cf. Զեղանիմ;
— խնդութեամբ, to be filled with joy;
— ծովու, to be at the flood;
— իմիք ի յուշոյ, to slip one's memory, to forget;
— զոմամբ, to embrace, to clasp to one's bosom;
զեղաւ սիրտ նորա, his heart swelled with emotion, overflowed, outpoured itself.
Ո՞վ տայր ինձ այժմ զմարմնովն Պօղոսի եւ Պետրոսի զեղուլ (յն. պարազեղանիլ), եւ բեւեռել ընդ գերեզմանս նոցա. (Ոսկ. հռ.։)
affluence, abundance, exuberance;
breaking out, overflowing, defluxion;
shedding, effusion;
jet, eruption;
— խնդութեան, transport, rapture;
— շնորհաց, fullness or abundance of grace;
— սրտի, overflowing, outpouring, effusion, largeness of heart;
— վտակաց, overflowing or inundation.
Պաճուճանք մարմնոյ, եւ զեղումն, եւ ընդ վայր ծաղր, անամօթութիւն. (Մանդ. ՟Ի՟Ե։)
to restrain, to retrench, to contract;
to throw into the shade, to eclipse, to darken, to obscure, to cloud;
to discount, to cash.
Զի թէ Հոգին Սուրբ չհամարեցաւ ամօթ զայնպիսի պատմութիւն կարգել մի ըստ միոջէ, ո՞րչափ եւս առաւել եւ ո՛չ մեզ պարտ իցէ չեղչել։ Եւ որք զայն թաքուցանեն, նոքա առաւել զառաքինութիւն նորա զեղչեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
Սակաւ մի անդր ծագեաց զբանն, եւ ասէ, Բանն մարմին եղեւ. եւ զայլն ամենայն զեղչեաց, զխոհուրդն յղութեան, զծնունդն սրբութեան, զսնունդն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
act of slaughtering;
victim, sacrifice.
Համարեցաք որպէս զոչխար ի զենումն (կամ ի սպանումն). (Սղ. ՟Խ՟Գ. 22։)
to creep;
to swarm;
to crawl;
— եռալ, to burn, to be fervid;
— ցանկութեամբ, to burn with concupiscence;
յամենայն զեռնոց որ զեռայցեն ի վերայ երկրի, from all creeping things that creep upon the earth.
Զի վասն գեղոյն նորա զեռասցի ցանկութիւնն ի մարմինսն Դաւթի. (Եփր. թագ.։)
Եռան զեռան սլանան՛ի մարմինս ծովու. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
place, spot;
placed, arranged;
assured, firm;
— առնուլ, to place one's self, to put one's self, to stop, to stand still, to halt, cf. Ետեղանամ.
Եթէ ցանկանաս եւս ընչից, անդր փոխեա՛, ուր մարթիցի զետեղ (կամ զեմուղ) յամուր բերդին պահել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20.) յն. ἁσφαλῆ tuto։
to place one's self, to install or settle or establish one's self;
to find a situation, to obtain or find a place.
Ի վայրս ինչ անդաստանաց կացեալ դադարեցայց։ Ուր յետոյ ոտք մարմնացելոյդ Աստուծոյ զետեղեալ կացին։ Ի սահմանելի քառից տարերաց զգայականաց զետեղեալ որոշեցար. (Նար.։)
to be freed, delivered, to escape, to make one's escape, to disengage one's self, to save one's self, to run away, to detach one's self;
to slip off, to slide away;
— յառողջութիւն, to be cured;
— ի խաւարէ ի լոյս, to pass from darkness to light;
— յամուսնոյ, to be widowed, deprived of one's husband.
Ընդ տղմաբնակ լինելոյս՝ ի յերկնային կամարացդ զերծայ. այսինքն վրիպեալ անկայ. (Բենիկ.։)
deliverance, liberation, freedom;
stripping off, spoiling, divesting;
— ելից, decease, death.
Պարգեւեա՛ զերծումն բազմամասնեայ մահուս։ մարտիրոսաց, որք յելից զերծմանն ընդ մեր խնդրեցին. (Նար. ՟Ծ՟Է. ՟Ձ՟Ե։)
oppression, vexation, vexatious measures;
nausea, disgust, aversion, loathing, rising of the stomach;
horror, detestation, abomination.
