simple;
common, ordinary;
depraved, devoid;
sharp, acute;
simply, solely;
terror, horror;
horrible.
Սոսկ իւղով ասէ դու զգլուխ իմ ոչ օծեր. սա իւղով անուշիւ էօծ. (Իգն.։)
hair, camel's hair.
θρίξ, τρίχος pilus. Մազ մարմնոյ անասնոց՝ որպէս բուրդ կամ որպէս թել. մանաւանդ ուղտու. իւշդիւվար. (ի բառէս իւշդիւր, շիւդիւր, որ է ուղտ)
dressed splendidly, wearing brilliant garments;
luminous, glorious;
cf. Պայծառազգեաց.
Պայծառազգեստ պսակեալ արփիափայլ հրաշիւք. (Խոր. վրդվռ.։)
debate, dispute, quarrel, strife, controversy;
գալ, մատչիլ, մտանել ի — ընդ ումեք, to open a question or controversy, to debate, to dispute.
Մինչդեռ ի պայքարին եւ ի տուգանին իցեն։ Եթէ պայքար ինչ իցէ ի մէջ եղբարցն, հաշիւ դիցեն. (Կանոն.։)
raisins;
cf. Շիւ.
trash, rubbish, trifles;
pock-mark.
Դարձո զչեչն հանդերձ կտովն ի ջրաղացն. (Վստկ. ՟Մ՟Ղ՟Ե։) յաւել ի մեկնութիւնն. Առաւել ասի ռմկ. որպէս շիւ կամ ճիպռէ խաղողոյ. եւ որպէս դատարկ մաղ մեղու։
honeyless bee-hive;
cf. Շիւ.
drying, dryness.
Ունելով տերեւ ձեթենւոյ շիւղ ի բերան իւր, զաւետիս ունելով սարսատման երկրի. (Վրդն. ծն.։)
admirable, stupendous.
Սքանչելարուեստ հրաշիւք ներգործեալ քեւ ի մեզ։ Սուր աստուածամուխ, նշան սքանչելարուեստ. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
cf. Սօսափիւն.
ՍՕՍԱՓԻՒՆ. ψόφος, φωνή, crepitus, sonitus. որ եւ ՍՕՍԻՒՆ. գրի եւ ՍՕՍԱՒԻՒՆ. Աւիւն կամ ազդումն ի սօսեաց. խօշիւն, շրշիւն շարժման տերեւոց. որ բերէ եւ սոսկումն ինչ կամ սարսափումն ի լսելիս. Ֆըսըլթը, խըշըլթը, հառըլթը.
noise, murmur, sough, breath;
trembling, agitation;
— սաղարթուց, rustling of the leaves;
— հողմոց, hollow or rumbling noise of the winds.
ՍՕՍԱՒԻՒՆ. ψόφος, φωνή, crepitus, sonitus. որ եւ ՍՕՍԻՒՆ. գրի եւ ՍՕՍԱՒԻՒՆ. Աւիւն կամ ազդումն ի սօսեաց. խօշիւն, շրշիւն շարժման տերեւոց. որ բերէ եւ սոսկումն ինչ կամ սարսափումն ի լսելիս. Ֆըսըլթը, խըշըլթը, հառըլթը.
murmuring of the breeze.
Սօսիւն, սօսափիւն, սաւառնաձայն, թեւաձայնել, խօշիւն, գանգիւն. (Հին բա։)
bellowing, lowing.
որ եւ պոռոզիւն. Բառաչիւն արջառաց. Ամօթ է ի ցուլն փոփոխութիւնք . զի անարժան է աստուածութեանն անուանն պոչիւնք եւ պոռոշիւնք. Կոչ. ՟Ղ։
prester, hot and scorching wind, typhoon.
Պռեստեր, որ կիզիչ ասի, հողմ է շարամանեալ ընդ ամպոյ խոնաւի եւ թանձրագունի՝ ի ձեռն ինքեան պատառեալ զշարունակ ծալումնս ամպոյն՝ խոշիւն շաչիւն եւ թնդիւն առնելով ... Ապա թէ թերաբորբոք իցէ հրութիւնն առ ի յոչ ուժգին հարկանել ամպոցն՝ պրեստեր կոչի, որ ասի կիզիչ. (Արիստ. աշխ.։)
as inconstant as another.
