equal division.
διατομή dissectio, divisio διανομή distributio. Տրոհումն. բաժանումն. բաշխումն. որոշումն. զանազանութիւն.
to impress well, to imprint solidly.
Տրամախոհութիւն երեւակայելով յինքեան զձեւս, ոչ այլ ինչ առնու ի նիւթոյ, այլ նոյն ինքն զձեւս երեւակայէ եւ տրամատպաւորէ յինքեան. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
to divide, to distinguish, to separate.
Տարորոշել. տրամատել. բաժանել. տրոհել.
fond of sadness, melancholy, pensive.
Զտրտմասէրն եւ զողբասէր խելապատկին, որ ի տրտմութենէ գոլոշրիքն են, լնուցուն. (Բրս. գոհ.։)
to grumble, to murmur, to complain, to cry out, to quarrel.
γογγύζω (լծ. գանգատել) murmuro, mussito, musso, obmurmuro καταλαλέω obloquor. որ եւ ՏՐՏՆՋԱԼ. Տրտունջ առնել. (իբր ընդ ունչս տրտմել կամ տռտռալ) քրթմնջել. շշնջել. մրմնջել տժգոհութեամբ. գանգատ ունել. բողոքել. չարախօսել զանձանց եւ զիրաց՝ որ չիցեն ըստ հաճոյս անձին. տռտռալ. մրմռալ. գանկըտիլ.
cf. Տրտունջ.
Ոչ առաքին այսոցիկ տրտնջմունք, այլ՝ անլռելի գոհաբանութիւնք։ Նախատինք եւ բամբասանք եւ տրտնջմունք. (Նար. ՟Ձ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Տրտունջ.
Ոչ առաքին այսոցիկ տրտնջմունք, այլ՝ անլռելի գոհաբանութիւնք։ Նախատինք եւ բամբասանք եւ տրտնջմունք. (Նար. ՟Ձ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Տրտունջ.
Ոչ առաքին այսոցիկ տրտնջմունք, այլ՝ անլռելի գոհաբանութիւնք։ Նախատինք եւ բամբասանք եւ տրտնջմունք. (Նար. ՟Ձ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Բ։)
containing the regulations concerning feast-days.
Կարգեալ ամենիմաստն աստուծոյ՝ մովսիսաբեր օրինօքն, նախ զոհիւքն եւ շաբաթուքն, եւ տօնահրաման կարգօք. (Ագաթ.։)
whole, total, all together.
Րամից հրեղինաց՝ րամկական զօրաց։ Րամկական երամ որդւոց քո տոհմից. (Գանձ.։)
low, lower;
humble, lowly, modest, moderate, mild, docile, good;
low, vile, abject, ignoble, base, mean, grovelling, worthless;
— հայելով, looking down, modestly.
Ասելովն ցած՝ զխոնարհութիւնն ուսուցանէ։ Առ բարեգործին եւ ողջախոհին, ցածին եւ առաքինոյն։ Ցածոյն եւ զգաստին ոչ պաճուճանօք հաճոյ լինիս, այլ նոցին հակառակօքն. (Շ. ընդհանր.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Ոսկ. եբր.։)
humble, meek, modest, moderate, sober, good;
low, lower;
— վայրք, lowlands;
— խորհուրդ, wise or prudent counsel.
ՑԱԾՈՒՆ. որպէս Ցածնագոյն. պարկեշտական. զդաստական. զգօնական, խոհական.
to dry, to des-sicate;
to dry up, to parch, to render arid;
to drain, to dry up, to exhaust.
Կոհակաց մակընթացութիւն եւ տեղատութիւնք զքաղաքս եւ զցամաք ծովացուցին, եւ զծով զամաքեցուցանէ. (Ագաթ.) (մի ձ. այրեցուցանէ)։
hedge, fence, enclosure, boundary, wall;
index, catalogue, list, table;
desire, love, lust;
secundine, after-birth;
always, continually;
պատել, փակել —ով, to surround with hedges, to fence in;
— արկանել, to hedge in, to encompass, to surround.
Զտռփումն մշտախոհ զցանկ ըղձման քո տրամախոհական մակամտածութեան, կա՛մ է ցանկութիւն, եւ կամ հանապազորդ։ (Մագ. ՟Թ.)
concupiscible;
—ն, concupiscence.
