cf. Տապանամ.
Յանօգուտ խնդիրս տապին։ Մի՛ տապիր, մի՛ տառապիր, մի՛ տագնապիր։ Բուսաւ ցաւ յորովայնի նորա, եւ սկսաւ տապել. (Նախ. ժող.։ Մամբր.։ Եւս. պտմ. ՟Բ. 10։)
basket, hamper.
Երկրագործքն ի վայրէ զանուշահոտ ծաղիկս ժողովեալ, եւ ի տառաղանս (կամ ի տառաղանդս) եդեալ՝ մատուցանեն տերանց իւրեանց. (Պրպմ. ՟Լ։ ( ի լս. հյ. սկուտեղս)։)
vexatious perplexity, titubation, hesitation, wavering, inquietude, embarrassment.
առանց հոգոց եւ տատամսութեանց վայելէիր ի պարգեւս թագաւորին. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
turtle-dove;
ձագ —ի, young -;
— վուվուս արձակէ —, the coos;
eryngo, sea-holly.
Քաղցրախօս է տատրակ ի հաւս վայրենիս. (Տօնակ.։)
to bear here and there, to shake, to agitate, to move, to stir.
Ի վեր եւ ի վայր զվկայութիւնս իմ տարաբերէք։ Որով (փորձանօք) եւ զսա ոչ միով օրինակաւ, այլ զանազանիւք տարաբերէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։ Շ. մտթ.։)
to dwell abroad, afar off;
to estrange oneself, to be removed.
Նոր երկինք նորաձեւեալ բանն աստըուած զորովայն կուսին՝ եւ ի նմա տարաբնակիլ հաճեցաւ. (Ճ. ՟Գ.։)
far, far off, far distant, remote;
— գնալ, դէմ եդեալ — գնալ, to go afar, abroad, to be estranged, to leave one's native land, to go from home.
ՏԱՐԱԴԷՄ ԳՆԱԼ. Դէմ եդեալ գնալ ի տար աշխարհ. դիմել ի վայրս հեռաւորս կամ յօտարութիւն. ճանապարհ առնել հեռի. խոյս տալ յօտար երկիր.
unsuitable, improper, unbecoming, undue, disagreeing, absurd, extravagant;
թէ ի հանդէպս եւ թէ ի —դէպս, per fas et nefasby right or wrong.
Անդէպ. անպատեհ. անվայել. եւ Ոչ գիտեալ. անկարծ.,
ՏԱՐԱԴԷՊ. Ի ՏԱՐԱԴԷՊՍ. մ. Յանդէպս. առանց յարմարութեան կամ վայելչութեան.
ungraceful, unadorned;
deformed, ugly.
Տարազարդ մնացեալ ի վայելչութենէ։ ասացելոց կենդանեացն են աննշանք եւ տարազարդք ձայնք. (Ճ. ՟Ա.։ Փիլ. լիւս.։)
mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.
Տարաժամ եւ վայրապար մարդասիրութեամբ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Տարակոյս;
ընդ —կուսանօք անկանել, to be called in question;
ընդ — կուսանօք արկանել, to call into question.
Ոմանք եւ՛ս յարաձգելով զտարակուսանսդ՝ ասեն, եթէ եւ ոչ միանգամ կարողութիւն է ի նոյն ջուր թանալ զոտն։ Այլ ինձ յայսմ վայրի տարակուսանս մեծ. (Սահմ. ՟Ա։ Լմբ.։)
wrong, undue, unjust, unreasonable;
unnecessary, needless, useless, vain;
—, ի —, unduly, in vain, uselessly, without reason, improperly, wrongfully;
— ամօթ, bashfulness, sheepishness;
հոգալ ի բանս —ս, to believe in idle gossip.
κενός vanus ἁναίτιος, ἁνάξιος indebitus, immercus, immeritus. Որ ինչ է արտաքոյ պարտեաց եւ իւաւանց. վայրապար. անպատճառ. ընդունայն. սնոտի. անպիտան. անիրաւ. փուճ.
