inspired by the Holy Spirit, holy, divine;
prophet.
Ի նմանութիւն մեծ խորհրդին, զոր հոգէկիրքըն ծանուցին. (Յիսուս որդի.։)
written by inspiration of the Holy Ghost.
Զօրէն հոգեմատեան դիւանին զլեառն արարեալ՝ ուսուցանէր զորդիսն իսրայէլի. (Ագաթ.։)
spiritual;
devout, pious;
animated, lively, spirited;
—ք, spiritual things.
Ընդ հոգեւորսն զհոգեւորս համեմատեմք։ Հոգեւորացն հաղորդ լինել։ Շնորհս ինչ հոգեւորս։ Հոգեւորն քննէ զամենայն։ Հոգեւոր կերակուր, կամ ըմպելի, կամ տաճար. կամ պատարագ. եւ այլն։
Հոգեւոր դրախտ, կամ ձիթենի. հաղորդութիւն, խրախճանութիւն. սպառազինութիւն, փարթամութիւն, եւ այլն. (Կոչ. ՟Ա։ Նար.։ Պիտ.։)
Առ ի խորհուրդ հոգեւորին զարդարեցեր զերեւելին. (Յիսուս որդի.։)
spirituality.
Թէպէտեւ օրէնք հոգեւոր են, սակայն ընդ հոգեւորութեանն նոցա աւորութիւնն գրգանաց եւ փափկութեան հաղորդեալ էր. (Եփր. հռ.։)
Որք միանգամ հոգեւորութեամբ (յն. հոգւով աստուծոյ) շրջին, նոքա են որդիք աստուծոյ. (Կոչ. ՟Է։)
spirituality;
the proceeding of the Holy Ghost.
Հայրութեանն, եւ որդիութեանն, եւ հոգիութեանն. (կամ անծնելութեան, եւ ծնելութեան, եւ ելողութեան. Վահր. երրդ.։)
open-winged.
Հոլաթեւեան սերովբէն նստելով ի վերայ վիմին. (Շար.) այսպէս ընթեռնումք եւ իմանամք զգրեալն ի ձեռագիր օրինակս Հոյլաթեւեան. որ եթէ ճշդիւ պահեսցի, թերեւս ունէր նշանակել՝ կա՛մ բազմաթեւեան, այսինքն վեղթեւեան. կամ ամփոփեալ թեւովք։ Ստուգէ զբուն մեկնութիւն իրացս եւ յաջորդ բայդ։
cf. Հոլոնեմ.
Քահանայքն հոլոնեալ՝ վաճառէին զաստուած. (Շար. որ մարթի ձգիլ եւ ի յաջորդ նշ։)
to bring or gather together, to assemble, to collect.
Քահանայքն հոլոնեալ՝ վաճառէին զաստուած. (Շար. որ մարթի ձգիլ եւ ի յաջորդ նշ։)
to be condensed, to grow thick;
to fill, to be filled.
Զուխտս հոծեալս բանի. (Լմբ. պտրգ.) իբր լիապատար. եւ կամ ըստ յաջորդ նշ։
earth, clay, dust;
ground, land, soil;
land, territory, dominions;
tomb;
նախնական, երկրորդական, երրորդական, անցողական, ողողական —ք, primitive or primordial, secondary, tertiary, transport, alluvial soil or rock;
— թափչի, fuller's earth;
—ի գլուխ լինել, — արկանել զգլխով, to throw dust or ashes on one's head;
ի — իջանել or ննջել, to be buried;
—ոյ եւ պատանաց չլինել արժանի, to be unworthy of burial, of funeral honours;
to be left unburied, without a tomb;
տալ —ոյ զմարմին, to inter, to bury, to entomb.
cf. Հողածնեալ.
Տասներորդ է նոյ ի հողածնէն. այսինքն յադամայ. (Փիլ. լին.։)
Հողածին մարդ, կամ բնութիւն. (Փիլ. իմաստն.։ Շար.։ Յիսուս որդի.։ Նար. ՟Հ։)
earth-born.
Անհիւթականն հողանիւթ գոլով, զի զհողածնեալքս հօրն ընծայեսցէ աստուածորդին. (Շար.։)
Զի՞նչ է մարդ, կամ որդի մարդոյ ... զի ոչ՝ հողածնելոցս զվայելս երկրի բաւական համարեցար, այլեւ զերկնիցդ փառս խոստացար. (Լմբ. սղ.։)
cf. Հողանիւթեայ.
Զի տկարութիւն բնութեանս յայտնին, թէ ոչ օտար՝ հողանիւթին. (Յիսուս որդի.։)
weather-beaten tempest tossed;
fan;
cf. Ճանճվան;
— հրացան, air-gun.
