experienced in warfare.
cf. Պատերազմական;
desultory war;
mimic warfare;
— նաւ, man-of-war, ship of war;
galley, trireme, three benched galley;
— երիվար, war-horse, charger.
Ամենայն զօրքն պատերազմիկքն հայոց։ Ո՜վ քաջքդ պատերազմիկք։ Ի խտրութենէ պատերազմիկ զօրուն երթալոյ. (Բուզ. ՟Ե. 5։ Պտմ. աղեքս.։ Երզն. քեր.։ 3)
to war, to make war, to combat, to fight;
to be at war with, to be tempted;
— ի վերայ ազատութեան, to defend liberty;
զմահու պատերազմ, to wage a war of extermination;
զբարւոք պատերազմն —, to fight a good fight;
մեծապէս -զմեալք զառաքինութեան զհանդէս, fighting valiantly where virtue is at stake;
առանց զմելոյ, without firing a shot, without striking a blow.
cf. Պատերազմիչ.
πολεμιστής, μαχητής, μάχιμος bellator, pugnator, pugnax, bellicosus πολεμικός bellicus. Պատերազմիկ. այր պատերազմի. քաջ զօրական. մարտիկ. ճէնկճի.
icon, image, effigy;
painting, picture, representation;
likeness, figure, portrait;
statue, idol;
sight, visage, face;
design, project, plan;
type, symbol;
doll;
—ք, the Divine Person;
— աւուրն, the day of the week or month;
hymn for the day;
գեղեցիկ —աւ, of fine presence, of noble aspect;
— ըստ —ի, in the image of, in the likeness of;
ի սոյն —, in this way or manner;
cf. Համառօտագիծ.
Զսրբոցն պատկերս պատուել ի գովեստ Աստուծոյ, եւ ի յիշատակ քաջութեան նոցա. (Սարկ. քհ.։)
portrait-painter;
effigy;
iconographist.
Որպէս քաջ պատկերագիրքն զի յոտից սկսանին. (Վրդն. պտմ.։)
portrait-painting;
description, painting;
iconography.
Տեսարան, յորում յիշատակէր քաջացն անմոռանալի քաջութիւնք՝ ի բազմութենէ պատկերագրութեանցն ցուցելոց. (Պիտ.։)
to be suitable or conformable, to suit, to agree;
to belong, to pertain, to coincide, to match;
to concern, to regard.
Բու առ արծիւ (ասէ). դու տուընջեան քաջամարտիկ ես, եւ ես գիշերոյ. պատշաճիմք ի խնամութիւն. (Մխ. առակ.։)
high value, elevated price;
excellence, pre-eminence, rarity;
nobleness.
Յաղագս պատուականութեան մարդկանն ... զի համազգիք քաջին են. (Խոր. ՟Բ. 26։)
eager for honours, greedy of glory, ambitious, desirous of praise or distinction;
vain-glorious, vain;
generous, bounteous, obliging, officious.
Մանկունք քաջք, պատուասէրք, ճշմարտութեան նահատակք. (Ածաբ. մակաբ.։)
coryphaeus, chief of a choir or company;
leader, chief, head, first;
— լինել, to be at the head of, to be the chief, to march at the head of, to lead, to conduct;
to give the signal, to set the example, to take the initiative.
քանի՞ իցեն պարագլուխք քաջ նահատակացն. (Եղիշ. ՟Դ։)
to look around;
to observe, to consider, to ponder.
περισκοπέω circumspicio, exploro, perlustro. Շուրջ հայել եւ տեսանել. քաջ դիտել. քննել.
comprehensive;
— հոլով, circumlative case.
Արիութեանց պարառական, նախնեաց քաջացըն գոլ նման. (Շ. առ ապիրատ.։) (Իսկ ըստ արդի քերականաց՝ Պարառական հոլով ասի, որպէս նշանակիչ շուրջ գոլոյ զիւիք)։
cf. Պարադիտեմ.
Ոչ քաջ զինքեմբ պարատեսեալ (Շիր.։)
thoroughly, fully;
long, in detail.
Ի պարարտագոյն եւ ի քաջապտուղ ի քրիստոս հաւատացս հովտի. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
impression, stamp, print, mark, figure, form;
impression;
— գործել յոք, to produce an impression on a person;
fixation
Եղիցի ոսկի մատանի՝ զքաջի ուրուք ունելով զտպաւորութիւն ... եւ ոմն մի այսոսիկ տպաւորութիւնս տեսեալ. (Անյաղթ պորփ.։)
judicious, reasonable.
Ժողովէ մանկունս խոհեմամիտս, տրամախոհս, քաջ ուշեղս. (Յհ. կթ.։)
judgment, reasoning.
to impress well, to imprint solidly.
διατυπόω imprimo, reformo. Քաջ կշռութեամբ տպաւորել. քաջ տպացուցանել. դրոշմել.
to desire, to wish, to envy, to covet, to long for;
to desire inordinately, to covet greedily.
Ցանկային մահակից լինել քաջ նահատակացն. (Եղիշ. ՟Ե։)
cf. Ցանկամ.