Իշխանքն հասուցանէին ի վերայ տնանկացն զզուանս։ Զայս ճանապարհս անմիտքն զզուանօք եւ զրկանօք աղքատաց գնան։ Նիւթէ զզուանս աղքատաց եւ զրկանս։ Յայսպիսի զզուանս գոլով ի նոցանէ մարդկութիւնս, թախանձէր զԱստուած. (Լմբ. միք.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լմբ. սղ.։)
to disgust, to vex, to persecute, to importune;
to revile, to abuse, to outrage.
ԶԶՈՒԵՄ, եցի. չ. որպէս ռմկ. զզուիլ. Զազրանալ եւ ձանձրանալ. գարշիլ. տաղտկալ. դժկամակիլ. անարժան համարել. գանիլ.
to throw, to thrust, to cast far from one;
to drive away, to remove;
— զամօթ, to throw off all sense of shame, to become immodest.
Զընկենու զկոծն եւ զողբսն ի ճշմարիտ արտասուացն ժամանակ. (Նիւս. կազմ.։)
for, because, in order that, to the end that;
that;
զի՞, what? what thing? why? for what reason? զի՞ կայ իմ եւ քո, what do you want, or what do you want of me ? զի՞ է զի, what is the motive for which? why? what is it ? why then ? զի՞ է զի յարեւու եկիք այսօր, how happens it that you are returned before sun-down? քեզ զի՞ փոյթ է, what does it matter to you ? զի՞ է որդեակ, what do you want my son?
զի՜, how! how much! զի՜ անգութ ես, how cruel you are! զի՜ բարի կամ զի՜ վայելուչ, how good and how pleasant!
Զի արհամարհեցեր զբան Տեառն, արհամարհեսցէ զքեզ Տէր. (Ա. Թագ. ԺԵ. 23։)
Մի՛ դատիք, զի մի՛ դատիցիք։ Մի՛ արկանէք ... զի մի՛ առ ոտն կոխիցեն։ Զի մի՛ երեւեսցիս մարդկան իբրեւ զպահօղ։ Զի մի՛ երբէք հարցես զքարի զոտն քո. եւ այլն։
ԶԻ՞ Է ԶԻ. τί; quid? ut quid? cur? quare? Առ ի՞նչ. վասն զի՞նչ պատճառի. ընդէ՞ր. ինչո՞ւ, ի՞նչ բանի համար, ի՞նչ եղաւ՝ որ.
Ո՛չ զմարմնաւոր, այլ զհոգեւոր եղբարս սպանանիցես. եւ այն զի՞ առնէ, եթէ՝ ոչ սրով, այլ այլովք օրինակօք. (Ոսկ. ա. թես. Ը։)
cf. Զինազարդ.
Գումարել զինազգեստ զօրականս. (Շիր. քրոն.։)
fencer;
cf. Զինախաղութիւն;
— առնել, to fence, ուսուցիչ —ի, fencing-master;
մարզարան —ի, fencing-school.
that carries arms;
squire;
soldier, swordsman;
officer.
Էին արք հետեւակք ըմբշամարտ զինակրաց, իբրեւ չորք հազարք. (Արծր. ՟Ե. 9։)
Ի հիպղոնի, որ է ոսոխ ելանել զինակրին մրցութեան. այն է ըստ յն. օ՛բլօն, զինամարտութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
companion (in arms), fellow-soldier, comrade.
σύνοπλος socius armorum Զինուք մարտակից. պատերազմակից.
Զինակից ունելով մեզ զճշմարտութիւնն. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
to be wounded with a weapon.
Զոր Թովմասն շօշափէր զզինահարեալ մարմինն. (Կիւրղ. ղկ.։)
that fences, fencer;
cf. Զինախաղ.
զորս միանգամ ի զինուորական կարգէ սուսերամերկս եւ զինաշարժս գտանէին։ Քաջամարտիկ արանց պատերազմողաց, եւ աջողակ զինաշարժից. (Յհ. կթ.։)
gathering the arms of the fallen.
Որ քաղէ եւ ժողովէ զզէնս անկեալս կամ անկելոց ի մարտի.
to arm, to provide with arms, to man, to equip;
to provide with, to fortify.
ԶԻՆԵՄ ԶԻՆԻՄ. ὀπλίζω, -ζομαι armo, -or;
armis instruo, -or ἁντιστρατεύομαι contra milito Զինու կամ ի զէն վառել, իլ. զէն պատրաստել, սրել. սպառազինել, իլ. զինուորիլ. ի մարտ պատերազմի պատրաստիլ. ճգնիլ ընդդէմ.
Ընդդէմ յարուցելոցն ի վերայ՝ զինի մարտիւ։ Ի զարհուրեցուցանելն միայն զինեալք. (Պիտ.։)
to arm one's self, to take up arms, to oppose;
to provide one's self with.
