զթիկունսն եւ ստամոքսն այրեցին։ Ուժգին գան հարին բրովք մինչեւ բացան ստամոքսն. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ՟Ը.։ Հ=Յ. յունիս. ՟Զ.։ Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Գ.։)
to acquire, to gain, to obtain, to get;
to have, to possess, to hold;
to purchase, to buy;
to create;
վերստին —, to regain, to re-acquire, to recover;
փառս —, to achieve glory.
Տէ՛ր աստուած մեր ստացի՛ր զմեզ. ստացար արարչութեամբ, հնացաք մեղօք. ստացի՛ր ողորմութեամբ, զի նորոգիցիմք յարդարութիւն. (Գէ. ես.։)
իսկ կր. ստանի, կամ ստանուի, եւ կամ ստացանի) κτάομαι, περιποιέομαι possideo, acquiro ἕχω habeo եւ այլն. Ի ձեռս բերել, իւրացուցանել իրաւամբք, ժառանգել. գնել. շահել. ունել.
Ստացայ մարդ աստուծով։ Ագստակն եւ այրն՝ զոր ստացաւ աբրաամ յորդւոցն քետայ։ Ստացի՛ր զմեզ եւ զերկիրս մեր փոխանակ հացի։ Եւ ստացաւ յովսէփ զամենայն երկիրն եգիպտացւոց՝ փարաւոնի։ ժողովուրդ քո այս՝ զոր ստացար։ Կորուստ անձին իւրում ստանայ.եւ այլն։
Ստացի՛ք զնա առաւել քան զգանձ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)
Որ ստանի ինչ գնով. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Արթուն լինի գիւտի մարգարտին, որով ստացանի մարգարիտն այն. (Երզն. մտթ.։)
Որպէս ստացայց զերկիւղն աստուծոյ. ասէ ցնա ծերն. երկիւղն աստուծոյ ստանուի խոնարհութեամբ եւ անընչութեամբ. (Վրք. հց. ձ։)
ՍՏԱՆԱԼ. κτίζω creo. Հաստել. հաստատել. ստեղծել. առնել. եւ նորոգել. կր. լինել, եղանիլ, ծնանիլ. ըստ հոմաձայնութենա յն. գդի՛զօ, եւ գդա՛օմէ.
Առաքես զոգի քո, եւ ստանաս զնոսա։ Այսպէս արասցէ խորանին վկայութեան ստացելոյ ի նոսա ի մէջ պղծութեանց նոցա։ ժողովուրդ՝ որ ստացեալ է, օրհնեսցէ զտէր.եւ այլն։
Տէր ստացաւ զիս ի սկիզբն ճանապարհաց իւրոց. իմա՛ հաստատեաց, որպէս դնի յայլ ձեռ. այսինքն մարդկութիւն քրիստոսի՝ որ ծնաւ ի ժամանակի, նախասահմանեցաւ յառաջ քան զամենայն եղականս. զոր արիանոսք խեղաթիւրէին ի վերայ աստուածութեան քրիստոսի՝ զի արարած կամ եղական համարէին զբանն։
Ստացաւ, նման է՝ մինչ ասիցէ, թէ հայր ինձ մարմին հաստատեաց. եւ որպէս մարդ ստացաւ զիս յաղագս մարդկան փրկութեան։ Իւր արարիչ է ըստ ձեզ, եւ որ ստացաւն (այսինքն ստեղծ զայլս), ստացանի. եւ զայս ինքեամբ։ Ասեն՝ թէ զըստ պատկերին առաք անդէն ի ստացանիլն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։)
Որ էրն՝ լինի, եւ ստացիչն ստանի, կամ ստացանի։ Անեղն եղանի, ստացիչն ստանի. (Ածաբ. ծն.։ Շ. թղթ.։ Զքր. կթ. ծն.։)
Նովաւ ստացան (այսինքն հաստեցան, եղեն) երեւելիք եւ աներեւոյթք, թէ աթոռք, եթէ պետութիւնք. (Պիտառ.։)
Սի՛րտ սուրբ ստացի՛ր յիս աստուած։ Ստանալն՝ ո՛չ զի ի յոչ էէ յէ ածիցէ, այլ զլեալսն փոփոխեսցէ. (Բրս. չար.։)
Զգեցարո՛ւք զնոր մարդն՝ որ ըստ աստուծոյն ստացեալ է. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ամենայն ինչ՝ որ միանգամ մեծանալոյ նիւթ է. յորոց ստացանի (այսինքն լինի) հաստատապէսն ունել եւ իշխել. (Փիլ. իմաստն.։)
branch, bough, shoot;
stalk, stem, trunk;
focil;
dactyle;
key, stop;
cf. Ստեղի;
umbel;
— ծխոյ, pillar of smoke;
ստեղունք աշտանակաց, branches of a candelabrum;
ստեղունք եղջերուաց, antlers or branches of stags' horns;
ստեղունք դաշնակի, keys, key-board, finger-board of a piano-forte;
— արձակել, to branch out, to ramify.
(լծ. հյ. ծեղ. եւ ստեղացեալ. յն. սդէ՛լէխօս ). στέλεχος stipes, truncus, caulis, ramus, candex. Բուն եւ եղէգն տնկոց եւ բուսոց ուղղորդ ի վեր բուսեալ. ծիղ. ծղօտ. եւ ճիւղ. ոստ. շառաւիղ. իրօք կամ նմանութեամբ. տալ, ֆիտան, շահ, փայէ, բուզէի տիրէխդ. եբր. ալա (սաղարէ)
Անկան ոստք նորա, խորտակեցաւ ստեղն նորա։ Ի ստեղն նորա հասին ամենայն գազանք վայրի։ Եղիցի ստեղն նորա անտառ ացեալ շուրջ զնովաւ։ Ո՞վ է սա՝ որ ելանէ յանապատէ իբրեւ զստեղն ծխոյ խնկեալ (կամ իբրեւ զծուխ ծառացեալ բարձրացեալ)։ Արասցես աշտանակ. բունն եւ ստեղունքն եւ սկահքն եւ գնդակք եւ շուշանքն անդստին ի նմանէ։ Ի միում ստեղանն։ Վեցեցունց ստեղանցն արձակելոց յաշտանակէ անտի. (Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 12. 13։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 8։ Երգ. ՟Գ. 6։ Ել. ՟Ի՟Ե. 31=36։ ՟Լ՟Է. 18=25։)
Նման էր ծառոյ, որոյ զոստսն կոտորեալ, եւ ստեղն միայն կայցէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Ուղէշք (եղջերաց եղջերուաց) այսր անդր բուսեալք զօրէն ոստոց ի ստեղունս։ Կաղնահասունս կոչեն զայնս՝ որ ի վերայ ստեղինն հասանեն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 1։)
Այբն առաջին ըզքեզ տըղայ՝ հանէ յիմաստըն գերակայ. երրորդութեանըն մերձակայ՝ լինիս երիւք ստեղամբք նորա. (Շ. այբուբ.։)
ՍՏԵՂՆ, կամ ՍՏԵՂ, որ եւ ՍՏԵՂԻ, ասին նմանութեամբ երկու ձայնք ի շարականի՝ իբր հաստաբեստ եւ աճունաճեղ ի նուագս ծանր երգոց.