Ցանկային մահակից լինել քաջ նահատակացն. (Եղիշ. ՟Ե։)
desire, longing, envy;
will, pleasure;
sensual pleasures, lust, concupiscence, voluptuousness, sensuality, passion, love;
cupidity;
— փառաց, ambition;
գալ ի —, to desire, to wish;
լինել ի ցանկութեան մեծի, to desire ardently, to wish for eagerly;
առնել ընդ ցանկութեան անձին, to act according to one's caprice.
cf. Վեստ.
ՎԷՍՏ կամ ՎԵՍՏ. (յորմէ Վստահ). Ազատ. ազնուական. քաջ. վեհ. իշխան մեծ. սօյզատէ, քիշեզատէ, աղա, պէյ, փաշա.
above, upon, on, over;
on high, high, high up;
վեր ի վայր, ի վեր եւ ի վայր, up and down, high and down, upside down;
topsy turvy;
frequently;
ի վեր եւ ի խոնարհ, up and down, always, incessantly, at every moment, ever;
ի վեր անդր, above, up there;
ի վեր քան զամենայն, above all;
վեր ի վայր կործանել, to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset;
վեր ի վայր շրջել, to turn over, to overthrow, to overturn;
to disorder, to disturb;
ի վեր մատչել, to go higher up, to ascend;
ի վեր ունել, to bear up, to support, to sustain, to prop;
ի վեր հանել, բերել, to elevate, to raise on high;
to discover, to manifest, to unmask, to unveil, to denounce, to disclose, to reveal;
ակն ի վեր տալ, to lift up one's eyes, to look up, to raise one's head;
ձի ի վեր առնուլ, to ride, to mount on horseback;
ի վեր գալ տնկոյն, to peep out heads, to pullulate and grow, to sprout, to bud;
ի վեր կացուցանել զսպանեալն, to raise from the dead, to bring to life again;
ի վեր քան զբան, ineffable;
inexplicable;
ի վեր է այս քան զկար զօրութեան իմոյ, that is beyond my power;
ի վեր քան զպայման մերասեր բնութեան, above humanity;
որպէս ի վեր անդր ասացաք, as we have already said;
վեր ի վերոյ, apparent, superficial, feigned, affected;
երկիր պագին նմա —, they feigned to worship him;
superficially, apparently, affectedly;
— ունելով գիտութիւն, without a thorough knowledge of, having a smattering of.
Եթէ դու յորսս հեծցիս յազատ ի վերն մասիս, զքեզ կալցին քաջք՝ տարցին յազատ ի վեր ի մասիս. (Խոր. ՟Բ. 58։)
to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
Զարմասցի, եւ ընդ նմին զներբողականն վերաբերեսցէ բան։ Այսպէս եւ շնորհալիցն պօղոս վերաբերեաց բանիւ, ասելով։ Զորոյ զքաջափառութեանց զի՞նչ եւս քո բաւականասցի վերաբերել բանիւ։ Վերաբերեսցուք ճշմարիտ պատմութեամբ, եւ այլն. (Պիտ.։)
to look up, to gaze at, to contemplate;
to consider, to examine, to scrutinize.
to impose, to put upon, to add, to join.
to superintend, to oversee.
ՎԵՐԱՀԱՅԵՑԻԿ ԼԻՆԵԼ. Վերատեսուչ լինել. քաջ դիտել. տքնիլ.
imminence, nearness.
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
Ես եմ ասէ հովիւ քաջ, որ ի վերայ խաշանց իմոյց մեռանիմ. յորո՞ց խաշանց արդեօք. ի հարթուցելոցն, ի փախուցելոցն, ի գազանակուր եղելոցն (վերայ). (Ագաթ.։)
to remain back, to be behind;
to abandon, to leave off, to desist, to renounce;
to fail, to want, to be short of;
to die.
Յառաջանայր հայրապետն քաջալերելով, եւ մարտակիցքն ոչ վերջանային ի հանդիսաւոր մարտին գործակցութենէ. (Պիտ.։)
cf. Վերտիմ.
Վերտք եւ ոչ քաջք, որոց ոմանք ի լեռնախոյզ աւազակաց ի մէջ անցեալ ուրացութեամբ վերտէին. (Փարպ.։)
to dance, to hop, to jump, to skip about;
to put on a cuirass, to wear a coat of mail.
Վերտք եւ ոչ քաջք, որոց ոմանք ի լեռնախոյզ աւազակաց ի մէջ անցեալ ուրացութեամբ վերտէին. (Փարպ.։)
history, narration, tale, story, account;
romance;
poem, poetry.
Զայս վէպ պատմեն մերձաւոր սիրելեաց։ Զքաջութիւն իւրաքանչիւր արձանացուցին ի վէպս եւ ի պատմութիւնս։ Յայտնի են քեզ ի վիպացն՝ որ պատմին ի գողթան։ Եւ ոմանք այլաբանաբար զրուցաց վէպս տան. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Ա. 2։ ՟Բ. 46։ Յհ. կթ.։)
Իբրեւ զառաջին քաջացն, զոր ի վէպսն պատմեն, եւ լսեմք. (Փարպ.։)
child-voiced.