Որ յոգւոջ են եռատեսակ մասունք, խոհականն, եւ ցանկականն, եւ ցասմնականն։ Պղատոնեանքն զշունչ, որոյ երեք մասունք են, բանական, ցասմնական, եւ ցանկական։ Զցանկականն ի մեզ ուղղելով. (Յհ. իմ. երեւ.։ Եզնիկ.։ Մխ. առակ.։)
Առաքինութիւն ցանգականին՝ ողջախոհութիւն եւ ժուժկալութիւն. չարութիւն ցանկականին՝ զեղխութիւն եւ շռայլութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Ցանկականն եւ ցասմնականն՝ զգայականին յարեւանայ, զոր օրինակ խոհականն՝ բանականին. (Խոսրովիկ.։)
to surround with hedges, to hedge or wall in, to enclose, to encircle;
— զհամարս տանց, to divide into chapter and verse.
Ցանգել զխրամատութիւնն ի ծառայատոհմ ազդաց անտի. (Ագաթ.։)
desire, longing, envy;
will, pleasure;
sensual pleasures, lust, concupiscence, voluptuousness, sensuality, passion, love;
cupidity;
— փառաց, ambition;
գալ ի —, to desire, to wish;
լինել ի ցանկութեան մեծի, to desire ardently, to wish for eagerly;
առնել ընդ ցանկութեան անձին, to act according to one's caprice.
Քաջանայ ընդդէմ բղջախոհ եւ վատթար ցանկութեան. (Լմբ. իմ.։)
Ընդ ողջախոհին յովսեփայ՝ որ յաղթեաց մեղաց ցանկութեան. (Շար.։)
cf. Ցասմնական.
Որ յոգւոջ են եռատեսակ մասունք , խոհականն, եւ ցանկականն, եւ ցասնականն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
patriarch;
chief of a race, tribe or clan.
ἁρχίφυλος, φύλαρχος, φυλάρχης, πατριάρχος princeps sive praefectus tribus, patriarcha. Պետ եւ գլուխ ցեղի. նահապետ ազգի եւ տոհմի.
to be chief or patriarch of a tribe.
Տիրել որպէս ցեղապետ. կր. Սերիլ ի ցեղապետէ յառանձին տոհմ.
cf. Վաւաշութիւն.
ՎԱՒԱՇՈՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՎԱՎԱՇՈՏՈՒԹԻՒՆ. ἁκολασία, λαγνεία libido, luxuria, venus, petulantia. Վաւաշոտն գոլ. եւ հեշտախտութիւն. հեշտ ցանկութիւն. անառակութիւն. բղջախոհութիւն. պղծութիւն.
noble, grand;
— տէր, my lord, your lordship.
Վեհազգի ոմն իշխան վարազփերոժ անուն յառանշահեկն տոհմէ. (Կաղանկտ.։)
elevation, rise, ascension;
presentation, offering, Anaphora;
relation, reference, regard;
eructation, vomiting;
anaphora;
— ունել, to be in correspondence or relation with.
Գոհաբանելով զքո վերաբերութենէդ, ո՛վ զօրականդ քրիստոսի. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
to cry or pronounce aloud, to vociferate, to proclaim;
to call, to name.
Զտէր ողորմեա՛յն առ հասարակ վերաձայնեն։ Սարկակագն վերաձայնէ զերեկոյին գոհութիւն. (Խոսր.։)
to send on high.
Արժանաւոր գոհութիւնս վերառաքեսցուք ամենեցունց տեառն եւ փրկչին։ Եւ քեզ փառս վերառաքեմք։ Մեծապէս գոհութիւն վերառաքեցի աստուծոյ։ Գովեստ ներբողից բուրմամբ խնկոց վերառաքեմ քեզ ամենախնամ. (Բրս. ղկ.։ Պտրգ. բրս.։ Փոտ. առ զքր. կթ.։ Նար. ՟Ղ՟Բ։)
to sing loudly, to fill the air with song, to warble, to trill;
to extol, to praise highly, to laud, to magnify.
ՎԵՐԵՐԳԵԼ. Երգաբանել. գոհաբանել. վերօրհնել.
apparent, superficial;
superficially.
Զոհեցի կռոցն վերերեւոյթ եւ ակամայ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
to present, to offer.
Ձայն հառաչանաց.. քեզ վերընծայեմ տեսօ՛ղդ գաղտնեաց։ Գոհաբանութիւն քեզ վերընծայեմ. (Նար. ՟Ա. ՟Ղ՟Գ։)
to read, to recite.
Զողբերգութիւն դիւցազնաբար վերծանեսցուք։ Վերծանելի՛ է ըստ ենթադատութեան, ըստ առոգանութեանցն, ըստ տրոհութեան. (Թր. քեր.։)
to remain back, to be behind;
to abandon, to leave off, to desist, to renounce;
to fail, to want, to be short of;
to die.
Ոչ վերջացաւ ի հակառակն քո ընթացից։ Վերջացելոցն ի հարսանեաց։ Վերջանամք ի գոհութենէն աստուծոյ։ Նա՝ որ ի վերջանալ մրդկային հնարից՝ ապա զառատութեան շնորհսն զեղու. (Նար. ՟Ժ՟Դ. եւ երգ։ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ատեն.։)
to excite the wish for, to render desirous, to inspire desire.
