praise, thanks.
εὑχαριστία gratiarum actio Բան գոհութեան եւ շնորհակալութեան. գոհանալն եւ գովելն.
Անհատ բարբառով քեզ վերընծայել գոհաբանութիւն։ Ըստ պօղոսի գոհաբանութեան։ Ներքնապատեալքդ գոհաբանութիւնք։ Գոհաբանութիւն խնամոց. (Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Ի՟Թ. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. գանձ խչ.։)
Պէսպէս շնորհացն գոհաբանութիւնք։ Զշնորհն աստուծոյ գոհաբանութեամբ նմին յուշ ածել. (Լմբ. պտրգ.։)
grace, thanksgiving, thanks;
— or Խորհուրդ գոհութեան, Eucharist.
Գոհացողութեան երգս. (Վանակ. յոբ.։)
εὑχαριστήριον gratiarum actio, χαριστήριον gratitudo, munus quod datur gratiae causa Գոհանալն. գոհութիւն. խոստովանութիւն. եւ Փոխարէնն երախտեաց.
Տացեն՝ փոխարէն գոհացողութիւնս։ Այսպէս ասասջիք գոհացողութեամբ. (Սիր. ՟Ժ՟Է. 25։ ՟Լ՟Թ. 20։)
Տուր ինչ աստուծոյ գոհացողութիւն, եթէ ի բարի առնել կարողացն եղեր. (Ածաբ. աղք.։)
Գոհացողութեամբ զցաւս մարմնոյդ ընդունել. (Ճ. ՟Ա.։)
Ընկա՛լ զխոստովանութիւնս, զգոհացողութիւնս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Գոհացողութիւնս եւ մաղթանս առ աստուած մատուցանեմք. (Խոսր. ժմ.։)
Պատարագ՝ գոհացողութիւն տուեցելոցն պարգեւաց։ Գոհացողութիւն նովաւ աստուծոյ մատուցանեմք. (Խոսր. պտրգ.։)
Կրկնաբանեաց զգոհացողութւնս ողորմած տեառնն։ Զձայն օրհնութեան գոհացողութեան. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. յովն.։)
cf. Գոհացողութիւն.
εὑχαριστία gratiarum actip, grati animi significatio, αἵνεσις laus, laudatio Շնորհակալութիւն. նշանակք գոհ սրտի՝ կամ հաճութեան. գովութիւն կամ օրհնութիւն ընդ առելոց երախտեաց առ բարերարն.
Ամենայն ուրեք շնորհակալ եմք քաջք փելիքս ամենայն գոհութեամբ։ Որ յօրինէն մեօք գոհութիւն աստուծոյ։ Զի՞նչ կարեմք գոհութիւն մատուցանել աստուծոյ վասն ձեր։ Գոհութիւն եւ պատիւ տեառն աստուծոյ մերոյ։ Զոհ գոհութեան.եւ այլն։
Գոհութիւն աստուծոյ, որ յայտնէ, եւ այլն. (Յհ. իմ. երեւ. (ռմկ. փա՛ռք աստուծոյ )։)
Գանձ արժանի պարծանաց, եւ գոհութեան զտեառնէ (առաքինութիւնն է). (Սարկ. քհ.։)
Գոհութիւն ուրախութեան է ծնունդ. (Լմբ. սղ.։)
Գոհութիւն է շնորհակալութիւն յառեալ բարիս. (Երզն. մտթ.։)
ԳՈՀՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԽՈՐՀՈՒՐԴ ԳՈՀՈՒԹԵԱՆ, է Սուրբ հաղորդութիւն ըստ յն. ոճոյ. եւխարիսդի՛ա εὑχαριστία eucharistia
Հեռացեալ են ի գոհութենէ եւ յաղօթից, զի ոչ հակատան գոհութեանն. որ է մարմին եւ արիւն փրկչին մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. (Ածազգ. ՟Ա։)
Սրբազնական կամ սրբազնագոյն գոհութիւն։ Աստուածայնոյն, կամ սրբոյ գոհութեան հաղորդութիւն (այսինքն մասնակցութիւն). (Դիոն.։)
Ահագին խորհուրդքն գոհութիւն կոչին. քանզի բազում բարերարութեանց յիշատակք են, եւ գլուխ ամենայն խնամոցն աստուծոյ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)
Հաղորդէր զամենեսեան ի խորհուրդն գոհութեան. (Ագաթ.։)
Գոհութեան խորհրդոյն արժանի գտանէր հաղորդիլ. (Յհ. կթ.։)
Վայելելն յաստուածային եւ սուրբ գոհութեան. (Սարկ. քհ.։)
Գոհութիւնն սրբոյ, եւ միռոնն սրբարար. (Լմբ. ատ.։)
theft, robbery, rapine, expilation;
extortion, plunder.
κλοπή, κλέμμα, φώριον furtum Գողանալն. գործ գողաց. եւս եւ Գողօնք.
Գողութիւն եւ նենգութիւն։ Գողութիւնք, սուտ վկայութիւնք։ Ոչ ապաշխարեցին ի գողութենէ իւրեանց.եւ այլն։
Որք զմեծամեծս գործեն գողութիւնս պարկեշտ եւ պանծալի անուամբ իշխանութեան եւ առաջաւորութեան ծածկելով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ապա թէ ոչինչ գտանիցի նորա, վաճառեսցի փոխանակ գողութեանն իւրոյ. այսինքն իրին գողացելոյ. (Ել. ՟Ի՟Բ. 3։)
Իբր Դաւաճանութիւն.
Կամիս գողութեամբ աւերել զամուրս խորհրդոց մերոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Գիտելով զգողութիւն բանից նորա. (Իսիւք.։)
robbery;
stealth.
Գողանք. գողութիւն. եւ Գողօնք.
Հռեբեկա հրամայէր որդւոյն զգողումն օրհնութեանցն կեղծաւորեալ կերպարանօքն. (Ոսկ. ես.։)
Որ ոչ արբուցանէ զջուր գողման, հանգչի նա ի վերայ աղբերն կենաց. (Մծբ. ՟Է։)
Մատուսցէ զվասն գողման, նախ զգլուխսն, եւ ապա զհինգերորդ մասն ի վերայ. (Եփր. ել.։)
by road.
Գաղտնի ուղի՝ իբր ճանապարհ գողոց. ծածուկ ճամբայ.
Զգողուղի կալաւ շմաւոն գնդիւն իւրով. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 82։)
Գողուղի (կամ գողունի) հետեւանաց արահետ. (Պիտ.։)
stolen, robbed;
unlawful, natural.
Իբր Գողունի.
Ըստ իմաստնոյն՝ բանք եւ ջուրք գողունք՝ քաղցունք են. (Մխ. ապար.։)
cf. ԳՈՂՕՆՔ, գ. որ գրի եւ ԳՈՂՈՒՆՔ։
cf. Գողուն.
κλεψιμαῖος furtivus, furto ablatus եւ իբր գ. κλοπή furtum Գողութեամբ ի ձեռս բերեալ. գաղտ բարձեալ.
Միթէ գողունի՞ է. ոչ են ինձ օրէն ուտել զգողունի. (Տոբ. ՟Բ. 21։)
Ջուր գողունի. (Առակ. ՟Թ. 17։)
Գանձ գողունի. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
Ի գողունեաց անտի մի՛ ոք իշխեսցէ յեկեղեցի ընծայել. (Կանոն.։)
Իբր Անհարազատ, շուն.
Մին բուն հայր լինի որդւոց, եւ միւսն գողունի. (Եզնիկ.։)
salsify, goat's beard.
ԳՈՃԱՄՈՐՈՒՍ կամ ԳՈՃՄՈՐՈՒ. Ի բժշկարանի մեկնի Քօշմօրուք, աֆթիմոն, հայֆարիխոն. եւ ի բառս Գաղիանոսի երեւի լինել անուն խիժի իրիք։
to retire into a stable.
ԳՈՄԱՄՈՒՏ ԼԻՆԵԼ. Մտանել եւ փակիլ ի գոմս.
Արջառք յորժամ բազում ժամանակս գոմամուտ լիցին ի ձմերանի. (Վեցօր. ՟Թ։)
existence, essence.
Գոյութիւն. գոյացութիւն. իսկութիւն.
Ոչ ունկան գոյականութիւն, եւ արագապէս մտառեալ լսէ։ Այս ճարպ պարարտութեան՝ երկրի թանձրութեան՝ հողանիւթ գոյականութեան. (Նար. ՟Հ՟Է. ՟Ղ՟Ե։)
consubstantiality, coexistence.
συνύπαρξις coexistentia Գոյակիցն գոլ որո՛վ եւ է օրինակաւ. (շփոթի ի գրչաց եւ ընդ Գոյացութիւն)
(Դիք հեթանոսաց) մեկնեալք են ըստ գոյակցութեանցն. (Ճ. ՟Ա.։)
Յամենայն տարրական գոյակցութիւնս. (Ճ. ՟Զ.։)
Ամենայն արարածք նովաւ ընկալան զլինելութիւն եւ զգոյակցութիւն՝ հոգիք եւ մարմինք. (Նանայ.։)
substance;
reality;
essence, being, creature.
οὑσία substantia, essentia Գոյաւոր էութիւն. իսկութիւն եւ բնութիւն գոյակի. էակ ըստ ինքեան ենթակայացեալ՝ ենթակայ պատահմանց. եւ Գոյակք. իրք.