Տարապարտ զրկեալ գտանէր ... Տարապարտ սողել։ Տարապարտ (այսինքն ընդ վայր) հարկանել զիս։ Մինչ տարապարտ առ իս շարժին (կիրք). (Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Լ՟Ա։ Յիսուս որդի.։)
feeding on illusions;
feeding negligently.
Ո՛վ տարապարտարօտք, որք ընդվայր հարիք զխաշինս. (Զքր. ՟Ժ՟Ա. 17։)
cf. Տարապարտ.
ՏԱՐԱՊԱՐՏՈՒՑ կամ Ի ՏԱՐԱՊԱՐՏՈՒՑ. εἱς κενόν, κενῶς, διακενῆς, μάτην, ματαίως in vanum, vana, inaniter, frustra δωρεάν gratis εἱκῆ temere ἁκρίτως extra judicium ἁδίκως injuste. Վայրապար. ընդ վայր. ի զուր. ի նանիր. անպատճառ եւ անխորհրդաբար. յանիրաւի. փուճ տեղը, զուրի.
shower, abundant rain;
— ձեան, flake of snow;
տեղ եւ — նետից, a shower of arrows;
a cloud of darts;
ծակոտեալ ի —ոյ նետից, pierced with a hundred arrow wounds.
Քան զտեղ քան զտարափ թանձր եւ արագ վերուստ ի վայր թօթափէին։ Գլուխ իմ լի եղեւ ցօղով, եւ վարսք իմ տարափով (կամ ի շաղից) գիշերոյ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 36։ Երգ. ՟Ե. 2։)
annual, yearly;
cf. Հողմ;
գառն —, teg;
դահեկանաց —, early stipend.
Բարեխառն օդովք, եւ տարեւորականաց զանազան լցեալ պտղովք։ Տարեւորական վայելմանց նշմարեսցին բերք։ Տարեւորական չափելով աւուրբք. (Պիտ.։)
to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.
Որ եւ յոյժ անվայելուչ էր իմոյս լրբանաց՝ ի վեր տարրանալ առ այդքան բարձրագոյն եւ երկնային իհրողութիւնսն. (Նանայ. յռջբ։)
love, passion, ardent desire, over-eagerness;
բայց զի՞նչ — քեզ առասպելքն իցեն, why are you so fond of fables?.
Ոչ վայելիցն տարփանօք հեծեմ, այլ հանդերձողին տենչանօք յերիկամանց աստի կականիմ։ Խրախացի՛ր համայն տարփանօք բերկրեալդ ի կանայս. (Նար. ՟Ժ՟Բ. եւ Նար. կուս.։)
flat side, plain, flat ground.
γῆ πεδινή terra campestris. Տափարակ կողմն. հարթ վայր. տափակ տեղ՝ կողմ.
Բանակեցան ի տափակողմն ի դաշտագետին վայրին։ Ի տափակողմն ի դաշտ մի մեծ. յն. լոկ, ի դաշտային գետնի. (ի դաշտ մի մեծ. ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 40։ ՟Ե. 52։)
to be flattened.
Ի վայր տափացեալ, դաշտացոյց զնոյն իւրովքն հանդերձ. (Լաստ. ընթերց. (իբր տափացուցեալ)։)
flat, level, plane, smooth, even, shorn;
plain;
esplanade, glacis.
πεδινός campestris ἑπίπεδος planus στρογγύλωσις rotunditas, vallum. Հարթ. դիւր. դաշտաձեւ. եւ Դաշտավայր. տափակ, դուր, դուրան տեղ.
cf. Տափակութիւն;
flattening.
Նուազագոյն ըստ վայրին տափարակութեան գնասցեն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
extremities or flat sides of a bridge.
ill-favoured, ill-featured, unsightly, ugly, deformed, hideous, squalid;
foul, villainous, bad.