Ցանկացեալ փափագեցուցանէ զնոսա կեղծաւոր տեսիլ զոհիցն ուտել զզոհեալն։ Սոյն իսկ այս յամելս մեր ի ձէնջ եւ հեռանալ՝ տեսանել զերեսս ձեր մեծաւ ցանկութեամբ. (Եփր. ՟ա. կոր. եւ Եփր. ՟ա. թես.։)
love of delicacy, of delights, voluptuousness, effeminacy.
Մեհեան համարեսցիս զորկրամոլութիւն, եւ սեղան զոհից նոցա զփափկասիրութիւնն.. . զամենայն կերակուր՝ զոր փափկասիրութեամբ ախորժեսցես, մի՛ կերիցես. (Վրք. հց. ՟Բ։)
opening, cleft, aperture, chasm.
Շաղկապ է բառ, որ շաղկապէ զտրամախոհութիւն ոճով, եւ զմեկնութեան փեռեկումն յայտնէ (յն. լնու)։ Տրոհութիւն ասէ զփեռեկումն եւ զորոշումն բանիցն եւ տանց յնթերցողութեանն. (Թր. քեր.։ Երզն. քեր.։)
cf. Փերեւերտեմ.
Բարձեալ քաջութիւն, տոհմականութիւն, արդարութիւն, եւ ի մէջ անցեալ փերեւերտին դէմքն այդր ամենայնի. (Փարպ.։)
to dress oneself with studied elegance, with affected neatness, with too great attention to effect, to be very spruce or smart;
to bridle up, to strut, to carry proudly, to walk with affected dignity.
Բարձեալ քաջութիւն, տոհմականութիւն, արդարութիւն, եւ ի մէջ անցեալ փերեւերտին դէմքն այդր ամենայնի. (Փարպ.։)
to put or shoot forth, to cause to blow or blossom, to deck with flowers.
Գնացք ջուրցն յերկրէ փթթեն զանազան բոյսս։ Որպէս ջուրն յագեցուցանէ եւ փթթէ զիւրաքանչիւր բոյս ի վերա իւր արմատոյն. նոյնպէս սուրբ հոգւոյն ազդմունքն փթթէ ի մեզ զողջախոհութիւնն, զխոնարհւոթիւնն, զհաւատն եւ զսէրն՝ իբրեւ զքրքումս եւ զմանիշակս. (Լմբ. առակ.։)
shoot, sprout, blossoming, blooming;
blossomed, flowered;
ի —ս հարկանիլ, to blow.
ԱՐբուցանէ զստեղն յուրախութիւն, զի զփթիթսն (կամ զփթիթն յուրախութիւն) զուարթութեան, կրկին պահանջէ՝ զգոհութիւն տալեացն շնորհողի. (Ագաթ.։)
cf. Իմաստասիրեմ.
Փիլիսոփայել չառնեմ արժանի, այլ Քրիստոսասէր կամիմ լինել.. . Փիլիոսփայե՞լ կոչեցար այսր, եթէ զոհել. (ՃՃ.։)
loan, borrowing;
anthem, response, antistrophe, antiphon;
— առ —, —ն ի —, by turns, reciprocally, alternatively, mutually;
խնդրել —, to ask in loan;
— տալ, to lend, to make a loan;
— առնուլ, to receive as a loan, to borrow;
ընդ —ս մտանել, to be overburdened by loans, to be obliged to beg;
—ով կեալ, to live upon trust, or upon credit.
Իւղաբերից աւետարան այսօր՝ յոհաննու զյետին փոխն կարդա։ Զերեք գլխոյն զփոխերն կարդա. (անդ։)
to emigrate, to remove.
Փոխաբնակելոյն ընծայ ինչ հատուցանել ոչ է պարտ՝ բայց յողջախոհ. ելոյն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
instead of, in place of;
in exchange or in return for, as a reward for;
— նորա, in his place;
— ընդ, instead of;
— զի, whereas;
for as much as, since, because;
անձն քո — անձին նորա, your life shall be surety for his;
ասել —ուրուք, to say in a person's name.