Կամ հողմահար խըռիւ խոտին՝ ի ժամանակս աշնանային. (Յիսուս որդի.։)
equivocal;
cf. Համանուն;
cf. Երկդիմի.
Որ է յաթոռ սուրբ գրիգորոյ, գոլ հոմանուն համանմանոյ։ Զիւր սիրեցեալ որդիացեալ, եւ զհոմանունըն հաստատեալ. (Շ. խոստ. եւ Շ. վիպ.։)
grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.
Կոկորդ քո հոյակապ գինի ազնիւ. (Զքր. կթ.։)
renowned, celebrated.
Քաջանուն. հոյակապ անուամբ. մեծանուն. որպէս ի դիմաց յորդանան գետոյ ասի,
dinner, noon-day meal;
repast, entertainment, feast;
—ոյ ժամ, the three canonical hours, Third, Sixth and Ninth;
cf. Ճաշաժամ;
սպասք, սեղան, զանգակ —ոյ, dinner-service, dinner-table, dinner-bell;
— անպաճոյճ;
frugal meal or table;
— գործել, to get dinner ready;
— առնել, to give a dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner-party;
պատրաստ է —ն, dinner is on the table;
—ք զ—ս մղեն եւ ընթրիք զընթրեօք անցանեն, dinners follow dinners and suppers follow hard on suppers;
cf. Ժամ.
ՃԱՇՈՅ ԺԱՄ. որ եւ ՃԱՇԱԺԱՄ. ὦρα ἁρίστου hora prandii. Ժամանակ ճաշելոյ, որպէս երրորդ եւ վեցերորդ ժամ տուընջեան. ուստի եւ Ժամերգութիւնն որ յայնմ պահու՝ զնոյն անուն կրէ. որպէս եւ գիրքն ընթերցուածոց պատարագի՝ որ առ նախնեօք Տօնամակ կոչէր, առ մեօք Ճաշոց ասի.
act of tasting or eating;
Holy Communion;
consumption.
Լիցի ինձ ճաշակումն անմահ խորհրդոյս ի ժառանգութիւն երկնաւոր որդեգրութեանն. (Եղիշ. ՟Ը։)
to spread, to disperse, to satter;
to divert, to entertain;
— զինչս, to squander away, to waste, to dissipate.
Այժմ ճապաղեա՛ զինչսդ, ա՛ռ միջնորդ մխիթարութեան քեզ զտնանկս. (Ոսկ. ի ՟ժ. կուս.։)
to glide or crawl like a serpent or worm, to twist about, to twine or coil round;
to writhe.
Օձք ճապատէին ի վերայ պատանեկին։ Որ ի կերպարանս օձիցն ճապատէին զորդւովն իւրով. (Բուզ. ՟Դ. 44։)
discourse, harangue, oration, sermon, allocution;
dissertation;
history;
treatise;
narration, recital;
— բարոյական, homily;
— խրատական, parenesis;
առ —ն, ըստ —ին, literally, to the letter;
— արկանել, to deliver an oration or harangue, to make a speech, to preach a sermon;
ի — առնուլ, to discourse, to speak, to talk;
to write;
— արկեալ խօսել, to descant, to hold forth, to converse, to talk, to discourse, to spout, to speechify;
գրել զ—ս պատմութեանց ուրուք, to write a biography.
Որ զաւազակն ի մի ճառ (այսինքն բարբառ) բանից յական թօթափել ի դրախտ անդր թօթափէր։ Հայրն անուն ճառիւքն իւրովք (այսնիքն յորջորջմամբ) տայ իմանալ զորդին. (Կոչ. ՟Բ. ՟Է։)
ray, beam, radiation;
light, splendour, brightness, brilliancy;
radius;
— տանելի, vector radius;
—ս արձակել, to irradiate, to beam, to emit rays.
Ճառագայթ եւ կերպարան էութեան հօր՝ բանդ աստուած։ Ճառագայթ փառաց հօր՝ որդիդ միածին. (Շար.։)
to radiate, to emit rays, to shine, to blaze, to dazzle, to glitter, to sparkle, to enlighten, to scintillate.
Արեգակն գոլով հայր՝ ճառագայթեաց զորդի։ Ճառագայթեալ անբաժանաբար յինքենէ զորչի. (Կիւրղ. գանձ. յորմէ եւ Պիտառ.։)
to write or narrate the same thing with another.
Ճառել ի միասին. կցորդիլ ի ճառելն.
pasturing, feeding.