Յաղագս գոյացութեանց։ Գոյացութիւն է, եւ այլն. (Արիստ. ստորոգ.) ուր առաջին գոյացութիւն կոչէ զանհատն. եւ երկրորդ զտեսակն եւ զսեռն։
Զգոյացութիւն բաժանէ ի մարմին եւ յանմարմին. (Սահմ. ՟Բ։)
Որչափ ի գոյացութենէ առաքինութեան սխալեալք հանդիպեցին բազումք. այսինքն ի բուն իսկութենէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Որպէս հեռի ունին զգոյացութեան եւ զորակութեան բան, այսպէս եւ ատրբերեալ տայցեն զներգործութիւնն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Գոյացութեամբ ի նմա, իսկ զօրութեամբ արտաքոյ։ Այժմ ի մարմինս իմում իշխանական առաջնորդականն ըստ գոյացութեան է. իսկ ըստ զօրութեան յիտալիա կամ ի սիկիլիա. (Փիլ. այլաբ.։)
Է ըստ բնութեան յերկուց՝ աստուածային եւ մարդկային, իսկ ըստ միաւորութեան մի ... որպէս սուրբն բասիլիոս ասէ, երկուց գոյութեանց կատարեցելոց միաւորութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ո՞ր բան արժանապէս կարասցէ թարգմանել զի վերն քան զեղականացս Գոյացութիւն. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։) յն. ֆի՛սիս φύσις
Բանն անեղական խոնարհեալ ի հողեղէն գոյութիւնս (մեր)։ Զարարածոց գոյացութիւն։ Ի հողանիւթ գոյացութեանց. (Շար.։)
ԳՈՅԱՑՈՒԹԻՒՆ. իբր Ենթակայութիւն. անձն. եւ Անձնաւոր. ὐπόστασις subsistentia, hypostasis, ἑνυπόστατος, ὐφεστηκός
Ոչ գոյութիւն ունի չարն, այլ առանց գոյացութեան է, բարւոյ աղագաւ՝ եւ ոչ ինքեան եղեալ. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)
Հանճար ոչ գոյացութիւն է, եւ ոչ կենդանի։ Փրկիչն զմշտնջենաւորութիւն իւրոյ գոյացութեան նշանակելով ասէ, ես եմ ճշմարտութիւն։ Գոյացութեամբք, այսինքն դիմօք. (Կիւրղ. գանձ. ստէպ։)
Պա՛րտ է զմի աստուածութիւն պահել, եւ զերիս դէմսն խոստովանել եւ կամ զերիս գոյացութիւնսն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Մի կատարեալ անհաս գոյացութիւն եւ մի անձն եւ մի քրիստոս. (Մխ. ապար.։)
Ըստ այսմ առ հին հռովմայեցիս իբր նոյն առեալ լինէր substantiva եւ subsistentia, որպէս յն. իբօ՛սդասիս. այսինքն ենթակայութիւն, երբեմն որպէս բնութիւն եւ երբեմն որպէս անձն. այլ յետոյ որոշեցան նշանակութիւնք ձայնիցս ի փիլիսոփայութեան եւ յաստուածաբանութեան առ ի բարձումն ամենայն շփոթութեան։
ԳՈՅԱՑՈՒԹԻՒՆ. իբր Գոյաւորութիւն. գոյացութիւն. արարչութիւն. եւ Արարուած, արարած. բաղկացութիւն. եղանութիւն. σύστασις constitutio, factura
Ո՞չ ահա ամենայն աշխարհս՝ արարչին բոլորեցուն է գոյացութիւն. (Եղիշ. ՟Է։)
Ոչ եկի ի բաց բառնալ իսկզբանն զգոյացութեան շնորհ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Յետ հրեշտակացն գոյացութեան, արարածս զգալի ստեղծան. (Լմբ. պտրգ.։)
Որպէս յառաջին գոյացութեանն՝ յանէութենէ ի լինելութիւն եկն փոփոխմամբ. (Երզն. մտթ.։)
Կամ իբր Գոյութիւն. ὔπαρξις existentia
Ոմանք գոյացութիւն ունին ... ոմանք երկբայաբար ունին զգոյացութիւն, եւ այլն. (Սահմ. ՟Ա։)
to create, to give existence;
to produce.
οὑσιόω, συνίστημι, ὐφίστημι esssentiam do, facio, creo, constituo, substituo, compono Տալ գոյանալ. ի գոյ ածել. ստեղծանել. հաստել. կացուցանել. բաղկացուցանել.
Գոյացուցեր, գոյս արարեր՝ զորս չէին. (Խոսր. պտրգ.։)
Որ յանէից գոյացուցեր. (Շար.։)
Ծնաւ յինքենէ զորդի, եւ ոչ արտաքուստ ( ի չգոյէ) գոյացոյց. (Կիւրղ. գանձ.։)
Որք հաստատեալ գոյացուցին զնա (զտասն) սահմանք չորք են, միոյ եւ երկուց եւ երից եւ չորից. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Սա (կիւրակէն) է սկիզբն զէակսս գոյացուցանողացն աւուրց. (Յհ. իմ. ատ.։)
creator, that gives existence or being.
οὑσιοποιός, ὐποστάτης, δημιουργός, ὐποστήσας effector, creator, substantificus Գոյարար. էացուցիչ. արարիչ. եւ Բաղկացուցիչ. կացուցիչ.
Գոյացուցիչ պատճառ, բարերարութիւն, եւ այլն. (Դիոն.։)
Գոյացուցիչն առ նոյնպէս գոլն միշտ հայի։ Եթէ բարի է աշխարհս, եւ գոյացուցիչ սորա՝ բարի. (Պղատ. տիմ.։)
Տէր տուընջեան, եւ գոյացուցիչ գիշերոյ. (Ժմ.։)
Եղէգն մատուցեալ ի յաջ գոյացուցչին. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Զիա՞րդ իցէ նորին գոյութեան՝ գոյացեալն բնութիւն առ գոյացուցիչն իւր։ Որդին է՝ յոչէից գոյացուցչին համագոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զօրութեամբ է մարդս գոյացուցիչ ամենայն արուեստից եւ խօսից. (Երզն. քեր.)
Մեծ է առաքինութիւն հաւատոցն եւ ակեւոր, եւ գոյացուցիչ անյայտից իրաց. իբր յանդիման կացուցիչ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
existing, extant;
rich, opulent, wealthy.
ὐπάρχων existens Ունակ գոյութեան. գոյակ. գոյացեալ.
Չի՛ք արարածս գոյաւոր, որ ոչ է ստեղծուած ճշմարիտն աստուծոյ. (Շ. թղթ.։)
Եւ ἑνυπόστατος, ἑνούσιος hypostatice vel essentialiter existens. Ենթակայացեալ. էական եւ անձնաւոր.
Բուն գոլոլվ գոյաւոր, եւ կենդանի ի կենդանի հօրէ։ Քանզի է որդի կենդանի եւ գոյաւոր կամք հօր, եւ բանն նորա՝ որով զամենայն ինչ գործէ. (Կիւր. գնձ.։)
ԳՈՅԱՒՈՐ. εὑπορώτερος opulentior Ունօղ զգոյս ընչից. ընչեղ. մեծատուն. ունեւոր. վարշը.
Քան զմեծատունսն գոյաւորք հանդիպին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։)
Պատուիրէ գոյաւորին՝ տալ չքաւորին. (Ոսկ. ես.։)
Ի գոյաւորացն հացի՝ ողորմածութիւն (պահանջի). (Փարպ.։)
Ի գոյաւոր հօրէ զայսպիսեացս պէտս պահանջէ. (Խոսր.։)
Ի կարեւորսն գոյաւոր իցէ. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Յորժամ ագահութիւն բազում ինչ յաճախէ գոյաւորացն, ապա եւ յառաջնոցն եւս արկանէ. (Ոսկ. ես.։)
to be created, to exist;
to be formed, produced;
to grow rich.
Ի ծովէ գոյաւորեալ (լորամարգին). (Վրդն. ել.։)
ԳՈՅԱՒՈՐԻԼ. իբր Մեծանալ ընչիւք.
ՈՐք միանգամ գոյաւորեալք ընչեղութեամբն յղփանան. (Պիտ.։)
existence;
substance;
creature.
ὐπόστασις, ὔπαρξις existentia, subsistentia, substantia Գոյացութիւն. ենթակայութիւն. իսկութիւն. գոյութիւն.
Զի քո գոյաւորութիւնդ (յն. իբօ՛սդասիս) եցոյց առ քո որդիս զքաղցրութիւն. (Իմաստ. ՟Ժ՟Զ. 21։)
Գոյաւորութեամբ գերազանցեալ. (Պիտ.։)
Գոյաւորութիւն լուսոյ։ Զգայականաց գոյաւորութեանց. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Ի՟Բ։)
Ոչինչ աւելի ունել վայելչութիւն կամ գոյաւորութիւն քան զպայծառութիւն ծաղկին. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
ԳՈՅԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. իբր Գոյք. ինչք. մեծութիւն. ունեւորութիւն, ունեցածը.
Պա՛րտ է ի գոյաւորութենէն (յն. ի գոյից) եւ այլոց տալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։)
Յերկրաւոր գոյաւորութիւնս. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
Առէ՛ք ինձ պտուղ ըստ յօժարութեան սրտից, եւ գոյաւորութեան. (Վրդն. ել.։)
transubstantiation.
substance
Գոյացութիւն. հաստատութիւն. կազդուրիչ.
