very respectable, estimable, reverend, venerable;
— լինել, to be held in high esteem, to enjoy the esteem of, to be much esteemed by;
— առնել, cf. Մեծարեմ.
Շունչ (այսինքն հոգի) մարդոյ մեծարգոյ է եւ պատուական. (Վեցօր. ՟Թ. (յն. մարդն ազնուականութեամբ ոգւոյ գերագոյն է։))
to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.
Ո՛րդեակ, մի՛ մեծարիր ի վերայ հօր անարգանաց. (Սիր. ՟Գ. 11։)
cf. Մեծարգի.
Մեծարոյ՝ հասարակաց հօրս վարդապետութիւն։ Մեծարոյքն եւ պատուականքն ընդ առաջ ելանեն (թագաւորին). (Սեբեր. ՟Դ. ՟Զ։)
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
Մարգարէքն եւ զարարածս մեծացուցանեն, եւ հերձուածօղքն զարարիչն փոքրկացուցանեն։ Պօղոս մեծացուցանէ զկենարարն։ Մեծացուցանէ ոչ զբնութիւն փառաւորելոյն, այլ զօրհնութեանցն զբանսն։ Մեծացուցից զնա գովութեամբ (ասէ դաւիթ). (Սեբեր. ՟Դ։)
Զքեզ մեծացուցանեմք, որ օրհնեալդ ես ի կանայս։ Զքեզ եւ զծնեալն ի քէն մեծացուցանեմք. (եւ այլն. Շար.։)
Ուստի ՄԵԾԱՑՈՒՍՑԷ՝ է նոյն իսկ օրհնութիւն տիրամօրն.
majestic, glorious, august, illustrious.
Մեծափառն գրիգորիոս։ Արիստակէս մեծ քահանայապետ՝ մեծափառ հօրն փոխանորդ. (Վրդն. լս.։ Երզն. լս.։)
Մեծափառ պատիւ, կամ փարթամութեան իրք, կամ եկաւորութիւն, կամ օր. (Բուզ. ՟Դ. 20։ Պիտ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։ Տօնակ.։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
Բարձրացաւ մեծութեամբ ի մէջ դատաստանաց։ Ոչ խորշի ի մեծութենէ, զի զփոքր եւ զմեծ ինքն արար։ Մեծութեամբ բազկի քո։ Ըստ սրտի քում արարեր զամենայն զմեծութւնդ քո տէր։ Պատմեսջի՛ր զայդչափ մեծութիւն զօրութեանցն աստուծոյ։ Մեզէն եղեալ ականատեսք նորա մեծութեանն.եւ այլն։
explicit, clear, evident, formal, precise;
distinct, only, sole;
simple, ordinary, obscure;
clearly, explicitly, distinctly, precisely, expressly, intelligibly.
Կրկին ապաքէն, եւ ոչ մեկին սորա է զօրութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
Որ աստուծոյ միայն են մեկինք։ Յոյժ դիւրին եւ մեկին է ճշմարիտ աստուծոյն մերոյ՝ ածել ի գոյ զչգոյսն. (Վեցօր. ՟Գ։)
distinct, one only;
cf. Մեկին.
Արասցուք մարդ ըստ պատկերի կերպարանաց մերոց. միթէ մեկնա՞կ երես ցուցանիցէ կարգ բանիցս այսոցիկ։ Մեծ եւ կարեւոր թուեսցին յաչս քո հաւատքն իւրով մեկնակն հաւանութեամբ՝ քան զամենայն օրինակս անսպառ բանից. (Վեցօր. ՟Ը. եւ ՟Ա։)
marauder, freebooter, bandit.
ՄԵԿՆԱԿԱԶԷՆ որ եւ ՄԵԿՆԱԶԷՆ, ՄԵԿՆԱԶԻՆԵԱԼ. Մեկնակ եւ ինքնագլուխ զինեալ. կամ զմի ազգ զինու կրօղ. սրիկայ. զօրական. ըսի յն. միագօտեալ կամ մենագօտեալ. (որ պէսպէս մեկնի)
only, particularly;
specially.
Ինչ մի միանձնութեամբ մեկնակի (կամ մեկնակ) մեծ է իւրով բնութեամբ. (Վեցօր. ՟Զ։ Շիր.։)
clad in a single garment, having but one vest.
Ոչ մեկնահանդերձ օր, կրկնակի մի (այսինքն կրկնոց մի եւս) զիւրեւ ունէր. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Մեկին.
ՄԵԿՆԱՊԷՍ. σαφῶς, σαφεστέρως, σαφεστάτα manifeste, diserte, disertissime. Յայտնապէս. պարզ եւ մեկին օրինակաւ.
alone, solitary.