δύσμορφος, ἅμορφος deformis. եւս եւ οὑκ εὕσχημων , λεπτός, δεινός, ὡμός, σαπρόν, χείρον . Անգեղեայ. անմասն ի գեղեցկութենէ. տձեւ. անշնորհ. անշուք. վտիտ. զազիր. եւ Անվայելուչ. անդէպ. վատթար.
Տգեղ եւ տխեղծ. անշնորհ. անվայել.
Տգեղծ (կամ անվայելուչ) է արդարոյ անկանել առաջի ամպարշտի. (Առակ. ՟Ի՟Ե. 26։)
Զոր ինձ ասել զամենայն տգեղծ է։ Տգեղծ եւ անվայելուչ համարձակութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Լմբ. իմ.։)
ugliness, deformity, ill-featuredness, unsightliness;
անհնարին —, frightful ugliness, hideousness.
ἁμορφία, δυσμόρφωσις deformitas, deformatio αἷσχος turpitudo. Պակասութիւն գեղեցկութեան. անշքութիւն. անվայելչութիւն. եղծումն. զազրութիւն. անկարգութիւն.
colourlessness, discoloration, paleness.
Պակասութիւն վայելուչ գունոյ. տգեղութիւն.
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
ԱՌ ՏԵՂԵԱՒՆ. մ. Առ վայր մի. առ ժամանակ մի. առ ժամն. ի նմին վայր նիւթապէս.
to desire, to wish, to envy, to covet, to burn for;
տենչայ սաթենիկ տենչանս զարտախուր խաւարտն, Sathinig is seized by a violent desire for curled endive.
Ի վայր հարկանէր զտենչօղս նորա. (Վրք. ոսկ.։)
sight, view;
spectacle, scene;
aspect, look, figure, face;
vision, apparition;
visit;
ի — երթալ, to go to see, to call upon, to pay a visit to;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
— առնել ի բանակն, to send forth spies;
ակն ունիմք — ոյն աստուծոյ, we desire to see God;
եկն ի — իմ, he came to see me, he called upon me.
solid, firm, hard, compact, constant, fix, stable, strong;
true, sincere, close, intimate, cordial;
—, —իւ, firmly, constantly;
voluntarily, willingly;
sincerely, intimately, closely;
— առաքինութիւն, solid virtue;
— սիրով, tenderly, affectionately, cordially;
— սիրել, to love sincerely, with all one's heart, passionately;
— աղօթել, to pray intensely, warmly, earnestly, eagerly.
Սիրելի՝ սերտ եւ ստոյգ որդի։ Ոչ խորթ որդիս եւ ոչ օտարածինս, այլ՝ սերտ որդիս սիրունս եւ հաւատարիմս։ Զմիածին եւ զսերտ որդին։ Մինչեւ պօղոսի որդի լինել ոչ վայրապար, այլ սերտ ... իբրեւ որդւոյ, եւ սերտի որդւոյ պատուիրէ։ Ոչ ի դոյզն մարդկանէ համարէի ես զձեզ, այլ սերտս եւ պիտանս եւ վաստակաւորս. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։ Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. եւ Ոսկ. գաղ.։)
to blacken, to render black, to imbrown;
to paint black.
Սեւեցին զհանդերձս, եւ կէսք զերեսս, եւ ոմանք զձեռս եւ զոտս, եւ չոքան առաջի սուլիտանին՝ վայ կարդալով անձանց յերեսաց դաւթին. (Պտմ. վր.։)
cf. Սթափումն.
Կենաց եւ վայելչութեան եւ սթափութեան։ Յուրախութիւն եւ ի սթափումն որսատենչ ազատացն. (Փարպ.։)
awaking;
refreshment, distraction, diversion, pastime;
sobering.
Կենաց եւ վայելչութեան եւ սթափութեան։ Յուրախութիւն եւ ի սթափումն որսատենչ ազատացն. (Փարպ.։)
decoration, distinction of honour;
seal;
cf. Սինկղ.