Էիցս էութեա ես հաց եւ գոյիցս գոյեղինութիւն. (Մխ. աղօթ.։)
substantial.
ԳՈՅԵՂՈՒՏ որ եւ ԳՈՅԵՂ, ԳՈՅԵՂԷՆ. Գոյացական. էական.
Աստ բան ի մտացդ ի տես ծնեալ. իսկ անդ գոյեղուտ եւ անձնաւոր բան իմացի՛ր ի հօրէ ծնեալ. (Ճ. ՟Գ.։)
Զի՞նչ զանազանութիւն է գոյացութեան եւ գոյեղտին, պատահման եւ մակագոյեղտին. (Անյաղթ պորփ.։)
Գոյեղուտ որակութիւն. (Քեր. քերթ.։)
kind of aromatic.
cf. Գոյշ.
• «միակտուր փայտեայ տաշտ» Նչ. խնդ. Դրնղ. 483-4. յիշում է նաև Բառ. ե-րեմ. էջ 138՝ խան բառի բացատրութեան մէջ. գրուած է գոշ Մագ. թղ. 88, որ անշուշտ պէտք չէ գրչագրական սխալ համարել, քանի որ նոր գաւառականների մէջ էլ ունինք գոշ ձևը։
• Սագրզեան, ՀԱ, 1909, 335 սումեր. ibgušur «վահան» բառի հետ։
• ԳՒՌ.-Պլ. գուշ, Ալշ. Ախց. Կր. Մշ. Սեբ. գ'ուշ, Հմշ. կուշ, Ռ. քուշ, Ղրբ. կիւշ, Ասլ. գ'իւշ, Խրբ. գ'օշ։ Նոր բառեր են՝ գուշթաս, դուշկուրիկ։
• ՓՈԽ.-Կապադովկ. լն. kuši «δογεῖον, μέ-γα σϰάφη, աման, մեծ տաշտ» Karolides, Γλωσσ. συγϰρ. էջ 39, որ համեմատում է սանս. koša «ամէն տեսակի աման» բառի հետ։ Վրաց. ვუმი գուշի «111/, ֆնտանոս չափ». այլ է վրաց. კომი կոշի «փայտէ կամ դդումէ աման», որ կապւում է գւռ. სoი հո-մանիշի հետ։
Անօթ տաշտաձեւ ի միապաղաղ փայտէ.
Ո՞վ ի մարդկանէ զպնակ, կամ զգուշ, կամ զսկիհ էարբ. (Նչ. խնդ.։)
cf. Գոյշ.
existence, being, nature, essence, substance, reality;
goods.
ὔπαρξις existentia, subsistentia եւ σύστασις constitutio Գոլն իրօք ի բնութեան իրաց. կալն. գտանիլն. իսկ զեղականաց ասի նաեւ իբր Գոյացումն, բաղկացութիւն.
Յաղագս գոյութեան եւ պատուոյ միշտ էին։ Ի տարերց, որք առ իմ գոյութիւնս եղեն բաւական. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Գոյութիւն ի գոլոյն ասի. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)
Ամենայն եղելոց՝ գոյութիւն բնութեանցն եկամուտ է. (Յճխ. ՟Ի՟Բ։)
Ոչ ուրեք զարդէն էն ի գոյութիւն ածէ, այլ զոչէն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ոմանք աներկբայաբար ունին զգոյութիւն. որպէս մարդ մարդ, ձի, արծուի, որք խոստովանաբար գոն. (Սահմ. ՟Ա։)
Նորոգ գոյութիւն երկնի եւ երկրի։ Գործարան գոյութեան լուսատու մարգարտին. եւ այլն. (Նար.։)
Ոչ էութիւն հակառակ նմա, եւ ոչ գոյութիւն ընդդիմակաց. (Եզնիկ.։)
Բազում գոյութեանց պատուական նիւթոց. (Նար. խչ.։)
Զարարիչն ամենայն գոյութեանց. (Շ. բարձր.։)
Զամենայն տեսակս գոյութեանց. (Ճ. ՟Ա.։)
ԳՈՅՈՒԹԻՒՆ. իբր οὑσία essentia substantia Գոյացութիւն. էութիւն. բնութիւն. իսկութիւն.
Ձայնդ որդի՝ ո՛չ է գոյութիւն, այլ՝ գոյութեան նշանակիչ։ Աստուծոյ գոյութիւն զի՞նչ է։ Որ ինչ է, եւ զի՞նչ է աստուած, այն՝ գոյութիւն ասի։ Ոչ այլ ինչ իմանալ, բայց ի գոյութենէ աստուծոյ եւ հօր զորդին ծնեալ. եւ այլն. (Աթ. ՟Ը։)
Համագոյ քան զհամագոյ ո՛չ եղիցի մեծ ըստ գոյութեան բանի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Գոյութիւն լերդի կամ գրչաց, եւ այլն. (Նար.։)
Երրորդ յերկոցունցն միջին շարախառնեաց տեսակ գոյութեան. (Պղատ. տիմ.։)
ԳՈՅՈՒԹԻՒՆ. որպէս ὐπόστασις substantia Ենթակայութիւն, անձնաւորութիւն.
Զերիս գոյութիւնսն ոչ միոյ իմանալ ժողովման։ Զերիս դէմսն խոստովանել, եւ կամ զերիս գոյութիւնսն. (Առ որս. ՟Բ։ եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
ԳՈՅՈՒԹԻՒՆ. որպէս Էակ. որ էն. աստուած. աստուածութիւն.
Ես զպատարագն աղտեղացեալ պղծեալ առաջի աթոռոյն գոյութեան ոչ մատուցանեմ. (Մծբ. ՟Թ։)
Ոչ ստացաւ խուղ, եւ ոչ բնաւ գոյութիւն ինչ. (Վրք. հց. ձ։)
scurf
Խեղութիւն, կամ կնտութիւն կեղոյ.
Բորոտութիւն, պիսակութիւն, դիւահարութիւն, գոնջութիւն. (Կանոն.։)
Ապարհութիւնք, եւ գոնջութիւնք՝ սորին են սակի. (Անյաղթ հց. իմ.։)
to sound, to cause to sound or resound.
ἡχέω sonare facio Տալ գոչել. հնչեցուցանել.
Խռովեմ զծով, եւ գոչեցուցանեմ զալիս նորա. (Ես. ՟Ծ՟Ա. 15։)
Հրամայէր զփողսն պղնձիս գոչեցուցանել. (Խոր. ՟Բ. 3։)
clamour, great cry, crash, noise, voice, exclamation;
hue and cry, uproar;
bellowing, roar.
որ եւ ԳՈՉՈՒՄՆ. φωνή, βοή, κραυγή vox, clamor, sonitus եւ այլն. Հնչիւն. ձայն աղաղակի.
Եհաս գոչիւն նոցա առ իս։ Գոչիւն մատակ առիւծու։ Ի գոչիւն փողոյ։ Զգոչիւն ալեաց. (՟Ա. Թագ. ՟Թ. 16։ Յոբ. ՟Դ. 10։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 25։ Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 56։)
Զգոչիւնն հանապազ մեք լսեմք. (Եզնիկ.։)
obscure, that is not clear or open.
Իբր Անբաց. փակ. դժուարաւ բանալի, կամ բացատրելի. խրթին. դժուարիմաց.
Են դեւք, որ ի բերանն նստին, եւ զփակեալն դժուարաբաց առնեն. (Կլիմաք.։)
Իմաստասիրել դժուարաբաց բառիւք. (Պրոկղ. յոսկ.։)
very heavy, troublesome;
very tired.
Ոչ հանգիստ (ետուր) դժուարաբեռն մարմնոյդ. (Վրդն. լս.։)
difficult to cure.
δυσίατος cf. ԴԺՈՒԱՐԱԲԺՇԿԵԼԻ. Դժուարաւ բուժելի կամ բժշկելի. դժոխաբոյժ.
Դժուարաբոյժ ցաւս։ Չարեօք դժուարաբուժիւք. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Դժուարաբոյժ իսկ են, եւ անբոյժք։ Պարտ է գոլ ... իբրու յաւետագոյն՝ կա՛մ դժուարաբոյժ, եւ կամ մանաւանդ ամենեւին անբոյժ՝ առաքինութիւնքն. (Պղատ. օրին. ՟Ե. եւ ՟Ը։)
rare, curious, difficult to find.
δυσεύρετος inventu difficilis, difficile inveniendus Դժուարաւ գտանելի. գտնելը կամ գտնըւիլը դժար.
Թէպէտեւ դժուարագիւտ է, այլ ոչ ամենեւին անգտանելի։ Լաւագունին դժուարագիւտ գոլ բնութեամբ. (Փիլ.։)
Դժուարագիւտ է ճշմարտութեանն գեղեցկութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Վերջացեալ են, եւ դժուարագիւտ՝ փրկեալքն. (Կլիմաք.։)
Դժուարագի՛ւտ ոգի կարացեալ ակն լինել բազմաց. (Բրս. հց.։)
Դժուարագիւտ դատաստան, ժամանակ, եւ այլն. (ՃՃ.։ Սարգ. յկ. ՟Ա։ Եւս. քր.։ Պիսիդ.։ Լմբ. եկեղ.։ Երզն. քեր.։ Բրսղ. մրկ.։)
Վասն դժուարագիւտ անբարկութեան. (Կլիմաք.։)
difficult to walk, rough, rugged
ԴԺՈՒԱՐԱԳՆԱԼԻ ԴԺՈՒԱՐԱԳՆԱՑ. δυσπόρευτος difficilens habens viam, impervius Դժուարին ի գնալ. դժուարակոխ.