Երկրորդի (ձայնի) ստեղն. զորս գտեալ հրոյն՝ ճարակ եւ կերակուր իւր առնէ զամենեսեան. իսկ վերջին ստեղն պատրաստէ սիրելեաց իւրոց բաժակ փրկութեան եւ անմահութեան յարքայութեանն երկնից. (Քերթ. եկեղ.։)
Երկրորդ ձայնի կողման՝ ողբերգականաւ ասել զսաղմոս յաղուհացսն. իսկ որ ստեղ նորուն կոչի, կարգեալ է շաբաթուն մեծի։ Իսկ կողման ձայնի չորրորդի ... իսկ որ վերջին ստեղն կոչի. եւ այլն. (Տօնակ.։)
ՍՏԵՂՆ՝ ըստ քերթողաց է Բառ եռավանկ, յորում առաջինն է երկար, եւ երկու յետինքն սուղ.
Ստեղն, որ ունի կարճ զմիջին եւ զվերջին վանգն՝ սակս ամփոփելոյ բաղաձայնիցն զերկամանակն. որպէս աբրաամ, ա՛րեգակն։ Սղացուցանելով առնէ ստեղն զհաւեղն։ Առնել սուղ, որ է ստեղն. (Երզն. քեր.։)
to lie, to fib, to tell untruths, stories, to impose upon;
to give the lie to, to belie;
— ուխտին, to break one's promise, word or vow.
Նոյն է, եւ յն. փսէ՛ւտօմե. ψεύδομαι mentior. Սուտ խօսել. ժխտել զճշմարիտն կամ զխոստումն. ի դերեւ հանել զյոյս այլոց. խաբել.
Ստեսցէ ընկերի իւրում։ Մի՛ գողանայցէք եւ մի՛ ստիցէք։ Յորժամ ստիցէք տեառն աստուծոյ ձերում։ Երդուաւ տէր դաւթի ճշմարտութեամբ, եւ ոչ ստեաց նմա։ Տեղին ստեսցէ։ Ստեսցէ բեր ձիթենւոյ։ Գինի ստեաց նոցա.եւ այլն։
Մի եթէ ստիցե՞ն գոհացողութեանն արմտիք. (Իսիւք.։)
Ոչ ստեցեր, այլ կարի զճշմարիտն ասացեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ոչ կերպարանօք երբէք խաբելի, ոչ յօդուածովք բանից ստելի. (Նար. ՟Դ։)
Վասն ապաշխարութեան նինուէացւոց՝ ես ստեցայ, եւ նոցա ողորմեցայ. (Եփր. զղջ.) (այսինքն իբր ի սուտ հանի զսաստն իմ)
cf. Ստերջիմ.
ՍՏԵՐՋԱՆԱՄ կամ ՍՏԵՐՋԻՄ. στερέομαι privor, orbor ὐστερέω deficio, indigeo ἁτεκνόομαι liberis orbor. Ստերջ լինել. վերջանալ կամ յետնիլ ի ծննդոց. անծննդական գտտնիլ. եւ Անզաւակիլ.
Ոչխարք քո եւ այծիք ոչ ստերջացան (կամ ստերջեցան). (Ծն. ՟Լ՟Ա. 38։)
cf. Ստնդիաց.
ՍՏՆԴԵԱՅ ՍՏՆԴԵԱՑ ՍՏՆԴԻ ՍՏՆԴԻԱՅ ՍՏՆԴԻԵԱՅ ՍՏՆԴԻԱՑ ՍՏՆԴԻԱՑԵԱԼ ՍՏՆԴԻԱՑԻ ՍՏՆԴԻԱՑԻԿ. θηλάζων (լծ. դիեցօղ) lactens ὐποτίτθιον, ὐπομάζος infans lactens, seu sub ubere. Մանուկ տղայ՝ որ դիէ զստինս. դիեցիկ. կաթնկեր. ծիծ ուտօղ, կաթ ուտօղ.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
յերիտասարդաց մինչեւ յստնդիայսն։ Բայց ի տղայոցն ստնդիացեաց. (Խոր. ՟Բ. 70։ ՟Գ. 27։)
Զիա՞րդ որ կերակրէ զամենայն՝ սնդի է (կամ ստին դիէ)։ Սրոյ ճարակ առնել զամենեսեան մինչեւ ի ստնդի։ մատուցին զկաթն իբրեւ ստնդիոյ. (Պրոկղ. կուս.։ Ուռհ.։ Եփր. ծն.։)
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
Շարժեաց զլեզուս նոցա ստնդիացելոցն ... ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիացոց (կամ ստնդիացելոց) կատարեցեր օրհնաբանութիւն. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)
Ստնդիեայք, ստնդիեցաց, տղայքն են. (Արիստակ. գրչ.)
Որպէս տըղայ ըստնդիացին, որ զմօրն յինքըն ձըգէ զըստին։ Տեսին տղայք եւ ստնդիացիք։ Ընդ ստնդիացիս յիմա՛ր լիցուք ի գործոց չարեաց. (Յիսուս որդի.։ Ճ. ՟Գ.։)
Տրոհէին զստնդիացիկն ի ստենէ մօրն. (Յհ. կթ.։)
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
cf. Ստնդիաց.
ՍՏՆԴԵԱՅ ՍՏՆԴԵԱՑ ՍՏՆԴԻ ՍՏՆԴԻԱՅ ՍՏՆԴԻԵԱՅ ՍՏՆԴԻԱՑ ՍՏՆԴԻԱՑԵԱԼ ՍՏՆԴԻԱՑԻ ՍՏՆԴԻԱՑԻԿ. θηλάζων (լծ. դիեցօղ) lactens ὐποτίτθιον, ὐπομάζος infans lactens, seu sub ubere. Մանուկ տղայ՝ որ դիէ զստինս. դիեցիկ. կաթնկեր. ծիծ ուտօղ, կաթ ուտօղ.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
յերիտասարդաց մինչեւ յստնդիայսն։ Բայց ի տղայոցն ստնդիացեաց. (Խոր. ՟Բ. 70։ ՟Գ. 27։)
Զիա՞րդ որ կերակրէ զամենայն՝ սնդի է (կամ ստին դիէ)։ Սրոյ ճարակ առնել զամենեսեան մինչեւ ի ստնդի։ մատուցին զկաթն իբրեւ ստնդիոյ. (Պրոկղ. կուս.։ Ուռհ.։ Եփր. ծն.։)
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
Շարժեաց զլեզուս նոցա ստնդիացելոցն ... ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիացոց (կամ ստնդիացելոց) կատարեցեր օրհնաբանութիւն. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)
Ստնդիեայք, ստնդիեցաց, տղայքն են. (Արիստակ. գրչ.)
Որպէս տըղայ ըստնդիացին, որ զմօրն յինքըն ձըգէ զըստին։ Տեսին տղայք եւ ստնդիացիք։ Ընդ ստնդիացիս յիմա՛ր լիցուք ի գործոց չարեաց. (Յիսուս որդի.։ Ճ. ՟Գ.։)
Տրոհէին զստնդիացիկն ի ստենէ մօրն. (Յհ. կթ.։)
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
the inferior part, the underneath;
inferior, lower;
— or ի —, under, beneath, underneath, down, below.
cf. Ստորնային.
Ստորին. ստորնային. ստորային. ներքին. որ ինչ է ի ներքոյ երկնից. երկրաւոր. հողեղէն. եւ Ստորերկրեայ. խորին. անդնդական.
Ի ստորնականաց թշուառութեանց դժնէից կենացս ի կամարն երկնից համբարձման։ Մի՛ ընդ հարկանիր լոյսդ ընդ ստորնականիս. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Է։)
Զազդումն շնորհաց՝ քոյին պարգեւաց՝ տան ստորնականաց. (Գանձ.։)
Եւ որ բարձունք՝ նոյն եւ անդունդք են ստորնական. (Շ. իմ. եղակ.։)
cf. Չորեքին.