Ո՛չ մարդոյ յեղակցի է հաշիւ իմ. (Վանակ. յոբ.։)
halberdier, pikeman.
Զըրահաւորք՝ մկնդաւորք, ճօշիւք ծածկեալ բոլոր անձին. (Շ. եդես.։ Տե՛ս եւ ՄԱԿԱՆԴԱՒՈՐ։)
cf. Հրաման տամ;
to deliver an oracle.
Ի մէջ գիշերի պօղոս եւ շիւղաս զմեզ (ի) հարկաւորն յաղօթս հրամանատրեցին. (Բրս. հց.։)
wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.
θαυμάσιος, θαυμαστός mirus, mirificus, miraculosus, stupendus. Սքանչելի. արժանի հրաշանալոյ, եւ հրաշիւք լի. սխրալի. գերագոյն. աննման. վսեմ. եւ Անակնունելի. խիստ զարմանալի, խելքէ վեր.
extremely well built or done, wonderful, astonishing, surprising;
masterpiece;
եօթն —ք, the seven wonders.
ἑξαίσιος eximius, magnificus, stupendus. Հրաշիւք իմն, կամ հրաշալի ճարտարութեամբ կերտեալ, կառուցեալ, յօրինեալ. հրաշալի. հրաշափառ, վսեմ. եւ Հոյակապ եւ մեծագործ ինչ. սքանչելի եւ ահաւոր գործք.
cf. Սքանչելապէս.
Իբր հրաշիւք. եւ Հրաշալի օրինակաւ. սքանչելապէս.
miracle, marvel, wonder, prodigy, portent;
monster;
spectre, phantom, larvae, ghosts;
— իմաստութեան, prodigy of science, of wisdom;
—շս գործել, to work a miracle;
to perform miracles, to do or work wonders;
ի —շս զարմացման ածել, to surprise, to astonish, to stun, to amaze, to astound;
ո՜վ —շիցս, what a wonder ! good Heavens ! Goodness gracious !.
Հրաշիւք արուեստից։ Արուեստն, եւ հրաշք իւր։ Քան զամենայն գործոց քոց հրաշս։ Առ հրաշիցն սքանչելութիւն։ Անճառ հրաշիւք։ Հրաշից սքանչելեաց կամ զարմանալեաց. (Նար.։)
Ահաւոր հրաշիւք։ Ի թմրութիւն հրաշից։ Ի տեսիլ հրաշից փառաց միածնին. (Շար.։)
Պետրոս զանօթն կտաւի լի հրաշիւք իջեալ տեսանէր. (Խոսր.։)
Դեւք ահաւոր հրաշիւք արհաւիրս գործէին. (Խոր. առ արծր.։)
cf. Ճաւշ.
ՃՕՇ. որ եւ ՃԱՒՇ, ՋԱՒՇ, ՃՕՇԱՆ կամ ԶԱՒՇԱՆ. պ. ճէվշէն, ճիւշիւշ. յոքն՛՛. ճիւվէզ, ճէվաշին (որ է սիրտ, եւ լանջք) Լանջապանակ. լանջանոց զինուորական. զրահ. վերտ.
Զրահաւորք՝ մկընդաւորք, ճօշիւք (կամ ջաւշիւք) ծածկեալ բոլոր անձին. (Շ. եդես.։)
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
Որպէս զջուրն թանձրամած՝ հրաշիւք մակարդեալ։ Մաղձ մակարդեալ՝ ընդ կաթինն. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Բ։)
pain or uneasiness caused by constraint.
Խայտաց տղայն ի նեղահարութեան (արգանդի). զի դժոխընկալ է ըստ բնութեան բանտի. (Մաշկ. (ա՛յլ է եւ հրաշիւք խայտալն յհ. մկ)։)
moulted, new-feathered;
made young again, renewed, revived;
— զարդարիլ, to moult, to get new-feathers, to put on new plumage;
to grow young again, to be revived.