Նաեւ քան զճարակաւորսն անարգագոյնք են որդիքն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
to lead the flocks out to pasture, to feed, to pasture;
to remedy, to cure;
to attack, to corrupt, to waste, to devour, to consume;
to pasture, to graze, to browse, to feed, to bait, to feed or live upon, to eat;
to expand, to extend, to dilate, to propagate, to diffuse, to spread;
to take root, to get rooted;
to be cured;
— զանձն, to fatten oneself;
բոցն հողմավար ծաւալեաւ —կէր, the flames, driven by the wind, continued to spread;
յանհնարինս —կէր ի սիրտս նոցա, a deep wound rankled in their hearts;
ցաւն որ յոսկերս նորա —կէր, a pain which penetrated to the very marrow of his bones.
cf. Ճարճատումն.
Ճարճատումն օդոյ ի բաց մերժեաց զհակառակորդսն. (Մաշտ. ջահկ.։)
crackling, creaking, crepitation, crick-crack, crash, burst.
Ճարճատումն օդոյ ի բաց մերժեաց զհակառակորդսն. (Մաշտ. ջահկ.։)
orator, rhetorician, rhetor, eloquent person.
Ճարտասան անճոռնի. (Նար. ՟Ծ՟Զ. որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։)
to exercise one's wits, to seek expedients, to devise means, to invent;
to make use of stratagems, to use artifices, wiles, shifts;
to pretend to be learned, to affect learning;
մի՛ ճարտարեր առաւել, զի մի՛ թիւրեսցիս, let the cobbler stick to his last.
Ընդէ՞ր զառնելն եւ զծնանելն ճարտարիցէ հերետիկոսն, թէ նոյն է։ Տե՛ս զիա՞րդ ճարտարեն հակառակորդքն. (Սեբեր. ՟Է։)
fellow-sufferer;
fellow-labourer, fellow-workman;
brother or companion in arms.
συναθλήσας, συμπονήσας concertans, collaborans. Կցորդ ճգանց կամ ճգնութեանց. վաստակակից. պատերազմակից. չարչարակից. հանդիսակից.
hermit, anchorite, solitary, recluse;
martyr;
combatant, warrior, champion, athlete;
cf. Ճգնազգեաց.
Յայտնեցաւ ճգնաւորի ումեմն։ Ո՛վ սուրբ հայր ճգնաւորաց։ Ճգնաւորօքն անապատին. (Խոր. ՟Բ. 88։ Շար.։ Յիսուս որդի.։)
walk, turn, turning;
— առնուլ, զբօսնուլ ի —, cf. Ճիմ, cf. Ճեմիմ;
— զ—ի, in taking a walk, walking;
գնալ — զ—ի, to walk with a measured, haughty step;
cf. Սանձ.
Ամպ վաղորդայնոյ ծագեալ, ի ճեմս քաղցր արեւու ցօղեալ. (Տաղ.։)
privy, water-closet;
երթալ ի —, to go to stool.
Բառ պ. շէմշէ. թ. շիզմէ. որ է աղբիւր, եւ տեղի թափելոյ զաւելորդս բնութեան. ոտից ճամբայ.
cf. Ճեպեցուցանեմ.
Առաքինաբար առ հաւատսն յորդորեալք ճեպեցէ՛ք զանձինս. (Լծ. ածաբ.։)
Փութամ ճեպիմ միշտ զձեզ յորդորել. (՟Բ. Պետ. ՟Ա. 15։)
race, descendants, posterity, generation, progeny.
Զբնաւ ճետ որդւոցն իսրայէլի հանեալ. (Սարկ. քհ.։)
effort, endeavour, attempt, study;
labour, work, pains, suffering, hardship, toil, fatigue;
danger, hazard, jeopardy;
crisis;
conflict, contest, combat, fight;
cf. Ճգնութիւն;
— ի —, close or hard by, one after the other, without intervals;
ամենայն ճգամբք, with all one's strength or ability;
ճգունք մարտի, the toils of war;
տանել մեծամեծ ճգանց, to bear or sustain great hardships;
զամենայն յանձին ունել, թափել, ի մեջ առնուլ, բազում ճգունս առնել, to strive or struggle hard, to do one's best or utmost, to redouble one's endeavours, to make superhuman efforts;
— դնել, to make an effort, to strive, to endeavour;
— դնել զյետին —, յետին ճըգամբք գուն գործել, to make a last effort, or final efforts.
Յորդորէին ի ճգունս։ Ի ճգունս չարչարանաց։ Զմարմնական ճգունս. (Խոր. պտմ. հռիփս.։ Սարգ.։ Լմբ.։)
worm-eaten, rotten.