ՉՈՐԵՔԵԱՆ կամ ՉՈՐԵՔԻՆ. Իւրաքանչիւրն ի չորից. մի մի ի չորիցն. չորսն ալ.
Ի չորեսին կողմանս նոցա։ Յաջմէ կամ ի ձախմէ չորեցունց։ Գազանացն չորեցունց։ Լի էին աչօք թիկունք նոցա շուրջ զչորեքումբք, եւ այլն։ Զչորեցունց տանոց կախեալ. (Եզեկ. ՟Ա. 8=18։ Գծ. ՟Ժ. 11։)
Չորեքին բնութիւնքն». այս ինքն տարերք. (Եզնիկ.։)
cf. Չորեքտասանեքին.
ՉՈՐԵՔՏԱՍԱՆԵՔԵԱՆ ՉՈՐԵՔՏԱՍԱՆԵՔԻՆ. Իւրաքանչիւրն ի չորեքտասանից՝ եւ բովանդակն ի միասին. տասնըչորսն ալ.
Սրբոյն պօղոսի չորեքտասանեքումբք թղթովք։ Չորեքտասանեքումբք թղթովք այսոքիւք. (Կորիւն.։ Նախ. թղթ. պաւղ.։)
of four days;
the fourth day;
— տենդ, quartan, quart ague;
— տենդ թեթեւ, slight quartan-ague;
— տենդ սաստիկ, very bad quartan-ague;
չորեքօրէիւք պահել, to fast four days;
կերեկրիլ զչորեքաւուրբք միանգամ, to eat once in four days.
ԶՉՈՐԵՔԱՒՈՒՐԲՔ ՉՈՐԵՔՕՐԻՒՔ. Յետ չորից աւուրց. յաւուրն չորրորդի. չորս օրն անգամ.
Կերակրէր՝ երբեմն զերկու աւուրբ, եւ երբեմն զչորեքաւուրբք միանգամ։ Թո՛յլ տուր ե՛ղբայր. (եւ չորեքօրիւք) (այս ինքն չորեքօրէիւք) պահեցի. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)
τετρήμερος quatriduanus τεταρταῖος quartanus. Որ ինչ հայի ի միջոյ չորից աւուրց. եղեալն ի չորից աւուրց հետէ, եւ ի միջոցի նոյն չափ աւուրց, կամ յաւուրն չորրորդի. չորս օրւան.
Եգիտ զնա չորեքօրեայ ի գերեզմանի։ Արդ հոտեալ իցէ, քանզի չորեքօրեայ է. (Յհ. ՟Ժ՟Ա. 17. 39։)
Զչորեքօրեայ զմեռեալն ... կոչեցեր ի թաղմանէ։ Աստուածաբար կոչեաց զմեռեալ չորեքօրեայն ի թաղմանէ։ Գտին կենդանացեալ զչորեքօրեայ զմեռեալն. (Շար.։)
Զգործ յարութեան չորեքօրէին տեսանելով՝ սքանչացան յոյժ. (Ճ. ՟Գ.։)
Քառապատիկ շրջաբերութեամբ ժամանակի մաքրելով՝ չորեքօրեայ ջերմութիւնք (այս ինքն տենդս) գործեն. (Պղատ. տիմ.։)
Արեգակնդ՝ չորեքօրեայ ստեղծաւ». (Կոչ. ՟Ժ՟Ա.) իմա՛ ըստ յն. իբրու մ. ի չորրորդ աւուր.
ԶՉՈՐԵՔԱՒՈՒՐԲՔ ՉՈՐԵՔՕՐԻՒՔ. Յետ չորից աւուրց. յաւուրն չորրորդի. չորս օրն անգամ.
Կերակրէր՝ երբեմն զերկու աւուրբ, եւ երբեմն զչորեքաւուրբք միանգամ։ Թո՛յլ տուր ե՛ղբայր. եւ չորեքօրիւք (այս ինքն չորեքօրէիւք) պահեցի. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Չորքոտանի.
Որ գայ կամ գնայ ի չորս. չորքոտանի.
Եւ զամէն կենդանի՝ չորք ըստ ոտիցն, զոր չորրեկ կոչեն. (Վրդն. ծն.։ 4)
fourth;
fourthly;
four;
quarter;
— տասն, forty;
չորից —աց զինուորք, four quaternions of soldiers;
—ք, the marrying four times;
the fourth marriage, or the fourth time married.
τέταρτος, -η, -ον quartus, -a, -um τετράς, τετραδείον quaternio. Վերջինն ի չորս թիւս եւ ի թուեալս.
Օր չորրորդ։ Գետն չորրորդ։ Ի չորրորդում ազգի։ Ի քսաներորդի եւ չորրորդի.եւ այլն։
Ի կենդանեաց ծնունդս՝ նախ առաջին է սերման ցանումն ... եւ չորրորդ ի վերա ամենայնին, կատարելութիւն՝ ծնունդ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 12։)
Իսահակ՝ առաջին էր յաբրահամէ. եւ երկրորդ՝ եսաւ. երրորդ՝ հռագուէլ. չորրորդ՝ զարէ. եւ զյոբաբ հինգերորդ թուեաց. (Իսիւք.։)
Մատնեար չորից չորրորդաց զինուորաց պահել զնա». (Գծ. ՟Ժ՟Բ. 4.) իմա՛ չորրորդաւորաց՝ կարգելոց յիւրաքանչիւր բաժանմունս չորից պահուց.
Չորրորդ տասն ոստք պտղաբերեցին։ Չորրորդ տասունք զինուորք. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Զչորրորդ տասանցն լցուցեր զպակասութիւն։ Լցուցին զպակասումն չորրորդ տասանցն, կամ տասինն. (Գանձ.։ Շար.։)
ՉՈՐՐՈՐԴ. գ. Չորիր մասն. քառորդ.
Զչորրորդ դորակի գինւոյ։ Զանգեալ իւղով, չորրորդաւ դորակին. (Ել. ՟Ի՟Թ. 40։ Թուոց. ՟Ժ՟Ե. 4։)
ՉՈՐՐՈՐԴ. մ. τέταρτον quartum. Ի չորրորդ նուագի.
Ցանեցաւ սերմն յերկիր. ապա խաղաց ի վեր եւ ի վայր ... ապա աճեաց, եւ չորրորդ՝ զպտուղն եբեր։ Նախ առաջին ... ապա ... եւ երրորդ ... եւ չորրորդ, եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 12. եւ այլն։)
ՉՈՐՐՈՐԴ ԱՆԳԱՄ. մ. ... τέταρτος, τετράκις quarta vice, quater, quarto. Ի չորրորդ նուագի. եւ Չորիր. այն չորրորդ հաշուեսցի՝ զի եւ այլն.
Չորրորդ անգամ զայս ասացին զնա։ Ոչ թէ չորրորդ անգամ, այլ եւ բիւր անգամ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
Երրորդ անգամ՝ զի ... չորրորդ անգամ՝ զի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. եւ այլն. ստէպ։)
ՉՈՐՐՈՐԴՔ Չորրորդ անգամ ամուսնացեալք, կամ չորրորդ ամուսնութիւն.
Երրորդք, չորրորդք, հինգերորդք. (Կանոն.։)
four;
— անգամ, four times;
ի չորս գնալ, to go upon all fours;
բարձեալ ի չորից, borne by four men;
որ օր — էին ամսոյն, on the fourth, on the fourth of the month.
եւ նախդրիւ՝ զչորս կամ չորս. ի չորս. ընդ չորս (լծ. եւ նոյն ընդ Քառք. որպէս եւ ընդ պրս. չէհար, չահար, չառ ). τέσσαρες, τέτταρες quatuor չորս. Թիւ՝ միով աւելի քան զերիս. երկիցս երկու.