Օրն միանձն մեկնաւոր՝ որ ունի հաղորդութիւն ընդ այլ աւուրսն. (Վեցօր. ՟Բ։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
Մեկնեա՛ մեզ զառակ որոմացն, կամ զառակս զայս։ Առաձինն առակերտացն իւրոց մեկնէր զամենայն։ Առն ըստ իւրաքանչիւր երազոյ մեկնեաց։ Մեկնէ զերազս, եւ պատմէ զառակս։ Կարօղ է մեկնել մեկնութիւնս։ Սկսաւ մովսէս մեկնե զօրէնս զայսոսիկ.եւ այլն։
to separate, to disunite, to part, to get loose;
to remove, to go away, to depart, to retire, to go out, to make off, to steal away;
to abstain, to forbear;
to leave off, to desist, to cease;
to stretch;
to explain oneself;
— ի ցամաքէ, to bear off from the shore, to take sea-room, to stand out to sea;
— ի կնոջէ, to give a bill of divorce;
— ի հիացումն, to go into ecstasies.
Մեկնեա՛ց յինէն։ Մեկնեցաւ իւրաքանչիւր յեղբօրէ իւրմէ։ Մեկնեցարո՛ւք ի միջոյ ժողովրդեանդ այդորիկ։ Մեկնեցաւ անտի ի լեառն ընդ արեւելս ի բեթէլ.եւ այլն։
interpreter, commentator, expositor.
Զմեկնիչն խրատէ տէր (զօրինական դպիրն)։ Իւրաքանչիւր ուրուք ի սոցանէ մեկնիչ՝ սահմանն իմանի. (Նիւս. կազմ.։)
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
Զգրոյն զօրութիւն ոչ գիտէին, որ է մեկնութիւն. եւ միայն ի բառսն հայէին. (Մեկն. ղկ.։)
Մեկնութիւն առնէին յապստամբացն անօրէնութենէ. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 3։)
cf. Մեկուսիմ.
Զքառասուն օր բոլոր մեկուսացաւ ի կերակրոյ մարմնականէ. (Աթ. ՟Գ։)
separation;
retirement.
Մեկուսութիւն եւ ոչ մի է հօր եւ որդւոյ։ Մեկուսութիւնս եւ որոշմունս յաստուածայինն էութիւն ի ներքս բերել անուսումնաբար. (Աթ. ՟Գ։ Կիւրղ. գանձ.։)
plundering temples, sacrilegious.
Ի Փովկիդա օրէնք կային՝ զմեհենազերծն կա՛մ ի վախէ արկանել, կամ ընկղմել, կամ այրել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
blamable, blameworthy;
— լինել, cf. Մեղադրեմ.
Ոչ էր հաճոյ յակոբու գործն ղեւեայ եւ շմաւոնի. այլ մեղադիր էր նոցա՝ յորժամ գործն գործեցաւ, մեղադիր էր եւ յօրհնութիւնսն. (Կիւրղ. ծն.։)
repentance, contrition, compunction, hearty sorrow;
— ! mea culpa ! I have sinned !.
Զդաւթին, ընդ մեղայն ասել, իսկոյն անցուցեր զպատիժ պարտուցն։ Ահա արդարեւ օրհնեալ է հատուած բանի՝ յուսադրական սրտի՝ այսր մեղայի. (Նար. ՟Ծ՟Է. եւ ՟Ի՟Է։)
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
Չի՛ք ոք մեղանչական եւ անօրինագոյն, քան զիս. (Սարկ. աղ.։)
Օձ արքայիկն բնաւ յերեւելն իւրում ունի զմեղանչական զօրութիւնն. (Կոչ. ՟Թ։)
Խայթոց տրիդոնին՝ որ է ձուկն ծովու. եւ յետ մահու իւրոյ մեղանչական է. (Վեցօր. ՟Է։)
to sin, to commit crime or fault, to transgress, to do amiss, to offend, to fail in duty, to err;
to mistake;
to wrong, to injure, to aggrieve, to do injury or harm, to harm, to be hurtful, to hurt, to be prejudicial or injurious to;
մահուչափ, ծանունս, թեթեւս —, to sin mortally, grievously, lightly or venially;
զի՞ մեղայ, what have I done?.
(գտանի եւ իբր ռմկ. մեղանչեցի, մեղանչեալ, մեղանչիք, եւ այլն) ἀμαρτάνω, ἑξαμαρτάνω, διαμαρτάνω pecco ἁδικέω injuriam facio, injuste vel inique ago πονηρεύομαι male facio եւ այլն. Մեղս գործել. յանցանել. խոտորիլ յօրինաց. անիրաւիլ առ աստուած կամ առ ընկերն. չարիս գործել. սխալել.