Նորափետուր հրաշիւք գեղեցկազարդեալք. (Թէոդոր. կուս.։)
chestnut;
հնդիկ —, horse chestnut;
— մեծ, great or large chestnut.
ՇԱԳԱՆԱԿ կամ ՇԱՂԳԱՆԱԿ, կամ ՇԱՂԴԱՆԱԿ. Կարծի նոյն ընդ Շահպալուտ, իբր կաստանա, քէստանէ. իսկ ըստ Մենինսքեայ շիւլիւգէ ՝ մեկնի ընկոյզ, եւ որ ինչ նման է նմա.
cement, mortar;
lute;
slime, mire, mud;
caltrop;
star-thistle;
soiled, sullied;
foul, dirty.
Հերկեալ գետին, թէ սերմն բարի չսերմանեն, փուշք եւ շաղախք բուսանին. (Վրդն. սղ. ՟Լ՟Գ։) (Ըստ Մենինսքեայ՝ շիւլիւհէճ, շիւլիւհէք, մեկնի՝ տէմիր դիքէնի)։
who, which, what, that;
որ միանգամ, որ ոք, who, whoever, whosoever;
որք միանգամ, all they who;
որ ինչ, what;
which;
all that;
whatever;
այրն որ գայ, the man who is coming;
զոր դու գտեր, what you have found;
եւ որ չար եւս է, որ չար քան զամենայն է, and what is worst of all;
այրն զոր եմ սիրեմ, the man whom I love;
չգիտէ զոր գործէն, he does not know what he is doing;
յորմէ, whence, therefore;
որ եւ իցէ, whoever, whosoever;
any thing whatever, aught;
որ զինչ եւ իցէ, whatever or whatsoever it may be;
be that as it may;
ընտրեա զոր եւ կամիս, choose which you please;
որոյ աղագաւ, for this reason;
որ բարիս գործէ, գտցէ զբարիս, who acts well will be rewarded;
որ խնդրէ՝ առնու, he who asks will receive;
ժողովեցին որ շատ եւ որ սակաւ, some have gathered much, some little;
հանապազօր մեղանչեմք՝ որ խորհհրդով, որ բանիւ, we continually sin either in thought or word.
ՈՐՈՎ իբր Որովհետեւ. ἑφ’ ὄτι, ἑφ’ ὄσον, quoniam, quandoquidem. շիւնքի.
that;
որ զի, that, in order that, so that;
since, as;
կարծեմ որ գայ, I believe that he will come;
որ թէպէտեւ նոքա վեհք են, although they are superior.
ՈՐՈՎ իբր Որովհետեւ. ἑφ’ ὄτι, ἑφ’ ὄσον, quoniam, quandoquidem. շիւնքի.
cf. Յաղթական.
Յաղթողական վերամբարձութեամբ՝ դրօշիւք հռչակեալք։ Աստուածային հրամանք յաղթողականք. (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Ծ՟Ա։)
drinking, drink;
drinking-bout, draught, sip, gulp;
ըմպել — առ —, to sip;
թէպէտեւ յ— էր, although he was about to drink.