Ի չորս առաջս։ Ամս հարիւր երեսուն եւ չորս։ Չորք թագաւորք։ Ի չորից կանգնոց։ Որ օր չորք էին ամսոյն (ըստ եբր. ուր յն. է՝ չորրորդ). եւ այլն։
Ընդ չորս կողմանս։ Չորից նիւթոցս. (Եղիշ.։)
Վախճանէր առ չորիւք որդւովք». այսինքն թողեալ զչորս զաւակս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ՉՈՐՔ ԱՆԳԱՄ. մ. Չորիցս. չորրորդ անգամ. չորս հեղ.
Չորք անգամ եկին կանայքն ի գերեզմանն. (Սկեւռ. յար.։)
ՉՈՐՍ. Դուն ուրեք գտանի իբր ուղղ. հանգոյն ռմկ. չորս.
Ի նորոց կտակարանաց չորս աւետարանք միայն. (Կոչ. ՟Դ։)
Անտի բաժանին չորս գետք. (Տօնակ.։)
Առաջնորդք նախանձու .. ի յայտնի եպիսկոպոսաց չորս. (ա՛յլ ձ. չորիս) (Վրք. ոսկ.։)
(Հարկանէ) չո՛րս երի՛ս անգամ ի կողմանսն չորեսին։ (-Ժբ թիւն) կէս ունելով զվեցեակն. եւ չո՛րս զերիսն, եւ երեք (անգամ) զչորսն, եւ մի զերկոտասանն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ի ՉՈՐՍ. Ի ՉՈՐԻՍ. մ. Չորիւք թաթովք կամ ոտիւք. յափսիթերս. որ եւ ՉՈՐԵՔՅԱՓՔ. չորս ոտքով.
Յարուցեալ աղեքսանդրոս ի գահոյիցն՝ շիջոյց զճրագն, եւ ի դուրս ելեալ՝ ի չո՛րս գնայր առ գետովն. (ա՛յլ ձ. չորեքյափք գնայր) (Պտմ. աղեքս.։)
Իբրեւ զմանուկս մատաղս եմք, որք ի չորից զեռան, եւ գնալ յոտից ոչ կարեն. (Կլիմաք.։)
way, road;
journey, travel, voyage;
departure;
decamping;
removal, removing;
march, marching;
campaign;
expedition;
— առնել, ի — անկանել, to begin a journey, to set out, to start, to go away, to leave, to remove;
— առնել զօրաց, to decamp, to break up the camp, to march.
ἅπαρσις, πορεία, ἁναζύγη discessio, discessus, profectio, iter, castrum motio, expeditio. Արմատ Չուելոյ. Ելք ի տեղւոջէն իւրովքն հանդերձ, եւ երթ այլուր. ուղեւորութիւն. շարժումն բանակի կամ վրանաւորաց. կէօչ.
Գրեաց Մովսէս զչուս նոցա եւ զբանակետղս իւրեանց։ Յամենայն ի չուս իւրեանց. (Թուոց. ՟Լ՟Գ. 2։ Ել. ՟Խ. 36։)
Խորդք կամ կռնկունք չուօք յաշխարհէ յաշխարհ շրջին. (Վեցօր. ՟Ը։)
Ի չուի փողով յարեաց բանակն սպարապետն միայն արեաց իշխէ մտանել. (Փարպ.։)
Եւ այսպէս աշտիճանօք ելիցն եւ չուոց յանապատէն գալ յերկիր վտակաց իւրոց. (Արշ.։)
Ի նախընթաց չուս աստիճանաց (բանիս՝) օթեւանացս պատրաստութեան։ Ղեկացն կառուցմունք անդրէն սուզան. չուոցն յարմարութիւն պակասեցան. (Նար. ՟Բ. եւ ՟Ի՟Ե։)
Ի բա՛ց վարեա զչուն շրջագայութեան, որ ի սուգս խորագոյնս եկեսցէ. (Կլիմաք.։)
ՉՈՒ. παρεμβολή castra ἁποσκευή apparatus. Բանակ. կարաւան. հանդերձանք. աղխ. կահ կարասի.
Զի՞նչ էր այն ամենայն չու՝ որ ինձ դիպեցաւ։ Գայր չու մեծ եւ ամբոխ բազում. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 8։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 39։)
Ընդ ամենայն չուս ճանապարհին». (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 63.) յն. լոկ՝ ճանապարհ. ὀδός via.
Չու արարեալ աբրամու, եկն բնակեցաւ առ կաղնւոջն մամբրէի։ Չու արար վաղվաղակի ի կողմանս անտիոքայ։ Չու առնէր խաղայր գնայր հեղիոդորոս կամ անտիոքոս։ Չու դարձի առնել (այսինքն դառնալ). (Ծն. ՟Ժ՟Գ. 18։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 63։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 8։ եւ ՟Բ. 2։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 12։)
Ամենայն ախիւ իւրեանց չու արարեալ, յուղի անկեալ. (Ագաթ.։)
innocent, inculpable;
—ք, excuse, justification;
ի —ս առնել, to excuse;
ի չքմեղս լինել, ի չքմեղիկս լինել, to excuse or justify oneself, to dissemble;
to hide or conceal oneself.
Ի ՉՔՄԵՂՍ. Ի ՉՔՄԵՂԻԿՍ. Որպէս թէ չիք մեղ ինչ իւր. անպարտ եւ անմեղ ցուցանելով զանձն.
Լուծեալ զնա ի կենացս, իբրեւ զչքմեղս իմն տարեալ թաղէին զնա. (Յհ. կթ.։)
Ի չքմեղս եղեւ իւրոյ վնասուն. (Շ. թղթ.։)
(Արշակ՝ յետ թաղելոյ զգնէլ) ի չքմեղիկս (կամ ի չքմեղս) եղեալ՝ կոծ մեծ առնէ. (Խոր. ՟Գ. 23։)
Ոչ հանապազ ըստ առաւելութեան կամաց էր ցուցանել նշանս. քանզի պարտ էր երբէք եւ ի չքմեղս լինել». (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2.) յն. λανθάνειν . ծածկիլ, կամ զանխլանալ։
the twenty sixth letter of the alphabet and the twentieth of the consonants;
eight hundred;
eight hundredth;
It is sometimes used instead of the letters բ and փ as : ամպ — ամբ, ոսպն — ոսբն, ամպարիշտ — ամբարիշտ, սեպհական — սեփական, կարապ — կարափ.
Տառ բաղաձայն՝ անուանեալ Պէ, ի կարգէ լերկ կամ նուրբ տառից. զի նրբագոյն է քան զբ, որ արդէն նուրբ է քան զի, եւ առ կարի նրբութեանն շփոթի ընդ վ, եւ ընդ ւ, առ եբր. եւ յն։
Ի մեզ լծորդ է ընդ բ, եւ ի տառադարձութեան զամենայն բ կամ փ տառս այլոց ազգաց վերածեմք ի պ. եւ պ այլոց փոխի ի հյ. բ. տես զոր ասացաքն ի տառն բ։
Իբրու նշանակ թուոյ՝ է Ութ հարիւր։
Ի խրատ պատանեկաց սովին նշանագրով նաւագի.
Պէն պատուիրէ պարկեշտ լինել, մի զորովայնըդ խըճողել. մի՛ զգինի բնաւ սիրել, մի տարաժամ զբերանդ յածել. Շ. այբուբ։
to kiss;
to adore;
cf. Երկիր;
cf. Համբուրեմ.