Զիա՞րդ մեղանչիցեմ առաջի աստուծոյ։ Յաւել ի մեղանչել։ Եղիցի երկիւղ նորա ի ձեզ, զի մի՛ մեղանչիցէք։ Քեզ միայն մեղայ տէր։ Մեղաք անօրինեցաք։ Դուք մեղայք զմեղսդ զայդ զմեծ։ Ես մեղայ, ես ոհվիւս յանցեայ։ Ի կշիռս իւրեանց մեղանչեն.եւ այլն։
sinning.
Ոչ այնպէս ծանօթ եւ յայտնի իմն գիտէին յառաջ քան զօրէնսն՝ զմեղանչումն. (Ոսկ. հռ.։)
guilty.
Ես եմ մեղապարտ. այսինքն ես եմ պատճառ մահու տան հօր քոյ. (Եփր. թագ.։)
sin-offering.
Այս օրէն իցէ վասն մեղացայոյն. ի տեղւոջ՝ ուր սպանանիցեն զողջակէզն, սպանանիցեն եւ զվասն մեղացն՝ առաջի տեառն. (Ղեւտ. ՟Զ. 25։)
soft, loose, slack, flabby;
weak, faint, nerveless, indolent, effeminate, languid, cowardly;
slothful, sluggish.
Հայեցեալ յազգն արիական (պարսկական), թէ իգասէր էր, ըստ նմին նորին մեղկ բարուցն նմա օրէնս կցկցեաց. (Եզնիկ.։)
to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.
Զօրութիւնն աստուծոյ մեղկացուցանէր զնոսա. (Եփր. թագ.։)
cf. Մեղկանամ.
(Ի բազում սգոյն) ջիլքն թուլանան, յօդքն լուծանին, բոլոր զօրութիւն մարմնոյն մեղկի եւ անկանի. (Մամբր.։)
softness, loosening, relaxation, looseness, slackness;
indolence, effeminacy, cowardice;
մեղկութեամբ, softly, indolently, effeminately, languishingly.
Յօրանջելն եւ ձկտելն՝ լինի ի մեղկութենէ եւ ի թուլութենէ մարմնոյն. (Եզնիկ.։)
Զմեղկութիւնն իբրեւ զպարտութիւն զօրաւորին պնդութեան։ Մեռոյց մեղկութիւնն, թմբրեցոյց ծուլութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ե. ՟Խ՟Ը։)
a long while, slowly.
Մեղմաժամ որոճալովն մանրեսցի. (Վեցօր. ՟Ը։ (կամ Մեղմածամ, այսինքն մեղմով ծամելով։))
cf. Մեղմական.
Մեղմախառն ցրտութիւն ժամանակաց աշնայնոյ. (յորում արեգակն) սկսանի ցուցանել զմեղմախառն գնացս իւր. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
to grow mild, to be softened, to become moderate or temperate;
to diminish, to abate, to relent.
Մեղմացեալ եմ ի չարեաց՝ զոր ասացի առնել ձեզ։ Ոչ մեղմացաւ անօրէնն ի հպարտութենէ անտի. (Երեմ. ՟Խ՟Բ. 10։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 5։)
bee;
ձագ —աց, drone maggot;
գունդ, պարք —աց, swarm of bees;
գործասէր, ճարտար —, diligent, industrious bee;
— բզզէ, the bee buzzes.
(լծ. յն. մէ՛լիսսա. μέλισσα apis. Մեղրագործ ճանճն ոսկեգոյն՝ գործասէր եւ միաբանակեաց. ոյր զէնն է խայթոց իւր. թո՛ղ զվայրենի մեղուս ազգի ազգի. եբր. տէպպօրա.
cf. Մեղուաբոյծ.
Երկրագործաց, եւ անդիորդաց, եւ մեղուագործաց. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
collecting, making honey.
Զառօրեայ փուշ ի ծաղկանցն նիւթ մեղուագործութեան փութան մատուցանել. (Եղիշ. դտ.։)
cf. Մեղուոց.
Զօրէն մեղուաց ի մեղուանոցացան արտաքս դիմեալ. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Զօրէն գործասէր մեղուի ամբարեաց ի մեղուանոցի այդր. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
Եւ անդ էր անտառ մեղուաց հանդէպ անդին. եւ եմուտ զօրն ի մեղուանոցն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 26։)
bee-house, apiary.