Կամիս մտանել ի քաղաքն դժուարագնալի. (Վրք. հց. ՟Թ։)
Դժուարագնաց ճանապարհ, վայրք. (Պտմ. աղեքս.։ Փիլ.։ Ասող.։)
cf. Դժուարագնալի.
ԴԺՈՒԱՐԱԳՆԱԼԻ ԴԺՈՒԱՐԱԳՆԱՑ. δυσπόρευτος difficilens habens viam, impervius Դժուարին ի գնալ. դժուարակոխ.
Կամիս մտանել ի քաղաքն դժուարագնալի. (Վրք. հց. ՟Թ։)
Դժուարագնաց ճանապարհ, վայրք. (Պտմ. աղեքս.։ Փիլ.։ Ասող.։)
difficult, painful.
δύσεργος operosus, arduus Դժուարաւ գործելի. դժուարին ի գործել. տարժանելի. ընելը դժար.
Խնդրէ ի քէն աստուած՝ ոչինչ ծանր կամ դժուարագործ, այլ կարի յոյժ պարզ եւ դիւրին. (Փիլ. բագն.։)
Դժուարագործ առաքինութիւն. (Նիւս. երգ.։)
Զամենայն անհնարս եւ զդժուարագործս՝ աստուծոյ միայն աւանդեմք. (Վեցօր. ՟Գ։)
Դժնեայ եւ յոյժ դժուարագործ է անզգամացն անիշխանութիւն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 73.) իմա՛, անբերելի է անտէրունչ մնալն յաստուծոյ։
rare, extraordinary, that happens with difficulty.
Որ դժուարաւ, կամ չարաչար դիպի։ cf. Դժուարապատահ.
Զյոյժ զսոսկալի եւ զդժուարադէպն. (Պիտ.։)
Ո՛չ սիգ դժուարադէպ. (Սիսիան.։)
that can be freed or set at liberty with difficulty.
Դժուարաւ թափելի եւ թօթափելի յանձնէ, կամ ճողոպրելի.
Դժուարաթափք, եւ կամ բոլորովին անշարժք. (Արիստ. որակ. ՟Է։)
steep;
rough, rugged.
Ունօղ զժայռս դժուարինս. ապառաժուտ.
Խորափիտ, եւ դժուարաժայռ, եւ ամուր աշխարհաւ. (Յհ. կթ.։)
difficult to be untied or explained.
Դժուարալուծելի. դժուարաքակ. դժուար ի լուծանել, քակել, եւ մեկնել. քակելը կամ մեկնելը դժար.
Դժուարալոյծ կապանք, կնճիռն, խարդախութիւնք, հնարաւորութիւնք. (Նոննոս.։ Գէ. ես.։ Վանակ. յոբ.։ Մաքս. եկեղ.։)
Արդարեւ կնճիռն իմն դժուարալոյծ է. (Ոսկ. ես.։)
Ի հանգոյց բանից դժուարալուծաց ազատեալք. (Վրդն. ել.։)
Տարակուսանօք դժուարալուծիւք. (Անյաղթ պորփ.։)
hard of hearing, rather deaf;
inexorable, hard, inflexible
Եւ (իբր ներգ). Դժուարաւ լսօղ.
(իբր կր). Դժուարաւ լսելի. զոր ծանր է լսել. կամ Դժուարին առ իմանալ, հաւատալ.
Դժուարալուր լուտանք, երգ, պատմութիւն, դարձուած բանից, հնարք, սքանչելիք. (Պիտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Զքր. կթ.։ Վեցօր. ՟Է։ Սկեւռ. ես.։)
(Ծերոց) ականջք դժուարալուրք. (Փիլ. իմաստն.։)
difficult to root out or detach.
Որ դժուարաւ խլի. խլելը դժար.
Լցեալ բազում դժուարախիլ փշօք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)
that brings forth with difficulty.
(իբր ներգ). Որ դժուարաւ եւ բազում երկամբք ծնանի զզաւակ.
(Ռաքէլ) դժուարածին եղեւ ի ծննդեանն. (Ծն. ՟Լ՟Ե. 17։)
Եւ (իբր կր) Դժուարաւ ծնեալն.
Մանուկն ի նմին իսկ աւուր դժուարածին լինիցի. (Կանոն.։)
impracticable, difficult to execute.
Դժուարաւ կատարելի.
Եթէ թողոյր ամենեցուն, դժուարակատար զառաքինութիւնսն գործէր. (Ոսկ. ես.։)
difficult to bum.
Որ դժուարաւ կիզանի. որ դժար կէրի.
Հանեալն դժուարակէզ, եւ արկեալն յոյժ դիւրակէզ. (Շ. թղթ.։)
burdensome, onerous, heavy;
difficult, painful, vexatious.
δυσβάστακτος importabilis, δύσφορος molestus, gravis, δυσβίοτος vix tolerabilis (իբր կր). Դժուարաւ կրելի. անտանելի. որ դժար կըվերցըւի կամ կըքաշուի.
Կապեն բեռինս ծանունս եւ դժուարակիրս. (Մտթ. ՟Ի՟Գ. 4։)
Ծանունս եւ դժուարակիրս բերել երկս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Մեղաց բեռինք դժուարակիրք են քան զամենայն բեռինս. (Եղիշ. երէց.։)
Բեռանց սաղմոսաց դժուարակրաց. (Լմբ. պտրգ.։)
Դժուարակիր տանջանք, ցաւ, խնդիր. (Պիտ.։ Ոսկ. յհ.։ Պրպմ.։)
Որոց վէրք ժանեաց դժուարակիր է ի բժշկութիւն. այսինքն դժուարաբուժելի. (Ածազգ. ՟Գ։)
Եւ δυσπαθής, δυσπαθέστερος laborum patiens (իբր ներգ) Կարօղ կրել զդժուարինս. տոկուն. զօրաւոր. եւ Վշտակիր. եւ Կարեկիր.
Զմարմինն դժուարակիր եւ հզօրագոյն ընկալեալ։ Կողիցն դիրք ընդգրկէ զմէջն, եւ դժուարակիր գործէ. այսինքն անվնասելի. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
Ողորմութիւն դժուարակրացն եւ վտանգելոցն եւ այլն. (Լմբ. պտրգ.։)
Դժուարակիր լինել ընդ նոսա սիրով. (Սարկ. քհ.։)
full of difficulties, very complicated, embarrassed.
rough, trugged, impracticable
δύσβατος impervius, inaccessus Դժուարագնալի. անկոխ.
Ի դժուարակոխ վայրս. (Փիլ. իմաստն.։)
Դժուարակոխ զամենայն առնելով թշնամեացն, իսկ ի բարեկամացն մանաւանդ դիւրակոխ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Արագ ընթանայ ի դժուարակոխ մթին շտեմարան խորին դժոխոց. (Նար. խչ.։)
difficult to gather.
Դժուարաւ կթելի, դժուար ի քաղել.
Դժուարակութ պտուղս ծառոց անհասանելեաց. (Նար. ՟Է։)
warlike, invincible.
δυσμάχητος vix expugnabilis Ընդ որում կռուիլն է դժուար. անպարտելի. անառիկ.
Դժուարակռիւ ճարտասանքն. (Բրս. հայեաց.։)
Բռնամարտիկ տեղի.. եւ դժուարակռիւ. (Ոսկ. գծ.։)
Դժուարակռիւն փութալի՛ է. (Ածաբ. յայտն.) այսինքն առաւել փութոյ պէտս ունի։
դժուարակռիւ լինել. իբր Բուռն մարտնչել.
Ոչ թողու ի դրունս զթշնամին դժուարակռիւ լինել. (Շ. մտթ. ՟Ե. 17։)
indissoluble;
indigestible, difficult to digest.
Դժուարաւ հալօղ եւ մարսօղ զկերակուր.
Տկար է ստամոքսիւ, եւ դժուարահալ. (Սոկր.։)
all perfect;
very perfect.
Ամենակատարիւք մաքրութեամբք նշանակեալ. (Դիոն.։)
παντέλειος, παντελής. perfectissimus, plenus, integer, universalis Ամենեւին կատարեալ. ունակ ամենայն կատարելութեան. անթերի ամենայն իրօք. ծայրագոյն. անբաւելի. աննիազ. ապենիազ. ամմէն կերպով կատարեալ, անկարօտ. հերդարաֆընտան թէքմիլ, գուսուրսուզ. իհթիաճսըզ.
Ըստ իւրում բնութեանն ամենակատար գոլ ասեմք զառ ի յԱստուծոյ բանն, ոչ յառաջադիմութեան կարօտ։ Որդի ամենակատարին Հօր. (Կիւրղ. պրպմ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)
Ոչ զի ինքն յաւելուած կամ փառս առցէ, որ ամենակատարն է. (Խոսր.։)
Ամենակատար խաղաղութիւն ասէ զամենակատարն Աստուած. (Մաքս. ի Դիոն.։)
Ամենակատար բնութիւն, կամ լաւութիւն, լրութիւն, փրկութիւն կամ փրկիչ, ողորմութիւն։ Ամենակատարիւքն բարերարութեամբք ... Յամենակատարիցն կամ ի մասնաւորաց նախախնամութեանց. (Յճխ.։ Պիտ.։ Նար.։ Առ որս.։ Ոսկ.։ Համամ.։) (Դիոն.։)
Որպէս լրացեալ իւրովք մասամբք. ամբողջ. կատարեալ. լի եւ բովանդակ. թամամ. թեքմիլ.