Եզն փոխանակ տուեալ Աստուածուհին՝ ոչ ետ զոհել զկոյսն։ Զայլս ի նոցա տեղիս փոխանակ առ իւր կոչեաց։ Եւ ոչ վասն սիրոյ՝ սիրել ինչ փոխանակ։ Փոխանակ շնորհեցաւ։ Զժանգ անօրէնութեան յանձն է քերեալ ի բաց ընկեսցէ, եւ փոխանակ՝ բարեացն գործովք լցցի. (Նոննոս.։ Եղիշ. ՟Ա։ Մանդ. ՟Ժ՟Դ։ Անյաղթ բարձր.։ Իգն.։)
substitute;
lieutenant;
vicar;
successor;
exchange, barter, compensation;
—աւ, by turns, alternatively, reciprocally, mutually;
— արքայի, vice-roy;
— բդեշխի, vice-consul;
proconsul;
— հանդերձից, change of clothes, changes of raiment;
արարի — քո զեգիպտոս, have given Egypt as your ransom.
Եզն փոխանակ տուեալ Աստուածուհին՝ ոչ ետ զոհել զկոյսն։ Զայլս ի նոցա տեղիս փոխանակ առ իւր կոչեաց։ Եւ ոչ վասն սիրոյ՝ սիրել ինչ փոխանակ։ Փոխանակ շնորհեցաւ։ Զժանգ անօրէնութեան յանձն է քերեալ ի բաց ընկեսցէ, եւ փոխանակ՝ բարեացն գործովք լցցի. (Նոննոս.։ Եղիշ. ՟Ա։ Մանդ. ՟Ժ՟Դ։ Անյաղթ բարձր.։ Իգն.։)
minstrel;
cf. Փողահար.
trumpeter's vocation.
to cut the throat, to behead, to slaughter, to kill;
— զմիմեանս, to cut each other's throats.
θύω, κατασφάζω, ἰερεύω macto, jugulo, trucido, sacrifico, caedo, occido, interficio ἁναιρέω tollo, aufero. (լծ. թ. պօղազլամաք եւ ... ). Զփողիցն ունելով սպանանել. խողխողել. խոշոշել. զոհել. զենուլ. գլխատել. ի սպանդ վարել. խեղդել. կարճել ի կենաց. ճիտը՝ շլնիքը զարնել, գլուխը կտրել, մորթել, խղդել.
trial, test, proof, attempt;
specimen, sample;
experience, proof;
endeavour, undertaking, enterprise, expedient;
trial, adversity, misfortune;
temptation;
probation;
experienced, expert, practised;
approved, tried, pure;
ի —ոյ, by or from experience;
խիստ — ,a hard trial;
բազմամեայ —, experience;
բնագիտական —, physical experiment;
—ով ուսեալ, taught by experience;
լինել —, to be experienced, versed, exercised;
զ— առնու րձել, ի — մտանել, to experience, to make an experiment of, to attempt, to make attempts, to try, to assay, to prove, to experiment;
ի — արկանել, to put to the trial or test, to torture;
— փորձել վերստին, to renew an attempt, to make a new effort;
ի վերջին — մատուցանել զիմն, to put to the final proof;
ի մահու — գալ, to prove death, voluntarily to encounter death;
հայաստան նախ զ— առ զօրութեան նորա, Armenia was the first to feel his strength;
ընդ նոր — հանդ իսի էանց նա, he was put to a new trial;
մատեաւ եւ յարդարսն — մահու, even the righteous were in mortal danger;
գիտելով զ— առն, well knowing what a man he is;
զգանից զ— առ, he was beaten;
— է, he is experienced, he has much practice;
— արծաթոյ եւ ոսկւոյ ի բովս, gold and silver are tried in the furnace;
cf. Զէն.
Բայց ի յԱստուած ապաստանեալ, եւ գոհութեամբ զփորձըն տարեալ. (Վահր. ոտ.։)
experimental;
empiric;
tried, proved.
Բով փորձնական է։ Առ ի պատարագել զփորձնական զոհն զիսահակ. (Ճ. ՟Ա.։ Ագաթ.։)
frying-pan;
cf. Վահանակ.
Զոհ ի տապակէ՝ նաշիհ զանգեալ իւրով։ Ի կասկարայս կամ ի տապակի։ Եփեաց զբլիթսն, եւ առ զտապակն, եւ թափեաց առաջի նորա։ Տապակ երկաթի։ Ջեռուցեալ տապակսեւ կառսայս։ Ճենճերն ի տապակէ անտի ելեալ դիզացեալ ծառանայր.եւ այլն։
cf. Վահանակ.
Զոհ ի տապակէ՝ նաշիհ զանգեալ իւրով։ Ի կասկարայս կամ ի տապակի։ Եփեաց զբլիթսն, եւ առ զտապակն, եւ թափեաց առաջի նորա։ Տապակ երկաթի։ Ջեռուցեալ տապակսեւ կառսայս։ Ճենճերն ի տապակէ անտի ելեալ դիզացեալ ծառանայր.եւ այլն։
to fry, to fricassee.
Տապակեցելումն ոչ ցաւել, եւ կամ խոցոտելումն ոչ վտանգել. (Բրս. գոհ.։)