լծ. ռմկ. պաչիկ ընել. պ. պուսիտէն. եւ իտ. պաչիարէ. որպէս համբուրել. համբոյր տալ. եօփմէք, պուս էթմէք։ Այլ ի մեզ սեպհականեալ է համբուրելոյ զերկիր ի պատիւ ուրուք. վասն որոյ միշտ յարի յանունդ Երկիր՝ որ յառաջոյ կամ զկնի. զոր օրինակ.
Պագէք երկիր արեգական։ Երկիր եւս պագանէին նոցա իշխանք թագաւորին։ Չպագանեն երկիր տունկք աստեղաց։ Զիա՞րդ մահուան նորա պագանես երկիր. (Եղիշ. Ը։ Ոսկ. ես։ Սեբեր. Դ։ Եփր. թգ. եւ այլն։ Միայն յասելն Գ. թգ. ԺԹ. 18.)
Զամենայն որոյ ոչ իցէ կրկնեալ ծունր բահաղու, եւ զամենայն բերան որոյ ոչ իցէ պագեալ զնա. կարծի առանձինն վարիլ. բայց եւ անդ պարտ է իմանալ ըստ յն. պագեալ նմա զերկիր. տեւ եւ Երկիր պագանել եւ երկրպագել.
cf. Պախիմ.
Զարհուրին, պախեն, յարտասուս հարկանին. (Ոսկ. ես.։)
to fail;
to want, to be wanting in, to lack, to run short;
to lessen, to grow less, to diminish, to cease;
to weaken, to swoon;
to die;
— լուսնի, wane —եալ ի մտաց, mad, foolish;
—եալ են ոգիք նոցա, they are exhausted, worn out;
—եցին աչք իմ յարտասուաց, my eyes are weary with weeping;
մի թէ —եցա՞յք իմիք, have you perhaps wanted for any thing ?
զի՞նչ այլ —սէր ինձ ի բարեբաստութիւն, what was wanting to my happiness ?
to be eclipsed.
ՊԱԿԱՍԵՄ կամ ՊԱԿԱՍԻՄ. ἑκλείπω, παρεκλείπω , ἑπιλείπομαι deficio ἑλαττόομαι, ελασσοῦμαι minuor, diminuor ὐστερέω indigeo եւ այլն. որ եւ ՊԱԿԱՍ ԵՄ, ես, է. Պակաս գտանիլ. նուազիլ. կասիլ. դադարել. տկարանալ. չբաւել. չգտանիլ. եւ Կարօտիլ. պակսիլ. էքսիլմեք.
Ոչ ինչ պակասի ի նոցանէ։ Պակասեալ էր ի Սառայէ լինել ի կանանց օրինի։ Պակասեալ Աբրաամու՝ մեռաւ։ Պակասեաց արծաթ։ Պակասեցին ռոճիկք, ջուրք, կեանք իմ։ Պակասեսցին որպէս ծուխ՝ զի պակասէ.եւ այլն։
Մարթի եւ ի ծովէ ալեաց պակասել, եւ ոչ մարդկան ի վշտաց եւ ի հոգոց պակասել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 6։)
Պակասին մեղք եւ մեղաւորք յերկրէ ի նորանալ ամենայն երկնի եւ երկրի. (Վրդն. դան.։)
Մի թէ պակասեցա՞յք իմիք. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
ՊԱԿԱՍԵԼ. որպէս Նուաղիլ լուսաւորաց. խաւարիլ. ստուերանալ. բռնուիլ.
Զիա՞րդ հնար էր պակասել արեգականն ի լրման լուսնին ... բայց այս վասն չարչարանաց արարչին հրաշագործեցաւ. (Մեկն. ղկ.։)
Կամ Նուաղիլ սրտի. լքանիլ. թալանալ. մարմրիլ. ὁλιγοψυχέω anima deficio, pusillo sum animo.
Պակասեալ սպառեալ են ոգիք նոցա։ Պակասեալ էին նոքա ի ծարաւոյ. (Յուդթ. ՟Է. 16։ ՟Ը. 9։)
Սկսաւ պակասել վահան. (Մամիկ.։)
to lessen, to diminish, to decrease, to reduce;
to deduct, to restrict;
— ի միջոյ, to take away, to deprive of life.
ἑλαττονέω minuo, deminuo ἁφαιρέω aufero եւ այլն. Տալ պակասիլ. նուազեցուցանել. ի բաց բառնալ. պակսեցնել. էքսիլթմէք.
Մեծատունն մի՛ յաւելցէ, եւ տնանկն մի՛ պակասեցուսցէ։ Ըստ պակասելոյ ամացն պակասեցուսցէ զստացուածսն իւր. (Ել. լ. 15։ Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 16. եւ այլն։)
Մի՛ պակասեցուցանէք զաղ ուխտին. իմա՛ դադարեցուցանել։
Ոչ պակասեցուցանել յառաքինութեան վաստակոց. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Եկա՛յք զսա պակասեցուսցուք ի միջոյ (այսինքն բարձցուք ի կենաց). (Բուզ. ՟Գ. 6։)
Նա Զաքար ի կենացն պակասեցոյց. (Երզն. մտթ.։)
Մի՛ պակասեցուցաներ զաջողուած աջոյս. (Նար. ՟Հ՟Ը։)
to scare, to affright, to terrify, to strike with terror, amazement or stupor, to astound, to dismay;
to chill, to make one's blood run cold, to dispirit, to damp the courage;
— ահիւ, to chill with horror.
καταπλήσσω horrorem incutio, obstupefacio. Տայ պակնուլ. պախեցուցանել. հիացուցանել. եւ Ահացուցանել. արմնցընելով վախցընել. սէրս մէրս էթմէք.
Ձայն ի միջոյ՝ որ յերկնուստ ծորեցաւ հրոյ, հիացուցեալ պակուցանէր։ Կնոջն ի սկզբանն պակուցող, իսկ ի կատարածի՝ առնն ահագին երեւեցաւ (հրեշտակն). (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. սամփս.։)
Առ սակաւ սակաւ մեզ ցուցցէ, զի մի՛ պակուսցէ զտկարացեալն՝ լոյսն. (Բրս. ղկ.։)
Մի՛ զինուոր վերին պակոյց զստորինսն. (Գանձ.։)
Ահս պակուցանողս տարազուք յարձակմանցն զմիմեամբք արկանէին. (Խոր. ՟Բ. 10։)
Ահս պակուցանողս ի վերայ արկանէ. (Նանայ.։)
Ահս իմն պակուցանողս զմիմեամբք՝ շահատակելովն՝ արկանէին ... Ահս պակուցանողս ի վերայ նոցա հեղուին. (Յհ. կթ.։)
Դժոխըմբերագոյն իմն եւ պակուցանող յոյժ տեսողաց ամենեցուն՝ միայն յերեւութենէն իսկ ճանաչի (լեառն). (Պիտ.։)
to exact, to recover, to require, to claim, to lay claim to;
to examine, to discuss;
— զինչս, to claim, to challenge, to demand;
— ի դատաստանի, to require;
ի բաց — յումեքէ զոգին, to require one's soul of one;
— զամբարիշտս, to punish or chastise the impious;
վրէժս —, to avenge, to be avenged.