Զնեստոր ոչ խաբեաց խօշիւն, թէպէտեւ յումպ էր». յն. զմպօղն իսկ գլխովին. (Թր. քեր.։)
memory, remembrance;
attention;
intelligence, mind, sentiment, sense, instinct;
late;
cf. Յուշիկ;
— եւ ուրուշ, the senses;
— ի կուրծ, attentively, carefully, heedfully;
—ի —ով, with great attention, most attentively, more at leisure, diligently, carefully;
— առնել, առնուլ, ունել, դնել, to pay attention, to be attentive, to have in view, not to lose sight of;
to apply oneself to;
to mind, to take care, to be heedful or cautious, to take good heed, to be on one's guard;
to tend to, to aim at, to seek, to try, to endeavour, to strive;
յ— ածել, առնել, արկանել, to recall to mind, to remember, to remind;
cf. Յիշեցուցանեմ;
յ— գալ, լինել, զ—ով գալ, to bear in mind, to recollect, to call to mind, to remember;
յ—ի ունել, կապել, to preserve in one's memory, to have recollection of, never to forget;
— ի կուրծս առնել, to think, to meditate, to conceive or imagine the design of;
— ի կուրծս արկանել, to take a thing for serious, in earnest;
զ— եւ զուրուշ գրաւել, cf. Մոգեմ;
ընդոստուցանել զ—, to excite the attention;
— ունել յոք, to follow with the eyes;
յ— բերել, cf. Յիշեմ;
յ—ի բերել, to revive, to cause a person recover his breath, to quicken, to rouse;
— ունել, to wait;
բառնել յ—ոյ մտաց, to cause to forget, to put out of one's head;
պրծանիլ յ—ոյ յիշատակաց, to be forgotten;
յ— լինի ինձ, ինձ յ— անկանի, I do remember;
— ի կուրծս անկաւ գրել, the idea struck him to write, he conceived the idea of writing;
— ի կուրծս քաջալերէին զմիմեանս, they incessantly encouraged one another;
չէ ի յ— մտաց, he does not remember;
նմա ընդ յ—ի կապեալ, calling to his memory, reminding him;
— կալ, attention !.
Զուշին պարտութիւն։ Ուշիւ իմաստիցս։ Ի յուշոյս իմ տեսութենէ։ Անդր քան զկարծիս ուշոյ իմաստից. (եւ այլն. Նար.։)
to learn, to study, to read;
to be instructed;
to exercise oneself in;
— զդասն, to learn, to study one's lesson;
— ի բերան, to con over, to study by heart;
cf. Թոշակ.
μανθάνω disco, didici. ի յն. διδάσκομαι . որ եւ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻԼ. Ուշիւ առնուլ ի միտ. զուշն լնուլ. սերտել ի միտ. իրագէտ՝ հմուտ՝ փորձ լինել. վարժիլ ի գիրս. կրթիլ. յարուեստ. սորվիլ, սովրիլ.
cf. Շաչումն.
Խորշիւն, շաչիւն, եւ թնթիւն առնելով. եւ որոտումն ասեմք այսմիկ. (Արիստ. աշխ.։)
noise, burst, crackling, crash;
rustling, rumbling;
report, clap, explosion;
resounding;
gurgling, murmur.
Խորշիւն, շաչիւն, եւ թնթիւն առնելով. եւ որոտումն ասեմք այսմիկ. (Արիստ. աշխ.։)
cf. Շարապ.
ՇԱՐԱԲ կամ ՇԱՐԱՊ. ռմկ. շիրօբ, շէրպէթ, շիւրպ, շէրապ, ուսարէթ, մաճուն . իտ. sciroppo, sugo. լտ. syrupus, succus. χυλός, χυμός . Օշարակ կամ ըմպելի կամ քաղցրաւենի կազմեալ ի հիւթոյ պէսպէս իրաց ի պէտս դեղոց օգտակարութեան.
hymn, canticle, melody;
hymn-book, hymnology.
ᾇσμα, μέλος, ὔμνος cantus, canticum, melos, hymnos եւ hymnarium εἰρμός series. (լծ. եբր. շիր, շիրա. ար. շիւյիր, պ. սիւրուտ. ռմկ. շարգի ). Երգ, եւ երգարան, ընդունարան եկեղեցական երգոց. շարակնոց.
oblique, in bias, aslant, diagonal;
առ ի —, առ —, slopingly, overthwart, slanting, aslope;
obliquely;
cf. Շեղապէս.
Ունէր տերեւ ձիթենւոյ շիղ ի բերան իւրում (կամ շիւղ ի բերանի իւրում)։ Զի՞ տեսանես զշիղ (կամ զշիւղդ). (Ծն. ՟Ը. 11։ Մտթ. ՟Է. 3=5։)
beholding the mote in another's eye;
censurer, fault-finder.
Իմ են վէրքս, ոչ այլոց, եւ խարանքս. որպէս զի մի՛ շիւղագէտ եւ զօտարս դատօղ՝ դատեցայց. (Ներս. աբեղ. (այլ ձ. շուղագէտ)։)
glass bottle, bottle, phial;
alabaster vase;
խցել զ—, to cork;
to put the stopper on;
բանալ զ—, to draw the cork, to uncork;
to take the stopper out of.