Շինդղ՝ զարդ պատուոյ. եւ որպէս լտ. սիճիլլում. Կնիք։ Մարթին. ստէպ։ Եւ որպէս Սինկղ. շուն ծովային, եւ այլն.
gramineous, grass-like;
gramineous plant.
Որ ինչ է որպէս բոյս սիզոյ. բուսեալ որպէս զսէղ կամ զխոտ վայրի.
weedy, grassy, abounding in weeds, in grass.
Ցանեն զթրմուղն ի սիզուտ եւ իփշաբեր վայրին. նա սրբէ զտեղին, եւ չորցնէ զամէն վայրի խոտքն։ Զսիզուտ եւ զհիլանու վայրսն. (Վստկ. ՟Խ՟Թ. ՟Ծ՟Ա։)
slime, mud, ooze, mire, slough, dirt;
deposit, sediment, dregs, lees.
Տգեղ եւ անվայելուչ էր՝ մինչդեռ սիկն եւ կաւ եւ ջրոցն բազմութիւն ունէր զարարն երկրի։ Ընդունի զաւակ եւ զջուր աղի եւ բնաւ իսկ զսիկ արբեցութեանն. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մ. ՟Գ. 7։)
empty, void;
destitute;
vain, useless.
Որովայնն սին, եւ մարմինն մերկանդամ. (Մանդ. ՟Է։)
Cerberus.
ՍԻՆԿՂ գրի եւ ՍԻԳՂ. κύων canis, catellus. շուն. սկունդ. շուն ծովային. շնջրի. Առասպելեալ կերբերոս երեքգլխի կամ բազմագլխի՝ պահապան առ դուրս դժոխոց.
Սինկղ եւ հիդրա ծովայինք. սինկղն շուն ասի երեքգլխի, եւ հիդրայն եւս չարագոյն քան զնա. բայց զիւրեանց որդիսն ոչ ուտեն. (Կանոն.։)
inciting to love;
incited by love.
Սէր ի յամպոյ յամպ սիրաշարժ օդոյն ծօղեալ՝ ի նոյն գեղման վայր իջուցեալ կաթս անձրեւաց. (Նար. տաղ ծն.։)
walking like a giant.
Արուսեակն սկայընթաց եւ վայելչագեղ. (Նար. առաք.) (ըստ Սղմ. ՟Ժ՟Ը. 6)։
cf. Նախաչար.
Ո՞ղապերախտ ողոքեսցէ զորովայն, զծանր բեռն, զսկզբնաչարն, զանյագ գազանն. (Ածաբ. աղք.։)
cf. Սկնդուկ.
Անժառանգ էի, սնդուկ եւ այրի, անծին, ամուլ։ Զբնութիւն սկնդուկ որովայնին (սառայի) ելոյծ. (Ոսկ. ես.)
forlorn, desolate, deserted wife;
barren.
Անժառանգ էի, սնդուկ եւ այրի, անծին, ամուլ։ Զբնութիւն սկնդուկ որովայնին (սառայի) ելոյծ. (Ոսկ. ես.)
cf. Սկտեղսկտեղ.
Որպէս խաղող յայդւոջ վայելչական, եւ ելեալ ի սկուտեղս (կամ ի սկըտեղս) թագաւորին քրիստոսի. (Նար. երգ.։)
vendor at exorbitant prices.
վայ որ սղավաճառ լինի, եւ մեղանչէ ի չափս եւ ի կշիռս. (Ոսկիփոր.։)
to shorten, to make brief;
to raise the price of.
Զամենեսեան սղացուցանել, վայիւ եւ աշխարով լցեալ զաշխարհս. (Կիր. պտմ.։)
cf. Սղացուցանեմ.
Զամենեսեան սղացուցանել, վայիւ եւ աշխարով լցեալ զաշխարհս. (Կիր. պտմ.։)
having saw-shaped horns.
Էրէ վայրի, կամ գազանն թողոփա ասացեալ, յորոյ ի գլուխն կայ եղջիւր կամ ոսկր սղոցաձեւ.