(որպէս թէ զ՝ի պահեստ եդեալն կամ զաւանդն եւ զփոխն յետս նահանջել) ἁπαιτέω repeto, requiro, exigo ἑξετάζω exquiro τίω, ἁποτίω vindico, ulciscor λαμβάνω capio Բռնադատել ի հատուցանել զպարտս. համար խնդրել. իրաւունս եւ վրէժս խնդրել. ճշդիւ հետազօտել. կէրի իստմէք
Մի՛ պահանջիցես յընկերէ եւ յեղբօրէ քումմէ (զամենայն պարտս՝ յամի թողութեան)։ Յօտարոտւոյն պահանջիցես՝ որ ինչ իցէ քո առ նմա։ Հարկահանք ձեր ճռաքաղ առնեն զձեզ, եւ պահանջօղք տիրեն ձեզ։ Զգաւազանն պահանջողաց մերժեաց։ Զոր ինչ հանէ ոք ի քէն, մի՛ պահանջեր։ Յայսմ գիշերի զոգիդ ի քէն ի բաց պահաջիցեն.եւ այլն։
Վրէժ պահանջել ի Կղէոպատրայ. (Խոր. ՟Բ. 13. եւ 64։)
Պահանջէ յինէն զտաղանդ պատուիրանին. (Շար.։)
Սատակեցաւ ի պահանջող հրեշտակէ Աստուծոյ. (Ճ. ՟Ա.։)
Թագաւորն հրէից զքահանայսն ոչ պահանջէր. այսինքն չարկանէր ընդ հարկապահանջութեամբ. (Եփր. համաբ.։)
Մի՛ պահանջեր զմեզ ըստ մերում չարութեան. (Եփր. աղ.։ 4)
exigence, demand, recovery, request, requisition;
pretension;
discussion;
— անիրաւ, exaction, extortion;
յետս — ընչից, claiming, claim.
ἁπαίτησις exactio. Պահանջելն, եւ իլն. պահանջանք.
Մի՛ նեղեր զնա պահանջմամբ. (Սիր. ՟Լ՟Դ. 42։)
Ամենայն որ սպանանիցէ զԿայէն, ասէ, զեօթն վրիժուց պահանջումն լուծցէ։ Արի՛ք տեսէ՛ք ... զպահանջումն հակառակամարտին (այսինքն զվրէժն խնդրելի ի սատանայէ). (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. ի նեռն.։)
Ընդ բանից է դատումն, եւ ընդ խորհրդոյ, եւ ընդ սակաւիկ ինչ քինի՝ պահանջումն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
Իբր զճշդով պահանջումն սատերն սակի ի բերանոյ կիտին կորիւնի. (Նար. ՟Խ՟Ե։ 2)
object serving to contain another or others, trunk, box, case, scrutoire, sheath, scabbard, cover;
*vestry-room;
— նամակի, envelope, cover;
— թղթոյ, pocket-book, portfolio.
φυλακή, φρουρά custodia. Տեղի պահելոյ եւ պահեստի, կամ պահպանարան.
Արկեղքն առցին ի քէն. բայց զայս պահարանս (այսինքն զանձն աղքատի՝ յորում գանձես զողորմութիւն, կամ զգանձատունն Աստուծոյ) ոչ մահ կարէ ապականել, եւ ոչ պէտք են մեզ դրանց եւ նգաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
(Պղատոն ասէ) որպէս ահա յումեմն ի պահարանում եմք (ի մարմնի). (Սահմ. ՟Ը։)
Ասէ եւ Պղատովն պահարան գոլ զմարմին բանականին անձին. (Սարկ. հանգ.։)
Թէ ոք քակտէ զպահարան հոգւոյն զմարմինն, ասէ պարտական լինել դատաստանի. (Երզն. մտթ.։)
ՊԱՀԱՐԱՆ. θήκη theca. Ընդունարան իրաց պահելեաց, արկղ, տապան, դարան. տուփ.
Երանելին Մելիտոս ի պահարանիս այս ծածկեալ կայ. (այսինքն ի շիրմի). (Ոսկ. ի մելիտ.։)
Զպատուական մարմին նորա եդին ի պահարանի (դագաղաց) տանել յեկեղեցին. (Ճ. ՟Գ.։)
Իբրեւ լուսին յարեգակնէ (լուսալիր եղեալ). զի տայ՝ մինչ լնու զպահարանն, եւ առնու՝ մինչ հանէ զամենայնն. (Վրդն. ծն.։)
Ետու կազմել զմեծածախ պահարանն Սուրբ Նշանի։ Ետու զիմ հայրենի սուրբ նշանս՝ մեծածախ պահարանով. (Յիշատ.։)
Իջոյց ի պահարանէն (զսուրբ Նշանն). (Մամիկ.։)
to preserve, to keep, to maintain;
to guard, to watch over;
to preserve, to guarantee;
to keep, to observe;
to hide, to keep secret, to conceal;
to abstain from, to fast;
լռութիւն, — to keep silence;
— զանձն յիմեքէ, to refrain, to forbear, to avoid;
նմա պահեալ կայ or է, it is reserved or destined for him to;
cf. Խոստումն.
(ի բառէս Պահ) φυλάσσω, -ττω, ἑπιφυλάττω , διαφυλάττω custodio φρουρέω praesidio teneo τηρέω, διατηρέω, σωτηρέω servo, observo, conservo σκεπάζω tego, operio συνέχω contineo. Պահ ունել. զգուշութեամբ պահպանել. սպաս ունել. հովանի լինել. եւ Պինդ ունել. արգելուլ. ի ներքս փակել. եւ թագուցանել. մթերել, եւ այլն, բազմապատիկ առմամբ. սագլամագ.
Գործել զնա եւ պահել. Պահել զճանապարհն ծառոյն կենաց. կամ զճանապարհ Տեառն։ Պահել զհրամանս, զօրէնս, զխրատ, զբանս, զարդարութիւն։ Արածեցից զխաշինս քո եւ պահեցից։ Կերակուրք ի քաղաքս պահեսցին։ Պահէին զքաղաքն։ Ամենայն պահպանութեամբ պահեա՛ զսիրտ քո։ Պահեսցէ զքեզ ի կնոջէ օտարէ եւ չարէ։ Արդարութիւն պահէ զանմեղս։ Պահեաց զտունս Իսրայէլի յԵգիպտոս։ Ծանեաւ զարդարն, եւ պահեաց զնա անարատ Աստուծոյ։ Պահէր յաներկաթ բանտն արգելեալ։ Եւ արքն՝ որ պահէին զնա։ Պահել զպատուիրանս։ Հրեշտակաց իւրոց պատուիրեալ է պահել զքեզ. եւ այլն։
Պարտ է զմի աստուածութիւնն պահել, եւ զերիս դէմսն խոստովանել. (Առ որս. ՟Բ։)
Զգուշութեամբ հրամայէր պահել զսուրբսն։ Մեզ կան պահին ի սկզբանէ պատրաստութեամբն. (Եղիշ. ՟Է. ՟Ը։)
Ասի եւ այս ի սուրբ արանց, եթէ ծուլիցն եւ հեղգագունիցն հրեշտակքն շատ աշխատին ի պահելն զնոսա. (Վրդն. դան.։)
Այլ հայէր նա ուղիղ ննջեցելոցն պահեալ՝ զշնորհս պարգեւաց. իմա՛ պահեալ կամ համբարեալ գոլ։
Պա՛րտ է զկտակագիրն ի ներքոյ կնքոյ մատանւոյ պահել. (Մխ. դտ.։)
ՊԱՀԵՄ. (ի բառէս Պահք) νηστεύω abstineo եւ jejuno. որ եւ ասի՝ ՊԱՀԵԼ ՊԱՀՍ. Ժուժկալել ի կերակրոց՝ մանաւանդ ի պարարտաց. եւս առաւել պահել զծոմ. պաք կամ պաս՝ ծոմ բռնել, մէկ ժում ուտել .... եբր. ծիւմ. (իսկ պահս պահել, ծիւմ. ծոմ)
Լացին առաջի տեառն, եւ պահեցին յաւուր յայնմիկ։ Թաղեցին զնոսա, եւ պահեցին զեօթն օր։ Կոծեցան եւ պահեցին։ Զի՞ է զի պահեցաք մեք, եւ դու ոչ տեսեր։ Ի հակառակութիւնս եւ ի կռիւս պահէք։ Յորժամ պահիցէք, մի՛ լինիք իբրեւ զկեղծաւորսն տրտմեալք։ Պահեմ երկիցս ի շաբաթու.եւ այլն։
Պահեալ լինէին պահս աւուրս ՟Ի՟Զ. (Ագաթ.։)
Առնուին պահս պահել, եւ խնդրել յԱստուծոյ, զի փրկեսցէ զնոսա. (Բուզ. ՟Գ. 7։ 1)
reserve;
keeping;
deposit, consignment;
maintenance, keep;
sequestration;
placed or kept in reserve;
— հօտք խաշանց, fattened sheep;
դնել ի —ի, to put in reserve, to reserve;
դնել ի —, to deposit, to consign;
to put in prison;
կալ or լինել ի — or ի —ի, to be in custody, in arrest, in prison.