Ամենակատար եւ ամբողջ լինել քահանային հրամայէ։ Ի թուի դասեալ տասնեկին յամենակատարի։ Տասնեկաւ ամենակատարիւ յանգեցելոց. (Փիլ.։)
Ամենակատար բժշկութիւն չարին, յորժամ չարն ցամաքեալ լինէր. (Փիլ.։)
Վա՛յ քեզ անձն իմ, զի ո՛չ զներքին մարդդ յամենակատար առաքինութիւն համեմեցեր. (Մաշկ.։)
Խաւար իմն ամենակատար. (Շ. յուդ. ՟Է։)
Կարի բազմածախ. մեծածախ. ամենածախ. եւ մեծահանդէս. մեծաշուք. πολυτελέστατος. sumtuosissimus
Եւ զայս ամենակատարս կանգնեալ տաճարս Քրիստոսի. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)
Յայսմիկ յամենակատար եւ ի փրկական տօնիս. (Ճշ.։)
Ամենակատար կամաց հօրդ Էմմանուէլի։ Բառնաս զկարիս մեղաց ամենակատարդ բանիւ. (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Խ՟Թ։)
omnipotent, all-powerful.
cf. ԱՄԵՆԱԿԱՐՈՂ. որ եւ cf. ԱՄԵՆԱՀՆԱՐ.
Փրկութիւնն դիւրաւ տնօրինի յամենակարէն Աստուծոյ։ Սլացեալ ամենակարն զօրութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)
Վասն ամենակար զօրութեանն։ Ի մէջ անցուցեալ զամենակար բժշկարանն. (Ագաթ.։)
Ամենակար հնարաւորութեամբ։ Ո՛րչափ զօրեսցէ առաւել բան քո ամենակար։ Ձեռն քո ամենակար. (Նար.։)
Նմանապէս եւ առ ամենակա՛րս միտս ըստ համեմատութեան է տեսանելի. (Մաքս. ի Դիոն.։)
cf. Ամենակար.
παντοδύναμος. omnipotens Որ ամենայնի եւ յամենայնի է կարօղ. որ եւ ԱՄԵՆԱԿԱՐ. ամենազօր. ամենահնար. գատըրի մուդլագ. հէր շեյե գատըր.
Ամենակարօղ զօրութիւն. (Յճխ.։)
Ամենակարող զօրութեամբդ միշտ թագաւոր յաւիտենից։ Ամենակալ՝ ամենակարօղ։ Ամենակարօղ աջովդ քո. (Շար.։)
Զամենակարօղ անունն Աստուծոյ կարդամք ի վերայ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Խզեսցես ամենակարօղ սուսերաւ բանիդ. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
that saves all;
all-preserving.
Ամենակեցոյց թագաւոր. (Նար. ՟Հ՟Ը։)
Կեցուցիչ ամենից. փրկիչ եւ պահպանիչ բոլորից.
Զկնի ամենակեցոյց խաչելոյն։ Ամենակեցոյց նշանի։ Բացցէ զամենակեցոյց ճշմարտութեան վարդապետութիւնն. (Ագաթ.։)
Ամենակեցոյց յարութեանդ. (Ժմ.։)
most agreeable, very pleasant.
πανάριστος. omnino placens, optimus Ամենայն իրօք հաճոյ, հաճոյական, հաճելի Աստուծոյ եւ մարդկան. ընդունելի. ցանկալի. գովելի. քաջ. ամենալաւ.
Ահա ամենեքին ամենահաճոյքն եւ իմաստունք մեր հարք՝ Աստուածածին անուանեն զսուրբ Կոյսն։ Ամենահաճոյն (կամ ամենահաճելին) Յոբ.։ Ամենահաճոյն այն եւ սուրբն Եզեկիա։ Ամենահաճոյն Պետրոս։ Ամենահաճոյն Պօղոս. (Պրպմ.։)
Զամենահաճոյ եւ զհրաշալի գովաբանութիւն. (Պիտ.։)
very savoury, very high-seasoned, most delicious.
Որ ունի զամենայն համ կամ զհամեղութիւն. շատ համով, անուշ անուշ.
Ամենահամ կերակուր. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ամենահամ առակագրութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
all-seeing.
πανεπίσκοπος. omnia intuens, omniscius, perspicacissimus Որ ակնարկէ յամենեսին ամենայն յստակութեամբ. ամենատես. ամենատեսուչ.
Տեսողին զամենայն իւրովք ամենահայեաց ստուգութեամբքն. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։)
Ամենահայեաց տեսութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
Ոչ ինչ թագնու յամենահայեաց ակն հոգւոյն. (Վահր.։)
Ըստ ամենահայեաց գիտութեանն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ոչ զրկեաց զիւրական արարածս յամենահայեաց ճառագայթիցն. (Տօնակ.։)
father of all men, the Creator.
Ամենեցուն հայր հասարակաց՝ Աստուած. մանաւանդ Հայր Աստուած.
Մի Աստուածութիւն, ամենահայր, ամենասէր, ամենագութ։ Այնպիսի գթով խնայեա՛ յիս Աստուած իմ, ամենահա՛յր բարի. (Մանդ. ծն.։ Մարաթ.։)
Որդի է Դաւթի, եւ ամենահօրն բնութեամբ. (Իգն.։)
Բարկութիւն ամենահօրն զիջաւ. (Լմբ. համբ.։)
easiest, very light or easy.
Կարի հեշտին եւ հեշտալի. ախորժելի. քաղցր յոյժ. հեշտ ու թեթեւ, կակուղ, անուշ. խօշ. լադիֆ. հաֆիֆ. միշայիմ.
Հնազանդեալ ընդ ամենահեշտ լծովն, որ թեթեւ է առաքինեաց. (Յճխ.։ Ագաթ.։ ՃՃ.։)
Ամենահեշտ բարեմտութեանն կիրք. (Պիտ.։)
very ingenious, very artful, very dexterous, skilful, most able.
Գտակ ամենայն հնարից յամենայն դժուարութիւնս. ամենաճարտար, եւ ամենակար. ամենարուեստ. ըստ յն. քաջահնար. քաջարուեստ. εὑμήχανος, ἁριστοτέχνης. industrius, ingeniosus, artificiosus. ամմէն բանին ճարը գտնօղ, խիստ ճարտար. փէք հիւներլի. մարիֆէթլի. ուստա.
Ամենահնար ամենագէտ է։ Եւ ի փոքունսն ամենահնար ճարտարապետ է. (Ոսկ. մտթ.։)
Ո՛րչափ եւս ամենահնարն ի դէպ ժամանակի առնէ։ (Եզնիկ.։)
Փառս մատուցանէին ամենահնարին. (Փարպ.։)
Ամենահնար արուեստաւորիդ. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Ամենահնար իմաստութիւն, կամ գիտութիւն, կամ զօրութիւն. (Եզնիկ.։ Պիտ.։ Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Եւ մենքենաւոր. բազմահնար. ամենապատիր. չարարուեստ.
most miraculous, very prodigious, wonderful, amazing, astonishing.
ԱՄԵՆԱՀՐԱՇ եւ ԱՄԵՆԱՀՐԱՇԱՓԱՌ. Ամենայնիւ ի վեր քան զհրաշս կամ զկարծիս մարդկան. իբր. յն. παραδοξότατος. qui est praeter omnium opinionem, admirabilis, incredibilis խելքի վեր, խիստ արմննալու, անկարծելի. ճիպ շաշըլաճագ. փէք աճայիպ.
Անուն իսկ ամենահրաշ պանծալի. (Պիտ.։)
Պատուար ամենահրաշ ըստ Եզեկիէլի. (Նար. կուս.։)
Ո՛վ ամենահրաշափառ զօրութիւն աստուածընկալ նշանիս. (Նանայ.։)
most true, very certain.
Ամենեւին ճշմարիտ. (Ոսկ. յհ.։)
very sinful, most criminal;
great sinner.
Ամենայն մեղօք լի. ամենայն մեղաց պարտական. բազմամեղ. խիստ մեղաւոր, ամմէն յանցանքի տէր.
Ամենամեղս հոգւոյ։ Կենագործեա՛ զիս զամենամեղս. (Նար. ՟Խ. ՟Ձ՟Գ։)
Զամենաչարսն եւ զամենամեղս. (Ոսկիփոր.։)
all-conquering, subduing all enemies, very victorious, that gains the advantage always.
ԱՄԵՆԱՅԱՂԹ եւ ԱՄԵՆԱՅԱՂԹՈՂ. Յաղթօղ ամենայնի եւ յամենայնի. ամենազօր, եւ քաջայաղթ. εὕνικος, καλλίνικος. victor egregius, invictissimus. որ ամմէնուն կըյաղթէ.