Գործասէր մեղու ի մեղուոցացն ի բաց ելանէ։ Եւ մեք քրիստոսի մեղուոցքս զայնպիսի առեալ զիմաստութեան եւ զաշխատասիրութեան օրինակ. (Ածաբ. նոր կիր.։)
producing or causing sin.
Ի մեղսաբեր եւ ի ցասմնահար դարուս։ Յամբոխեալ աւուրքս մեղսաբեր. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. օրին.։)
love of evil.
Պատճառես զպատճառս մեղսասիրութեանդ։ Զգարշ մեղսասիրութեանն օրէնս. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. յայտն.։)
sin, crime, iniquity, transgression, trespass;
fault, error;
offence, evil, malice;
— փոքր, թեթեւ, peccadillo, venial fault;
եօթն մահուչափ —, the seven capital sins;
մահուչափ or մահացու, սկզբնական, ներգործական, վերապահեալ —, deadly or mortal, original, actual, reserved sin;
վկայք մեղաց, false witnesses;
վասն մեղացն, sin-offering or trespass-offering;
անկանել ի մեղս, մեղս առնել, գործել, to sin, to transgress;
ի մեղս արկանել, to cause to sin;
խոստովանել զմեղս իւր, to confess one's sins;
թողուլ զմեղս, to remit, to absolve sin;
մեռանել ի մեղս, to die in sin;
ի մեղս գրել զիմն, to impute a thing as a crime to;
մեղս դնել, cf. Մեղադրեմ.
ՄԵՂՔ ἀμαρτία, ἀμάρτημα, -ατα peccatum, -ta ἁδικία injustitia, injuria, iniquitas. որ եւ ՄԵՂ, ՄԵՂԱՆՔ, ՄԵՂԱՆՉԱՆՔ. Յանցանք. անրիաւութիւն. ապիրատութիւն. խոտորումն յօրինաց աստուծոյ, կամ ի կանոնէ ուղիղ վարուց. (լծ. լտ. մա՛լում, մա՛լա. այսինքն չար, չարիք)
Մեղք նոցա մեծացան յոյժ։ Ածեր ի վերայ իմ եւ ի վերայ թագաւորութեան իմոյ մեղս մեծամեծս։ Ի մեղս եմք վասն եղբօր մերոյ։ Թողցես դոցա զյանցանս եւ զմղես իւրեանց։ Մի՛ հայիր յամպարշտութիւնս եւ ի մեղս դոցա։ Ըստ ամենայն ապիրատութեան, եւ ըստ ամենայն յանցանաց, եւ ըստ ամենայն մեղաց՝ զոր մեղանչէ.եւ այլն։
cf. Միայնակեաց.
Բազմաց ի մէնջ մենակեաց բնակութիւն հաճոյ թուի. (Վեցօր. ՟Ը. յն. հրաժարականն եւ առանձնականն։)
solitary life, solitude;
lonesomeness.
Եկն անդստին ընդ նմին ի բնէ գազանութիւն առիւծու, եւ մենակեցութիւն. որ ոչ ունի հաղորդութիւն ընդ տոհմակցի իւրոյ, այլ զվայրենամիտ յեղուզակութիւնն զմենակեցութիւնն սիրէ. (Վեցօր. ՟Թ։)
gladiatorial;
relating to duels;
gladiator;
duelist;
cf. Մենամարտութիւն.
Ըմբիշ ես մենամարտ։ Ի մենամարտս՝ բարւոք մատուցեալն ըստ օրինի տեառն. (Տօնակ.։ Երզն. լս.։)
to fight a duel, hand to hand, in single combat;
to wrestle, to struggle.
Որպէս զքաջս ի զօրականաց՝ մենամարտեան ընդդէմ չարին. (Շար.։)
single combat, duel, monomachy;
wrestling.
Էր այր պնդակազմ ուժով զօրութեան, եւ վարէր ըմբշական մենամարտութեամբ. (Ղեւոնդ.։)
Եօթն մարդոցն՝ որ ի մենամարտութեանն ի զօրուէն վրաց մեռան. (Ասող. ՟Գ. 31։)
to lead a retired or solitary life, to be alone, to live retired.
Մենացելոց պար շրջական, ճգնաւորաց ժոյժ զօրութեան. (Շ. ոտ. բարձր.։)
retired, alone, solitary;
solitary, hermit, recluse.
Մենաւոր են բարք բուսոյ ծննդեանն, եւ բազմապատիկ են զօրութիւնք ջուրց. (Կոչ. ՟Թ։)
maena.
Բառ յն. մէնի՛ս, մէնի՛տօս. μαινίς, μαινίδος maena. Ազգ ձկան կամ կիտի մեծի։ (Վեցօր.։ եւ Վրդն. ծն.։)