ἁλάβαστρον (եբր. հալլախաթ ) πυξίον alabaster, vitrum, lagena, ampulla. (որ եւ այլազգ". շիշէ, շիշլէ, շիւճաճ ). Ապակի անօթ դիւրաբեկ, մանաւանդ՝ իւղոյ, եւ այն փոքրիկ, եւ առանց ունկան.
grateful, obliged, beholden.
Անագորույն ոք ի յայսքան շնորհակալացն՝ կամիցի վասն դոյզն ինչ պարտուց համար եւ հաշիւ առնել. (Բրսղ. մրկ.։)
grape-stalk.
consternation, dismay, surprise, amazement, giddiness.
Ի տագնապի. ի շիւայրի, կամ ի հոգս. (Հին բռ.։)
Ամենավարան. յամէն դիմաց շիւարումն է մեղաւորին յաւուրն ահագին ... վարանեալ շիւարեալ. (Լծ. նար.։)
to be stunned, astonished, surprised, baffled or puzzled, embarrassed, bewildered, not to know what do or what way to turn.
Ի տագնապի. ի շիւայրի, կամ ի հոգս. (Հին բռ.։)
Ամենավարան. յամէն դիմաց շիւարումն է մեղաւորին յաւուրն ահագին ... վարանեալ շիւարեալ. (Լծ. նար.։)
cf. Շուշանազարդ.
Կազմէր զտաճարն գեղապարունակ շուշանագործ հրաշիւք. (Գանձ.։)
suspition;
cf. Շփումն.
Բառ ռմկ. որպէս թ. շիւֆէ, շիւֆէլի.
rampart, intrenchment, barricade, stockade, barrier, bastion, bulwark;
— պաշարման, circumvallation, contravallation, siege, blockade;
պատել — պաշարմամբ, to besiege;
դնել — շուրջ զքաղաքաւ, to invest a city;
— ածել, արկանել, կանգնել, պատել, to intrench, to throw up intrenchments, to intrench or fortify oneself, to surround with ramparts or trenches, to barricade, to palisade;
to fortify with bastions.
Պատնէշիւ պատել պաշարել. (Յհ. կթ.։)
commerce, traffic, trade;
interchange, exchange;
conference, communication, correspondence, frequentation, society;
commercial, mercantile, trading;
— շնչոյ, respiration, breath;
— ամուսնութեանց, marriages, weddings;
դադարումն —ից, stagnation of business, of affairs;
ի յետին — շնչոյն, at the last moment or gasp;
— առնել, to trade, to traffic, to negotiate;
ի — գեղարդանցն ճայթիւն որոտման ելանէր, a sound as of thunder proceeded from the clash of the spears;
cf. Թեւակոխեմ.
Գալով ի վաճառուց տուրեւառից։ Մարդկան սովորութիւն է ի տուրեւառն ընդ միմեանս հաշիւ առնել. (Լմբ. պտրգ. Լմբ. սղ.։)
to solemnize, to celebrate, to feast, to keep a holiday.
Խնդութեամբ ժողովեալ՝ զօրն տօնախմբեսցեն։ Ամի ամի գումարելովք ի նոյն ամսեան զնոյն յիշատակ տօնախմբեն։ Զպաշտօնն յաւէտ հրաշիւք տօնախմբեսցեն ի փառս աստուծոյ։ Բարեխօսութեամբ սուրբ լուսաւորչին, որոյ եւ իւր իսկ տօնախմբիւր յիշատակ. (Ագաթ.։ Կսրիւն։ Ճ. ՟Բ.։ Արծր. ՟Ե. 9։)
elevation, height, excellence, sublimity.
Յաղթողական վերամբարձութեամբ դրօշիւք հռչակեալք։ (Աստուած) վերամբարձութիւն անձեռնարկելի։ Անցամաքելի վերամբարձութիւն շառաւիղս ձգեալ իմանալեացն բարեաց։ Օծանելն իւղով զգլխոյն վերամբարձութիւն. (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Հ՟Ե. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Գ։)