Ի փառս ամենայաղթ եկեղեցւոյ. (Եղիշ. ՟Ա։)
Ամենայաղթ տէրութիւն, կամ զօրութիւն, կամ խաչ. (Պիտ.։) (Շար.։)
Ամենայաղթ մարտիրոսօք, եւ ամենայն սրբովք. (Թէոդոր. կուս.։)
Երկիւղ ամենայաղթ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Եւ կարի՛ յաղթ. մեծ յոյժ. ընդարձակ. անհնարին. παμμεγέθης maximus, vastissimus, immanis
Ամենայաղթ ջուրքն՝ որ են ի վերայ երկնից. (Ճ. ՟Թ.։)
Երկնի ամենայաղթ գնացիցն շարժութեանց. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)
very prompt, very willing, very eager, very ready, very much inclined, very well disposed, very diligent.
Ամենայնիւ յորդորեալ՝ յորդառատ սիրով. փութաջան. յօժարամիտ. մտադիւր. բոլոր սրտանց ջանք ընօղ. փէք հաւեսլի. մուգայետ.
Ամենայորդոր էին ի բարեպաշտութեան ընթացս. (Ճ. ՟Ա.։)
Ուրախացի՛ր ամենայորդոր բերկրանօք ի փառս փեսայացեալ Բանին. (Անան. եկեղ։)
Ամենայորդոր արթնութեամբ. (Յհ. գառն.։)
Ամենայորդոր փութով փառաւորել, կամ երկրպագել, կամ գալ զհետ աստուածային սիրոյ քո. (Պտրգ.։ եւ Աթ. համբ.։ եւ Եփր. աղ.։)
cf. Ամենայորդոր.
Ամենայօժար սրտիւ խնդութեամբ ուրախացաւ. (Փարպ.։)
worst, very bad;
very wicked, very malicious, execrable, abominable.
παμπόνηρος, πάγκακος, παγχάλεπος. pessimus, omnino malus, plane improbus, malignus, molestus Կարի չար (ոք կամ իմն). լի չարութեամբ, եւ առիթ ամենայն չարեաց. վնասակար. դաժան. դժնդակ. գէշին գէշը. գայէթ քէօթիւ. փէք ֆէնա՝ զալըմ. քէմրէք.
Ղազարոս՝ արդար, իսկ մեծատունն՝ մեղաւոր եւ ամենաչար. (Ոսկ. ղկ.։)
Ամենաչար դեւքն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զկապիկս անապատական եւ ամենաչար՝ ուսուցանեն. (Եզնիկ.։)
Վարք ամենաչար։ Ամենաչար խորամանկութիւն. (Յճխ.։)
Ամենաչար արծաթսիրութիւն, կամ խորհուրդք, կամ տաժանմունք. (Կիւրղ. կուս.։ Ածաբ. ժղ.։)
Ամենաչար խարդախանք, կամ վատաբախտութիւն, ունակութիւնք, աղէտք, տեղի. (Պիտ.։)
Ամենաչար խափանումն. (Նար.։)
very bright, very clear, very shining;
very splendid, very illustrious;
most honourable, right honourable.
παμφαής, περιφανής. ttotus lucens, splendidissimus, undique conspicuus Ամենայնիւ պայծառ. լուսապայծառ. ամենաճառագայթ. երեւելի ամենայն իրօք. չքնաղ. փառաւոր. վայելչապանծ. անարատ եւ յստակ. խիստ պայծառ՝ փայլուն. գայէթ նուրանի՝ րուշէն. շէօհրեթլի. միւքելլէֆ.
Ամենապայծառ լոյս, կամ հուր. (Դիոն.։)
Ամենապայծառ է քաղաքն։ Ի նմա կանգնեցաւ նշան խաչին Քրիստոսի՝ երեւելին եւ ամենապայծառ։ Նստո՛ ի կառս բարձունս եւ յամենապայծառս. (Ոսկ. մտթ.։)
Ամենապայծառ գանձուցդ. (Նար.։)
Յամենապայծառ անանց բարութեանց. (Մանդ.։)
Մտանել յամենապայծառ տեսարան։ Յարկեալք ամենապայծառն վայելչութեամբք. (Պիտ.։)
Յիւր մարմինն առ ընդ ամենապայծառ անմեղութեանն. (Լմբ.։)
Դրախտ ամենապայծառ եւ լուսագեղ։ Ո՛վ ամենապայծառ (յն. երանաւէտ) դրախտ. (Ոսկիփոր.։ Ոսկ. ծն.։)
very deceitful, very fraudulent, very knavish, very roguish.
Պատիր կամ պատրողական ամենայնիւ. խիստ խաբեբայ, խաբօղ.
Ամենապատիր վնասակար։ Ամենապատիր խաբէութիւնն. (Յճխ.։)
Ամենապատիրն խաբէութեամբ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Եւ ամենեւին պատրեալ. բոլորովին ի պատրանս անկեալ. խիստ խաբուած.
Այրս մահացու ամենապատիր. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
very well prepared, quite ready.
Ամենայն իրօք պատրաստեալ. ամենայարդար. ամենակազմ. եւ ամրակազմ. ամմէն կերպով պատրաստ. ապահով, եւ ամուր.
Ժառանգս առնէ իւր ամենապատրաստ թագաւորութեան. (Խոսր.։)
Երկայն յուսոյ ամենապատրաստ տեսութիւն։ Ամենապատրաստ հանդերձեալ՝ ամենեւին անվտանգելի։ Ամենապատրաստն շրջարկութեամբ պաշտպանեալ։ Ամենապատրաստ պնդութեամբ միշտ արձանացայց. (Նար. ՟Ծ՟Բ. ՟Հ՟Թ. ՟Ղ՟Գ։)
very modest.
πάναγνος. pudicissimus, castissimus եւ πάνσεμνος. valde venerandus, magnificus Ամենեւին պարկեշտ. համեստ. ամօթխած. եւս եւ՝ նազելի եւ պատկառելի. ամենայն մեծարանաց արժանի. ամենամաքուր. մեծավայելուչ. փէք հիճապլը. հիճապ էտիլէճէք. հիւրմեթլի.
Զամենապարկեշտ սրբազնագործութիւն իւղոյն կատարման. (Դիոն. եկեղ. ՟Դ։)
Ի հեզութեան վարդապետութիւնն մեր յամենապարկեշտ. (Սարկ. պատկ.։)
much obliged, much indebted.
Ամենայնիւ պարտաւոր, կամ պարտական պատժոց.
Զամենապարտ ոգիս ընկալայց։ Ամենապարտս մահու։ Առ ամենապարտս ես ներօղ. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Թ. ՟Ծ՟Ը։)
very unclean, most impure, execrable, detestable.
μιαρός, παμμίαρος. impurus, scelestissimus Ամենեւին պիղծ. ամենագարշ. ամենազազիր. փէք մուրտար, նափաք, մէքրուհ.
Ամենապիղծ դեւն. (Ոսկ. մտթ.։)
Ո՛վ պիղծդ եւ ամենապիղծդ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Ո՛վ ամենապիղծք, միթէ մարգարէքն չէի՞ն մարգարէք, զի ոչ ապրեցուցին զանձինս. (Տօնակ.։)
Ամենապիղծ չարութիւն. (Նար. յովէդ.։)
notoriously prostitute, abandoned to prostitution.
Լի պոռնկութեամբ. անամօթ բոզ.
very abundant, most plentiful;
very generous, most liberal.
ԱՄԵՆԱՌԱՏ որ եւ ԱՄԷՆԱՌԱՏ. Լի ամենայն առատութեամբ, եւ առատապարգեւ.
Ազատեա՛ յանբաւ պարտեացս ա՛մենառատ. (Բենիկ.։)
Աստուածային ամենառատ գանձուցն հաւատարիմ եւ իմաստուն տնտես. (Ոսկիփոր.։)
that has created all things, all-creating, omnipotent.
Ստեղծօղ բոլորից. ամմէնուն եւ ամմէն բանի ստեղծօղ. հէփսինի վէ հէր չէյի եարատան.
Որպէս ողորմած եւ ամենաստեղծ՝ ստացի՛ր վերստին։ Կապանք ամենաստեղծին զիս արձակեսցէ։ Կեցուցիչ կամաց ամենաստեղծիդ. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
Առաջի անհաս էութեանդ ամենաստեղծիդ. (Բենիկ.։)
most wonderful, very admirable.
Ամենայնիւ սքանչելի, ամենահրաշ. զարմանագործ.
Ամենասքանչ ելով բնութեամբ. (Փիլ.։)
Ուրացան զամենասքանչ նշանսն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Ամենասքանչ զօրութեամբն. (Լմբ.։)
Ամենասքանչ իրագործութիւն. (Երզն.։)
most perplexed, very anxious, very embarrassed;
very irresolute, full of inquietude.
Վարանեալն ամենայն իրօք, եւ վարանեցուցիչ. լի ամենայն հոգով եւ տատամսութեամբ. ցնդեալ, եւ ցնդիչ բոլորովին. անհնարին. խիստ տարտըղնած, շուարած, կամ տարտըղնօղ.
Յոգնապատճառեան ամենավարան (մեղաւորն)։ Ամենավարան տարակուսանաց։ Պատասխանատուութիւնս ամենավարանս։ Զամենավարան ձայն կողկողանաց սրտիս։ Եղիցի խաղաղութիւն հրամանաւ մեծիդ՝ ամենավարան բքոյս սասանման. (Նար. լ. ՟Ա. ՟Ի. ՟Լ՟Ա. ՟Հ՟Ա։)
diffused every where, very extensive, most ample.
Տարօղ յինքեան զամենայն. ընդունարան ամենայնի.