ԶԻՆԵՄ ԶԻՆԻՄ. ὀπλίζω, -ζομαι armo, -or;
armis instruo, -or ἁντιστρατεύομαι contra milito Զինու կամ ի զէն վառել, իլ. զէն պատրաստել, սրել. սպառազինել, իլ. զինուորիլ. ի մարտ պատերազմի պատրաստիլ. ճգնիլ ընդդէմ.
Ընդդէմ յարուցելոցն ի վերայ՝ զինի մարտիւ։ Ի զարհուրեցուցանելն միայն զինեալք. (Պիտ.։)
militia-man, warrior, soldier;
իբրեւ զ—, in a military manner;
— սոսկական, private or common soldier;
հետեւակ —, foot-soldier;
հեծեալ —, horse-soldier
ԶԻՆՈՒՈՐ στρατιώτης, στρατευόμενος miles. որ եւ ԶԻՆԱՒՈՐ. Ունօղ կամ կրօղ զզէն, զօրական. մարտիկ. պատերազմօղ.
in a military way, like a soldier.
of light weight, light, easy to carry.
Թեթեւաբեռն մարմնով եւ մտօք սլացեալք. (Շար.։)
cheap, low-priced.
Զանուշահամ եւ զծանրագինն լաւ համարին նոքա քան զանհամն եւ թեթեւագինն. (Բրսղ. մրկ.։)
Տումար անքնին, եւ ամպ թեթեւագին. (Շ. տաղ.։)
light-minded, lightheaded, hare-brained, giddy.
Տկար մտօք, տխմար, փոփոխամիտ. խելքը թեթեւ, բամպակը նօսր.
Անխորհուրդ եւ թեթեւամիտ մարդոց, եւ մանաւանդ կանանց. (Փարպ.։)
weakness of mind, giddiness;
levity, ineonstaney, fickleness;
imprudence.
Տկարամտութիւն. փոփոխամտութիւն. տխմարութիւն. անմտութիւն. անխելքութիւն, անմտածութիւն.
Վասն փառաց մարդկան թեթեւամտութեամբ փորձանաց ժուժկալ լինի. (Երզն. մտթ.։)
to be lightened, disburdened, exonerated;
to ease one's self, to relieve one's self.
Մասունք մարմնոյ թեթեւացեալք (եւ) դիւրախաղացք լինին. (Փիլ. քհ. ՟Զ։)
light-limbed, nimble, agile, brisk, active, alert.
ῤαγδαῖος impetuosus Թեթեւ անդամօք, դիւրաշարժ մարմնով.
lightness;
activity, agility;
alleviation, exoneration, relief;
frivolousness, futility;
inconsideration, thoughtlessness, folly;
levity;
ignominy, scorn, dishonour;
relief, sollevation.
Թեթեւութիւն ինքեանց համարին զարտաքս գնալն. (Լմբ. պտրգ.։)
Են բազումք, որ թեթեւութեամբ սիրեն առ մարդկան ականէ. այսինքն թուլութեամբ, վեր ի վերոյ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
that instigates, that advises;
— լինիմ, cf. Թելադրեմ.
Որպէս եւ մարգարէն լինէր թելադիր յառաջագոյն, եթէ մոռա՛ զժողովուրդ քո։ Չտամ հրաման, այլ խրատեմ եւ թելադիր լինիմ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3. 10։)
agent, bailiff, proctor, manager, saving man.
Գործակալ. պաշտօնեայ կատարիչ կամ կամարար. cf. ՏԵՂԵՏԷՍ. ըստ յն. թէլիդի՛ս կամ թէլիսդի՛ս.
cf. Թերալից.
Դեռ տխմար էր եւ թերակատար։ Յառաջ քան զխաչն, կամ առանց հոգւոյն ընդունելութեան՝ թերակատարք էին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 6։ Բրսղ. մրկ.։ Տօնակ.։)
whose belief is imperfect, distrustful, unbelieving, incredulous.
distrust, mistrust, doubt.
Զարբեցութիւնն ընդ յիմարութեանցն, զթերամտութիւնն ընդ խելագարութեանցն. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
to want, to be deficient, imperfect, defective;
to distrust, to doubt, to suspect;
— ի հաւատս, to deny the faith, to become a renegade;
— ի յուսոյն, to lose hope;
— ի պարտուց, to fail in one's duty.