Ժողովէ մանկունս քաջուղեշս, փափկավանկս. (Յհ. կթ.։)
cf. Փերեւերտեմ.
Բարձեալ քաջութիւն, տոհմականութիւն, արդարութիւն, եւ ի մէջ անցեալ փերեւերտին դէմքն այդր ամենայնի. (Փարպ.։)
to dress oneself with studied elegance, with affected neatness, with too great attention to effect, to be very spruce or smart;
to bridle up, to strut, to carry proudly, to walk with affected dignity.
Բարձեալ քաջութիւն, տոհմականութիւն, արդարութիւն, եւ ի մէջ անցեալ փերեւերտին դէմքն այդր ամենայնի. (Փարպ.։)
cf. Փշաբոյս.
Փշաբեր առնէ։ Փշաբերք եղիցին քաջաբեր անդաստանք. (Ճ. ՟Ա.։ Մեսր. երէց.։)
taking a copy, copying.
Փոխադրեալ զպատկերն զայն՝ ետ եւ նմա ի փոխագործութիւն, որք կամեցան նկարագրել։ Վասն զի քաջութիւն է՝ զբնաւորականսն փոխագործութեամբ՝ պարտել զայն, որ իւր կամաւորութեամբ ընդ բարւոյն բնացաւ. (Ճ. ՟Ա.։ Թէոդոր. մայրագ.։)
instead of, in the place of, for;
cf. Փոխանորդ.
Եպիսկոպոսն՝ որ է փոխան Քրիստոսի՝ առաջնորդ հոգւոց։ ԶՔրիստոսի փոխան լինել։ Քեզ տայ զքաջալերութիւնս, ո՛վ Յիսուսի փոխան. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ատ.։)
thong, leather thong, strap, girth;
leather whip;
— գօտի, leather belt;
— անվախճան, endless strap;
phoca, seal, sea-calf.
Ո՛չ զձի քաջազգի կամ ազնիւ անուանեմք՝ վասն բազմապատիկ արծաթակուռ փոկոցն. (Պիտառ.։)
the soil of which is as the sand of the desert.
Երկիրս թանձրահող՝ քաջահասկ քաջածառ. է. իսկ ցանն եւ ցիրն եւ փոշահողն՝ ցամաք եւ անպտուղ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 81։)
mat, carpet.
Տապաստ յերկիր արկանէր արս ընտիրս եւ քաջս։ Նա ըզմանկունսըն բեթէլին՝ տապաստ էարկ վասն այպանին։ Զչարափառացն տապաստ արկանել խումբս։ Առ հասարակ իսկ զամենայն դասս հերձուածողացն արկանէ տապաստս. (Խոր. ՟Բ. 5։ Յիսուս որդի.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Ոսկ. փիլիպ.։)
Տապաստ յերկիր արկանէր արս ընտիրս եւ քաջս։ Նա ըզմանկունսըն բեթէլին՝ տապաստ էարկ վասն այպանին։ Զչարափառացն տապաստ արկանել խումբս։ Առ հասարակ իսկ զամենայն դասս հերձուածողացն արկանէ տապաստս. (Խոր. ՟Բ. 5։ Յիսուս որդի.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Ոսկ. փիլիպ.։)
cf. Տարածեմ.
Զմատեանս օրինացն տթարածանէին։ Ա՛ռ զհրովարտակսն, եւ տարածեաց առաջի տեառն։ Քուրձ եւ մոխիր ի ներքոյ տարածանիցես։ Տարածեցին զհանդերձս իւրեանց ի ճանապարհին։ Եւ այլք հատանէին ոստս, եւ տարածանէին ի ճանապարհին։ Զձեռսն քաջասիրտս տարածանէր։ Բարակ ի հովիտսն տարածեաց զոտս իւր։ Տարածեաց զթեւս, կամ զբազուկս.եւ այլն։
feeding on illusions;
feeding negligently.
Ո՛ հովիւ տարապարտարօտ, որ թողի զխաշինս իմ յաջ բազուկ քո, եւ քաջ ակն քո. (Մծբ. ՟Ժ. յորմէ եւ Կանոն.։)
cf. Տարորոշ.
Զբանականին քաջակազմութեան օրէնս տարորիշ յարդարէ (յանբանից). (Լծ. ածաբ.։)
ardent desire;
love.
to announce loudly, with shouts and cries, to cry aloud, to shout;
to celebrate, to publish.
Իբր յն. διασαλπίζω divulgo, pervulgo (velut tuba). Ի տար փողել. քաջահնչօղ ձայնիւ ազդել. քարոզել. աւետարանել. հռչակել իբրու փողով.
ignorant;
unlearned, untaught, illiterate;
idiotic, silly, simple.
Յառաջ կոչել զտգէտս ի գիտնոց, եւ զանարիս ի քաջ արանց. (Եղիշ. ՟Բ։)
eruditely, with knowledge, skilfully, well.
Գիտաց այնուհետեւ տեղեկաբար։ Զլեզու հայերէն խօսից քաջ տեղեկաբար գիտէր. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։ Փարպ.։)