Որպէս զանօթ ամենատար, եւ իբրեւ զքաղաք տանօղ ամենեցուն. (Ոսկիփոր.։)
Ի բազումս ազդեալ (հոտ) համասփիւռ ամենատարած։ Ամենատարած օդոյս պարզութիւն. (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Կ՟Ը։)
most desirable;
most desirous.
Թողուլ զանձկալի եւ զամենատենչ վայրս։ Յամենատենչ եւ անուշահոտ ընթրիսն Քրիստոսի. (Փարպ.։)
Եւ զի՞նչ արդեօք մարգարէին հոգեւոր ըղձականութիւն ամենատենչ բաղձանացն իցէ իմանալ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
all-seeing.
Տեսօղ ամենայնի. ամենահայեաց. ամենանկատ. ամենագէտ. եւ ամենատեսուչ. ամենախնամ.
Ո՛չ յամենատես ականէն խուսեցեալ. (Փիլ. յովն.։)
Որ ոչն ծածկի յամենատես ականէն Աստուծոյ. (Խոր. ՟Գ. 24։)
Ոչ զարհուրեցաք յամենատես ականէն. (Մխ. երեմ.։)
Ամենատես արարչութեանն. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
Ծածուկք մարդկան յայտնի են քեզ ամենատեսդ Աստուծոյ. (Տօնակ.։)
Զամենատես տնտեսութիւնն մեծազօր զօրութեանն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Որ ամենատես ակնարկութեամբ ստորիջեալ ի խնդիր կորուսելոցն. (Արծր. ՟Ա. 1։)
Ամենատես նախախնամութիւն։ Հաւաստի դիտաւորութեամբ ամենատեսին. (Պիտ.։)
Ամենայնիւ տեսանելի. կարի գեղեցիկ, եւ երեւելի յոյժ.
Բազմութիւնք արհամարհք էին, բայց իշխանք արք էին ամենատեսք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
the Lord or Creator of all things.
Տէր ամենեցուն եւ ամենայնի ամենայնիւ.
Զօրութիւն ամենատեառն Քրիստոսի։ Յայտնի է ամենատեառն տէրութիւնն. (Ագաթ.։)
Գեղեցիկ օրհնութիւնս ամենատեառն մատուցանէր. (Աթ. անտ.)
Գովութիւնս ամենատեառնն մատուցանէր. (Խոսր.։)
that has made all things, all-creating.
Ամենարարն ակն մեծազօր բանիւ իւրով. (Վեցօր. ՟Բ։)
Օրհնեալ սուրբ եւ ամենարար Երրորդութիւն. (Ոսկիփոր.։)
very much to be wished, most desirable.
Ամենափափաքելի Աստուած. (Լմբ. սղ.։)
saviour of all.
Ամենափրկիչն Քրիստոս. (Կորիւն.։)
Որպէս ինքն ամենափրկիչն գուշակեաց. (Զքր. կթ.։)
all men, all persons, every body, as many as, whoever.
Տարակուսեալ յամենեցունց՝ յղէր առ մեծն Ներսէս բազում անգամ աղաչելով. (Խոր. ՟Գ. 29։)
Ընդ տեղւոյն ճշմարտեալ է ասելն Արիստակեայ գրչի.
ԱՄԵՆԵՔԵԱՆ ԱՄԵՆԵՔԻՆ գրի եւ ԱՄԵՆԻՔԵԱՆ, ԱՄԵՆԻՔԻՆ, զամենիսեան կամ զամենիսին. πάντες. omnes Ամենայն ոք. ամենայն անձինք՝ զորոց իցէ բանն՝ առեալ միանգամայն. ամմէնքն ալ. հէփսի. ճիւմլէ ալեմ. պրս. հէմէկեան. հեմէկի. հէմէքինան.
Էին ամենեքեան միաբան ի միասին։ Լցան ամենեքեան Հոգւով Սրբով։ Ամենեքին սոքա։ Ամենեքին զՅովհաննէս իբրեւ զմարգարէ ունէին։ Յանդիմանի յամենեցունց, եւ քննի յամենեցունց։ Ամենեցուն՝ որոց էք ի Հռովմ.։ Վասն ձեր ամենեցուն։ Ամենեքումբք հանդերձ՝ որք կարդան, եւ այլն։
Խաղաղութիւն ամենեցուն, կամ ընդ ամենեսեան, կամ ընդ ամենեսին։ Զամենեսեան օրհնեա՛, զամենեսեան իմաստնացո՛ ... եւ ամենեցուն պարգեւեա՛. (Ժմ.։)
Սէր կալցես առ ամենեսեան, բայց մեկնելով մեկնեսցիս յամենեցունց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ե։)
Ի ձէնջ ամենեցուն (իբր յամենեցունց). (Եփր. ՟բ. կոր.։)
ամենայն եւ իւրաքանչիւր. համայն. առհասարակ. ամմէն, բովանդակ. պիւթիւն. հեր.
Հարքն մեր ամենեքին։ Սրբովքդ ամենեքումբք. եւ այլն։
Մարգարէիւքն ամենեքումբք։ Ամենեցուն արարածոց ցուցանէր. (Ագաթ.։)
Առ ամենեքումբք մրգաբերօքն։ Զայլոցն ամենեցուն խնամոցն։ Ամենիքեան օրինակք։ Ի ցանկալիսն յամենիսեան. (Պիտ.։)
Զերծո՛ զիս յամենեցունց ընդդիմացողաց։ Յամենեցունց մասանց։ Զամենեսին զսրբոցն պարս. (Նար.։)
ԸՆԴ ԱՄԵՆԵՍԵԱՆ. Ամենեքին ի միասին. միանգամայն. բոլորը միատեղ. քիւլլիյէն.
Որչափ բազմութիւն աստեղաց են յերկինս, եւ ընդ ամենեսեան ոչ են բաւական լուսաւորել զտխուր տրտմութիւն գիշերոյն. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
ՅԱՄԵՆԵՑՈՒՆՑ. որպէս յամենայն մարդկանէ, է անուն հանրական. իսկ իբր յամենայն կողմանց կամ յամենայն իրաց, լինի իբր մ. ամենայնիւ. բոլորովին.
Ամենեքեան զբոլորն նշանակեն (իմա՛ ընդհանուր՝ ամենայնքն). իսկ ամենեքին՝ մասնաւոր. (այս ինքն ամենեքին սոքա, դոքա, նոքա)։
prince or master of the universe.
ԱՄԵՆԻՇԽԱՆ կամ ԱՄԷՆԻՇԽՕՂ. cf. ԱՄԷՆԻՇԽԱՆ. եւ այլն։
cf. Ամենօրհնեալ.
ԱՄԷՆՕՐՀՆԵԱԼ կամ ԱՄԵՆՕՐՀՆԵԱԼ. Ամենայնիւ եւ յամենայնի օրհնեալ. ամենայն օրհնութեան եւ բարեբանութեան արժանի. ամմէն կերպով օրհնած, ու օրհնելու. միւպարէք. միւթէպէրրիք.
Ամէնօրհնեալդ հոգւոյ։ Ամենօրհնեալ թագաւոր։ Զամէնօրհնեալ անուն քո. (Նար.։)
Օրհնեալ ես ամէնօրհնեալդ ի կանայս։ Օրհնէին զամէնօրհնեալ սրբուհին. (Շար.։)
cf. Ամենօրհնեալ.
ԱՄԷՆՕՐՀՆԵԱԼ ԱՄԷՆՕՐՀՆԵԱՆ. ἁοίδιμος. decantatus, celeber Ներբողելի եւ գովելի ամենեցուն կամ ամենայն իրօք, մեծահռչակ. պատուական.
Որք ի հնդկացն ականք (կամ ակունք) զամէնօրհնեալդ ձեր պայծառացուցանեն զգլուխս։ Զոր ի Քրիստոս սիրոյն պսակ դնել, որ ամէնօրհնեան գլխոցդ ձերոց է պատշաճ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է. եւ ՟Լ. ըստ ձ։)
month;
ամիս յամսոյ, ամսոյ ամսոյ, every —;
առաջին օր ամսոյ, the first day of the month;
ի սկիզբն ամսեան, the beginning of the month;
ի վերջ ամսոյ, the end of the month;
ի մէջ կոյս ամսեան, towards the middle of the month.
μήν. mensis Որպէս թէ ամ փոքրիկ, այս ինքն ամ լուսնի, որ է ամբողջ շրջան մի նորա ի ՟Ի՟Թ, կամ ի ՟Լ աւուրս. եւ երկոտասաներորդ մասն տարւոյ կամ շրջանի արեգական. վասն որոյ տճկ. ա՛յ, է անխտիր լուսին, եւ ամիս. մահ, շէհր.