Ի լնուլն լուսնի՝ լնուն կենդանիք ուղղով, եւ ծառք կեղեւով, եւ ի թերանալն՝ թերանան. (Վրդն. ծն. եւ Տօմար.։)
unpractised, young, unexercised, new, unversed.
Ո՞րքան տմարդութիւն էր թերավարժ աշակերտի առ ի յաստուածային խորհրդոյս ձեռնարկել քննութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
to diminish, to render imperfect.
Թերացուցանէ զբարբառ լեզուին, յիմարացուցանէ զիմաստութիւն մտացն. (Նար. խրատ.։)
imperfect;
half opened;
half shut;
scarce, obscure, dark;
superficially, obscurely, darkly.
Զի եւ ի ստուերէն զճշմարտութեան դուռն թերաքամս բանայցէ։ Թերաքամ եւ կիսաբաց եւեթ արար զլուսաւորութիւնն, կամ զպայծառութիւնն. (Ոսկ. եւ Երզն. մտթ.։ եւ Վանակ. յուրախացիրն.։)
imperfect, defective, incomplete, faulty;
imperfectly, faultily;
the half, moiety;
a part, a side;
the rest;
երեւի արեգակն կէս —, half the sun is seen eclipsed;
լնուլ զ—ն, to supply;
— գտանիլ յիմիք, to be wanting in, in need of, to want for, to lack;
to be at a loss.
Թերոյն ի վեցօրէին ի մարդ տեսլեան։ Փոյթ ինչ առ թերոյն լցումն մատոյց։ Ի վերայ թերի պատմութեանն. (Նիւս. կազմ.։)
stammering;
dissonant, discordant.
Խօսիմք նուագարանքս քո, եւ արդ մի աղի պակասեաց. մի՛ եւ այլ թերասցի, եւ նրբաձայն եւ թերխօս համարեսցի. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
noise, shriek, cry.
anger, violence, noise;
haughtiness.
ԳՈՌՈՒԹԻՒՆ ԳՈՌՈՒՄՆ. ἅσθμα Գորալն եւ Գոռոզութիւն. խրոխտումն. սպառնումն. գրգիռ մարտի. մեծամեծս փքալն եւ փռնչելն.
Ընդ նմա իսկ մարտիցուք գոռոզութեան բանիւք. (Եզնիկ.։)
Մրցէր մարտական ակմամբն ընդ գոռման գոռոզին. (Մագ. ՟Լ՟Գ։)
cf. Գոռութիւն.
ԳՈՌՈՒԹԻՒՆ ԳՈՌՈՒՄՆ. ἅσθμα Գորալն եւ Գոռոզութիւն. խրոխտումն. սպառնումն. գրգիռ մարտի. մեծամեծս փքալն եւ փռնչելն.
Ընդ նմա իսկ մարտիցուք գոռոզութեան բանիւք. (Եզնիկ.։)
Մրցէր մարտական ակմամբն ընդ գոռման գոռոզին. (Մագ. ՟Լ՟Գ։)
praise, eulogy.
Ամենայն գովք առաքինութեան յոյժ արհամարհեալ էին ի նմանէ. (Ճ. ՟Ա.։)
praise, eulogy.
Զգովասանութիւն թշնամութիւն համարէր ինքեան. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Մեծ է խլել յանձնէ զգովասանութիւն մարդկան. (Կլիմաք.։)
to praise, to glorify, to exalt, to magnify, to applaud, to celebrate, to renown;
to cense;
— կարի իմն or յանչափ, to extol, to commend excessively;
— զամձմ, to glory, to boast.
Չունիմք իշխանութիւն բամբասել զիշխանս, եւ ո՛չ գովօղք կարեմք լինել այնմիկ՝ որ աստուածամարտն լինի. (Եղիշ. ՟Բ։)
praise, eulogy, panegyric;
incense;
glory.
Եթէ աստուած առանց մարմնոյ յաղթէր, զի՞նչ գովեստ լինէր նմա. (Եփր. համաբ.։)
praise, eulogy;
honour, glory;
գովութեամբ, laudably.
Փառք եւ գովութիւն առաջի երեսաց նորա։ Մեռաւ ո՛չ գովութեամբ։ Յիշատակ արդարոյ հանդերձ գովութեամբ։ Վրիպեցան յաստուծոյ գովութենէն եւ ի նորին օրհնութենէն։ Որոյ գովութիւնն ո՛չ է ի մարդկանէ, այլ յաստուծոյ։ Լցցի բերան իմ գովութեամբ (այսինքն օրհնելով զաստուած)։ Բարձր արարից զնա գովութեամբ.եւ այլն։