Եդի ես ի պահեստի (այսինքն յաւանդ) առ գաբայեղայ արծաթոյ քանքարս տասն. (Տոբ. ՟Ա. 15։)
ՊԱՀԵՍՏ որ եւ ՊԱՀՈՒՍՏ. διατήρησις, φυλακή conservatio, custodia. եւ բայիւ παρατίθημι appono, commendo. Պահումն. պահելն եւ իլն զգուշութեամբ եւ Իրն պահելի կամ պահեալ. մթերք. աւանդ.
Մատենագրել (Մովսէսի) ի պահեստն յաւիտեանցն՝ որ գալոց են. (Ագաթ.։)
Դիցես զնա (այսինքն զսափոր մանանային) առաջի Աստուծոյ ի պահեստ։ Դի՛ր զգաւազանդ Ահարոնի առաջի վկայութեանցն ի պահեստ։ Ետու ձեզ զպահեստ պտղոց իմոց։ Եղիցի ժողովրդեան իմոյ ի պահեստ ջուր սրսկման. (Ել. ՟Ժ՟Զ. 33։ Թուոց. ՟Ժ՟Է. 10։ ՟Ժ՟Ը. 8։ ՟Ժ՟Թ. 9։)
Եդ զնոսա յակառն Երուսաղէմի ի պահեստ (այսինքն ի դիպահոջ). (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 53։)
Եհան զնա ի տանէն՝ ուր կայր ի պահեստի։ Պետրոս ի պահեստի էր ի բանտին. յն. պահիւր. (Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 31։ Գործ. ՟Ժ՟Բ. 5։)
Դնէ (զմատեանն) յարքունիսն ի պահեստի մեծաւ զգուշութեամբ. (Խոր. ՟Ա. 8։)
Համբարք ոչնչից, եւ պահեստք հողմոց։ Զպահեստ անյայտից արտաքս հանի. (Նար. ՟Ծ՟Ե. ՟Կ՟Ե։)
Զխաշինս պահեստի իմոյ. (Զաք. ՟Ժ՟Ա. 11. յն. պահեալս ինձ։)
Եւ զայն պահեստ ի մէնջ զտաճարն նոցա հրձիգ առնել (յն. անկոխ). (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 23։)
Ոչ խնդրել տունս գեղեցկաշէնս, եւ ոչ պահեստս եւ կամ շրջագայունս հօտս խաշանց. այսինքն առտնին բուծեալս. (Վրք. հց. ՟Գ։ 2)
guard, defender, protector;
armour, cuirass;
preservative;
phylactery;
— զէնք, defensive armour;
— լանջաց, breast-plate;
— բազկաց, armlet, bracelet, leather gauntlet;
— բարձից, greaves, legpiece;
վերտ —, mail, coat of mail;
ջղեայ եւ կաշեայ —, leather-cuirass, buff jerkin.
Որ ինչ պահպանէ յարտաքին վնասուց. մանաւանդ զրահք, լանջապանակք, բազպանք եւ սռնապանք սպառազինաց.
Տախտակս պղնձիս՝ թիկանց եւ լանջաց, եւ պահպանակս բարձից եւ բազկաց։ Որ ի նոցայցն պահպանակացն եւ զինուցն փայլմունք եւ շողիւնք։ Վառեալ վերտ պահպանակօք՝ ուր ոչ գծէին նետք։ Ի ջղեայ եւ ի կաշեայ պահպանակաց զգեստուն. (Խոր. ՟Ա. 10. 23։ ՟Բ. 82։ ՟Գ. 37։)
Եթէ պահպանական վստահութեան զանձն ուրուք լքցէ։ Պահպանակդ երկրպագելի (սուրբ խաչդ) ի զգայարան սրտիս միասցի. (Նար. ՟Գ. եւ ՟Կ՟Ե։)
Կացուցանէ լեգէոնս պահպանակ թիկնոցաց։ Ի պահպանակացն բարձիցն եւ բազկաց. (Յհ. կթ.։)
ՊԱՀՊԱՆԱԿ. φυλακτήριον tutela. Որ ինչ պահպանէ ի փորձանաց՝ իրօք որպէս հոգեւոր զէնն. կամ կարծեօք ախմարաց, որպէս գրապանակն.
Սա եւ ողջոց պահպանակ, փափկացելոց՝ ողջախոհութեան հեշտութիւն բաշխի. (Բրս. գոհ.։)
Գիր ունելով եւ պահպանակս հմայականս։ Առնել հմայեակս եւ պահպանակս. (Կանոն.։)
to guard, to preserve, to keep;
to protect, to guarantee, to sustain, to defend;
to shield, to screen, to secure or shelter from;
to maintain, to entertain;
— զանձն, to guard, to preserve oneself from;
— ի ցրտոյ, to screen from the cold.
ՊԱՀՊԱՆԵՄ ՊԱՀՊԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. φυλάττω custodio, servo եւ այլն. Պահել որպէս պահպան. վերակացու՝ պաշտպան՝ հովանի լինել. պատսպարել.
Պահպանեա՛ զմեզ Քրիստոս Աստուած մեր։ Օրհնեսցի եւ պահպանեսցի, եւ այլն։ Պահպանեա՛ զժողովուրդս քո Քրիստոս. (Ժմ.։ Նար.։ եւ Շար. ստէպ։)
զի պահպանիցիմք հրեշտակաւ Աստուծոյ ի նետից սատանայի։ (Խոսր.։)
Ի հրեշտակէ պահպանողէ իւրմէ պատկառի. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Կա՛մ է տէրունեան բանին՝ զառաքինին միշտ յաւէտ պահպանեցուցանել։ Որ զարգելեալսն ի նմին (այսինքն ի հնոցին Բաբելոնի) պահպանեցուցեր։ Զօրութեամբ եւ շնորհօք զքեզ պահպանեցուցեալ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 149։ Շար.։ Կիւրղ. թղթ. առ կոստանդ.։)
cf. Պաղիմ.
Որպէս պարիսպ պաղացաւ ջուրն յայսկոյս եւ յայնկոյս. (Ժմ. յն.։)
Ի դառնահոտ հնչմանէ հիւսիսոյ պաղացեալ ձուլեալ վտակն. (Խոր. ՟Բ. 36. կամ 39։)
to deck, to attire, to embellish, to adorn, to beautify, to decorate, to bedizen, to bedeck;
to paint, to plaster;
to dissemble, to feign, to disguise;
to give oneself airs;
— զմարմին, to embalm;
—եալ, cf. Պաճուճազարդ;
— առասպելք, cunningly devised fables;
— կերակուր, skilfully dressed meats.