Յամսեանն առաջնում, որ օր մի էր ամսոյն։ Յետ ամսոյ միոյ աւուրց։ Յետ երից ամսոց։ Մէն մի ամիս ի տարւոջ։ Սպասեցի ամսոց սնոտեաց։ Ըստ միոյ միոյ ամսոյ տային զպտուղս իւրեանց։ Ամիսս այս եղիցի ձեզ սկիզբն ամսոց, առաջին եղիցի ձեզ յամիսս տարւոյ։ Ի տասներորդում (աւուր) ամսեանս այսորիկ. եւ այլն։
Արարեր երկուս լուսաւորս առ ի պէտս շրջմանց տարեաց, ամսոց, եւ ժամանակաց (այս ինքն եղանակաց)։ Ի հանդերձեալ աշխարհին ո՛չ աւուրք, եւ ո՛չ ամիսք. (Ագաթ.։)
Զի՞նչ է ամիս. տեսանելով ուրումն յառաջնոցն զլուսինն լցեալ եւ մաշեալ՝ իմացաւ զանցաւորութիւն կենաց իւրոց, ասաց, թէ իմ ես (օրինակ). (Տօմար.։ Վանակ. տարեմտ.։ Յակ. ղր.։)
Ըստ շարժական տոմարի ազգիս՝ յայլեւայլ տարիս ամիսք հայոց ի դէպ գան այլեւայլ ամսոց հռովմայեցւոց. իսկ ըստ յայսմաւուրաց՝ որ յարմարեալ է ըստ ժամանակի թարգմանչաց կամ ըստ թարգմանութեան Աստուածաշնչին, եւ կոչի անխաղաց կամ անշարժ տոմար Սարկաւագ վարդապետի, միշտ նաւասարդի ՟Ա. կապեալ է ընդ ՟Ժ՟Ա. օգոստոսի։
Ամիսք Սարկաւագին յարակայ ընդ իրեարս այսպէս զուգին. նաւասարդի, աւգոստոսի ՟Ժ (կամ ՟Ժ՟Ա). հոռի, սեպտեմբերի ՟Թ (կամ ՟Ժ) եւ այլն. (Տօմար.։)
Աւանդութիւն ազգային վասն ամսոց հայոց.
Որպէս յանուն Հայկայ ազգս Հայ անուանեցաւ, այսպէս եւ ամիսքս ի զաւակաց անուանց նորա զանուն ընկալան. եւ են այսոքիկ. Նաւասարդի, Հոռի, Սահմի, Մեհեկի, Արեգի, եւ Հրոտից. սոքա որդիք էին։ Արաց, Մարերի, Տրէ, եւ Քաղոց, սոքա դստերք էին։ Իսկ Մարդաց, եւ Հարուանց՝ որ է Ահկի, զայս ի գործոց առին զանուանս. իսկ ընդ այն ժամանակս ամառնայինք էին այսոքիկ. (Յկ. ղրիմ.։)
ԱՄԻՍ ՅԱՄՍՈՅ, ԱՄՍՈՅ ԱՄՍՈՅ. կամ լոկ՝ ՅԱՄԻՍՍ. Յիւրաքանչիւր ամսեան. ամսէ ամիս, ամմէն ամիս. հէր այ, այտան այա, այտա պիր, պեհէր մահ.
Այս ողջակէզք իցեն ամիս յամսոյ։ Արկանէր վիճակ օր յօրէ, եւ ամիս յամսոյ։ Եղիցի ամիս յամսոյ՝ եւ շաբաթ ի շաբաթէ, եկեսցէ եւ այլն. (Թուոց. ՟Ի՟Ը. 14։ Եսթ. ՟Գ. 7։ Ես. ՟Կ՟Զ. 23։)
Ամսոյ ամսոյ՝ յամենայն ամիսս տարւոյն։ Զոր գտանէին ամսոյ ամսոյ ի մէջ քաղաքացն. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Է. 1։ ՟Ա. Մակ. ՟Ա. 61։)
Զլուսին, որ ամսոյ ամսոյ հիւծանի։ Յերկրորդումն եւ յերրորդումն, եւ այլ եւս ամսոյ ամսոյ. (Եզնիկ.։ Եփր. համաբ.։)
Յամիսս միայն տեսանիցեն զարքայ. (Աթ. Կիւրղ.։)
caliph.
Պետ ամիրայից. ազգապետն հագարացւոց՝ որպէս յաջոյդ Մահմէտի. խալիֆա
Մեծն ամիրապետն առաքէ ոստիկան ի հայս. (Ուռպ.։)
born of a barren woman.
Ծնեալն յամուլ մօրէ. ամլորդի. որպէս Սամուէլ, մանաւանդ Կարապետն Յովհաննէս.
Ամլածին որդւոյն. (Նար. կուս.։)
Ուշ եդեալ առ նախընթացն ամլածին. (Մագ. ՟Ծ՟Ը։)
to be or become barren.
Ամուլ մնալ. ստերջանալ. եւ նմանութեամբ՝ անբեր կամ անգործ լինել. յետնիլ. գըսըր օլմագ՝ գալմագ. հասըլսըզ օլմագ.
Ամլացեալ լինի իւր առաջին բոյսքն (անկոյ խորշելոյ յայլմէ անկոյ). (Փիլ. լիւս.։)
Ամլացան յաստուածային բարեգործութենէն. (Ճ. ՟Թ.։)
Եղեն շրթունք նորա ամլացեալ ի բանից. (Եփր. համաբ.։)
son of a barren woman;
St. John-Baptist.
Սեպհականեալ անուն Յհ. Մկրտչի, որ եղեւ որդի ամուլ պառաւոյն Եղիսաբեթի ի ծերացեալ հօրէ Զաքարիայ. ամլածին.
Մկրտեցաւ ի սուրբ ամլորդւոյն Յովհաննէ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Չորեքկերպեան կենդանեացն զխորհուրդ քարոզեաց ամլորդին։ Որ յամլորդւոյն վկայեցար Գառն Աստուծոյ. (Շար.։)
ham-string, tendon of the ham.
Զոյգ կամ հաստաձիգ ջիլ՝ որ ի զիստն կամ ի յետին կողմն բարձից կենդանւոյ. (ռմկ. ըստ ոմանց՝ մամուջեղ) ըստ եբր. քաֆ իբր ոլորք. յն. է զի դնէ πλατύς այս ինքն լայնութիւն, կամ տախտակ (զըստի). եւ է զի νεῦρον որպէս եւ լտ. nervus այս ինքն ջիղ.
Բուռն եհար զամոլաջլէ զըստի նորա, եւ ընդարմացոյց զամոլաջիլ զըստին Յակոբայ ... Զամոլաջիլն՝ զոր ընդարմացոյց, որ է ի վերայ տախտակի զըստին. զի բուռն եհար զտախտակէ զըստին Յակոբայ, եւ ընդարմացոյց զամոլաջիլ նորա. (Ծն. ՟Լ՟Բ. 25. 32։)
brought up together, comrade, companion, play-fellow;
familiar.
ԱՄՈԽԱԽ կամ ԱՄՈՂԽԱԽ. (իբր ամոլք ի խահս, եւ ի սնունդս. կամ համախահ, խահակից) սննդակից. եւ որ ինչ հայի ի համասնունդս. ընտանի. ընդել. σύντροφος simul nutritus, educatus եւ assuefactus, familiaris, τρόφιμος alumnus եւ այլն.
Զսոսա եւ զնոսա իբրեւ զամոխախս ի նոյն յանձանձիչ գոգս տանի զամենեսեան։ Յառաջին իսկ հասակէ ընդ օրինօքն սնեալք, զամողխախ սննդեանն զառաքինութիւնն թողեալ՝ փախեաք անկաք ի հաւատսն Քրիստոսի։ Զչարեացն (կամ զկարեացն) ասացեալ իսկ է մերովք ամոխախ անուամբքս. հուր է՝ ասէ՝ անդ, եւ խաւար, եւ կապանք, եւ որդն անվախճան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։ եւ Գաղ. եւ Եբր.։)
hence;
here.
Աստ եւ աստուստ կամ աստէն. տստանօր. յայսմ վայրի, եւ այժմէն. եւ Այժմու.
Նա եւ մեր իսկ բանս աստստին սմին վկայեալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Դասեալ աստստին ի սոյն։ Աստստի ի դատաստանի։ Աստստին ի յիմում մարմնի։ Աստստին կիզեալ։ Կերպարանեցեր հրաշիւք աստստի զհանդերձելոցն նմանութիւն. (Նար.։)
fleece, wool.
(իսկ ասուի եւ ասուոյ՝ են կրկին սեռական, եւ ածական՝ իբր ասրեղէն) ἕριον lana Բուրդ ոչխարաց. գեղմն. գզաթ. մանաւանդ կտրեալ եւ մաքրեալ՝ սպիտակափայլ. որպէս եւ հանդերձն ասրեղէն։ (Սղ. ՟Ճ՟Խ՟Է 14։ Առակ. ՟Լ՟Ա 13։ Ես. ՟Ա 18։ եւս եւ Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ 53։)
Զկաթնդ ուտէք, եւ զասրդ ագանիք. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ 13։)
Զգոյն սպիտակութեան ասուն առանձնակի յիշել. (Խոսրովիկ.։)
Խոյն առանց տրտմութեան մերկանայ յասրոյ անտի իւրմէ. (Վեցօր. ՟Զ։)
Ասրով եւ կաթամբ. (Շ. բարձր.։)
Յասրոյ, եւ ոչ ի կտաւոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
Յասուն սպիտակութիւն. Ածաբ. մկրտ.։ եւ Անան. նին.։
Ի հողոյն եւ յասուէն։ Վասն ասրուն. (Բրս. հց.։)
lanigerous.
Որ բերէ յիւրմէ զասր. Բուրդ բերօղ՝ տուօղ.
Ասրաբեր եւ ձեռնընդել ոչխարացն. (Նիւս. երգ.։)
dealer in wool.
Ասրագործ ոմն գործէր ի տան նորա։ Մղեալ ընկէց զասրագործն ի վերուստ ի վայր. (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Գ։)