ՃՃԵԿԵՐ ՃՃԵՀԱՐ. εὑρωτιῶν, καὶ βεβρώμενος cariosus, situ obsitus, et corrosus. որ եւ ՃԻՃԵԿԵՐ, ՃԻՃԵՀԱՐ. Կերեա կամ հարեալ ի ճճեաց. կրծեալ յորդանց, ի ցեցոյ, եւ այլն.
worm, vermin, small worm;
insect, animalcule;
reptile.
ՃՃԻ κνώδαλον, κνωδάλων bestia, animal, vermis, serpens եւ այլն. որ եւ ՃԻՃԻ, ՃԻՃԻՔ. Կենդանի անպիտան կամ վնասակար ի ցամաքի եւ ի ջուրս. որդն. զեռուն. սողուն. ըստ այլոց՝ եւ Գազան. ճճու, որդ.
Եւ ոչ եղէ խիստ ըստ համին, կամ կարծրագոյն՝ ճըճեաց մտին. (Յիսուս որդի.։)
exact, just, punctual, precise, categorical, strict, effective;
—, ճշգրտիւ, cf. Ճշդիւ;
— ասել or ասելով, properly speaking.
Տեսանես զայսոցիկ ճշգրիտ պատկերս քահանայաբար կատարեցելովքն։ Ո՞ւր է ապա ճշգրիտն՝ որ ճշմարիտ որդւոյն է բաժանելն եւ որոշելն յարարածոց. (Դիոն. եկեղ. ՟Բ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)
justly, exactly, strictly, precisely, punctually;
rigorously, austerely, scrupulously, sparingly, savingly, stingily, niggardly, scantily, frugally, meanly, miserably;
— գտակաւ, exactly, to a little, to a farthing, to the point, rightly, accurately, punctually, in all its details.
Ճշդիւ հաւաքել զտասանորդն. կամ պահանջել. կամ նշանակել զժամանակն. կամ հասանել համարոյ ժամանակաց. կամ ճշդիւ լինիցին մրցութիւնք, կամ քննութիւնք, կամ համարք. (Գէ. ես.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Եւս. քր.։ Եզնիկ.։ Մանդ.։)
cf. Ճշդիւ.
Ճշդիւ հաւաքել զտասանորդն. կամ պահանջել. կամ նշանակել զժամանակն. կամ հասանել համարոյ ժամանակաց. կամ ճշդիւ լինիցին մրցութիւնք, կամ քննութիւնք, կամ համարք. (Գէ. ես.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Եւս. քր.։ Եզնիկ.։ Մանդ.։)
cf. Ճշմարտիւ.
Հաւատաց ճշմարտապէս իբրեւ արդարեւ որդի աստուծոյ. (Խոր. ՟Բ. 24։)
Բնութեամբ եւ ճշմարտապէս աստուած, կամ որդի։ Զբնութեամբն եւ զճշմարտապէս. (Պրպմ.։)
truly, in truth, certainly, undoubtedly, effectively, unquestionably, in conscience;
really, in effect.
Եթէ նա է ճշմարտիւ, ոչ գիտեմ։ Իբրեւ այն թէ ես ինքն եղեր ճշմարտիւ։ Եղբարս հարազատս զսոսա ճշմարտիւ համարել։ Ճշմարտիւ որդի աստուծոյ է։ Ճշմարտիւ որդին աստուծոյ՝ յանձն առնու լինել որդի մարդոյ. (Խոր. ՟Բ. 31։ Նար. ՟Ծ՟Գ։ Մաշտ.։ Շ. մտթ.։)
wealthy, opulent, rich;
copious, rich, abundant, great, ample;
powerful, mighty, potent, grand, high;
master, lord, grand seigneur;
—ք քաղաքին, the first or most distinguished citizens of a town, the magnates, grandees, noblemen, nobility;
—ս ճեմել, to walk haughtily.
Քահանայապետի ճոխի որդի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.
ՃՈԽԱՆԱԼ. Մեծանալ. ունել եւ վայելել զպանծալի ինչ. կամ լիանալ յորդութեամբ. փարթամանալ. զարդարիլ. իբր πλουτέω ditesco.
power, authority, influence, sway, empire;
pride, haughtiness;
riches, opulence;
abundance, diffusion;
ճոխութեամբ, nobly, magnificently, authoritatively, imperiously, arrogantly, haughtily, ostentatiously, pompously;
քո —դ, Your Lordship.
Եկեալ կամաւ եւ ճոխութեամբ ի խաչն աստուածորդին. (Պիտառ.։)
emphatic, declamatory;
—ս խօսիլ, cf. Ճոռոմաբանեմ.
Ճոխ եւ յորդ, պերճ եւ սեթեւեթեալ.
groaning, lamentation, complaint, woes.
Վնասակար է հեծութիւն ծնողաց՝ որդւոց. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)