Առ որս բանիւ են պաճուճեալ՝ բանքս. (Առ որս. ՟Ա։)
Ուստի ՊԱՃՈՒՃԵԱԼ κομψός venustus, elegans, lepidus. Պերճ, եւ պերճաբան. պերճախօս.
καλλοπίζω faciem elegantem et venustum reddo, ostento κοσμέω orno ἁμφιάζω induo πλάττω fingo եւ այլն. Գունագեղել պէսպէս զարդուք, եւ արտաքին իրօք. գեղերեսել. պճնել. սեթեւեթել. յօրինել. զարդարել. յօդել, պատրուակել. ճիճի պիճի բան մը ընել, սազել, շինծու զարդարանքով աղուոր երեւցնել. լծ. թ. պէզէմէք
Որչափ ինչ պաճուճեցին որդիքն Իսրայէլի, բայց ոչ այնպէս ինչ զտեառնէ իւրեանց։ Ի հանդերձս ոսկէհուռն զարդարեալ եւ պաճուճեալ։ Տքնութիւն նորա առ ի պաճուճել ի կատարման նորա։ Պաճուճեալ զգեստուք զարդ։ Ոչ եթէ պաճուճեալ ինչ առասպելաց զհետ երթեալ. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 9։ Սղ. ՟Խ՟Դ. 10։ Սիր. ՟Լ՟Ը. 31։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 3։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 16։)
Իմանամ զքո յապաղումնդ, թէպէտեւ պաճուճես բանիւք. (Բրս. գորդ.։)
Իւրեանց ամօթովն պաճուճին (դեւք). (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Մի՛ հայիցիս՝ պաճուճեալ խոնարհութիւնն։ Ծառայ էր, եւ զինքն ծառայութեամբն ազատ անձին իւրում պաճուճէր. (Կոչ. ՟Զ։)
Զտաճարս կռոցն եւ զմեհեանս պաճուճէին. (Նիւս. սքանչ.։)
Պաճուճեսցեն եւ զարդարեսցեն զդստերս իւրեանց. (Եփր. ծն.։)
Պաճուճեցէ՛ք զորդւոյ իմոյ սիրեցեալ անդամս։ Պաճուճիս պէսպէս հանդերձիւք եւ մատանեօք։ Այնպիսին պաճուճեսցի՝ որ ի բոզանոցսն ջերանին. (Ոսկ. ղկ. յհ. եբր։)
Զդիակն Բէլայ պաճուճեալ իմն ասէ դեղովք՝ հրամայէ Հայկ տանել ի հարք. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Ամենավայելուչ գեղեցկութեամբ գարնանայինս իմն զարդարեալ պաճուճի ժամանակ. (Պիտ.։)
Զարդարեալ պաճուճեաց զտիեզերս զանազան ծառովք եւ տնկովք։ Զերանգ երանգ ծառսն պաճուճեաց ոստովք եւ տերեւովք։ Յովսէփ զարդարեալ պաճուճեաց զմարմինն տէրունական. (Զքր. կթ.։)
ՊԱՃՈՒՃԻԼ. որպէս Պերճանալ. ճոխանալ. պարծիլ.
Պաճուճիս պարծանօք սեւեռիանէ, եւ զանիմաստս ընդ քեզ յափշտակես. (Ճ. ՟Բ.։)
Թէպէտեւ յոյժ իցեն բանականագոյն, եւ ամենեւին պաճուճեալք. (Պղատ. օրին. ՟Գ։ 1)
cf. Պայիկ.
cf. Պայթիւն.
πάταγος, κτύπος crepitus, strepitus. որ եւ ՊԱՅԹԻՒՆ. Պայթելն. հերձումն. եւ Ճայթիւն. շառաչումն. փաթլայըշ, փաթըրտը.
Թմբիւնք պայթմունք եւ ճայթմունք որոտմանց։ Յորժամ բռնութիւնք հողմոց, եւ որոտմանց ճայթմունք՝ սուղումն սաստիկ, եւ դժնեայ պայթումն հնչեսցեն. (Փիլ. իմաստն.։)
Ետես զերգիծումն եւ պայթումն զհեղձա նախանձ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ի պայթիւն վանգիցն ուռցման պատառելոյ պայթման մորթոցն նշանակել. (Մագ. ՟Լ՟Ը։)
cf. Պայծառազգեստիմ.
ՊԱՅԾԱՌԱԶԳԵԱՑ ԼԻՆԻՄ. ՊԱՅԾԱՌԱԶԳԵՆՈՒՄ. λευχειμονέω albis induor, laetitiam prae me fero. Պայծառս զգենուլ. պայծառազգեստիլ. պայծառանալ.
Ի ներքս մտէք յանարատ հարսնարանն, պայծառազգեաց լեալք մաքուր եւ անաղտ իմաստիւք. (Նիւս. երգ.։)
Որք նորափետուր բանիւ զարդարեալք՝ պայծառազգեցան եկեղեցիք Հայաստանեայց ի ձեռն սրբոյն Սահակայ. (Շար.։)
cf. Պանդխտիմ.
Երթամմ պանդխտանալ՝ ո՛ւր եւ գտանիցեմ։ Եւ սկսաւ պանդխտանալ առ առնն. (Դատ. ՟Ժ՟Է. 9. եւ 11։)
Գնաց այր ի Բեթղեհեմէ Յուդայ՝ պանդխտանալ յագարակին Մովաբայ. (Հռութ. ՟Ա. 1։)
Ստուգապէս ի խաւարի կեան, որք հանդերձ խորանաւս այսուիկ ի կեանս յայս պանդխտանան. (Նիւս. կուս.։)
inn-keeper or tavern-keeper, host, landlord, master of an hotel;
major-domo, house-steward;
կին —ի, hostess.
Դստեր պանդոկապանին. (Հ. փետր. ՟Ժ՟Գ.։)
Վարձաւորքն պանդոկապան, եւ այլք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Պարծիմ.
ՊԱՆԾԱՄ ՊԱՆԾԱՆԱՄ. (գրի եւ ՊԱՆՁԱԼ, ՊԱՆՁԱՆԱԼ) πείθομαι confido αὑχέω glorior, jacto me νομίζω puto δοκέω existimor. Յանձնապաստան լինել. վստահանալ. եւ Պարծիլ. նազիլ. ի լաւ կարծիս լինել զանձնէ եւ զիւրոցն. ուրախանալ ընդ յաջողուածս անձին եւ իւրոցն.
Ասաց եւ առ ոմանս պանծացեալս յանձինս՝ թէ արդարք իցեն. (Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 9։)
Պարծիմք ի Քրիստոս Յիսուս, եւ ոչ ի մարմին պանծացեալ եմք. (Փիլիպ. ՟Գ. 3։)
Չէ ինչ օգուտ յայլոց առաքինութիւնս պանծանալ։ Եթէ պանծանայցես յանձն, ոչ ունիցիս. եւ եթէ չպանծանայցես, բազում յաւելուցուս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։ եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Բ։)
Ահա ոչ պարծիմ ամենայն իրօք նախատեալս, ոչ պանծամ դսրովեալս. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
Որք մեղիտեաւն, որպէս ասաց Ոմերոս, պանձանայք. (Ճ. ՟Ա.։)
Իսկ նոքա գլխովին եւ յօտարին ստացուածոցն վերայ պերճացեալ պանծանան. (Լմբ. սղ.։)